10th Geometry Question Paper Solution July 2025 Hindi Medium | SSC Maharashtra Board

рдк्рд░рд╢्рди 1

Q. 1 (A) рджिрдпे рдЧрдпे рдкрд░्рдпाрдпों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдпрджि \(\Delta ABC \sim \Delta DEF\) рддрдеा \(m\angle B=60^{\circ}\) рддो \(m\angle E=\) .....
  • (A) \(30^{\circ}\)
  • (B) \(60^{\circ}\)
  • (C) \(90^{\circ}\)
  • (D) \(45^{\circ}\)
рдЙрдд्рддрд░: (B) \(60^{\circ}\)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рд╕ंрдЧрдд рдХोрдг рд╕рд░्рд╡ांрдЧрд╕рдо рд╣ोрддे рд╣ैं। \(\Delta ABC \sim \Delta DEF\) рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг \(\angle B \cong \angle E\). рдЗрд╕рд▓िрдП \(m\angle E = 60^{\circ}\).
(2) рджो рдмाрд╣्рдпрд╕्рдкрд░्рд╢ी рд╡ृрдд्рддों рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпाрдПँ рдХ्рд░рдорд╢ः 5.5 рд╕ेрдоी рддрдеा 4.2 рд╕ेрдоी рд╣ों, рддो рдЙрдирдХे рдХेंрдж्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी ..... рд╣ोрдЧी।
  • (A) 9.7 рд╕ेрдоी
  • (B) 1.3 рд╕ेрдоी
  • (C) 5.5 рд╕ेрдоी
  • (D) 4.2 рд╕ेрдоी
рдЙрдд्рддрд░: (A) 9.7 рд╕ेрдоी
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдпрджि рджो рд╡ृрдд्рдд рдмाрд╣्рдпрд╕्рдкрд░्рд╢ी рд╣ों, рддो рдЙрдирдХे рдХेंрдж्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рдЙрдирдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпाрдУं рдХे рдпोрдЧрдлрд▓ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। \(d = r_1 + r_2 = 5.5 + 4.2 = 9.7\) рд╕ेрдоी.
(3) рдХिрд╕ी рд░ेрдЦा рдж्рд╡ाрд░ा X-рдЕрдХ्рд╖ рдХी рдзрди рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдХोрдг рдХा рдоाрдк 45° рд╣ो, рддो рдЙрд╕ рд░ेрдЦा рдХा рдвाрд▓ = .....
  • (A) \(\frac{1}{2}\)
  • (B) \(\frac{\sqrt{3}}{2}\)
  • (C) 1
  • (D) \(\sqrt{3}\)
рдЙрдд्рддрд░: (C) 1
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд░ेрдЦा рдХा рдвाрд▓ \(m = \tan \theta\). рдпрд╣ाँ \(\theta = 45^{\circ}\). \(m = \tan 45^{\circ} = 1\).
(4) 2 рд╕ेрдоी рднुрдЬा рд╡ाрд▓े рд╕рдордШрди рдХा рдШрдирдлрд▓ ..... рд╣ोрдЧा।
  • (A) 4 рдШрд╕ेрдоी
  • (B) 2 рдШрд╕ेрдоी
  • (C) 6 рдШрд╕ेрдоी
  • (D) 8 рдШрд╕ेрдоी
рдЙрдд्рддрд░: (D) 8 рдШрд╕ेрдоी
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕рдордШрди рдХा рдШрдирдлрд▓ \(= (\text{рднुрдЬा})^3 = 2^3 = 8\) рдШрд╕ेрдоी.
Q. 1 (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдХिрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рдХी рднुрдЬा 10 рд╕ेрдоी рд╣ो, рддो рдЙрд╕рдХे рд╡िрдХрд░्рдг рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╕ूрдд्рд░: рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╡िрдХрд░्рдг = \(\sqrt{2} \times \text{рднुрдЬा}\)
\(\text{рд╡िрдХрд░्рдг} = \sqrt{2} \times 10 = 10\sqrt{2}\) рд╕ेрдоी.
(2) рджो рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХी рд╕ंрдЧрдд рднुрдЬाрдУं рдХा рдЕрдиुрдкाрдд 3:5 рд╣ो, рддो рдЙрдирдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХे рдк्рд░рдоेрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
\(\frac{A_1}{A_2} = \frac{s_1^2}{s_2^2}\)
\(\frac{A_1}{A_2} = \frac{3^2}{5^2} = \frac{9}{25}\)
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд 9:25 рд╣ै।
(3) рдмिंрджु \(A(2, 3)\) рддрдеा \(B(4, 7)\) рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░ेрдЦा рдХा рдвाрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдвाрд▓ \(m = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}\)
\(m = \frac{7 - 3}{4 - 2} = \frac{4}{2} = 2\).
(4) рдпрджि \(\sin \theta = \frac{7}{25}\) рддो \(\text{cosec } \theta\) рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
\(\text{cosec } \theta = \frac{1}{\sin \theta}\)
\(\text{cosec } \theta = \frac{1}{7/25} = \frac{25}{7}\).

SSC Mathematics

Maths March 2025 Board Papers

Maths July 2025 Board Papers

Maths March 2024 Board Papers

Maths July 2024 Board Papers

рдк्рд░рд╢्рди 2

Q. 2 (A) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХрд░рдХे рдкुрдиः рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें рд░ेрдЦ \(AR \perp\) рднुрдЬा \(BC\), рд░ेрдЦ \(AR \perp\) рднुрдЬा \(PQ\), рддो \(\frac{A(\Delta ABC)}{A(\Delta APQ)}\) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
\(\frac{A(\Delta ABC)}{A(\Delta APQ)} = \frac{\text{рдЖрдзाрд░} \times \text{рдКँрдЪाрдИ}}{\text{рдЖрдзाрд░} \times \text{рдКँрдЪाрдИ}}\)
\(\frac{A(\Delta ABC)}{A(\Delta APQ)} = \frac{\class{activity-box}{BC} \times AR}{PQ \times \class{activity-box}{AR}}\)
\(\frac{A(\Delta ABC)}{A(\Delta APQ)} = \frac{\class{activity-box}{BC}}{\class{activity-box}{PQ}}\)
(2) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, рд░ेрдЦ PS рд╕्рдкрд░्рд╢рд░рдЦाрдЦंрдб рд╣ै। рд░ेрдЦा PR рд╡ृрдд्рдд рдХी рдЫेрджрдирд░ेрдЦा рд╣ै। рдпрджि \(PQ=3.6\), \(QR=6.4\) рддो PS рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे।
рдХृрддि:
\(PS^{2} = PQ \times \class{activity-box}{PR}\) ... (рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦा рдЫेрджрдирд░ेрдЦा рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдк्рд░рдоेрдп)
\(PS^{2} = PQ \times (PQ + \class{activity-box}{QR})\)
\(PS^{2} = 3.6 \times (3.6 + \class{activity-box}{6.4})\)
\(PS^{2} = 3.6 \times 10\)
\(PS^{2} = 36\)
\(PS = \class{activity-box}{6}\)
(3) рдХिрд╕ी рд╡ृрдд्рдд рдЪाрдк рдХा рдоाрдк \(90^{\circ}\) рддрдеा рдд्рд░िрдЬ्рдпा 14 рд╕ेрдоी рд╣ो, рддो рдЙрд╕ рд╡ृрдд्рдд рдЪाрдк рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
рд╡ृрдд्рдд рдЪाрдк рдХी рд▓ंрдмाрдИ \( = \frac{\theta}{360} \times \class{activity-box}{2\pi r}\) ... (рд╕ूрдд्рд░)
\( = \frac{90}{360} \times 2 \times \frac{22}{7} \times \class{activity-box}{14}\)
\( = \frac{1}{4} \times \class{activity-box}{88}\)
рд╡ृрдд्рдд рдЪाрдк рдХी рд▓ंрдмाрдИ \( = \class{activity-box}{22}\) рд╕ेрдоी
Q. 2 (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (8 рдЕंрдХ)
(1) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, \(\Delta LMN\) рдоें рдХिрд░рдг MT рдпрд╣ \(\angle LMN\) рдХा рд╕рдо‌рдж्рд╡िрднाрдЬрдХ рд╣ै। рдпрджि \(LM=6\), \(MN=10\), \(TN=8\), рддो LT рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдд्рд░िрднुрдЬ рдХे рдХोрдг рд╕рдордж्рд╡िрднाрдЬрдХ рдк्рд░рдоेрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:
\(\frac{LM}{MN} = \frac{LT}{TN}\)
\(\frac{6}{10} = \frac{LT}{8}\)
\(LT = \frac{6 \times 8}{10}\)
\(LT = \frac{48}{10}\)
\(LT = 4.8\)
(2) рдХिрд╕ी рдЧोрд▓े рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 7 рд╕ेрдоी рд╣ो рддो рдЙрд╕рдХा рдкृрд╖्рдардлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдЧोрд▓े рдХा рдкृрд╖्рдардлрд▓ \(= 4\pi r^2\)
\(= 4 \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7\)
\(= 4 \times 22 \times 7\)
\(= 88 \times 7\)
рдкृрд╖्рдардлрд▓ \(= 616\) рд╡рд░्рдЧ рд╕ेрдоी.
(3) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें \(m(\text{рдЪाрдк } NS)=125^{\circ}\), \(m(\text{рдЪाрдк } EF)=37^{\circ}\), рддो \(\angle NMS\) рдХा рдоाрдк рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╡ृрдд्рдд рдХे рдЕंрддрд░्рднाрдЧ рдоें рдк्рд░рддिрдЪ्рдЫेрджрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЬीрд╡ाрдУं рдХे рдЧुрдгрдзрд░्рдо рд╕े:
\(m\angle NMS = \frac{1}{2} [m(\text{рдЪाрдк } NS) + m(\text{рдЪाрдк } EF)]\)
\(m\angle NMS = \frac{1}{2} [125^{\circ} + 37^{\circ}]\)
\(m\angle NMS = \frac{1}{2} [162^{\circ}]\)
\(m\angle NMS = 81^{\circ}\)
(4) \(P(22,20)\) рдФрд░ \(Q(0,16)\) рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдХे рдордз्рдпрдмिंрджु рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдордз्рдпрдмिंрджु рд╕ूрдд्рд░ рд╕े:
\(x = \frac{x_1 + x_2}{2}, y = \frac{y_1 + y_2}{2}\)
\(x = \frac{22 + 0}{2} = \frac{22}{2} = 11\)
\(y = \frac{20 + 16}{2} = \frac{36}{2} = 18\)
рдордз्рдпрдмिंрджु рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ (11, 18) рд╣ैं।
(5) рдХिрд╕ी рд╢ंрдХु рдХे рдЖрдзाрд░ рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 7 рд╕ेрдоी рддрдеा рд▓ंрдм рдКँрдЪाрдИ 15 рд╕ेрдоी рд╣ो, рддो рдЙрд╕ рд╢ंрдХु рдХा рдШрдирдлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╢ंрдХु рдХा рдШрдирдлрд▓ \(V = \frac{1}{3}\pi r^2 h\)
\(V = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7 \times 15\)
\(V = 22 \times 7 \times 5\)
\(V = 154 \times 5\)
рдШрдирдлрд▓ \(= 770\) рдШрд╕ेрдоी

рдк्рд░рд╢्рди 3

Q. 3 (A) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (3 рдЕंрдХ)
(1) рдпрджि \(\tan \theta=1\), рддो \(\frac{\sin \theta+\cos \theta}{\sec \theta+\text{cosec } \theta}\) рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
\(\tan \theta = 1\) (рджрдд्рдд)
рдкрд░ंрддु \(\tan \class{activity-box}{45^{\circ}} = 1\)
\(\therefore \theta = \class{activity-box}{45^{\circ}}\)

\(\frac{\sin \theta+\cos \theta}{\sec \theta+\text{cosec } \theta} = \frac{\sin 45^{\circ}+\cos 45^{\circ}}{\sec 45^{\circ}+\text{cosec } 45^{\circ}}\)

\( = \frac{\frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2}}}{\sqrt{2} + \class{activity-box}{\sqrt{2}}}\)

\( = \frac{\frac{2}{\sqrt{2}}}{\class{activity-box}{2\sqrt{2}}}\)

\(\frac{\sin \theta+\cos \theta}{\sec \theta+\text{cosec } \theta} = \frac{1}{\class{activity-box}{2}}\)
(2) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, рдХेंрдж्рд░ рд╡ाрд▓े рд╡ृрдд्рдд рдХी рдЬीрд╡ा AB рдХी рд▓ंрдмाрдИ рд╡ृрдд्рдд рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै, рддो \(\angle AOB\), рдЪाрдк AB, рдФрд░ \(\angle ACB\) рдХा рдоाрдк рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
рдЖрдХृрддि \(\Delta AOB\) рдоें,
\(AO = OB = AB\) (рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдФрд░ рджрдд्рдд)
\(\therefore \Delta AOB\) рдпрд╣ \(\class{activity-box}{\text{рд╕рдордмाрд╣ु}}\) рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै।
\(m\angle AOB = \class{activity-box}{60^{\circ}}\)
\(m\angle AOB = m(\text{рдЪाрдк } AB) = \class{activity-box}{60^{\circ}}\) (рдЪाрдк рдХा рдоाрдк рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा)
\(m\angle ACB = \frac{1}{2} \times \class{activity-box}{m(\text{рдЪाрдк } AB)}\)
\(= \frac{1}{2} \times 60^{\circ}\)
\(m\angle ACB = \class{activity-box}{30^{\circ}}\)
Q. 3 (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)
(1) рдпрджि рдмिंрджु P рдмिंрджुрдУं \(A(-1, 7)\) рдФрд░ \(B(4,3)\) рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдХो 2:3 рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ो рддो рдмिंрджु P рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдоाрдиा \(A(x_1, y_1) = (-1, 7)\) рдФрд░ \(B(x_2, y_2) = (4, 3)\) (рдк्рд░рд╢्рди рдоें y2=3 рджिрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдкिрдЫрд▓े рдкेрдкрд░्рд╕ рдоें y2=-3 рдеा, рдпрд╣ाँ PDF рдоें 3 рджिрдЦрддा рд╣ै, рд╣рдо PDF рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 4,3 рдоाрдирдХрд░ рд╣рд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं рдпा рдоाрдирдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░। PDF рдоें '3' рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди '4,-3' рдХे рд╕ाрде рдЖрддा рд╣ै। рд╣рдо рджिрдП рдЧрдП рдоाрди (4,3) рд╕े рд╣рд▓ рдХрд░ेंрдЧे).
*рдиोрдЯ: рдпрджि PDF рдоें рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ -3 рд╣ै, рддो рдЙрдд्рддрд░ (1,3) рд╣ोрдЧा। рдпрджि рдпрд╣ 3 рд╣ै, рддो рдиीрдЪे рджिрдпा рдЧрдпा рд╣рд▓ рд╣ोрдЧा।*
рд╡िрднाрдЬрди рд╕ूрдд्рд░: \(m:n = 2:3\)
\(x = \frac{mx_2 + nx_1}{m+n} = \frac{2(4) + 3(-1)}{2+3} = \frac{8 - 3}{5} = \frac{5}{5} = 1\)
\(y = \frac{my_2 + ny_1}{m+n} = \frac{2(3) + 3(7)}{2+3} = \frac{6 + 21}{5} = \frac{27}{5} = 5.4\)
(рдпрджि B(4,-3) рд╣ोрддा рддो y = 3 рдЖрддा। рдпрд╣ाँ PDF рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ рдоें 'B(4,3)' рд▓िрдЦा рд╣ै।)
рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ: P(1, 5.4) рдпा рдоाрдирдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ P(1, 3)।
(2) O рдХेंрдж्рд░ рддрдеा 3.4 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд╡ृрдд्рдд рдЦींрдЪिрдП। рдЙрд╕рдоें 5.7 рд╕ेрдоी рд▓ंрдмाрдИ рд╡ाрд▓ी рдЬीрд╡ा MN рдЦींрдЪिрдП। рдмिंрджु M рддрдеा рдмिंрджु N рд╕े рд╡ृрдд्рдд рдХी рд╕्рдкрд░्рд╢рд░рдЦा рдЦींрдЪिрдП।
рд░рдЪрдиा рдХे рдЪрд░рдг:
1. рдмिंрджु O рдХेंрдж्рд░ рд▓ेрдХрд░ 3.4 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХा рдПрдХ рд╡ृрдд्рдд рдЦींрдЪिрдП।
2. рд╡ृрдд्рдд рдкрд░ рдХोрдИ рдмिंрджु M рд▓ीрдЬिрдП। рдХंрдкाрд╕ рдоें 5.7 рд╕ेрдоी рдХी рджूрд░ी рд▓ेрдХрд░ рдмिंрджु M рд╕े рд╡ृрдд्рдд рдкрд░ рдЪाрдк рдХाрдЯрдХрд░ рдмिंрджु N рдк्рд░ाрдк्рдд рдХीрдЬिрдП।
3. рдХिрд░рдг OM рдФрд░ рдХिрд░рдг ON рдЦींрдЪिрдП।
4. рдмिंрджु M рдкрд░ рдд्рд░िрдЬ्рдпा OM рдХो рд▓ंрдм рд░ेрдЦा рдЦींрдЪिрдП (рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦा)।
5. рдмिंрджु N рдкрд░ рдд्рд░िрдЬ्рдпा ON рдХो рд▓ंрдм рд░ेрдЦा рдЦींрдЪिрдП (рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦा)।
(3) рдЖँрдзी рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рдкेрдб़ рдХा рд╕िрд░ा рдЯूрдЯрдХрд░ рдЬрдоीрди рд╕े \(60^{\circ}\) рдоाрдк рдХा рдХोрдг рдмрдиाрддा рд╣ै। рдкेрдб़ рдХा рдЬрдоीрди рдкрд░ рдЯिрдХा рд╣ुрдЖ рд╕िрд░ा рддрдеा рдкेрдб़ рдХे рддрдиे рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी 20 рдоीрдЯрд░ рд╣ो, рддो рдкेрдб़ рдХी рдКँрдЪाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдоाрдиा AB рдкेрдб़ рдХा рдмрдЪा рд╣ुрдЖ рднाрдЧ рдФрд░ AC рдЯूрдЯा рд╣ुрдЖ рднाрдЧ (рдХрд░्рдг) рд╣ै।
рд╕िрд░ा C рдЬрдоीрди рдХो рдЫूрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ BC = 20 рдоी, \(\angle C = 60^{\circ}\).
рд╕рдордХोрдг \(\Delta ABC\) рдоें:
\(\tan 60^{\circ} = \frac{AB}{BC} \Rightarrow \sqrt{3} = \frac{AB}{20} \Rightarrow AB = 20\sqrt{3}\) рдоी.
\(\cos 60^{\circ} = \frac{BC}{AC} \Rightarrow \frac{1}{2} = \frac{20}{AC} \Rightarrow AC = 40\) рдоी.
рдкेрдб़ рдХी рдХुрд▓ рдКँрдЪाрдИ = \(AC + AB = 40 + 20\sqrt{3}\) рдоी.
рдкेрдб़ рдХी рдКँрдЪाрдИ \(20(2 + \sqrt{3})\) рдоीрдЯрд░ рд╣ै।
(4) рд╕िрдж्рдз рдХрд░ो рдХि 'рд╕рдордХोрдг рдд्рд░िрднुрдЬ рдоें рдХрд░्рдг рдХा рд╡рд░्рдЧ рд╢ेрд╖ рджो рднुрдЬाрдУं рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХे рдпोрдЧрдлрд▓ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।'
рдкाрдЗрдеाрдЧोрд░рд╕ рдк्рд░рдоेрдп:
рджрдд्рдд: \(\Delta ABC\) рдоें, \(\angle ABC = 90^\circ\).
рд╕ाрдз्рдп: \(AC^2 = AB^2 + BC^2\).
рд░рдЪрдиा: рд░ेрдЦ \(BD \perp\) рднुрдЬा \(AC\) рдЦींрдЪिрдП, \(A-D-C\).
рдЙрдкрдкрдд्рддि:
рд╕рдордХोрдг \(\Delta ABC\) рдоें, \(BD \perp AC\).
\(\therefore \Delta ABC \sim \Delta ADB\) (рд╕рдордХोрдг рдд्рд░िрднुрдЬों рдХी рд╕рдорд░ूрдкрддा)
\(\frac{AB}{AD} = \frac{AC}{AB} \Rightarrow AB^2 = AD \times AC\) ... (I)
рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░, \(\Delta ABC \sim \Delta BDC\)
\(\frac{BC}{DC} = \frac{AC}{BC} \Rightarrow BC^2 = DC \times AC\) ... (II)
рд╕рдоीрдХрд░рдг (I) рдФрд░ (II) рдХो рдЬोрдб़рдиे рдкрд░:
\(AB^2 + BC^2 = AD \times AC + DC \times AC\)
\(AB^2 + BC^2 = AC (AD + DC)\)
\(AB^2 + BC^2 = AC \times AC\) (рдЪूँрдХि A-D-C)
\(AB^2 + BC^2 = AC^2\)
рдЗрддि рд╕िрдж्рдзрдо्।

рдк्рд░рд╢्рди 4

Q. 4 рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)
(1) \(\Delta ABC\) рдХी рднुрдЬाрдУं рдХी рд▓ंрдмाрдИ 4 рд╕ेрдоी, 5 рд╕ेрдоी рдФрд░ 6 рд╕ेрдоी рд╣ै। \(\Delta PQR\) рдХी рдкрд░िрдоिрддि 90 рд╕ेрдоी рд╣ै। рдпрджि \(\Delta ABC \sim \Delta PQR\) рд╣ों, рддो \(\Delta PQR\) рдХी рд╕ंрдЧрдд рднुрдЬाрдУं рдХी рд▓ंрдмाрдЗрдпाँ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
\(\Delta ABC\) рдХी рдкрд░िрдоिрддि \(= 4 + 5 + 6 = 15\) рд╕ेрдоी।
рдЪूँрдХि \(\Delta ABC \sim \Delta PQR\), рдкрд░िрдоिрддि рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рд╕ंрдЧрдд рднुрдЬाрдУं рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
\(\frac{\text{рдкрд░िрдоिрддि}(\Delta PQR)}{\text{рдкрд░िрдоिрддि}(\Delta ABC)} = \frac{90}{15} = 6\).
рдЕрддः рдЧुрдгрдХ (Scale factor) \(k = 6\).
\(\Delta PQR\) рдХी рднुрдЬाрдПँ:
рднुрдЬा 1: \(4 \times 6 = 24\) рд╕ेрдоी।
рднुрдЬा 2: \(5 \times 6 = 30\) рд╕ेрдоी।
рднुрдЬा 3: \(6 \times 6 = 36\) рд╕ेрдоी।
рднुрдЬाрдУं рдХी рд▓ंрдмाрдЗрдпाँ 24 рд╕ेрдоी, 30 рд╕ेрдоी, рдФрд░ 36 рд╕ेрдоी рд╣ैं।
(2) \(\Delta ABC \sim \Delta PBR\), \(BC=8\) рд╕ेрдоी, \(AC=10\) рд╕ेрдоी, \(\angle B=90^{\circ}\), \(\frac{BC}{BR}=\frac{5}{4}\) рддो \(\Delta PBR\) рдХी рд░рдЪрдиा рдХीрдЬिрдП।
рд░рдЪрдиा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг:
рдмिंрджु B рдЙрднрдпрдиिрд╖्рда рд╣ै। \(\Delta ABC\) рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ \(\Delta PBR\) рдмрдиाрдиा рд╣ै।
\(\frac{BC}{BR} = \frac{5}{4}\), рдЗрд╕рд▓िрдП PBR рдХी рднुрдЬाрдПँ ABC рд╕े рдЫोрдЯी рд╣ोंрдЧी।
рдЪрд░рдг:
1. \(\Delta ABC\) рдмрдиाрдПँ рдЬिрд╕рдоें \(BC=8, \angle B=90^{\circ}\)। рдкाрдЗрдеाрдЧोрд░рд╕ рд╕े \(AB = 6\) рд╕ेрдоी।
2. рдмिंрджु B рд╕े рдПрдХ рди्рдпूрдирдХोрдг рдмрдиाрддी рд╣ुрдИ рдХिрд░рдг рдЦींрдЪें।
3. рдХिрд░рдг рдкрд░ 5 рд╕рдоाрди рднाрдЧ рдЕंрдХिрдд рдХрд░ें (\(B_1\) рд╕े \(B_5\))。
4. \(B_5\) рдХो C рд╕े рдоिрд▓ाрдПँ।
5. \(B_4\) рд╕े \(B_5C\) рдХे рд╕рдоांрддрд░ рд░ेрдЦा рдЦींрдЪें рдЬो BC рдХो R рдкрд░ рдХाрдЯे।
6. R рд╕े AC рдХे рд╕рдоांрддрд░ рд░ेрдЦा рдЦींрдЪें рдЬो AB рдХो P рдкрд░ рдХाрдЯे।
7. \(\Delta PBR\) рдЕрднीрд╖्рдЯ рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै।
(3) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, \(\Delta ABC\) рдпрд╣ рд╕рдордж्рд╡िрдмाрд╣ु рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै рддрдеा рдЙрд╕рдХी рдкрд░िрдоिрддि 44 рд╕ेрдоी рд╣ै। рдд्рд░िрднुрдЬ рдХे рдЖрдзाрд░ BC рдХी рд▓ंрдмाрдИ 12 рд╕ेрдоी рд╣ै। рднुрдЬा AB рдФрд░ рднुрдЬा AC рд╕рд░्рд╡ांрдЧрд╕рдо рд╣ैं। рдЖрдХृрддि рдоें рджрд░्рд╢ाрдП рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХ рд╡ृрдд्рдд рддीрдиों рднुрдЬाрдУं рдХो рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдмिंрджु A рд╕े рд╡ृрдд्рдд рдХे рд╕्рдкрд░्рд╢рд░рдЦाрдЦंрдб рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдкрд░िрдоिрддि = 44 рд╕ेрдоी, рдЖрдзाрд░ \(BC = 12\) рд╕ेрдоी।
\(AB + AC + BC = 44\)
\(2AB + 12 = 44\) (рдЪूँрдХि \(AB \cong AC\))
\(2AB = 32 \Rightarrow AB = 16\) рд╕ेрдоी।
рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рд╡ृрдд्рдд рднुрдЬाрдУं рдХो P (AB рдкрд░), Q (AC рдкрд░), рдФрд░ R (BC рдкрд░) рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдк्рд░рдоेрдп рд╕े: \(BP = BR\), \(CR = CQ\), \(AP = AQ\).
рдЪूँрдХि рдд्рд░िрднुрдЬ рд╕рдордж्рд╡िрдмाрд╣ु рд╣ै, R рдЖрдзाрд░ BC рдХा рдордз्рдпрдмिंрджु рд╣ै।
\(\therefore BR = \frac{12}{2} = 6\) рд╕ेрдоी।
\(BP = BR\) рд╣ोрдиे рд╕े, \(BP = 6\) рд╕ेрдоी।
рд╣рдоें A рд╕े рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦाрдЦंрдб (AP) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
\(A - P - B\), рдЕрддः \(AP = AB - BP\)
\(AP = 16 - 6 = 10\) рд╕ेрдоी।
рдмिंрджु A рд╕े рд╕्рдкрд░्рд╢рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдХी рд▓ंрдмाрдИ 10 рд╕ेрдоी рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди 5

Q. 5 рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (3 рдЕंрдХ)
(1) 3 рд╕ेрдоी, 4 рд╕ेрдоी, 5 рд╕ेрдоी рднुрдЬा рд╡ाрд▓ा рд╕рдордХोрдг рдд्рд░िрднुрдЬ \(\Delta ABC\) рдЦींрдЪो। \(\Delta ABC\) рдХे рдХрд░्рдг рдкрд░ рдоाрдз्рдпिрдХा рдЦींрдЪिрдП।
  1. рдоाрдз्рдпिрдХा рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдиाрдкрдХрд░ рд▓िрдЦिрдП।
  2. рдоाрдз्рдпिрдХा рдФрд░ рдХрд░्рдг рдХी рд▓ंрдмाрдИ рд╕े рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рд▓िрдЦिрдП।
рд╣рд▓:
1. 3, 4, 5 рд╕ेрдоी рднुрдЬाрдУं рд╡ाрд▓ा рд╕рдордХोрдг рдд्рд░िрднुрдЬ рдмрдиाрдПँ (5 рд╕ेрдоी рдХрд░्рдг рд╣ोрдЧा)।
2. рдХрд░्рдг (5 рд╕ेрдоी) рдХा рдордз्рдпрдмिंрджु M рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें।
3. рд╕рдордХोрдг рд╡ाрд▓े рд╢ीрд░्рд╖ рдХो M рд╕े рдоिрд▓ाрдПँ (рдоाрдз्рдпिрдХा)।
(i) рдоाрдкрди: рдоाрдз्рдпिрдХा рдХी рд▓ंрдмाрдИ 2.5 рд╕ेрдоी рд╣ोрдЧी।
(ii) рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рд╕рдордХोрдг рдд्рд░िрднुрдЬ рдоें рдХрд░्рдг рдкрд░ рдЦींрдЪी рдЧрдИ рдоाрдз्рдпिрдХा рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдХрд░्рдг рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдХी рдЖрдзी рд╣ोрддी рд╣ै।
(2) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
  1. рдаोрд╕ рд╢ंрдХु рдХे рдХिрддрдиे рдкृрд╖्рдарднाрдЧ рд╣ैं ?
  2. рд╢ंрдХु рдХी рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ рдФрд░ рд▓ंрдм рдКँрдЪाрдИ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
  3. рдпрджि рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ 10 рд╕ेрдоी рдФрд░ рд▓ंрдм рдКँрдЪाрдИ 8 рд╕ेрдоी рд╣ो рддो рд╢ंрдХु рдХे рд╡्рдпाрд╕ рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░:
(i) рдаोрд╕ рд╢ंрдХु рдХे 2 рдкृрд╖्рдарднाрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं (1 рд╡рдХ्рд░рдкृрд╖्рда рдФрд░ 1 рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдЖрдзाрд░)।
(ii) рдЖрдХृрддि рд╕े:
- рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ: рд░ेрдЦ PB рдпा рд░ेрдЦ PA
- рд▓ंрдм рдКँрдЪाрдИ: рд░ेрдЦ PO
(iii) рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ \(l = 10\), рдКँрдЪाрдИ \(h = 8\), рдд्рд░िрдЬ्рдпा \(r\).
\(r^2 + h^2 = l^2\)
\(r^2 + 8^2 = 10^2\)
\(r^2 + 64 = 100 \Rightarrow r^2 = 36 \Rightarrow r = 6\) рд╕ेрдоी।
рд╡्рдпाрд╕ \(= 2r = 2 \times 6 = 12\) рд╕ेрдоी।
рд╢ंрдХु рдХा рд╡्рдпाрд╕ 12 рд╕ेрдоी рд╣ै।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com