Showing posts with label July 2025 Exam. Show all posts
Showing posts with label July 2025 Exam. Show all posts

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions (Hindi Medium)

प्रश्न १ (Question 1)

(अ) नीचे दिए गए प्रश्नों के उचित पर्याय चुनकर उत्तर लिखिये :

(i) जब हम व्यायाम करते हैं, तब हमारी माँसपेशियाँ __________ प्रकार का श्वसन करती हैं।
  • (अ) आक्सीश्वसन
  • (ब) अनाक्सीश्वसन
  • (क) किण्वन प्रक्रिया
  • (ड) क्रेब चक्र
उत्तर: (ब) अनाक्सीश्वसन
(ii) __________ प्राणी अपने टूटे हुए शरीर के भाग की पुनः निर्मिती कर सकता है।
  • (अ) तिलचट्टा
  • (ब) मेंढक
  • (क) चिड़ियाँ
  • (ड) सितारा मछली
उत्तर: (ड) सितारा मछली
(iii) भारत सरकार ने NKM-16 इस कार्यक्रम द्वारा __________ व्यवसाय के उत्पादन में वृद्धि के लिए प्रोत्साहन दिया है।
  • (अ) मधुमक्षिका पालन
  • (ब) औषधीय वनस्पतियों का रोपण
  • (क) मत्स्य व्यवसाय
  • (ड) फल प्रक्रिया उद्योग
उत्तर: (क) मत्स्य व्यवसाय
(iv) जिला स्तर आपदा प्रबंधन और आपदा निवारण योजनाओं की परिपूर्णता के लिए __________ जिम्मेदार होते हैं।
  • (अ) जिलाधिकारी
  • (ब) तहसीलदार
  • (क) शिक्षा अधिकारी
  • (ड) मुख्य कार्यकारी अधिकारी
उत्तर: (अ) जिलाधिकारी
(υ) पश्चिम बंगाल का __________ बाघों के लिए आरक्षित है।
  • (अ) मानस अभयारण्य
  • (ब) पश्चिम घाट
  • (क) मोलाई जंगल
  • (ड) सुंदरबन अभयारण्य
उत्तर: (ड) सुंदरबन अभयारण्य

(ब) निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिये :

(i) निम्न वाक्य सत्य है या असत्य, लिखिये : उत्क्रांति अर्थात् सजीवों में अत्यंत धीमी गति से होने वाला क्रमिक परिवर्तन है।
उत्तर: सत्य
(ii) किसी एक लैंगिक रोग का नाम लिखिये।
उत्तर: सिफिलिस (या गोनोरिया)
(iii) असंगत शब्द लिखिये : गुटखा, योगासन, शराब, सिगरेट
उत्तर: योगासन (अन्य सभी नशीले/हानिकारक पदार्थ हैं)।
(iv) रिक्त चौकट में उचित उत्तर लिखिये : बहते हुए पवन की गतिज ऊर्जा [ ______ ]
उत्तर: टर्बाइन की गतिज ऊर्जा (या विद्युत ऊर्जा)।
(υ) उचित जोड़ी मिलाइये :
'अ' समूह 'ब' समूह
झायलीटॉल (b) मिठास

प्रश्न २ (Question 2)

(अ) वैज्ञानिक कारण लिखिए (कोई दो) :

(i) मनुष्य के शरीर के कुछ अंग बहुमूल्य हैं।
कारण: मानव शरीर के कुछ अंग जैसे वृक्क (Kidney), हृदय, यकृत और आँखें जीवन के लिए अत्यंत आवश्यक हैं। यदि ये अंग विफल हो जाते हैं, तो व्यक्ति का जीवन खतरे में पड़ जाता है। मृत्यु के बाद (नेत्रदान) या जीवित रहते हुए (जैसे एक किडनी), इन अंगों का दान करके जरूरतमंद रोगियों की जान बचाई जा सकती है। उनकी इस जीवनदायी उपयोगिता के कारण, इन अंगों को बहुमूल्य माना जाता है।
(ii) जल-विद्युत ऊर्जा, सौर ऊर्जा और पवन ऊर्जा इन्हें नूतनीकरणक्षम ऊर्जा कह सकते हैं।
कारण: ये ऊर्जा स्रोत (पानी, सूर्य, हवा) प्रकृति में असीमित मात्रा में उपलब्ध हैं और कभी समाप्त नहीं होते। इनका उपयोग करने के बाद ये प्राकृतिक रूप से पुनः प्राप्त हो जाते हैं। इसके अलावा, ये प्रदूषण रहित और पर्यावरण के अनुकूल होते हैं। इसलिए, इन्हें नूतनीकरणक्षम (अक्षय) ऊर्जा कहा जाता है।
(iii) रेशेदार पदार्थ एक महत्व का पोषकतत्त्व है।
कारण: यद्यपि मानव शरीर रेशेदार पदार्थों (फाइबर) को पचा नहीं सकता, फिर भी ये पाचन क्रिया में बहुत मदद करते हैं। ये भोजन को पाचन तंत्र में आगे बढ़ाने और अपचित भोजन (मल) को शरीर से बाहर निकालने में सहायता करते हैं। इससे कब्ज जैसी समस्याएँ नहीं होतीं। इसलिए, इन्हें एक महत्वपूर्ण पोषक तत्व माना जाता है।

(ब) निम्नलिखित में से किन्हीं तीन प्रश्नों के उत्तर लिखिये :

(i) आकृति का निरीक्षण करके निम्न प्रश्नों के उत्तर लिखिये :
(अ) प्राणियों के नाम:
आकृति 'A' : डकबिल प्लॅटिपस (Duck-billed Platypus)
आकृति 'B' : लंगफिश (Lungfish)

(ब) उत्क्रांति का प्रमाण:
ये प्राणी 'जोड़ने वाली कड़ी' (Connecting Links) के उदाहरण हैं।
(ii) तालिका पूर्ण कीजिये: बहुकोशिकीय सजीवों में अलैंगिक प्रजनन के प्रकार।
1. खंडीभवन (Fragmentation)
2. पुनर्जनन (Regeneration)
3. मुकुलन (Budding)
4. शाकीय प्रजनन (Vegetative Propagation)
5. बीजाणु निर्मिती (Spore Formation)
(iii) निम्नलिखित तालिका पूर्ण कीजिये :
अ.क्र. सहभागी सूक्ष्मजीव पेय पदार्थ का नाम
1. लॅक्टोबॅसीलस ब्रुईस कॉफी
2. कॅन्डीडा, हॅन्सेन्युला, पिचिया, सॅकरोमायसिस कोको (Cocoa)
3. सॅकरोमायसिस सेरेव्हिसी वाईन
4. सॅकरोमायसिस सेरेव्हिसी सिडर (Cider)
(iv) प्रत्येक प्रश्न के दो उदाहरण दीजिये :
(अ) मोबाईल फोन के अत्यधिक उपयोग से होने वाली शारीरिक तकलीफें:
1. सिरदर्द / अनिद्रा
2. आँखों की समस्या / जोड़ों का दर्द

(आ) सायबर अपराध कक्ष में आने वाली घटनाएँ:
1. हैकिंग (बैंक खाते से पैसे चुराना)
2. पहचान की चोरी (Identity Theft) / डेटा चोरी
(υ) आपदा प्रबंधन के दो उद्देश्य लिखिये।
1. आपदाओं से होने वाली जीवित हानि को रोकना और लोगों को बचाना।
2. आपदा ग्रस्त लोगों को आवश्यक वस्तुएँ (भोजन, पानी, दवा) उपलब्ध कराना और उनका पुनर्वास करना।

प्रश्न ३ (Question 3)

निम्नलिखित प्रश्नों में से किन्हीं पाँच प्रश्नों के उत्तर लिखिये :

(i) अंतर स्पष्ट कीजिये : लैंगिक प्रजनन तथा अलैंगिक प्रजनन।
लैंगिक प्रजनन अलैंगिक प्रजनन
इसमें दो जनक (नर और मादा) भाग लेते हैं। इसमें केवल एक जनक भाग लेता है।
युग्मक (Gametes) का निर्माण होता है। युग्मक का निर्माण नहीं होता।
संतान में आनुवंशिक विविधता होती है। संतान जनक के समान (क्लोन) होती है।
यह एक धीमी प्रक्रिया है। यह एक तीव्र प्रक्रिया है।
(ii) निम्नलिखित तालिका पूर्ण कीजिये (श्वसन/ग्लाइकोलिसिस) :
(अ) स्निग्ध अम्ल (Fatty acids)
(ब) अमीनो अम्ल (Amino acids)
(क) पायरुविक अम्ल (Pyruvic acid)
(ड) एसिटाइल को-एंजाइम-ए (Acetyl Co-A)
(इ) क्रेब चक्र (Krebs Cycle)
(ई) $CO_2 + H_2O + \text{ऊर्जा}$
(iii) निम्न प्रश्नों के उत्तर लिखिये (अवशेषांग) :
(अ) अवशेषांग क्या हैं? सजीवों में नष्ट होने वाले या अपूर्ण विकसित निरुपयोगी अंगों को अवशेषांग कहते हैं।

(ब) मानवीय शरीर में पाए जाने वाले किन्हीं दो अवशेषांगों के नाम लिखिये। अपेंडिक्स (Appendix), पूँछ की हड्डी (Coccyx), अक्कल दाढ़ (Wisdom teeth), कान की मांसपेशियाँ।

(क) उन दो अवशेषांगों के नाम लिखिये जो मानव के लिए निरुपयोगी परंतु अन्य प्राणियों के लिए उपयुक्त हैं। अपेंडिक्स (जुगाली करने वाले जानवरों में उपयोगी), कान की मांसपेशियाँ (बंदरों में उपयोगी)।
(iv) निम्नलिखित प्रवाह आकृति पूर्ण कीजिये (ऊष्मीय विद्युत) :
(अ) ऊष्मीय ऊर्जा पर आधारित विद्युत ऊर्जा निर्मिती:
ईंधन कोयला [पानी से भाप बनाने के लिए बॉयलर] [भाप पर चलने वाला टर्बाइन] जनित्र विद्युत ऊर्जा

(ब) ऊष्मीय विद्युत निर्मिती केंद्र में ऊर्जा रूपांतरण:
कोयले की रासायनिक ऊर्जा [ऊष्मीय ऊर्जा] [भाप की गतिज ऊर्जा] [टर्बाइन की गतिज ऊर्जा] विद्युत ऊर्जा
(υ) कोष्ठक में दिए गए पर्यायों में से उचित पर्याय चुनकर निम्न परिच्छेद पूर्ण कीजिये :
दुनियाभर में बड़ी मात्रा में उपलब्ध गाय के दूध का इस्तेमाल कर पनीर बनाया जाता है। सबसे पहले दूध का रासायनिक और सूक्ष्मजैविक (microbiological) परीक्षण होता है। दूध में लॅक्टोबॅसिलस लॅक्टिस, लॅक्टोबॅसिलस क्रिमॉरिस (Lactobacillus cremoris) और स्ट्रेप्टोकॉकस थर्मोफिलीस ये सूक्ष्मजीव तथा रंग मिलाए जाते हैं जिससे दूध में खट्टापन आता है। उसके बाद दही में स्थित पानी निकालने के लिए उसे और गाढ़ा होना आवश्यक होता है। इसके लिए जानवरों के अन्ननलिका से प्राप्त रेनेट (rennet) प्रकिण्व पहले ही से उपयोग में लाया जाता था; पर आजकल कवकों से प्राप्त प्रोटीएज (Protease) नामक प्रकिण्व का उपयोग कर शाकाहारी पनीर बनता है।
(vi) संक्षिप्त टिप्पणी लिखिये : औषधीय वनस्पती का महत्त्व।
भारत में आयुर्वेद की एक महान परंपरा है, जिसमें प्राकृतिक संसाधनों का उपयोग करके रोगों का इलाज किया जाता है। इसमें औषधीय वनस्पतियों का बहुत महत्व है। उदाहरण के लिए, सर्दी-खाँसी के लिए अडुलसा, रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाने के लिए तुलसी, और शक्ति के लिए अश्वगंधा का उपयोग किया जाता है। इन वनस्पतियों का संरक्षण आवश्यक है क्योंकि इनके उपचार के कोई दुष्प्रभाव (Side-effects) नहीं होते।
(vii) अन्य लोगों से सुसंवाद करने का महत्व बताइये।
दूसरों के साथ अच्छा संवाद रखने से हम अपनी भावनाओं, विचारों और समस्याओं को व्यक्त कर सकते हैं। इससे मानसिक तनाव कम होता है। माता-पिता, मित्रों और शिक्षकों के साथ खुलकर बात करने से कठिन परिस्थितियों में मदद मिलती है और अवसाद (Depression) जैसी समस्याओं से बचा जा सकता है। अच्छे सामाजिक स्वास्थ्य के लिए संवाद अत्यंत आवश्यक है।
(viii) निम्न आपदाओं के प्रकार पहचानिये और परिणाम स्पष्ट कीजिये :
घटना आपदा का प्रकार परिणाम
(अ) आतंकवाद मानव निर्मित (जानबूझकर) जनहानि, संपत्ति का नुकसान, भय का वातावरण।
(ब) दावानल (वन की आग) प्राकृतिक या मानव निर्मित जैव विविधता का नाश, वायु प्रदूषण।
(क) चोरी मानव निर्मित (जानबूझकर) आर्थिक नुकसान, मानसिक तनाव।

प्रश्न ४ (Question 4)

निम्नलिखित में से किसी एक प्रश्न को हल कीजिये :

(i) 'पर्यावरण संवर्धन में मेरी भूमिका' को दर्शाने वाली तालिका पूर्ण कीजिये :
पर्यावरण संवर्धन में मेरी भूमिका:
  • संभालना (Conservation): उपलब्ध संसाधनों को संभालकर रखना।
  • नियंत्रण (Control): नुकसान रोकना; हानिकारक गतिविधियों को रोकना।
  • निर्मिती (Production): पर्यावरण के नुकसान हुए घटकों का पुनरुज्जीवन करना; नवनिर्मिती का प्रयास करना।
  • प्रसार (Awareness): शिक्षा, मार्गदर्शन, जागरूकता, अनुकरण, संगठन, और भागीदारी के माध्यम से जागरूकता फैलाना।
  • प्रतिबंध (Prevention): संभावित खतरों को रोकना; नई योजनाओं का निर्माण करना।
  • जतन (Preservation): जो बचा है उसे सुरक्षित रखना; जैव विविधता का जतन करना।
(ii) नीचे दी गई आकृतियों के आधार पर प्रश्नों के उत्तर लिखिये (आकृति 'अ' - मछली, आकृति 'ब' - कबूतर) :
(अ) उपर्युक्त आकृति में दर्शाये गये प्राणियों के वर्ग लिखिये।
आकृति 'अ' (मछली) का वर्ग: मत्स्य (Pisces)
आकृति 'ब' (कबूतर) का वर्ग: पक्षी (Aves)

(ब) इन प्राणियों में अनुकूलन की दृष्टि से कौनसी समानतायें दिखाई देती हैं ?
दोनों प्राणियों का शरीर नौकाकार (Spindle-shaped / Streamlined) होता है। यह आकार उन्हें पानी में तैरते समय या हवा में उड़ते समय घर्षण (विरोध) को कम करने में मदद करता है।

(क) इन प्राणियों में समानतायें होने पर भी उनका वर्गीकरण भिन्न वर्ग में क्यों किया है ?
यद्यपि उनका आकार समान है, फिर भी उनमें महत्वपूर्ण अंतर हैं:
  • श्वसन: मछलियाँ गलफड़ों (Gills) से साँस लेती हैं, जबकि पक्षी फेफड़ों (Lungs) से।
  • आवास: मछलियाँ जलचर हैं, पक्षी खेचर/भूचर हैं।
  • त्वचा: मछलियों पर शल्क (Scales) होते हैं, पक्षियों पर पंख (Feathers) होते हैं।
  • रक्त: मछलियाँ असमतापी (Cold-blooded) होती हैं, जबकि पक्षी समतापी (Warm-blooded) होते हैं।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions (Marathi Medium)

प्रश्न १ (Question 1)

(अ) दिलेल्या पर्यायांपैकी योग्य पर्यायाचा क्रमांक निवडा :

(i) आपण व्यायाम करताना आपल्या मांसपेशी __________ प्रकारचे श्वसन करतात.
  • (अ) ऑक्सिश्वसन
  • (ब) विनॉक्सीश्वसन
  • (क) किण्वन क्रिया
  • (ड) क्रेब्ज चक्र
उत्तर: (ब) विनॉक्सीश्वसन
(ii) __________ हा प्राणी आपल्या शरीराच्या तुटलेल्या भागाची पुनर्निर्मिती करू शकतो.
  • (अ) झुरळ
  • (ब) बेडूक
  • (क) चिमणी
  • (ड) तारामासा
उत्तर: (ड) तारामासा
(iii) भारत सरकारने NKM-16 या कार्यक्रमाद्वारे __________ व्यवसायाच्या उत्पादनवाढी करिता प्रोत्साहन दिले आहे.
  • (अ) मधुमक्षिका पालन
  • (ब) औषधी वनस्पती लागवड
  • (क) मत्स्य व्यवसाय
  • (ड) फळ प्रक्रिया उद्योग
उत्तर: (क) मत्स्य व्यवसाय
(iv) जिल्हास्तरीय आपत्ती व्यवस्थापनासाठी व आपत्ती निवारण योजनांच्या परिपूर्णतेसाठी जिल्ह्याचे __________ जबाबदार असतात.
  • (अ) जिल्हाधिकारी
  • (ब) तहसीलदार
  • (क) शिक्षणाधिकारी
  • (ड) मुख्यकार्यकारी अधिकारी
उत्तर: (अ) जिल्हाधिकारी
(υ) पश्चिम बंगालमधील __________ हे वाघासाठी राखीव आहे.
  • (अ) मानस राष्ट्रीय उद्यान
  • (ब) पश्चिम घाट
  • (क) मोलाई जंगल
  • (ड) सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान
उत्तर: (ड) सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान

(ब) खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा :

(i) चूक की बरोबर ते लिहा : उत्क्रांती म्हणजे सजीवांमध्ये अत्यंत सावकाश होणारा क्रमिक बदल होय.
उत्तर: बरोबर
(ii) कोणत्याही एका लैंगिक रोगाचे नांव लिहा.
उत्तर: सिफिलिस (किंवा गोनोरिया, एड्स)
(iii) गटात न बसणारा शब्द लिहा : गुटखा, योगासने, मदय, सिगारेट.
उत्तर: योगासने (इतर सर्व व्यसने आहेत).
(iv) रिकाम्या चौकटीत योग्य शब्द लिहा : वाहत्या वाऱ्यातील गतिज ऊर्जा [ ______ ]
उत्तर: टर्बाईनमधील गतिज ऊर्जा (किंवा विद्युत ऊर्जा).
(v) योग्य जोडी जुळवा :
गट 'अ' गट 'ब'
झायलीटॉल (b) गोडी देणे

प्रश्न २ (Question 2)

(अ) शास्त्रीय कारणे लिहा (कोणतेही दोन) :

(i) मानवी शरीरातील काही अवयव हे बहुमोल आहेत.
कारण: मानवी शरीरातील किडनी (वृक्क), हृदय, यकृत आणि डोळे यांसारखे अवयव जीवन जगण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. जर हे अवयव निकामी झाले, तर व्यक्तीचा जीव धोक्यात येऊ शकतो. मरणोत्तर किंवा काही प्रसंगी जिवंत असताना (उदा. किडनी) अवयवदान करून दुसऱ्या गरजू रुग्णांचे प्राण वाचवता येतात. त्यांच्या या जीवनदायी उपयोगामुळे आणि अनुपलब्धतेमुळे हे अवयव बहुमोल मानले जातात.
(ii) जलविद्युत ऊर्जा, सौर ऊर्जा आणि पवन ऊर्जा यांना नूतनीकरणक्षम ऊर्जा म्हणतात.
कारण: हे ऊर्जा स्त्रोत निसर्गात अखंडपणे उपलब्ध आहेत आणि वापरल्याने संपत नाहीत (उदा. पाणी, सूर्यप्रकाश, वारा). हे स्त्रोत नैसर्गिकरित्या पुन्हा भरले जातात आणि प्रदूषणमुक्त असतात. म्हणून त्यांना नूतनीकरणक्षम (अक्षय) ऊर्जा म्हणतात.
(iii) तंतुमय पदार्थ एक महत्त्वाचे पोषकतत्त्व आहे.
कारण: जरी मानवी शरीर तंतुमय पदार्थ पचवू शकत नसले, तरी पचनक्रियेसाठी ते अत्यंत आवश्यक आहेत. ते अन्नाच्या पचनास मदत करतात आणि पचलेले अन्न पुढे सरकवण्यास व न पचलेले अन्न (मळ) शरीराबाहेर टाकण्यास मदत करतात. यामुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत नाही. म्हणून त्यांना महत्त्वाचे पोषकतत्त्व मानले जाते.

(ब) खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (कोणतेही तीन) :

(i) आकृतीत दिलेल्या प्राण्यांचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा (आकृती 'अ' - डकबिल प्लॅटिपस, आकृती 'ब' - लंगफिश):
(अ) प्राणी ओळखा:
आकृती 'अ': डकबिल प्लॅटिपस (Duck-billed Platypus)
आकृती 'ब': लंगफिश (Lungfish)

(ब) उत्क्रांतीचा पुरावा:
हे प्राणी 'जोडणारे दुवे' (Connecting Links) या पुराव्याची उदाहरणे आहेत.
(ii) तक्ता पूर्ण करा: बहुपेशीय संजीवांमधील अलैंगिक प्रजननाचे प्रकार.
१. खंडीभवन (Fragmentation)
२. पुनर्जनन (Regeneration)
३. मुकुलायन (Budding)
४. शाकीय प्रजनन (Vegetative Propagation)
५. बीजाणू निर्मिती (Spore Formation)
(iii) खालील तक्ता पूर्ण करा :
अ.क्र. सहभागी सूक्ष्मजीव पेयाचे नांव
1. लॅक्टोबॅसीलस ब्रुईस कॉफी
2. कॅन्डीडा, हॅन्सेन्युला, पिचिया, सॅकरोमायसिस कोको (Cocoa)
3. सॅकरोमायसिस सेरेव्हिसी वाईन
4. सॅकरोमायसिस सेरेव्हिसी सिडर (Cider)
(iv) प्रत्येकी दोन उदाहरणे लिहा :
(अ) मोबाईल फोनच्या अतिवापरामुळे उद्भवणारे शारीरिक त्रास:
१. डोकेदुखी / निद्रानाश
२. दृष्टीदोष / सांधेदुखी

(आ) सायबर गुन्हयाच्या कक्षेत येणाऱ्या कृती:
१. हॅकिंग (माहितीची चोरी) / बँक फसवणूक
२. ओळख चोरी (Identity theft) / सायबर स्टॉकिंग
(v) आपत्ती व्यवस्थापनाची दोन उद्दिष्ट्ये लिहा.
१. आपत्तीमुळे होणारी मानवी जीवितहानी टाळणे व लोकांची सुटका करणे.
२. आपत्तीग्रस्तांना जीवनावश्यक वस्तूंचा (अन्न, पाणी, औषधे) पुरवठा करणे.
३. जनजीवन पूर्ववत करणे आणि आपत्तीग्रस्तांचे पुनर्वसन करणे.

प्रश्न ३ (Question 3)

खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (कोणतेही पाच) :

(i) फरक स्पष्ट करा : लैंगिक प्रजनन व अलैंगिक प्रजनन.
लैंगिक प्रजनन अलैंगिक प्रजनन
यात दोन जनक (नर व मादी) सहभागी असतात. यात केवळ एकच जनक सहभागी असतो.
युग्मक निर्मिती होते. युग्मक निर्मिती होत नाही.
नवजात सजीवांत जनुकीय विविधता दिसून येते. नवजात सजीव जनकासारखाच (क्लोन) असतो.
ही प्रक्रिया संथ गतीने होते. ही प्रक्रिया जलद गतीने होते.
(ii) खालील तक्ता पूर्ण करा (श्वसन प्रक्रिया) :
(अ) स्निग्ध आम्ले (Fatty acids)
(ब) अमिनो आम्ले (Amino acids)
(क) पायरुविक आम्ल (Pyruvic acid)
(ड) ॲसिटिल को-एन्झाईम-ए (Acetyl Co-A)
(इ) क्रेब्ज चक्र (Krebs Cycle)
(ई) $CO_2 + H_2O + \text{ऊर्जा}$
(iii) खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (अवशेषांग) :
(अ) अवशेषांग म्हणजे काय ? सजीवांमधील ऱ्हास पावलेल्या किंवा अपूर्ण वाढ झालेल्या निरुपयोगी इंद्रियांना अवशेषांग म्हणतात.

(आ) मानवी शरीरातील दोन अवशेषांगांची नांवे लिहा. आंत्रपुच्छ (Appendix), माकडहाड (Coccyx), अक्कलदाढा (Wisdom teeth), कानाचे स्नायू.

(इ) मानवासाठी निरुपयोगी परंतु इतर प्राण्यांसाठी उपयुक्त व कार्यक्षम असलेल्या दोन अवशेषांगांची नावे लिहा. आंत्रपुच्छ (रवंथ करणाऱ्या प्राण्यांसाठी उपयुक्त), कानाचे स्नायू (माकडांसाठी उपयुक्त).
(iv) खालील प्रवाह आकृती पूर्ण करा (औष्णिक विद्युत) :
(अ) औष्णिक ऊर्जेवर आधारित विद्युत ऊर्जा निर्मिती:
इंधन-कोळसा [पाण्याचे वाफेत रूपांतर करण्यासाठी बॉयलर] [वाफेवर चालणारे टर्बाईन] जनित्र विद्युत ऊर्जा

(आ) औष्णिक विद्युत निर्मिती केंद्रातील ऊर्जा रूपांतरण:
कोळशातील रासायनिक ऊर्जा [औष्णिक ऊर्जा] [वाफेतील गतिज ऊर्जा] [टर्बाईनमधील गतिज ऊर्जा] विद्युत ऊर्जा
(v) दिलेल्या पर्यायांमधून योग्य पर्याय निवडून खालील परिच्छेद पूर्ण करा :
जगभर मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध असलेल्या गाईच्या दुधाचा वापर करून चीज बनवले जाते. सर्वप्रथम दुधाचे रासायनिक व सूक्ष्मजैविक (microbiological) परीक्षण होते. दुधात लॅक्टोबॅसिलस लॅक्टिस, लॅक्टोबॅसिलस क्रिमॉरिस (Lactobacillus cremoris) व स्ट्रेप्टोकॉकस थर्मोफिलिस हे सूक्ष्मजीव व रंग मिसळले जातात. यामुळे दुधाला आंबटपणा येतो. यानंतर दह्यातील पाणी काढून टाकण्यासाठी ते आणखी घट्ट होणे आवश्यक असते. ह्यासाठी जनावरांच्या अन्नमार्गातून मिळविलेला रेनेट (rennet) विकर पूर्वीपासून वापरात येत असे, पण हल्ली कवकांपासून मिळविलेला प्रोटीएज (Protease) हा विकर उपयोगात आणून शाकाहारी चीज बनते.
(vi) टीप लिहा: औषधी वनस्पतींचे महत्त्व.
भारताला आयुर्वेदाचा मोठा वारसा लाभला आहे. आयुर्वेदात नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करून रोगांवर उपचार केले जातात. यात औषधी वनस्पतींना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. उदाहरणार्थ, अडुळसा खोकल्यासाठी, तुळस रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी, आणि अश्वगंधाचा वापर शक्तीवर्धक म्हणून केला जातो. या वनस्पतींचे जतन करणे काळाची गरज आहे कारण त्यांपासून मिळणारे उपचार हे दुष्परिणामविरहित (Side-effect free) असतात.
(vii) इतरांशी सुसंवाद साधण्याचे महत्त्व सांगा.
इतरांशी सुसंवाद साधल्याने आपल्या मनातील विचार, भावना आणि समस्या व्यक्त करता येतात. यामुळे मनावरचा ताण हलका होतो. पालक, मित्र आणि शिक्षक यांच्याशी मोकळेपणाने बोलल्याने कठीण प्रसंगात मदत मिळते आणि नैराश्य टाळता येते. उत्तम सामाजिक आरोग्यासाठी सुसंवाद अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
(viii) खालील आपत्तीचा प्रकार ओळखा व परिणाम स्पष्ट करा :
घटना आपत्तीचा प्रकार परिणाम
(अ) दहशतवाद मानवनिर्मित (हेतुपुरस्सर) जीवितहानी, मालमत्तेचे नुकसान, भीतीचे वातावरण.
(आ) वणवा नैसर्गिक किंवा मानवनिर्मित जैवविविधतेचा नाश, हवा प्रदूषण, जमिनीचे नुकसान.
(इ) चोरी मानवनिर्मित (हेतुपुरस्सर) आर्थिक नुकसान, मानसिक ताण.

प्रश्न ४ (Question 4)

खालील प्रश्न सोडवा (कोणताही एक) :

(i) पर्यावरणात माझी भूमिका दर्शविणारा ओघ तक्ता पूर्ण करा :
पर्यावरण संवर्धनात माझी भूमिका:
  • टिकवणे (Conservation): उपलब्ध साधनसंपत्तीचे जतन करणे.
  • नियंत्रण (Control): हानी रोखणे; हानी करणाऱ्या कृती थांबवणे.
  • निर्मिती (Production): पर्यावरणातील हानी झालेल्या घटकांचे पुनरुज्जीवन करणे; नवनिर्मितीचा प्रयत्न करणे.
  • प्रसार (Awareness): शिक्षण, मार्गदर्शन, जागृती, अनुकरण, संघटन, प्रत्यक्ष सहभाग याद्वारे जनजागृती करणे.
  • प्रतिबंध (Prevention): संभाव्य धोके रोखणे; नवीन कृती कार्यक्रम आखणे.
  • जतन (Preservation): जे उरले आहे त्याचे जतन करणे; जैवविविधतेचे जतन करणे.
(ii) खालील चित्रांचे निरीक्षण करून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा (आकृती 'अ' - मासा, आकृती 'ब' - कबूतर) :
(अ) आकृतीमध्ये दाखवलेल्या प्राण्यांचे वर्ग लिहा.
आकृती 'अ' (मासा) हा प्राणी मत्स्य (Pisces) वर्गातील आहे.
आकृती 'ब' (कबूतर) हा प्राणी पक्षी (Aves) वर्गातील आहे.

(ब) अनुकूलनाच्या दृष्टीने वरील प्राण्यांमध्ये कोणते साधर्म्य दिसून येते ?
दोन्ही प्राण्यांचे शरीर दोन्ही टोकांना निमुळते (Spindle-shaped / Streamlined) आहे. या आकारामुळे हालचाल करताना (पाण्यात किंवा हवेत) होणारा विरोध कमी होतो.

(क) या प्राण्यांमध्ये साधर्म्य असून ही त्यांचे वर्गीकरण भिन्न वर्गात का केले आहे ?
जरी त्यांचा आकार सारखा असला तरी त्यांच्यात मोठे फरक आहेत:
  • श्वसन: मासे कल्ल्यांद्वारे श्वसन करतात, तर पक्षी फुफ्फुसाद्वारे श्वसन करतात.
  • अधिवास: मासे जलचर आहेत, तर पक्षी खेचर/भूचर आहेत.
  • बाह्यकंकाल: माशांच्या अंगावर खवले असतात, तर पक्ष्यांच्या अंगावर पिसे असतात.
  • रक्त: मासे शीतराक्ती (Cold-blooded) असतात, तर पक्षी उष्णरक्ती (Warm-blooded) असतात.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions

Question 1

(A) Choose the correct alternatives:

(i) Our muscle cells perform __________ type of respiration during exercise.
  • (A) Aerobic
  • (B) Anaerobic
  • (C) Fermentation
  • (D) Krebs Cycle
Answer: (B) Anaerobic
(ii) Which of the following animals can regenerate its broken body part?
  • (A) Cockroach
  • (B) Frog
  • (C) Sparrow
  • (D) Starfish
Answer: (D) Starfish
(iii) Government of India has encouraged the __________ for improving the productivity by launching NKM-16.
  • (A) Apiculture
  • (B) Cultivation of medicinal plants
  • (C) Pisciculture
  • (D) Fruit processing
Answer: (C) Pisciculture (Note: NKM-16 usually refers to the Neel Kranti Mission/Blue Revolution).
(iv) At the district level __________ is responsible for disaster management and implementation of rehabilitation schemes.
  • (A) Collector
  • (B) Tahsildar
  • (C) Education Officer
  • (D) Chief Executive Officer
Answer: (A) Collector
(v) __________ of West Bengal is reserved for tigers.
  • (A) Manas National Park
  • (B) Western Ghat
  • (C) Molai Jungle
  • (D) Sundarban National Park
Answer: (D) Sundarban National Park

(B) Answer the following questions:

(i) State whether the following statement is True or False: Evolution is the gradual change occurring in living organisms over a long duration.
Answer: True
(ii) Write the name of any one sexual disease.
Answer: Syphilis (or Gonorrhea / AIDS)
(iii) Select odd man out: Gutkha, Yoga, Alcoholic drinks, Cigarette.
Answer: Yoga (Others are addictive and harmful substances).
(iv) Fill in the box with proper word: Kinetic Energy in wind -> [ ______ ]
Answer: Kinetic Energy in Turbine (or eventually Electrical Energy).
(v) Match the correct pair:
Column A Column B
Xylitol (b) To impart sweetness

Question 2

(A) Give scientific reasons (any two):

(i) Some of the organs in human body are most valuable.
Reason: Certain organs like the kidneys, heart, liver, and eyes are vital for survival or quality of life. If these organs fail, a person's life is at risk. However, these organs can be donated (after death or in some cases like kidneys/liver lobe while alive) to save the lives of patients in need. Due to their life-saving potential and scarcity, they are considered most valuable.
(ii) Hydroelectric energy, solar energy and wind energy are called renewable energies.
Reason: These energy sources are obtained from inexhaustible natural resources (water, sun, wind) that are continuously replenished by nature. Unlike fossil fuels, they do not run out after use and are generally eco-friendly. Hence, they are called renewable energies.
(iii) Fibres are one of the important nutrients.
Reason: Although human bodies cannot digest fibres, they are crucial for digestion. They help in the digestion of other substances and facilitate the excretion of undigested food (egestion), preventing constipation. Therefore, they are considered important nutrients.

(B) Answer the following questions (any three):

(i) Observe the given animals (Fig A: Duck-billed Platypus, Fig B: Lungfish) and answer the questions:
(a) Identify the animals:
Fig A: Duck-billed Platypus
Fig B: Lungfish

(b) State the type of evidence of evolution:
Connecting Links.
(ii) Complete the chart: Asexual reproduction in multicellular organisms.
1. Fragmentation
2. Regeneration
3. Budding
4. Vegetative Propagation
5. Spore Formation
(iii) Complete the table:
Sr. No. Microbe used Name of beverage
1. Lactobacillus brevis Coffee
2. Candida, Hansenula, Pichia, Saccharomyces Cocoa
3. Saccharomyces cerevisiae Wine
4. Saccharomyces cerevisiae Cider
(iv) Give two examples of each:
(a) Physical problems arising due to excessive use of mobile phones:
1. Headache / Insomnia
2. Vision problems / Joint pain

(b) Activities under the jurisdiction of cyber crime laws:
1. Hacking of information / Bank frauds
2. Identity theft / Cyber stalking
(v) Write any two objectives of disaster management.
1. To save human lives and property from disasters.
2. To supply essential commodities (food, water, medicine) to affected people.
3. To rehabilitate the affected people and restore normalcy in the area.

Question 3

Answer the following questions (any five):

(i) Distinguish between Sexual reproduction and Asexual reproduction.
Sexual Reproduction Asexual Reproduction
Two parents (male and female) are involved. Only one parent is involved.
Germ cells (Gametes) are formed. Gametes are not formed.
Offspring show genetic variation. Offspring are genetically identical (clones).
It is a slower process. It is a faster process.
(ii) Complete the chart (Respiration / Glycolysis):
(a) Fatty acids
(b) Amino acids
(c) Pyruvic acid
(d) Acetyl Co-A
(e) Krebs Cycle
(f) CO2 + H2O + Energy
(iii) Answer the following questions (Vestigial Organs):
(a) Define vestigial organs: Degenerated or underdeveloped useless organs of organisms are called vestigial organs.
(b) Two vestigial organs in human body: Appendix, Tail bone (Coccyx), Wisdom teeth, Ear muscles.
(c) Organs non-functional in humans but functional in others: Appendix (functional in ruminants), Ear muscles (functional in monkeys).
(iv) Complete the following flow chart (Thermal Energy):
Generation of electrical energy using thermal energy:
Fuel Coal [Boiler for conversion of water to steam] [Steam Turbine] Generator Electrical energy

Energy transformation:
Chemical energy in coal [Thermal energy] [Kinetic energy in steam] [Kinetic energy in turbine] Electrical energy
(v) Complete the paragraph regarding Cheese Production:
Cheese is produced on large scale from the abundantly available milk all over the world. First chemical and microbiological tests of milk are performed. Some colours and microbes like Lactobacillus lactis, Lactobacillus cremoris and Streptococcus thermophilus are mixed with milk. It imparts sourness to the milk. After this, to impart the dense texture, whey needs to be removed. An enzyme rennet obtained from alimentary canal of cattle was being traditionally used earlier. However an enzyme protease obtained from fungi is used at present to produce cheese.
(vi) Write a short note on the importance of medicinal plants.
India has a great tradition of Ayurveda that cures diseases with the help of natural resources. Medicinal plants are the main source of these cures. For example, Adulsa is used for cough and cold, Tulsi is an immunity booster, and Ashwagandha is used for vitality. Conservation of these plants is crucial as they provide side-effect-free remedies.
(vii) Explain the importance of good communication with others.
Good communication helps to express one's feelings, problems, and thoughts effectively. It helps in relieving stress and mental pressure. Communicating with parents, teachers, and friends helps in finding solutions to problems, thereby preventing depression and maintaining good social health.
(viii) Identify the type of disaster and write its effect:
Event Type of Disaster Effect
(a) Terrorism Man-made (Intentional) Loss of life, Property damage, Fear/Panic
(b) Forest Fire Natural or Man-made Loss of biodiversity, Air pollution
(c) Theft Man-made (Intentional) Financial loss, Mental stress

Question 4

Answer the following questions (any one):

(i) Complete the following flow chart explaining my role in environmental conservation:
My Role in Environmental Conservation:
  • Conservation: Conserving the available resources.
  • Control: Preventing the harm; stopping the harmful activities.
  • Production: Revival of harmed factors of environment; attempting innovation.
  • Awareness: Education, guidance, awareness, imitation, organization, participation.
  • Prevention: Preventing possible harms; designing new plans; factors harmful to environment.
  • Preservation: Preserving whatever has been left; preserving biodiversity.
(ii) Observe the picture (Fig A: Fish, Fig B: Pigeon) and answer the questions:
(a) Identify the class of animals shown in above picture.
Fig A (Fish) belongs to Class Pisces.
Fig B (Pigeon) belongs to Class Aves.

(b) Which similarities are shown in above animals from the adaptation point of view?
Both animals have a spindle-shaped (streamlined) body. This adaptation minimizes the resistance of the surrounding medium (water for fish, air for birds) during movement.

(c) Why these animals are included in different classes inspite of their similarities?
Despite the streamlined shape, they have major differences:
  • Respiration: Fish use gills, Birds use lungs.
  • Habitat: Fish are aquatic, Birds are aerial/terrestrial.
  • Skin: Fish have scales, Birds have feathers.
  • Thermoregulation: Fish are cold-blooded (Poikilotherms), Birds are warm-blooded (Homeotherms).
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

10th Algebra Question Paper July 2025 with Solutions (Hindi Medium) - SSC Maharashtra Board

प्रश्न 1. (A) निम्नलिखित विकल्पों में से सही विकल्प को उपप्रश्न क्रमांक के साथ लिखिये:
(i) निश्चयक \(\begin{vmatrix} 5 & 3 \\ -7 & -4 \end{vmatrix}\) का मान ज्ञात कीजिये।
  • (A) -1
  • (B) -41
  • (C) 41
  • (D) 1

हल:
$$ D = (5 \times -4) - (3 \times -7) $$ $$ D = -20 - (-21) $$ $$ D = -20 + 21 = 1 $$ उत्तर: (D) 1

(ii) निम्न में से कौनसा समीकरण वर्गसमीकरण नहीं है?
  • (A) \(x^2+4x=11+x^2\)
  • (B) \(x^2=4x\)
  • (C) \(5x^2=90\)
  • (D) \(2x-x^2=x^2+5\)

हल:
विकल्प (A): \(x^2+4x=11+x^2 \Rightarrow 4x=11\)। यह एक रेखीय समीकरण है, वर्गसमीकरण नहीं। उत्तर: (A)

(iii) किसी अंकगणितीय श्रृंखला में \(a=3.5, d=0\), तो \(t_2 =\)?
  • (A) 0
  • (B) 3.5
  • (C) 7
  • (D) 10.5

हल:
\(t_2 = a + d = 3.5 + 0 = 3.5\) उत्तर: (B) 3.5

(iv) निम्न में से कौनसा विकल्प संभाव्यता नहीं दर्शाता है?
  • (A) 0.6
  • (B) 2.0
  • (C) 0.15
  • (D) 0.75

हल:
संभाव्यता का मान 0 से 1 के बीच होता है। 2.0 यह मान 1 से अधिक है। उत्तर: (B) 2.0

प्रश्न 1. (B) निम्नलिखित उपप्रश्नों को हल कीजिए:
(i) x तथा y चरांक के युगपत समीकरण में यदि \(D_x=49, D_y=-63, D=7\) तो x का मान ज्ञात कीजिये।

क्रेमर पद्धति से: $$ x = \frac{D_x}{D} $$ $$ x = \frac{49}{7} = 7 $$ उत्तर: \(x = 7\)

(ii) निम्न वर्गसमीकरण को मानक स्वरूप में लिखिये: \(2y=10-y^2\)

दिया गया समीकरण: \(2y = 10 - y^2\)
मानक स्वरूप \(ax^2 + bx + c = 0\) में:
उत्तर: \(y^2 + 2y - 10 = 0\)

(iii) किसी शेयर का अंकित मूल्य ₹100 है, उसका अधिमूल्य ₹ 10 है, तो उस शेयर का बाजार मूल्य क्या होगा?

बाजार मूल्य (MV) = अंकित मूल्य (FV) + अधिमूल्य (Premium)
\(MV = 100 + 10 = 110\)
उत्तर: बाजार मूल्य ₹ 110 है।

(iv) 6-10 इस वर्ग का वर्गांतर ज्ञात कीजिये।

वर्गांतर (Class Interval) = ऊपरी सीमा - निचली सीमा
वर्गांतर = \(10 - 6 = 4\)
उत्तर: 4

SSC Mathematics

Maths March 2025 Board Papers

Maths July 2025 Board Papers

Maths March 2024 Board Papers

Maths July 2024 Board Papers

प्रश्न 2. (A) निम्नलिखित कृति को पूर्ण कीजिये (कोई दो):
(i) कृति हल कीजिये: \(x^2+8x-48=0\) (पूर्ण वर्ग विधि)

\(x^2 + 8x - 48 = 0\)
\(x^2 + 8x + 16 - \)16\( - 48 = 0\)
\((x+4)^2 - \)64\( = 0\)
\((x+4)^2 = 64\)
\(x+4 = \)8 या \(x+4 = -8\)
\(x = 4\) या \(x = \)-12

(ii) कुरिअर सेवा देने वाले एजेंट ने... वस्तु सेवा कर की दर ज्ञात करने के लिए निम्न कृति पूर्ण कीजिये:

कुल वस्तु एवं सेवा कर (GST) = केंद्र कर + राज्य कर
= 45 + 45
= ₹ 90
वस्तु व सेवा कर (GST) की दर = \(\frac{90}{500} \times \) 100
\(\therefore\) कुरिअर सेवा देने वाले एजेंट ने GST की दर 18% लगाई।

(iii) केंद्रीय कोण ज्ञात करने के लिए निम्न कृति पूर्ण कीजिये:
मद प्रतिशत खर्च केंद्रीय कोण के माप
अन्न 40 \(\frac{40}{100}\times360^{\circ}=\) 144\(^{\circ}\)
कपड़े 20 \(\frac{20}{100}\times360^{\circ}=\) 72\(^{\circ}\)
शिक्षा 30 \(\frac{30}{100}\times360^{\circ}=\) 108\(^{\circ}\)
अन्य खर्च 10 \(\frac{10}{100}\times360^{\circ}=\) 36\(^{\circ}\)
कुल 100 \(360^{\circ}\)
प्रश्न 2. (B) निम्नलिखित उपप्रश्नों को हल कीजिए (कोई चार):
(i) युगपत समीकरण \(101x+99y=501\) तथा \(99x+101y=499\) में \((x+y)\) तथा \((x-y)\) का मान ज्ञात कीजिये।

समीकरणों को जोड़ने पर:
\(200x + 200y = 1000 \Rightarrow x+y = 5\)
समीकरण 1 में से 2 घटाने पर:
\(2x - 2y = 2 \Rightarrow x-y = 1\)
उत्तर: \(x+y=5, x-y=1\)

(ii) \(x^2-15x+54=0\) इस वर्गसमीकरण को गुणनखंड विधि से हल कीजिये।

\(x^2 - 9x - 6x + 54 = 0\)
\(x(x-9) - 6(x-9) = 0\)
\((x-9)(x-6) = 0\)
\(x=9\) या \(x=6\)
उत्तर: \(x=9, 6\)

(iii) 2, 11, 20, 29, ... इस अंकगणितीय श्रृंखला का कौनसा पद 560 है?

\(a=2, d=9, t_n=560\)
\(t_n = a + (n-1)d\)
\(560 = 2 + (n-1)9\)
\(558 = 9(n-1)\)
\(62 = n-1 \Rightarrow n = 63\)
उत्तर: 63 वाँ पद 560 है।

(iv) एक शेयर का बाजार मूल्य ₹ 200 है। यदि दलाली की दर 0.3% है, तो शेयर का क्रय मूल्य ज्ञात कीजिये।

दलाली = \(0.3\%\) of \(200 = 0.60\)
क्रय मूल्य = बाजार मूल्य + दलाली
= \(200 + 0.60 = 200.60\)
उत्तर: ₹ 200.60

(v) यदि \(\sum f_id_i=10,000, \sum f_i=100\) तथा \(A=2000\) तो माध्य (\(\bar{X}\)) ज्ञात कीजिये।

\(\bar{d} = \frac{\sum f_id_i}{\sum f_i} = \frac{10000}{100} = 100\)
माध्य \(\bar{X} = A + \bar{d}\)
\(\bar{X} = 2000 + 100 = 2100\)
उत्तर: माध्य = 2100

प्रश्न 3. (A) निम्नलिखित में से कोई एक कृति पूर्ण कीजिये:
(i) किसी अंकगणितीय श्रृंखला के तीन क्रमिक पदों का योगफल 27 तथा उनका गुणनफल 504 हो, तो वे पद ज्ञात कीजिये।

माना पद \(a-d, a, a+d\) हैं।
\(a-d+a+a+d = \) 27
\(3a = 27 \Rightarrow a = \) 9
\((a-d) \times a \times (a+d) = 504\)
\((9^2 - d^2) \times 9 = 504\)
\(d^2 = 81 - 56 = 25 \Rightarrow d = \pm 5\)
यदि \(a=9\) और \(d=5\), तो पद = 4, 9, 14
यदि \(a=9\) और \(d=-5\), तो पद = 14, 9, 4

(ii) संभाव्यता कृति (लाल पत्ता, चित्रयुक्त पत्ता)।

\(n(S) = \) 52
घटना A: लाल पत्ता
\(n(A) = \) 26
\(P(A) = \frac{26}{52} = \) \(\frac{1}{2}\)
घटना B: चित्रयुक्त पत्ता
\(n(B) = \) 12
\(P(B) = \frac{12}{52} = \) \(\frac{3}{13}\)

प्रश्न 3. (B) निम्नलिखित उपप्रश्न हल कीजिये (कोई दो):
(i) 210 परिवारों का वार्षिक निवेश दिया गया है। इसे दर्शाने वाला आयतालेख खींचिये।

[आलेख आवश्यक है]
कदम:
X-अक्ष: निवेश (वर्ग: 10-20, 20-30, आदि)
Y-अक्ष: परिवारों की संख्या (पैमाना: 1 सेमी = 10 परिवार)
आयतों की ऊँचाई: क्रमशः 30, 50, 60, 55, 15।

(ii) श्री शिवाजी राव ने ₹ 100 अंकित मूल्य के 150 शेयर्स ₹ 120 बाजार मूल्य पर खरीदे। लाभांश 7%, तो प्रतिफल की दर ज्ञात कीजिये।

कुल निवेश = \(150 \times 120 = 18,000\) रुपये।
एक शेयर पर लाभांश = \(7\%\) of \(100 = 7\) रुपये।
कुल लाभांश = \(150 \times 7 = 1,050\) रुपये।
प्रतिफल की दर (RoR) = \(\frac{\text{कुल लाभांश}}{\text{निवेश}} \times 100\)
\(RoR = \frac{1050}{18000} \times 100 = 5.83\%\)
उत्तर: 5.83%

(iii) श्रद्धा की 2 साल पूर्व तथा 3 साल बाद की आयु का गुणनफल 84 वर्ष है, तो श्रद्धा की वर्तमान आयु ज्ञात कीजिये।

माना श्रद्धा की वर्तमान आयु \(x\) है।
\((x-2)(x+3) = 84\)
\(x^2 + x - 6 = 84\)
\(x^2 + x - 90 = 0\)
\((x+10)(x-9) = 0\)
\(x=9\) (आयु ऋणात्मक नहीं हो सकती)
उत्तर: 9 वर्ष।

(iv) निम्नलिखित युगपत समीकरणों को आलेख विधि से हल कीजिये: \(x+y=6, x-y=4\)

समीकरण 1: \((0,6), (6,0)\)
समीकरण 2: \((0,-4), (4,0)\)
प्रतिच्छेदन बिंदु: \((5,1)\)
उत्तर: \(x=5, y=1\)

प्रश्न 4. निम्नलिखित उपप्रश्न हल कीजिए (कोई दो):
(i) किसी खेती विभाग में कुशल और अकुशल मजदूरों की मजदूरी का अनुपात 5 : 4 है। एक दिन की कुल मजदूरी ₹900 है। मजदूरों की मजदूरी ज्ञात कीजिये।

माना कुशल मजदूर की मजदूरी = \(5x\), अकुशल मजदूर की मजदूरी = \(4x\)।
\(5x + 4x = 900\)
\(9x = 900 \Rightarrow x = 100\)
कुशल: \(5(100) = 500\)
अकुशल: \(4(100) = 400\)
उत्तर: कुशल: ₹500, अकुशल: ₹400।

(ii) दो पाँसे फेंकने पर निम्नलिखित घटनाओं की संभाव्यता ज्ञात कीजिये:

\(n(S) = 36\)
(a) योगफल कम से कम 9: \(\{(3,6),(4,5),(4,6),(5,4),(5,5),(5,6),(6,3),(6,4),(6,5),(6,6)\}\)। संख्या=10। \(P(A)=10/36 = 5/18\)।
(b) योगफल 5 का गुणज: \(\{(1,4),(2,3),(3,2),(4,1),(4,6),(5,5),(6,4)\}\)। संख्या=7। \(P(B)=7/36\)।
(c) पहली संख्या > दूसरी संख्या: संख्या=15। \(P(C)=15/36=5/12\)।

(iii) मरीजों की आयु की माध्यिका ज्ञात कीजिये।

कुल \(N=300\), \(N/2 = 150\)।
माध्यिका वर्ग (cf > 150): 30-40 (f=55, cf=102)।
\(L=30, h=10, f=55, cf=102\)
माध्यिका \(= L + \left[ \frac{N/2 - cf}{f} \right] \times h\)
\(= 30 + \left[ \frac{150 - 102}{55} \right] \times 10\)
\(= 30 + \frac{480}{55} = 30 + 8.73 = 38.73\) वर्ष।

प्रश्न 5. निम्नलिखित उपप्रश्न हल कीजिये (कोई एक):
(i) नीचे दिये विवेचक के मान के लिए वर्गसमीकरण तैयार कीजिये:

(a) \(\Delta = 0\) (वास्तविक और समान मूल): उदा., \(x^2 - 4x + 4 = 0\)
(b) \(\Delta > 0\) (वास्तविक और असमान मूल): उदा., \(x^2 - 5x + 6 = 0\)
(c) \(\Delta < 0\) (अवास्तविक मूल): उदा., \(x^2 + x + 1 = 0\)

(ii) यदि किसी अंकगणितीय श्रृंखला का प्रथम पद 'p', द्वितीय पद 'q' तथा अंतिम पद 'r' है, तो सिद्ध कीजिये सभी पदों का योगफल \(\frac{(p+r)(q+r-2p)}{2(q-p)}\) है।

यहाँ, \(a = p\), \(d = q - p\), \(t_n = r\)।
सूत्र \(t_n = a + (n-1)d\) का उपयोग करके:
\(r = p + (n-1)(q-p)\)
\(r - p = (n-1)(q-p)\)
\(n-1 = \frac{r-p}{q-p}\)
\(n = \frac{r-p}{q-p} + 1 = \frac{r-p+q-p}{q-p} = \frac{q+r-2p}{q-p}\)
योगफल \(S_n = \frac{n}{2}(t_1 + t_n)\)
\(S_n = \frac{q+r-2p}{2(q-p)} \times (p+r)\)
\(S_n = \frac{(p+r)(q+r-2p)}{2(q-p)}\)
सिद्ध हुआ।

Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

10th Algebra Question Paper July 2025 with Solutions (Marathi Medium) - SSC Maharashtra Board

प्रश्न १. (A) पुढील प्रत्येक उपप्रश्नासाठी चार पर्यायी उत्तरे दिली आहेत. त्यापैकी अचूक पर्याय निवडून त्याचे वर्णाक्षर लिहा :
(i) \(\begin{vmatrix} 5 & 3 \\ -7 & -4 \end{vmatrix}\) या निश्चयकाची किंमत किती?
  • (A) -1
  • (B) -41
  • (C) 41
  • (D) 1

उकल:
$$ D = (5 \times -4) - (3 \times -7) $$ $$ D = -20 - (-21) $$ $$ D = -20 + 21 = 1 $$ उत्तर: (D) 1

(ii) खालीलपैकी कोणते समीकरण वर्गसमीकरण नाही?
  • (A) \(x^2+4x=11+x^2\)
  • (B) \(x^2=4x\)
  • (C) \(5x^2=90\)
  • (D) \(2x-x^2=x^2+5\)

उकल:
पर्याय (A): \(x^2+4x=11+x^2 \Rightarrow 4x=11\). हे रेषीय समीकरण आहे, वर्गसमीकरण नाही. उत्तर: (A)

(iii) एका अंकगणिती श्रेढीसाठी \(a=3.5, d=0\), तर \(t_2 =\) ?
  • (A) 0
  • (B) 3.5
  • (C) 7
  • (D) 10.5

उकल:
\(t_2 = a + d = 3.5 + 0 = 3.5\) उत्तर: (B) 3.5

(iv) खालील पर्यायात दिलेल्या संख्यांपैकी कोणती संख्या संभाव्यता असू शकणार नाही?
  • (A) 0.6
  • (B) 2.0
  • (C) 0.15
  • (D) 0.75

उकल:
संभाव्यता 0 ते 1 च्या दरम्यान असते. 2.0 ही किंमत 1 पेक्षा जास्त आहे. उत्तर: (B) 2.0

प्रश्न १. (B) खालील उपप्रश्न सोडवा :
(i) x व y ही चले असलेल्या एकसामयिक समीकरणांसाठी जर \(D_x=49, D_y=-63, D=7\) असेल तर x ची किंमत काढा.

क्रेमरच्या पद्धतीनुसार: $$ x = \frac{D_x}{D} $$ $$ x = \frac{49}{7} = 7 $$ उत्तर: \(x = 7\)

(ii) खालील वर्गसमीकरण सामान्यरूपात लिहा: \(2y=10-y^2\)

दिलेले समीकरण: \(2y = 10 - y^2\)
सामान्यरूप \(ax^2 + bx + c = 0\):
उत्तर: \(y^2 + 2y - 10 = 0\)

(iii) एका शेअरची दर्शनी किंमत ₹ 100 व अधिमूल्य ₹ 10 असताना त्या शेअरचा बाजारभाव काढा.

बाजारभाव (MV) = दर्शनी किंमत (FV) + अधिमूल्य (Premium)
\(MV = 100 + 10 = 110\)
उत्तर: बाजारभाव ₹ 110 आहे.

(iv) 6-10 या वर्गाचा वर्गमध्य काढा.

वर्गमध्य = \(\frac{\text{खालची मर्यादा} + \text{वरची मर्यादा}}{2}\)
वर्गमध्य = \(\frac{6 + 10}{2} = \frac{16}{2} = 8\)
उत्तर: 8

SSC Mathematics

Maths March 2025 Board Papers

Maths July 2025 Board Papers

Maths March 2024 Board Papers

Maths July 2024 Board Papers

प्रश्न २. (A) खालील कृती पूर्ण करून पुन्हा लिहा (कोणत्याही दोन) :
(i) \(x^2+8x-48=0\) हे वर्गसमीकरण पूर्ण वर्ग पद्धतीने सोडविण्यासाठी खालील कृती पूर्ण करा.

\(x^2 + 8x - 48 = 0\)
\(x^2 + 8x + 16 - \)16\( - 48 = 0\)
\((x+4)^2 - \)64\( = 0\)
\((x+4)^2 = 64\)
\(x+4 = \)8 किंवा \(x+4 = -8\)
\(x = 4\) किंवा \(x = \)-12

(ii) कुरिअर सेवा देणाऱ्या एका एजंटने... वस्तू व सेवाकराचा दर काढण्यासाठी खालील कृती पूर्ण करा.

एकूण वस्तू व सेवाकर = केंद्राचा कर + राज्याचा कर
= 45 + 45
= 90
वस्तू व सेवा कराचा दर = \(\frac{90}{500} \times \) 100
\(\therefore\) कुरिअर सेवा देणाऱ्या एजंटने वस्तू व सेवा कराचा दर 18% आकारला.

(iii) केंद्रीय कोनांची मापे काढण्यासाठी खालील कृती पूर्ण करा :
बाबी प्रतिशत खर्च केंद्रीय कोनाचे माप
अन्न 40 \(\frac{40}{100}\times360^{\circ}=\) 144\(^{\circ}\)
कपडे 20 \(\frac{20}{100}\times360^{\circ}=\) 72\(^{\circ}\)
शिक्षण 30 \(\frac{30}{100}\times360^{\circ}=\) 108\(^{\circ}\)
इतर खर्च 10 \(\frac{10}{100}\times360^{\circ}=\) 36\(^{\circ}\)
एकूण 100 \(360^{\circ}\)
प्रश्न २. (B) खालील उपप्रश्न सोडवा (कोणतेही चार) :
(i) खाली दिलेल्या एकसामयिक समीकरणांवरून \((x+y)\) आणि \((x-y)\) यांच्या किंमती काढा :
\(101x+99y=501\); \(99x+101y=499\)

समीकरणांची बेरीज करून:
\(200x + 200y = 1000 \Rightarrow x+y = 5\)
समीकरण (1) मधून (2) वजा करून:
\(2x - 2y = 2 \Rightarrow x-y = 1\)
उत्तर: \(x+y=5, x-y=1\)

(ii) खालील वर्गसमीकरण अवयव पद्धतीने सोडवा : \(x^2-15x+54=0\)

\(x^2 - 9x - 6x + 54 = 0\)
\(x(x-9) - 6(x-9) = 0\)
\((x-9)(x-6) = 0\)
\(x=9\) किंवा \(x=6\)
उत्तर: \(x=9, 6\)

(iii) खालील अंकगणिती श्रेढीचे कितवे पद 560 आहे? 2, 11, 20, 29...

\(a=2, d=9, t_n=560\)
\(t_n = a + (n-1)d\)
\(560 = 2 + (n-1)9\)
\(558 = 9(n-1)\)
\(62 = n-1 \Rightarrow n = 63\)
उत्तर: 63 वे पद 560 आहे.

(iv) शेअरचा बाजारभाव ₹ 200 आहे, तो खरेदी करताना 0.3% दलाली दिली, तर त्या शेअरची खरेदी किंमत किती?

दलाली = \(0.3\%\) of \(200 = 0.60\)
खरेदी किंमत = बाजारभाव + दलाली
= \(200 + 0.60 = 200.60\)
उत्तर: ₹ 200.60

(v) जर \(\sum f_id_i=10,000, \sum f_i=100\) आणि \(A=2000\) तर मध्य (\(\bar{X}\)) काढा.

\(\bar{d} = \frac{\sum f_id_i}{\sum f_i} = \frac{10000}{100} = 100\)
मध्य \(\bar{X} = A + \bar{d}\)
\(\bar{X} = 2000 + 100 = 2100\)
उत्तर: मध्य = 2100

प्रश्न ३. (A) खालील कृती पूर्ण करून पुन्हा लिहा (कोणतीही एक) :
(i) एका अंकगणिती श्रेढीतील तीन क्रमागत पदांची बेरीज 27 व त्यांचा गुणाकार 504 आहे, तर ती पदे शोधा.

समजा पदे \(a-d, a, a+d\) आहेत.
\(a-d+a+a+d = \) 27
\(3a = 27 \Rightarrow a = \) 9
\((a-d) \times a \times (a+d) = 504\)
\((9^2 - d^2) \times 9 = 504\)
\(d^2 = 81 - 56 = 25 \Rightarrow d = \pm 5\)
जर \(a=9\) आणि \(d=5\) असेल तर, पदे = 4, 9, 14
जर \(a=9\) आणि \(d=-5\) असेल तर, पदे = 14, 9, 4

(ii) संभाव्यता कृती (लाल पत्ता, चित्रयुक्त पत्ता).

\(n(S) = \) 52
घटना A: पत्ता लाल असणे.
\(n(A) = \) 26
\(P(A) = \frac{26}{52} = \) \(\frac{1}{2}\)
घटना B: पत्ता चित्रयुक्त असणे.
\(n(B) = \) 12
\(P(B) = \frac{12}{52} = \) \(\frac{3}{13}\)

प्रश्न ३. (B) खालील उपप्रश्न सोडवा (कोणतेही दोन) :
(i) खालील सारणीत 210 कुटुंबांची वार्षिक गुंतवणूक दिली आहे. त्यावरून आयतालेख काढा.

[येथे आलेख अपेक्षित आहे]
पायऱ्या:
X-अक्ष: गुंतवणूक (वर्ग: 10-20, 20-30, इत्यादी)
Y-अक्ष: कुटुंबांची संख्या (प्रमाण: 1 सेमी = 10 कुटुंबे)
आयतांची उंची: अनुक्रमे 30, 50, 60, 55, 15.

(ii) श्री. शिवाजीराव यांनी 100 रुपये दर्शनी किंमतीचे 150 शेअर्स 120 रुपये बाजारभावाने खरेदी केले. लाभांश 7%. तर परताव्याचा दर (RoR) काढा.

एकूण गुंतवणूक = \(150 \times 120 = 18,000\) रुपये.
एका शेअरवर लाभांश = \(7\%\) of \(100 = 7\) रुपये.
एकूण लाभांश = \(150 \times 7 = 1,050\) रुपये.
परताव्याचा दर = \(\frac{\text{एकूण लाभांश}}{\text{गुंतवणूक}} \times 100\)
\(RoR = \frac{1050}{18000} \times 100 = 5.83\%\)
उत्तर: 5.83%

(iii) श्रद्धाच्या 2 वर्षापूर्वीच्या आणि 3 वर्षानंतरच्या वयांचा गुणाकार 84 आहे, तर तिचे आजचे वय काढा.

समजा श्रद्धाचे आजचे वय \(x\) आहे.
\((x-2)(x+3) = 84\)
\(x^2 + x - 6 = 84\)
\(x^2 + x - 90 = 0\)
\((x+10)(x-9) = 0\)
\(x=9\) (वय ऋण असू शकत नाही)
उत्तर: 9 वर्षे.

(iv) खालील एकसामयिक समीकरणे आलेखपद्धतीने सोडवा: \(x+y=6, x-y=4\)

समीकरण 1: \((0,6), (6,0)\)
समीकरण 2: \((0,-4), (4,0)\)
छेदनबिंदू: \((5,1)\)
उत्तर: \(x=5, y=1\)

प्रश्न ४. खालील उपप्रश्न सोडवा (कोणतेही दोन) :
(i) कुशल आणि अकुशल कामगारांच्या रोजगाराचे गुणोत्तर 5:4 आहे. दोघांचा एका दिवसाचा एकूण रोजगार 900 रुपये आहे. तर प्रत्येकाचा रोजगार काढा.

समजा कुशल कामगाराचा रोजगार = \(5x\), अकुशल कामगाराचा रोजगार = \(4x\).
\(5x + 4x = 900\)
\(9x = 900 \Rightarrow x = 100\)
कुशल: \(5(100) = 500\)
अकुशल: \(4(100) = 400\)
उत्तर: कुशल: ₹500, अकुशल: ₹400.

(ii) दोन फासे फेकले असता, खालील घटनांची संभाव्यता काढा :

\(n(S) = 36\)
(a) बेरीज \(\ge\) 9: \(\{(3,6),(4,5),(4,6),(5,4),(5,5),(5,6),(6,3),(6,4),(6,5),(6,6)\}\). संख्या=10. \(P(A)=10/36 = 5/18\).
(b) बेरजेला 5 ने भाग जातो: \(\{(1,4),(2,3),(3,2),(4,1),(4,6),(5,5),(6,4)\}\). संख्या=7. \(P(B)=7/36\).
(c) पहिला अंक > दुसरा अंक: संख्या=15. \(P(C)=15/36=5/12\).

(iii) रुग्णांच्या वयाचे मध्यक काढा.

एकूण \(N=300\), \(N/2 = 150\).
मध्यक वर्ग (cf > 150): 30-40 (f=55, cf=102).
\(L=30, h=10, f=55, cf=102\)
मध्यक \(= L + \left[ \frac{N/2 - cf}{f} \right] \times h\)
\(= 30 + \left[ \frac{150 - 102}{55} \right] \times 10\)
\(= 30 + \frac{480}{55} = 30 + 8.73 = 38.73\) वर्षे.

प्रश्न ५. खालील उपप्रश्न सोडवा (कोणताही एक) :
(i) खालील अटी पूर्ण करणारे प्रत्येकी एक वर्गसमीकरण लिहा:

(a) \(\Delta = 0\) (मुळे वास्तव व समान): उदा., \(x^2 - 4x + 4 = 0\)
(b) \(\Delta > 0\) (मुळे वास्तव व असमान): उदा., \(x^2 - 5x + 6 = 0\)
(c) \(\Delta < 0\) (मुळे वास्तव नाहीत): उदा., \(x^2 + x + 1 = 0\)

(ii) ज्या अंकगणिती श्रेढीचे पहिले पद 'p' आहे, दुसरे पद 'q' आहे आणि शेवटचे पद 'r' आहे, तर त्या श्रेढीतील सर्व पदांची बेरीज \(\frac{(p+r)(q+r-2p)}{2(q-p)}\) आहे हे दाखवा.

येथे, \(a = p\), \(d = q - p\), \(t_n = r\).
सूत्र \(t_n = a + (n-1)d\) वापरून:
\(r = p + (n-1)(q-p)\)
\(r - p = (n-1)(q-p)\)
\(n-1 = \frac{r-p}{q-p}\)
\(n = \frac{r-p}{q-p} + 1 = \frac{r-p+q-p}{q-p} = \frac{q+r-2p}{q-p}\)
बेरीज \(S_n = \frac{n}{2}(t_1 + t_n)\)
\(S_n = \frac{q+r-2p}{2(q-p)} \times (p+r)\)
\(S_n = \frac{(p+r)(q+r-2p)}{2(q-p)}\)
हे सिद्ध झाले.

Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com