Showing posts with label HSC Papers. Show all posts
Showing posts with label HSC Papers. Show all posts

Maharashtra HSC Board Chemistry Question Paper March 2016

CHEMISTRY MARCH 2016 HSC

HSC Chemistry Paper Archive

Chemistry March 2016 HSC Page 1 Chemistry March 2016 HSC Page 2 Chemistry March 2016 HSC Page 3 Chemistry March 2016 HSC Page 4 Chemistry March 2016 HSC Page 5 Chemistry March 2016 HSC Page 6

Chemistry July 2017 HSC Board Question Paper Solution Maharashtra Board

CHEMISTRY JULY 2017 HSC

Maharashtra Board Question Paper

HSC Chemistry Previous Papers

Chemistry July 2017 HSC Page 1
Chemistry July 2017 HSC Page 2
Chemistry July 2017 HSC Page 3
Chemistry July 2017 HSC Page 4
Chemistry July 2017 HSC Page 5
Chemistry July 2017 HSC Page 6
Chemistry July 2017 HSC Page 7
Chemistry July 2017 HSC Page 8

HSC 12th OCM Board Question Papers & Solutions (2014-2022)

12th OCM Board Papers (2014 - 2022)

OCM - March 2022 English Medium: View
OCM - March 2022 Marathi Medium: View Answer Key
OCM - July 2022 English Medium: View Answer Key
OCM - March 2020 English Medium: View
OCM - March 2020 Marathi Medium: View Answer Key
OCM - March 2019: View
OCM - July 2018: View
OCM - March 2018: View
OCM - July 2017: View
OCM - March 2017: View
OCM - July 2016: View
OCM - March 2016: View
OCM - July 2015: View
OCM - March 2015: View
OCM - October 2014: View
OCM - March 2014: View

HSC 12th OCM Board Question Papers & Solutions 2023 (Feb & July)

12th OCM Board Papers (February & July 2023)

(i) OCM - February 2023 English Medium
(ii) OCM - February 2023 Marathi Medium
(iii) OCM - July 2023 English Medium
(iv) OCM - July 2023 Marathi Medium

HSC Class 12 Economics Question Paper Solution July 2025 Maharashtra Board Marathi Medium

HSC Board Question Paper Solution: July 2025

рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Economics)

рд╡ेрд│: рей рддाрд╕ (Time: 3 Hours) | рдПрдХूрдг рдЧुрдг: реореж (Max Marks: 80)
рдк्рд░.рез. (рдЕ) рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбा (Choose the correct option):
(i) рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрдгाрд░ी рдкрдж्рдзрдд.
(рдЕ) рд░ाрд╢ी рдкрдж्рдзрдд
(рдм) рд╕рдордЧ्рд░ рдкрдж्рдзрдд
(рдХ) рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрдд
(рдб) рд╕рд░्рд╡рд╕рдоाрд╡ेрд╢рдХ рдкрдж्рдзрдд
рдЙрдд्рддрд░: (рей) рдлрдХ्рдд рдХ (Only c) - рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрдд (Slicing Method)
(ii) рдкूрд░्рдг рд╕्рдкрд░्рдзेрдд рд╡िрдХ्рд░ेрдд्рдпाрдЪी рднूрдоिрдХा рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рдХाрд░рдЪी рдЕрд╕рддे.
(рдЕ) рдХिंрдорддрдХрд░्рддा
(рдм) рдХिंрдордд рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдгाрд░ा
(рдХ) рдХिंрдорддрднेрдж рдХрд░рдгाрд░ा
(рдб) рдпाрдкैрдХी рдиाрд╣ी
рдЙрдд्рддрд░: (реи) рдлрдХ्рдд рдм (Only b) - рдХिंрдордд рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдгाрд░ा (Price Taker)
(iii) рдХिंрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХाрдЪ्рдпा рд╕ंрдмंрдзाрдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓ी рд╡िрдзाрдиे рд╢ोрдзा.
(рдЕ) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдПрдХ рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕ाрдзрди рдЖрд╣े. (рдЪूрдХ)
(рдм) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХाрдд рд╣рд╡ेрдЪ्рдпा рджाрдмाрдЪे рдоोрдЬрдоाрдк рдХेрд▓े рдЬाрддे. (рдЪूрдХ)
(рдХ) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХाрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдЪрд▓ाрддीрд▓ рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдмрджрд▓ाрдЪे рдоोрдЬрдоाрдк рдХेрд▓े рдЬाрддे. (рдмрд░ोрдмрд░)
(рдб) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рд╣ा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕рд░ाрд╕рд░ीрдордз्рдпे рдЕрд╕рддो. (рдмрд░ोрдмрд░)
рдЙрдд्рддрд░: (рез) рдХ рдЖрдгि рдб (c and d)
(iv) рд╕рд░рдХाрд░рдЪ्рдпा рд╕рдХ्рддीрдЪ्рдпा рдХाрд░्рдпाрдордз्рдпे рдкुрдвीрд▓рдкैрдХी рдпा рдХाрд░्рдпाрдЪा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддो.
(рдЕ) рдкрд░рдХीрдп рдЖрдХ्рд░рдордгाрдкाрд╕ूрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг
(рдм) рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХाрдпрджा рд╡ рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा
(рдХ) рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдЙрдкाрдпрдпोрдЬрдиा
(рдб) рд╡рд╕्рддू рд╡ рд╕ेрд╡ांрдЪी рдиिрд░्рдпाрдд
рдЙрдд्рддрд░: (реи) рдЕ, рдЖрдгि рдм (a and b)
(v) рд╡िрджेрд╢ी рд╡्рдпाрдкाрд░ाрдЪे рдк्рд░рдХाрд░ рдЦाрд▓ीрд▓рдк्рд░рдХाрд░े рдЖрд╣ेрдд.
(рдЕ) рдЖрдпाрдд рд╡्рдпाрдкाрд░
(рдм) рдиिрд░्рдпाрдд рд╡्рдпाрдкाрд░
(рдХ) рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдпाрдд рд╡्рдпाрдкाрд░
(рдб) рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡्рдпाрдкाрд░
рдЙрдд्рддрд░: (реи) рдЕ, рдм рдЖрдгि рдХ (a, b and c)

Economics Board Questions with Solution

рдк्рд░.рез. (рдм) рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдкाрд░िрднाрд╖िрдХ рд╢рдм्рдж рд▓िрд╣ा (Give Economic Term):
(i) рдЕрд╢ी рдЗрдЪ्рдЫा, рдЬिрд▓ा рдЦрд░ेрджीрд╢рдХ्рддीрдЪे рдкाрдардмрд│ рдЖрдгि рддे рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдоाрдирд╕िрдХ рддрдпाрд░ी рдЕрд╕рддे.
рдЙрдд्рддрд░: рдоाрдЧрдгी (Demand)
(ii) рдПрдХा рдЬाрджा рдирдЧрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪ्рдпा рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдоुрд│े рдПрдХूрдг рдЦрд░्рдЪाрдд рд╣ोрдгाрд░ी рдиिрд╡्рд╡рд│ рд╡ाрдв.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕ीрдоांрдд рдЦрд░्рдЪ (Marginal Cost)
(iii) рдмाрдЬाрд░ाрдЪा рдЕрд╕ा рдк्рд░рдХाрд░ рдЬ्рдпाрдд рдХाрд╣ी рд╡िрдХ्рд░ेрддे рдЕрд╕рддाрдд.
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд▓्рдкाрдзिрдХाрд░ (Oligopoly)
*Note: The question says "рдХाрд╣ी рд╡िрдХ्рд░ेрддे" (Few sellers), which is Oligopoly. If it said "рдПрдХрдЪ рд╡िрдХ्рд░ेрддा" (Single seller), it would be Monopoly.
(iv) рдПрдХा рд╡рд░्рд╖ाрдЪ्рдпा рдХाрд▓ाрд╡рдзीрдд рджेрд╢ाрдЪ्рдпा рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕ीрдоाрд░ेрд╖ेрдЪ्рдпा рдЖрдд рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддू рд╡ рд╕ेрд╡ांрдЪे рдмाрдЬाрд░рднाрд╡ाрдиुрд╕ाрд░ рдпेрдгाрд░े рдоूрд▓्рдп.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕्рдеूрд▓ рджेрд╢ांрддрд░्рдЧрдд рдЙрдд्рдкाрджрди (Gross Domestic Product - GDP)
(v) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдЪ्рдпा рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕ीрдоांрдЪ्рдпा рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХेрд▓ी рдЬाрдгाрд░ी рд╡рд╕्рддू рд╡ рд╕ेрд╡ांрдЪी рдЦрд░ेрджी-рд╡िрдХ्рд░ी.
рдЙрдд्рддрд░: рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡्рдпाрдкाрд░ / рджेрд╢ी рд╡्рдпाрдкाрд░ (Internal Trade / Domestic Trade)
рдк्рд░.рез. (рдХ) рдЦाрд▓ीрд▓ рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (Complete the statements):
(i) рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрд▓ा ............ рдо्рд╣рдгूрдирд╣ी рдУрд│рдЦрд▓े рдЬाрддे.
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдХिंрдордд рд╕िрдж्рдзांрдд (Price Theory)
(ii) рдЬेрд╡्рд╣ा рдПрдХूрдг рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдорд╣рдд्рддрдо рдЕрд╕рддे рддेрд╡्рд╣ा рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा ............
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рд╢ूрди्рдп рдЕрд╕рддे (Zero)
(iii) 'рдХ्рд╖' рдЕрдХ्рд╖ाрд╕ рд╕рдоांрддрд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рдХिंрдордд рд▓рд╡рдЪिрдХрддेрдЪा рдоाрдЧрдгी рд╡рдХ्рд░ ............
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд╕ंрдкूрд░्рдг рд▓рд╡рдЪीрдХ рдоाрдЧрдгी (Perfectly Elastic Demand)
(iv) рднाрд░рддाрдЪे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкрди्рди рдоोрдЬрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рд╕ंрдШрдЯрдиेрдж्рд╡ाрд░े рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрдгाрд░ी рдкрдж्рдзрдд ............
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рдЙрдд्рдкाрджрди рдкрдж्рдзрддी рдЖрдгि рдЙрдд्рдкрди्рди рдкрдж्рдзрддी рдпांрдЪे рдПрдХрдд्рд░ीрдХрд░рдг (Combination of Production and Income Method)
(v) рдЕрд▓्рдкрдоुрджрддी рдХрд░्рдЬ рджेрдгाрд░ा рд╡ рдШेрдгाрд░ा рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░ ............
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдиाрдгे рдмाрдЬाрд░ (Money Market)
рдк्рд░.рез. (рдб) рд╡िрд╕ंрдЧрдд рд╢рдм्рдж рдУрд│рдЦा (Find the Odd Word Out):
(i) рдЙрдкрдпोрдЧिрддेрдЪे рдк्рд░рдХाрд░: рд░ूрдк рдЙрдкрдпोрдЧिрддा, рд╕्рдерд▓ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा, рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा, рд╕ेрд╡ा рдЙрдкрдпोрдЧिрддा.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा (Marginal Utility)
(рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рдЙрдкрдпोрдЧिрддेрдЪे рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣ेрдд, рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╣ी рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЖрд╣े.)
(ii) рдоाрдЧрдгीрдЪे рдиिрд░्рдзाрд░рдХ рдШрдЯрдХ: рдХिंрдордд, рдЙрдд्рдкрди्рди, рдкрд░्рдпाрдпी рд╡рд╕्рддूंрдЪ्рдпा рдХिрдорддी, рдЧिрдлेрдирдЪा рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕.
рдЙрдд्рддрд░: рдЧिрдлेрдирдЪा рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ (Giffen's Paradox)
(рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рдоाрдЧрдгीрдЪे рдиिрд░्рдзाрд░рдХ рдШрдЯрдХ рдЖрд╣ेрдд, рд╣ा рдоाрдЧрдгीрдЪ्рдпा рдиिрдпрдоाрдЪा рдЕрдкрд╡ाрдж рдЖрд╣े.)
(iii) рдоाрдЧрдгीрдЪ्рдпा рдХिंрдордд рд▓рд╡рдЪीрдХрддा рдоोрдЬрдг्рдпाрдЪ्рдпा рдкрдж्рдзрддी: рдЙрдд्рдкрди्рди рдкрдж्рдзрддी, рд╢ेрдХрдбेрд╡ाрд░ी рдкрдж्рдзрддी, рдПрдХूрдг рдЦрд░्рдЪ рдкрдж्рдзрддी, рдмिंрджू рдкрдж्рдзрддी / рднूрдоिрддी рдкрдж्рдзрддी.
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрдд्рдкрди्рди рдкрдж्рдзрддी (Income Method)
(рдЙрдд्рдкрди्рди рдкрдж्рдзрддी рд╣ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкрди्рди рдоोрдЬрдг्рдпाрдЪी рдкрдж्рдзрдд рдЖрд╣े.)
(iv) рдкुрд░рд╡рдаा рдиिрдпрдоाрдЪे рдЕрдкрд╡ाрдж: рд╢्рд░рдоाрдЪा рдкुрд░рд╡рдаा, рдХृрд╖ी рдЙрдд्рдкाрджрдиे, рдк्рд░рддिрд╖्рдаेрдЪ्рдпा рд╡рд╕्рддू, рдиाрд╢рд╡ंрдд рд╡рд╕्рддू.
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░рддिрд╖्рдаेрдЪ्рдпा рд╡рд╕्рддू (Prestige Goods)
(рдк्рд░рддिрд╖्рдаेрдЪ्рдпा рд╡рд╕्рддू рд╣ा рдк्рд░ाрдоुрдЦ्рдпाрдиे рдоाрдЧрдгीрдЪ्рдпा рдиिрдпрдоाрдЪा рдЕрдкрд╡ाрдж рдЖрд╣े. рд╢्рд░рдоाрдЪा рдкुрд░рд╡рдаा, рдХृрд╖ी рдЙрдд्рдкाрджрдиे рдЖрдгि рдиाрд╢рд╡ंрдд рд╡рд╕्рддू рд╣े рдкुрд░рд╡рда्рдпाрдЪे рдЕрдкрд╡ाрдж рдоाрдирд▓े рдЬाрддाрдд.)
(v) рдХрд░ेрддрд░ рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдЪे рд╕्рд░ोрдд: рд╢ुрд▓्рдХ, рд╕ीрдоा рд╢ुрд▓्рдХ, рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдзिрднाрд░, рджंрдб рд╡ рджंрдбाрдд्рдордХ рд░рдХрдоा.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕ीрдоा рд╢ुрд▓्рдХ (Customs Duty)
(рд╕ीрдоा рд╢ुрд▓्рдХ рд╣ा рдХрд░ाрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣े, рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рдХрд░ेрддрд░ рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдЪे рд╕्рд░ोрдд рдЖрд╣ेрдд.)
рдк्рд░.реи. (рдЕ) рдЦाрд▓ीрд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдгांрдЪ्рдпा рдЖрдзाрд░े рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдУрд│рдЦूрди рддी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди):
(i) рд░ाрдЬूрдиे рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрддीрд▓ рдПрдХूрдг рдЙрдкрднोрдЧ, рдПрдХूрдг рдмрдЪрдд рдЖрдгि рдПрдХूрдг рдЧुंрддрд╡рдгूрдХ рдпाрдЪी рдоाрд╣िрддी рдЧोрд│ा рдХेрд▓ी.
рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा: рд╕рдордЧ्рд░рд▓рдХ्рд╖ी рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Macro Economics).
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕рдордЧ्рд░рд▓рдХ्рд╖ी рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╣े рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे, рдЬрд╕े рдХी рдПрдХूрдг рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдПрдХूрдг рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкрди्рди, рдПрдХूрдг рдЧुंрддрд╡рдгूрдХ рдЗрдд्рдпाрджी.
(ii) 'рдХ्рд╖' рд╡рд╕्рддूрдЪ्рдпा рдХिрдорддीрдд реиреж% рдиे рд╡ाрдв рдЭाрд▓ी рдЕрд╕рддा 'рдХ्рд╖' рд╡рд╕्рддूрдЪ्рдпा рдоाрдЧрдгीрдд реиреж% рдиे рдШрдЯ рд╣ोрддे.
рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा: рдПрдХрдХ рд▓рд╡рдЪीрдХ рдоाрдЧрдгी (Unitary Elastic Demand).
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬेрд╡्рд╣ा рдХिрдорддीрддीрд▓ рдмрджрд▓ाрдЪ्рдпा рдк्рд░рдоाрдгाрдЗрддрдХेрдЪ рд╡рд╕्рддूрдЪ्рдпा рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рдмрджрд▓ाрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдЕрд╕рддे, рддेрд╡्рд╣ा рдд्рдпाрд╕ рдПрдХрдХ рд▓рд╡рдЪीрдХ рдоाрдЧрдгी рдо्рд╣рдгрддाрдд. (Ed = 1).
(iii) рд╕्рд╡рд░ाрд▓ा рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░рдХрдбूрди рджрд░рдорд╣ा ₹ реорежрежреж рдиिрд╡ृрдд्рддीрд╡ेрддрди рдоिрд│рддे.
рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा: рд╣рд╕्рддांрддрд░िрдд рдЙрдд्рдкрди्рди (Transfer Payments).
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬ्рдпा рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдЪ्рдпा рдмрджрд▓्рдпाрдд рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдк्рд░рдХाрд░рдЪी рд╡рд╕्рддू рдХिंрд╡ा рд╕ेрд╡ा рдЙрдд्рдкाрджिрдд рдХेрд▓ी рдЬाрдд рдиाрд╣ी, рдд्рдпाрд▓ा рд╣рд╕्рддांрддрд░िрдд рдЙрдд्рдкрди्рди рдо्рд╣рдгрддाрдд. рдЙрджा. рдиिрд╡ृрдд्рддीрд╡ेрддрди, рдмेрдХाрд░ी рднрдд्рддा.
(iv) рддुрд╖ाрд░рдиे ₹ рез,режреж,режрежреж рдПрдХ рд░рдХрдоी рд░рдХ्рдХрдо рддीрди рд╡рд░्рд╖ाрдХрд░िрддा рдмँрдХेрдд рдЬрдоा рдХेрд▓ी.
рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा: рдоुрджрдд рдаेрд╡ (Fixed Deposit / Time Deposit).
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдоुрджрдд рдаेрд╡ рдо्рд╣рдгрдЬे рдЕрд╢ी рдаेрд╡ рдЬी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд▓ाрд╡рдзीрд╕ाрдаी рдмँрдХेрдд рдаेрд╡рд▓ी рдЬाрддे рдЖрдгि рдЬ्рдпाрд╡рд░ рдмрдЪрдд рдаेрд╡ीрдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд рд╡्рдпाрдЬрджрд░ рдоिрд│рддो.
рдк्рд░.реи. (рдм) рдлрд░рдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди):
(i) рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрдд рдЖрдгि рд░ाрд╢ी рдкрдж्рдзрдд (Slicing Method and Lumping Method):
  • рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрдд: рд╣ी рдкрдж्рдзрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдд рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрддे. рдпाрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрдЪे рд▓рд╣ाрдиाрдд рд▓рд╣ाрди рдШрдЯрдХांрдордз्рдпे рд╡िрднाрдЬрди рдХрд░ूрди рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдШрдЯрдХाрдЪा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рдкрдгे рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХेрд▓ा рдЬाрддो.
  • рд░ाрд╢ी рдкрдж्рдзрдд: рд╣ी рдкрдж्рдзрдд рд╕рдордЧ्рд░рд▓рдХ्рд╖ी рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдд рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрддे. рдпाрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╕рдордЧ्рд░ рдШрдЯрдХांрдЪा (рдПрдХрдд्рд░ीрдХрд░рдгाрдЪा) рд╡ाрдкрд░ рдХेрд▓ा рдЬाрддो.
(ii) рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЖрдгि рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡ृрдж्рдзी (Expansion of Demand and Increase in Demand):
  • рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░: рдЗрддрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рддाрдиा, рд╡рд╕्рддूрдЪी рдХिंрдордд рдХрдоी рдЭाрд▓्рдпाрдоुрд│े рдоाрдЧрдгीрдд рдЬी рд╡ाрдв рд╣ोрддे, рдд्рдпाрд╕ рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдо्рд╣рдгрддाрдд. рд╣ा рдПрдХाрдЪ рдоाрдЧрдгी рд╡рдХ्рд░ाрд╡рд░ рд╡рд░ूрди рдЦाрд▓ी рд╕рд░рдХрддो.
  • рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡ृрдж्рдзी: рдХिंрдордд рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рддाрдиा, рдЗрддрд░ рдШрдЯрдХांрдд (рдЙрджा. рдЙрдд्рдкрди्рди, рдЖрд╡рдбीрдиिрд╡рдбी) рдЕрдиुрдХूрд▓ рдмрджрд▓ рдЭाрд▓्рдпाрдоुрд│े рдоाрдЧрдгीрдд рдЬी рд╡ाрдв рд╣ोрддे, рдд्рдпाрд╕ рдоाрдЧрдгीрддीрд▓ рд╡ृрдж्рдзी рдо्рд╣рдгрддाрдд. рдпाрдд рдоाрдЧрдгी рд╡рдХ्рд░ рдЙрдЬрд╡ीрдХрдбे рд╕्рдерд▓ांрддрд░िрдд рд╣ोрддो.
(iii) рд╕ाрдаा рдЖрдгि рдкुрд░рд╡рдаा (Stock and Supply):
  • рд╕ाрдаा: рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд▓ाрд╡рдзीрдд рд╡िрдХ्рд░ेрдд्рдпाрдХрдбे рд╡िрдХ्рд░ीрд╕ाрдаी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЕрд╕рд▓ेрд▓ी рдПрдХूрдг рдирдЧрд╕ंрдЦ्рдпा рдо्рд╣рдгрдЬे рд╕ाрдаा рд╣ोрдп. рд╕ाрдаा рд╣ा рдкुрд░рд╡рда्рдпाрдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд рдХिंрд╡ा рд╕рдоाрди рдЕрд╕ू рд╢рдХрддो.
  • рдкुрд░рд╡рдаा: рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡ेрд│ी рдЖрдгि рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХिрдорддीрд▓ा рд╕ाрда्рдпाрддीрд▓ рдЬो рднाрдЧ рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдмाрдЬाрд░ाрдд рд╡िрдХ्рд░ीрд╕ाрдаी рдЖрдгрддो, рдд्рдпाрд╕ рдкुрд░рд╡рдаा рдо्рд╣рдгрддाрдд.
рдк्рд░.рей. рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди):
(i) рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ाрдЪी рдХोрдгрддीрд╣ी рдЪाрд░ рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
1. рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рдШрдЯрдХांрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕: рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд▓рд╣ाрдиाрдд рд▓рд╣ाрди рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдШрдЯрдХांрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे.
2. рдХिंрдордд рд╕िрдж्рдзांрдд: рд╡рд╕्рддू рдЖрдгि рд╕ेрд╡ांрдЪ्рдпा рдХिрдорддी рддрд╕ेрдЪ рдЙрдд्рдкाрджрди рдШрдЯрдХांрдЪ्рдпा рдХिрдорддी рдХрд╢ा рдард░рддाрдд рдпाрдЪे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рджेрддे.
3. рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрдд: рдЕрдн्рдпाрд╕ाрд╕ाрдаी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрдЪे рд▓рд╣ाрди рднाрдЧाрдд рд╡िрднाрдЬрди рдХेрд▓े рдЬाрддे.
4. рдорд░्рдпाрджिрдд рд╡्рдпाрдк्рддी: рдпाрдЪा рд╕ंрдмंрдз рдлрдХ्рдд рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХ рдШрдЯрдХांрд╢ी рдпेрддो, рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрд╢ी рдиाрд╣ी.
(ii) рдкूрд░्рдг рд╕्рдкрд░्рдзेрдЪी рдХोрдгрддीрд╣ी рдЪाрд░ рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
1. рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рд╡िрдХ्рд░ेрддे рд╡ рдЧ्рд░ाрд╣рдХ: рдкूрд░्рдг рд╕्рдкрд░्рдзेрдд рд╡िрдХ्рд░ेрддे рдЖрдгि рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдпांрдЪी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЦूрдк рдоोрдаी рдЕрд╕рддे.
2. рдПрдХрдЬिрдирд╕ी рд╡рд╕्рддू: рдмाрдЬाрд░ाрдд рдоिрд│рдгाрд▒्рдпा рд╡рд╕्рддू рд░ंрдЧ, рд░ूрдк, рдЖрдХाрд░, рджрд░्рдЬा рдЗрдд्рдпाрджी рдмाрдмрддीрдд рд╕рдоाрди рдЕрд╕рддाрдд.
3. рдоुрдХ्рдд рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╡ рдиिрд░्рдЧрдорди: рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдкेрдвीрд▓ा рдмाрдЬाрд░ाрдд рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдг्рдпाрдЪे рдХिंрд╡ा рдмाрдЬाрд░ рд╕ोрдбूрди рдЬाрдг्рдпाрдЪे рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдп рдЕрд╕рддे.
4. рдПрдХрдЪ рдХिंрдордд: рдмाрдЬाрд░ाрдд рд╡рд╕्рддूрдЪी рдХिंрдордд рдоाрдЧрдгी рд╡ рдкुрд░рд╡рдаा рдпांрдЪ्рдпा рд╕рдорддोрд▓ाрддूрди рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ोрддे рдЖрдгि рддी рд╕рд░्рд╡рдд्рд░ рд╕рдоाрди рдЕрд╕рддे.
(iv) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдЪ्рдпा рдЪрдХ्рд░ीрдп рдк्рд░рд╡ाрд╣ाрдЪे рдж्рд╡िрдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдк्рд░рддिрдоाрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдж्рд╡िрдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдк्рд░рддिрдоाрдиाрдордз्рдпे рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеेрдЪी рд╡िрднाрдЧрдгी рджोрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ांрдд рдХेрд▓ी рдЬाрддे: (рез) рдХुрдЯुंрдмे (Households) рдЖрдгि (реи) рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрд╕्рдеा (Firms).
- рдХुрдЯुंрдмे рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрд╕्рдеांрдиा рднूрдоी, рд╢्рд░рдо, рднांрдбрд╡рд▓ рд╡ рд╕ंрдпोрдЬрдХ рд╣े рдЙрдд्рдкाрджрди рдШрдЯрдХ рдкुрд░рд╡рддाрдд.
- рдд्рдпाрдмрджрд▓्рдпाрдд рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрд╕्рдеा рдд्рдпांрдиा рдЦंрдб, рд╡ेрддрди, рд╡्рдпाрдЬ рд╡ рдирдлा рд╕्рд╡рд░ूрдкाрдд рдоोрдмрджрд▓ा рджेрддाрдд (рдЙрдд्рдкрди्рди рдк्рд░рд╡ाрд╣).
- рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрд╕्рдеा рд╡рд╕्рддू рд╡ рд╕ेрд╡ांрдЪे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ूрди рдХुрдЯुंрдмांрдиा рд╡िрдХрддाрдд.
- рдХुрдЯुंрдмे рдпा рд╡рд╕्рддू рд╡ рд╕ेрд╡ांрд╡рд░ рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рддाрдд (рдЦрд░्рдЪ рдк्рд░рд╡ाрд╣).
рдЕрд╢ा рдк्рд░рдХाрд░े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЖрдгि рдЦрд░्рдЪाрдЪा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рджोрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ांрдордз्рдпे рдЕрдЦंрдбрдкрдгे рдлिрд░рдд рдЕрд╕рддो.
рдк्рд░.рек. рдЦाрд▓ीрд▓ рд╡िрдзाрдиांрд╢ी рдЖрдкрдг рд╕рд╣рдордд рдЖрд╣ाрдд рдХी рдиाрд╣ी рддे рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди):
(i) рдШрдЯрдд्рдпा рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╕िрдж्рдзांрддाрд▓ा рдХोрдгрддेрд╣ी рдЦрд░े рдЕрдкрд╡ाрдж рдиाрд╣ीрдд.
рдоी рдпा рд╡िрдзाрдиाрд╢ी рд╕рд╣рдордд рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдгे:
рез. рдЫंрдж, рдХंрдЬूрд╖ рд╡्рдпрдХ्рддी, рд╡्рдпрд╕рди, рд╕рдд्рддा рдпांрд╕ाрд░рдЦे рддрдеाрдХрдеिрдд рдЕрдкрд╡ाрдж рдЧृрд╣ीрддрдХांрдЪे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рддाрдд.
реи. рдЙрджा. рдЫंрджांрдЪ्рдпा рдмाрдмрддीрдд 'рдПрдХрдЬिрдирд╕ीрдкрдгा' рдЖрдгि 'рд╕ाрддрдд्рдп' рдпा рдЧृрд╣ीрддрдХांрдЪे рдкाрд▓рди рд╣ोрдд рдиाрд╣ी.
рей. рдд्рдпाрдоुрд│े, рд╣े рдХेрд╡рд│ рднाрд╕рдоाрди рдЕрдкрд╡ाрдж рдЖрд╣ेрдд, рдЦрд░े рдЕрдкрд╡ाрдж рдиाрд╣ीрдд.
(ii) рдордХ्рддेрджाрд░ीрдпुрдХ्рдд рд╕्рдкрд░्рдзेрдЪी рдЕрдиेрдХ рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рдЖрд╣ेрдд.
рдоी рдпा рд╡िрдзाрдиाрд╢ी рд╕рд╣рдордд рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдгे:
рез. рдпा рдмाрдЬाрд░ाрдд рдЕрдиेрдХ рд╡िрдХ्рд░ेрддे рдЖрдгि рдЕрдиेрдХ рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдЕрд╕рддाрдд.
реи. рд╡рд╕्рддूрднेрдж рд╣े рдпा рдмाрдЬाрд░ाрдЪे рдоुрдЦ्рдп рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдп рдЖрд╣े.
рей. рдоुрдХ्рдд рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╡ рдиिрд░्рдЧрдорди рдЕрд╕рддे рдЖрдгि рд╡िрдХ्рд░ी рдЦрд░्рдЪाрдЪा (рдЬाрд╣िрд░ाрддीрдЪा) рдоोрдаा рдк्рд░рднाрд╡ рдЕрд╕рддो.
(iv) рднाрд░рддाрддीрд▓ рдиाрдгे рдмाрдЬाрд░ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪी рднूрдоिрдХा рдмрдЬाрд╡рддो.
рдоी рдпा рд╡िрдзाрдиाрд╢ी рд╕рд╣рдордд рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдгे:
рез. рдиाрдгे рдмाрдЬाрд░ рдЕрд▓्рдк рдоुрджрддीрдЪी рдХрд░्рдЬाрдЪी рдЧрд░рдЬ рднाрдЧрд╡рддो.
реи. рдпाрдоुрд│े рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдмँрдХांрдиा рд░ोрдЦрддेрдЪे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрди рдХрд░рдг्рдпाрд╕ рдорджрдд рд╣ोрддे.
рей. рд╣ा рдмाрдЬाрд░ рд╕рд░рдХाрд░рдЪ्рдпा рд╡िрдд्рддीрдп рддूрдЯ рднрд░ूрди рдХाрдврдг्рдпाрд╕ рдорджрдд рдХрд░рддो (рдЯ्рд░ेрдЭрд░ी рдмिрд▓्рд╕рдж्рд╡ाрд░े).
рдк्рд░.рел. рдЦाрд▓ीрд▓ рддрдХ्рддा, рдЖрдХृрддी, рдЙрддाрд░ा рдЕрдн्рдпाрд╕ूрди рд╡िрдЪाрд░рд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):
(i) рдЦाрд▓ीрд▓ рддрдХ्рдд्рдпाрдЪे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ूрди рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा:
рд╡рд╕्рддूрдЪे рдирдЧ (Units) рдПрдХूрдг рдЙрдкрдпोрдЧिрддा (TU) рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा (MU)
резрезрежрезреж
реирезреорео
рейреирекрем
рекреиреорек
релрейрежреи
ремрейрежреж
ренреирео-реи
рдк्рд░рд╢्рди рез: рд╡рд░ीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा. (рддрдХ्рдд्рдпाрдд рдЧрдбрдж рд░ंрдЧाрдд рдЙрдд्рддрд░े рджिрд▓ी рдЖрд╣ेрдд).
рдк्рд░рд╢्рди реи: рдЬेрд╡्рд╣ा рдПрдХूрдг рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдШрдЯрдд्рдпा рджрд░ाрдиे рд╡ाрдврддे рддेрд╡्рд╣ा рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХрдоी (Diminishing) рд╣ोрддे.
рдк्рд░рд╢्рди рей: рд╡рд╕्рддूрдЪे рд╕рд╣ा рдирдЧ рдЙрдкрднोрдЧрд▓्рдпाрд╡рд░ рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╢ूрди्рдп (Zero) рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╣ोрддे.
(ii) рдЦाрд▓ीрд▓ рдЖрдХृрддीрдЪे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ा рдЖрдгि рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा:
Graph A shows Extension of Supply, Graph B shows Increase in Supply
рдк्рд░рд╢्рди рез: рдЖрдХृрддी 'рдЕ' рдкुрд░рд╡рда्рдпाрддीрд▓ рд╡िрд╕्рддाрд░ (Expansion) рджрд░्рд╢рд╡рддे.
рдк्рд░рд╢्рди реи: рдЖрдХृрддी 'рдм' рдкुрд░рд╡рда्рдпाрддीрд▓ рд╡ृрдж्рдзी / рд╡ाрдв (Increase) рджрд░्рд╢рд╡рддे.
рдк्рд░рд╢्рди рей: рдЖрдХृрддी 'рдЕ' рдордз्рдпे рдкुрд░рд╡рдаा рд╡рдХ्рд░ рдоूрд│ рдкुрд░рд╡рдаा рд╡рдХ्рд░ाрдЪ्рдпा рд╡рд░рдЪ्рдпा (Upward) рдмाрдЬूрд╕ рд╕рд░рдХрддो.
рдк्рд░рд╢्рди рек: рдЖрдХृрддी 'рдм' рдордз्рдпे рдкुрд░рд╡рдаा рд╡рдХ्рд░ рдоूрд│ рдкुрд░рд╡рдаा рд╡рдХ्рд░ाрдЪ्рдпा рдЙрдЬрд╡्рдпा (Right) рдмाрдЬूрд╕ рд╕рд░рдХрддो.
(iii) рдЙрддाрд░ा рд╡ाрдЪрди (Passage Reading):
рдк्рд░рд╢्рди рез: реирежрежреп рддे реирежрезрек рдпा рдХाрд▓ाрд╡рдзीрд╕ाрдаी рднाрд░рддाрдЪा рд╕рд░ाрд╕рд░ी рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рджрд░ рдХिрддी рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: реирежрежреп рддे реирежрезрек рдпा рдХाрд▓ाрд╡рдзीрдд рднाрд░рддाрдЪा рд╕्рдеूрд▓ рджेрд╢ांрддрд░्рдЧрдд рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕рд░ाрд╕рд░ी рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рджрд░ рем рддे рен% (6 to 7%) рдЗрддрдХा рдЖрд╣े.

рдк्рд░рд╢्рди реи: рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдЪ्рдпा рд╡ाрдвीрдЪ्рдпा рдк्рд░рд╡ृрдд्рддीрдордз्рдпे рдХोрдгрдд्рдпा рдШрдЯрдХांрдиी рд╡्рдпрдд्рдпрдп рдЖрдгрд▓ा?
рдЙрдд्рддрд░: реирежрежрео рдордзीрд▓ рдЬाрдЧрддिрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдЖрдгि реирежреиреж рдордзीрд▓ рдХोрд╡िрдб-резреп рд╕ाрдеीрдЪा рд░ोрдЧ рдпा рдШрдЯрдХांрдиी рд╡्рдпрдд्рдпрдп рдЖрдгрд▓ा.

рдк्рд░рд╢्рди рей: рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдЙрддाрд▒्рдпाрд╡рд░ рд╕्рд╡рдордд рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрддाрд░ा рдЕрд╕े рджрд░्рд╢рд╡рддो рдХी рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЖрд╡्рд╣ाрдиांрдиा рддोंрдб рджेрдд рдЕрд╕ूрдирд╣ी рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЖрд╣े. 'рдоेрдХ рдЗрди рдЗंрдбिрдпा' рдЖрдгि 'рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा' рдпांрд╕ाрд░рдЦ्рдпा рдЙрдкрдХ्рд░рдоांрдоुрд│े рднрд╡िрд╖्рдпाрдд рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ाрдЪी рдЖрдгि рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдиिрд░्рдоिрддीрдЪी рдоोрдаी рд╕ंрдзी рдЖрд╣े.
рдк्рд░.рем. рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) (Answer in Detail):
(i) рдоाрдЧрдгीрдЪा рдиिрдпрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ूрди рдоाрдЧрдгीрдЪ्рдпा рдиिрдпрдоाрдЪी рдЧृрд╣ीрддрдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рд╕िрдж्рдзांрдд: рдбॉ. рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдоाрд░्рд╢рд▓ рдпांрдЪ्рдпा рдорддे, "рдЗрддрд░ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рддाрдиा, рд╡рд╕्рддूрдЪी рдХिंрдордд рд╡ाрдврд▓ी рдЕрд╕рддा рдоाрдЧрдгी рдШрдЯрддे рдЖрдгि рд╡рд╕्рддूрдЪी рдХिंрдордд рдХрдоी рдЭाрд▓ी рдЕрд╕рддा рдоाрдЧрдгी рд╡ाрдврддे."
рд╕ूрдд्рд░: Dx = f(Px)
рдЧृрд╣ीрддрдХे (Assumptions):
  1. рдЙрдд्рдкрди्рди рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕ाрд╡े: рдЧ्рд░ाрд╣рдХाрдЪ्рдпा рдЙрдд्рдкрди्рдиाрдд рдмрджрд▓ рдЭाрд▓्рдпाрд╕ рд╣ा рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рдкрдбрдд рдиाрд╣ी.
  2. рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕ाрд╡ी: рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрдврд▓्рдпाрд╕ рдХिंрдордд рд╡ाрдвूрдирд╣ी рдоाрдЧрдгी рд╡ाрдвू рд╢рдХрддे.
  3. рдкрд░्рдпाрдпी рд╡рд╕्рддूंрдЪ्рдпा рдХिрдорддी рд╕्рдеिрд░: рдкрд░्рдпाрдпी рд╡рд╕्рддूंрдЪ्рдпा рдХिрдорддीрдд рдмрджрд▓ рдЭाрд▓्рдпाрд╕ рдоाрдЧрдгी рдмрджрд▓ू рд╢рдХрддे.
  4. рдкूрд░рдХ рд╡рд╕्рддूंрдЪ्рдпा рдХिрдорддी рд╕्рдеिрд░.
  5. рднрд╡िрд╖्рдпाрддीрд▓ рдХिрдорддीрдЪा рдЕंрджाрдЬ рдирд╕ाрд╡ा: рдЬрд░ рднрд╡िрд╖्рдпाрдд рдХिंрдордд рд╡ाрдврдгाрд░ рдЕрд╕ेрд▓, рддрд░ рдЖрдЬ рдХिंрдордд рд╡ाрдвूрдирд╣ी рдоाрдЧрдгी рд╡ाрдврддे.
  6. рдЖрд╡рдбीрдиिрд╡рдбी, рд╕рд╡рдпी рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕ाрд╡्рдпाрдд.
  7. рдХрд░рд░рдЪрдиेрдд рдмрджрд▓ рдирд╕ाрд╡ा.
(ii) рдоाрдЧрдгीрдЪी рд▓рд╡рдЪिрдХрддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдгाрд░े рдШрдЯрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдоाрдЧрдгीрдЪी рд▓рд╡рдЪिрдХрддा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдгाрд░े рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдХ рдЦाрд▓ीрд▓рдк्рд░рдоाрдгे рдЖрд╣ेрдд:
  1. рд╡рд╕्рддूрдЪे рд╕्рд╡рд░ूрдк: рдЬीрд╡рдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдоाрдЧрдгी рдЕрд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे (рдЙрджा. рдФрд╖рдзे), рддрд░ рд╕ुрдЦрд╕ोрдпीрдЪ्рдпा/рдЪैрдиीрдЪ्рдпा рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдоाрдЧрдгी рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे (рдЙрджा. рдХाрд░).
  2. рдкрд░्рдпाрдпी рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा: рдЬ्рдпा рд╡рд╕्рддूंрдиा рдмाрдЬाрд░ाрдд рдЕрдиेрдХ рдкрд░्рдпाрдп рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЖрд╣ेрдд (рдЙрджा. рд╕ाрдмрдг), рдд्рдпांрдЪी рдоाрдЧрдгी рдЬाрд╕्рдд рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे.
  3. рд╡рд╕्рддूрдЪे рдЕрдиेрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ: рдЬी рд╡рд╕्рддू рдЕрдиेрдХ рдЧрд░рдЬा рдкूрд░्рдг рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрддे (рдЙрджा. рд╡ीрдЬ, рдХोрд│рд╕ा), рддिрдЪी рдоाрдЧрдгी рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे.
  4. рд╡्рдпрд╕рдиाрдзीрди рд╡рд╕्рддू: рд╕рд╡рдпीрдЪ्рдпा рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдоाрдЧрдгी рд╕рд╣рд╕ा рдЕрд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे (рдЙрджा. рддंрдмाрдЦू).
  5. рдЯिрдХाрдКрдкрдгा: рдЯिрдХाрдК рд╡рд╕्рддूंрдЪी (рдЙрджा. рдлрд░्рдиिрдЪрд░) рдоाрдЧрдгी рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे, рддрд░ рдиाрд╢рд╡ंрдд рд╡рд╕्рддूंрдЪी (рдЙрджा. рджूрдз) рдоाрдЧрдгी рдЕрд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे.
  6. рдХिंрдордд рдкाрддрд│ी: рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣ाрдЧ рдЖрдгि рдЕрдд्рдпंрдд рд╕्рд╡рд╕्рдд рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдоाрдЧрдгी рдЕрд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे.
(iii) рднाрд░рддाрддीрд▓ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪाрдд рд╡ाрдв рд╣ोрдг्рдпाрдЪी рдХाрд░рдгे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рднाрд░рддाрдд рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪाрдд рд╡ाрдв рд╣ोрдг्рдпाрдЪी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░рдгे:
  1. рд╢ाрд╕рдиाрдЪ्рдпा рдХाрд░्рдпाрдд рд╡ाрдв: рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд│ाрдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХेрд╡рд│ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрдЪ рдиाрд╣ी, рддрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг, рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдЖрдгि рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ाрдЪी рдХाрд░्рдпेрд╣ी рдХрд░рддे, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдЦрд░्рдЪ рд╡ाрдврддो.
  2. рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪी рд╡ेрдЧाрдиे рд╡ाрдв: рд╡ाрдврдд्рдпा рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪ्рдпा рдЧрд░рдЬा рдкूрд░्рдг рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╕рд░рдХाрд░рд▓ा рдЬाрд╕्рдд рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.
  3. рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг: рд╡ाрдврдд्рдпा рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдгाрдоुрд│े рдкाрдгी, рд╡ीрдЬ, рд░рд╕्рддे, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдпांрд╕ाрд░рдЦ्рдпा рдиाрдЧрд░ी рд╕ुрд╡िрдзांрд╡рд░ рд╕рд░рдХाрд░рд▓ा рдоोрдаा рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.
  4. рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЦрд░्рдЪ: рджेрд╢ाрдЪ्рдпा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрддрддेрд╕ाрдаी рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢рд╕्рдд्рд░ाрд╕्рдд्рд░े рдЖрдгि рд╕ैрди्рдпाрд╡рд░ рдХेрд▓ा рдЬाрдгाрд░ा рдЦрд░्рдЪ рд╕рддрдд рд╡ाрдврдд рдЖрд╣े.
  5. рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рдкрдж्рдзрддी: рдиिрд╡рдбрдгुрдХा, рд╡िрдзिрдоंрдбрд│े рдЖрдгि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХीрдп рдпंрдд्рд░рдгेрд╡рд░ рд╣ोрдгाрд░ा рдЦрд░्рдЪ рд╡ाрдврд▓ा рдЖрд╣े.
  6. рднाрд╡рд╡ाрдв: рд╡рд╕्рддू рдЖрдгि рд╕ेрд╡ांрдЪ्рдпा рдХिрдорддी рд╡ाрдврд▓्рдпाрдоुрд│े рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдХрд▓्рдк рдкूрд░्рдг рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЬाрд╕्рдд рдиिрдзी рд▓ाрдЧрддो.

For more study materials, visit omtexclasses.com and omtex.co.in.

HSC Economics Board Paper July 2025