SSC Board March 2025
Science and Technology Part 1 (Hindi Medium)
Model Answer Paper
рдк्рд░рд╢्рди 1. (рдЕ) рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП : (5)
(i) рднू-рдХ्рд╖ाрд░ीрдп рдзाрддु рдХी рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा 2 рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЙрдирдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдоें рд╕्рдеाрди ______ рдоें рд╣ै।
- (A) рд╕рдоूрд╣ 2
- (B) рд╕рдоूрд╣ 16
- (C) рдЖрд╡рд░्рдд 2
- (D) рдбी-рдЦंрдб
(ii) рдЬिрд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдоें рдЕрднिрдХाрд░ी рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЖрдпрдиों рдХी рдЕрджрд▓ाрдмрджрд▓ी рд╣ोрдХрд░ рдЕрд╡рдХ्рд╖ेрдк рддैрдпाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЙрд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХो ______ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं।
- (A) рд╕ंрдпोрдЧ
- (B) рдЕрдкрдШрдЯрди (рд╡िрдЪ्рдЫेрджрди)
- (C) рд╡िрд╕्рдеाрдкрди
- (D) рдпुрдЧ्рдо рд╡िрд╕्рдеाрдкрди
(iii) ______ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░िрдиाрд▓िрдХा (solenoid), рд╡िрдж्рдпुрдд рдмрд▓्рдм рдХे рддाрд░ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- (A) рдиाрдЗрдХ्рд░ोрдо
- (B) рдХॉрдкрд░
- (C) рдЯंрдЧрд╕्рдЯрди
- (D) рдРрд▓्рдпुрдоिрдиिрдпрдо
(iv) рдк्рд░рдХाрд╢ рдЬрдм рдПрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢рдХ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд╕े рджूрд╕рд░े рдкाрд░рджрд░्рд╢рдХ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЬाрддा рд╣ै рддрдм рдЙрд╕рдХे рд╕ंрдЪрд░рдг рдХी рджिрд╢ा рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЗрд╕े рд╣ी рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा ______ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
- (A) рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди
- (B) рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг
- (C) рд╡िрдХिрд░рдг
- (D) рдЕрдкрд╡рд░्рддрди
(v) CaO + H2O → Ca(OH)2 + рдКрд╖्рдоा। рджी рдЧрдИ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा ______ рд╣ै।
- (A) рдКрд╖्рдоाрдЙрди्рдоोрдЪी
- (B) рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрдкрдШрдЯрди
- (C) рдЕрдкрдШрдЯрди
- (D) рдКрд╖्рдоाрдЧ्рд░ाрд╣ी
рдк्рд░рд╢्рди 1. (рдм) рджिрдпे рдЧрдпे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : (5)
(i) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ै рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рдмрддाрдЗрдпे : рдХोрд╢िрдХा рдоें рд╢्рд╡рд╕рди рдХे рджौрд░ाрди рд░ेрдбॉрдХ्рд╕ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдШрдЯिрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп (True)
(ii) рдЕрд╕ंрдЧрдд рд╢рдм्рдж рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдХे рд▓िрдЦिрдП : рдз्рд╡рдиिрд╡рд░्рдзрдХ, рд╕ूрдХ्рд╖्рдорд╢्рд░рд╡рдгी, рд╡िрдж्рдпुрдд рдЪрд▓िрдд्рд░, рдЪुंрдмрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдЪुंрдмрдХ (рдмाрдХी рд╕рднी рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХे рдЪुंрдмрдХीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдпा рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдХे рд░ूрдкांрддрд░рдг рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЪुंрдмрдХ рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдЪुंрдмрдХीрдп рдкрджाрд░्рде рд╣ै)।
(iii) рддाрд░ों рдХे рдЯिрдордЯिрдоाрдиे рдХा рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░: рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рдЕрдкрд╡рд░्рддрди (Atmospheric Refraction)। рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХी рд╣рд╡ा рдХा рдШрдирдд्рд╡ рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рдиिрд░ंрддрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрдиांрдХ рдмрджрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рддाрд░े рдХी рдЖрднाрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рдЯिрдордЯिрдоाрддा рд╣ुрдЖ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
(iv) рдЙрдЪिрдд рдЬोрдб़िрдпाँ рдоिрд▓ाрдУ :
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рд░рд▓ рд╕ूрдХ्рд╖्рдорджрд░्рд╢ी - рдШрдб़ी рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП
| 'рдЕ' рд╕्рддंрдн | 'рдм' рд╕्рддंрдн |
|---|---|
| рд╕рд░рд▓ рд╕ूрдХ्рд╖्рдорджрд░्рд╢ी | (c) рдШрдб़ी рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП |
(v) 0°C рд╕े 4°C рддाрдкрдоाрди рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкाрдиी рдХे рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं ?
рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдиी рдХा рдЕрд╕ंрдЧрдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ (Anomalous behaviour of water)।
рдк्рд░рд╢्рди 2. (рдЕ) рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4)
(i) рдЖрд╡рд░्рдд рдоें рдмाрдПँ рд╕े рджाрд╣िрдиी рдУрд░ рдЬाрдиे рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдХा рдЖрдХाрд░ рдХрдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдЖрд╡рд░्рдд рдоें рдмाрдПँ рд╕े рджाрд╣िрдиी рдУрд░ рдЬाрдиे рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдХ्рд░рдоांрдХ рдПрдХ-рдПрдХ рд╕े рдмрдв़рддा рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд рдиाрднिрдХ рдкрд░ рдзрди рдЖрд╡ेрд╢ рдмрдв़рддा рдЬाрддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी, рдЬुрдб़рдиे рд╡ाрд▓ा рдирдпा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдЙрд╕ी рдмाрд╣рд░ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЬрдоा рд╣ोрддा рд╣ै। рдмрдв़े рд╣ुрдП рдиाрднिрдХीрдп рдЖрд╡ेрд╢ рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдиाрднिрдХ рдХी рдУрд░ рдЕрдзिрдХ рдмрд▓ рд╕े рдЦींрдЪे рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░рдоाрдгु рдХा рдЖрдХाрд░ (рдд्рд░िрдЬ्рдпा) рдХрдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
(ii) рд╡िрдж्рдпुрдд рдХा рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддांрдмे рдпा рдРрд▓्рдпुрдоिрдиिрдпрдо рдХे рддाрд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рддांрдмा рдФрд░ рдРрд▓्рдпुрдоिрдиिрдпрдо рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ैं। рдЗрдирдХी рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХрддा (Resistivity) рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддे рд╕рдордп рдКрд╖्рдоा рдХे рд░ूрдк рдоें рдКрд░्рдЬा рдХी рд╣ाрдиि рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд, рдпे рдзाрддुрдПँ рддрди्рдп рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡िрдж्рдпुрдд рддाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(iii) рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХी рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрдеेрдиॉрд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдЗрдеेрдиॉрд▓ рдПрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдИंрдзрди рд╣ै рдЬो рдЬрд▓рдиे рдкрд░ рдХрдо рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдоें рдоिрд▓ाрдиे рд╕े рдИंрдзрди рдХा рдкूрд░्рдг рджрд╣рди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдХाрд░्рдмрди рдоोрдиोрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (CO) рдЬैрд╕े рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдиों рдоें рдХрдоी рдЖрддी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рдпрд╣ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХे рдЖрдпाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоिрд╢्рд░рдг рдХो 'рдЧैрд╕ोрд╣ोрд▓' рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдк्рд░рд╢्рди 2. (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рддीрди) : (6)
(i) рдкрджाрд░्рде рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдКрд╖्рдоाрдзाрд░िрддा рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ? рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдКрд╖्рдоा рд╡िрдиिрдордп рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд (Principle of Heat Exchange)।
рд╕िрдж्рдзांрдд: рдпрджि рджो рд╡рд╕्рддुрдУं (рдПрдХ рдЧрд░्рдо рдФрд░ рдПрдХ рдаंрдбी) рдХो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рдЦा рдЬाрдП рдФрд░ рд╡े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рдЕрд▓рдЧ (isolated) рд╣ों, рддो рдЧрд░्рдо рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрдИ рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा, рдаंрдбी рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддी рд╣ै।
(рдЧрд░्рдо рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрдИ рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा = рдаंрдбी рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा)।
рд╕िрдж्рдзांрдд: рдпрджि рджो рд╡рд╕्рддुрдУं (рдПрдХ рдЧрд░्рдо рдФрд░ рдПрдХ рдаंрдбी) рдХो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рд░рдЦा рдЬाрдП рдФрд░ рд╡े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рдЕрд▓рдЧ (isolated) рд╣ों, рддो рдЧрд░्рдо рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрдИ рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा, рдаंрдбी рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддी рд╣ै।
(рдЧрд░्рдо рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЦोрдИ рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा = рдаंрдбी рд╡рд╕्рддु рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा)।
(ii) рд▓ोрд╣े рдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдЬंрдЧ рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░: рд▓ोрд╣े рдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдХो рдЬंрдЧ рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕ рдкрд░ рдкेंрдЯ (рд░ंрдЧ) рдпा рд╡ाрд░्рдиिрд╢ рдХी рдкрд░рдд рдЪрдв़ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░рдд рд▓ोрд╣े рдХी рд╕рддрд╣ рдХा рд╣рд╡ा рдХी рдирдоी рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдзा рд╕ंрдкрд░्рдХ рд░ोрдХ рджेрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдСрдХ्рд╕ीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддी рдФрд░ рдЬंрдЧ рдирд╣ीं рд▓рдЧрддा।
(iii) рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдФрд░ рднाрд░ рдоें рдЕрди्рддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
- рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди (Mass): рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдоें рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдж्рд░рд╡्рдп рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рдЕрджिрд╢ рд░ाрд╢ि рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдоाрди рд╕рднी рдЬрдЧрд╣ рд╕рдоाрди рд░рд╣рддा рд╣ै।
- рднाрд░ (Weight): рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХो рдкृрде्рд╡ी рдЬिрд╕ рдЧुрд░ुрдд्рд╡ीрдп рдмрд▓ рд╕े рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рдЙрд╕े рднाрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рд╕рджिрд╢ рд░ाрд╢ि рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдоाрди рд╕्рдеाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै ($W = mg$)।
(iv) рджीрдкाрд╡рд▓ी рдХे рджिрдиों рдоें рдЙрдб़ाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा 'рд░ाрдХेрдЯ' рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ рд╣ै। (a) рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे। (b) рдпрд╣ рдХ्рд░िрдпा рдХौрдирд╕े рдиिрдпрдо рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै ?
(a) рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ: рдмोрддрд▓ рдпा рдкाрдЗрдк (Launcher)।
(b) рдиिрдпрдо: рди्рдпूрдЯрди рдХा рдЧрддि рд╡िрд╖рдпрдХ рддीрд╕рд░ा рдиिрдпрдо (Newton's Third Law of Motion) - "рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд░िрдпा рдмрд▓ рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдкрд░िрдоाрдг рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдмрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।"
(b) рдиिрдпрдо: рди्рдпूрдЯрди рдХा рдЧрддि рд╡िрд╖рдпрдХ рддीрд╕рд░ा рдиिрдпрдо (Newton's Third Law of Motion) - "рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд░िрдпा рдмрд▓ рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдкрд░िрдоाрдг рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдмрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।"
(╧Е) рдЕрдкрдШрдЯрди рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं ? рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЪीрдиी рдХी рдЕрдкрдШрдЯрди рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг рд▓िрдЦिрдпे।
рдЕрдкрдШрдЯрди рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा (Decomposition Reaction): рд╡рд╣ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рд╣ी рдЕрднिрдХाрд░рдХ рдкрджाрд░्рде рдЯूрдЯрдХрд░ рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рдкाрдж рдмрдиाрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдЕрдкрдШрдЯрди рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рд╕рдоीрдХрд░рдг:
$$C_{12}H_{22}O_{11} \xrightarrow{\Delta} 12C + 11H_{2}O$$ (рдЪीрдиी → рдХाрд░्рдмрди + рдкाрдиी)
рд╕рдоीрдХрд░рдг:
$$C_{12}H_{22}O_{11} \xrightarrow{\Delta} 12C + 11H_{2}O$$ (рдЪीрдиी → рдХाрд░्рдмрди + рдкाрдиी)
рдк्рд░рд╢्рди 3. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдкाँрдЪ) : (15)
(i) рдПрдХ 3 kg рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХा рд▓ोрд╣े рдХा рдЧोрд▓ा 125 рдоीрдЯрд░ рдКँрдЪाрдИ рд╕े рдиीрдЪे рдЧिрд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। g рдХा рдоाрди 10 m/s² рдоाрдирдХрд░, рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рд░ाрд╢िрдпों рдХे рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП : (a) рдЬрдоीрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдордпाрд╡рдзि। (b) рдЬрдоीрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╕рдордп рдЙрд╕рдХा рд╡ेрдЧ।
рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै:
рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди ($m$) = 3 kg
рдКँрдЪाрдИ/рджूрд░ी ($s$) = 125 m
рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╡ेрдЧ ($u$) = 0 m/s
рдЧुрд░ुрдд्рд╡ीрдп рдд्рд╡рд░рдг ($g$) = 10 m/s²
(a) рд╕рдордпाрд╡рдзि ($t$):
рди्рдпूрдЯрди рдХे рдЧрддि рдХे рджूрд╕рд░े рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╕े,
$$s = ut + \frac{1}{2}gt^2$$
$$125 = 0 \times t + \frac{1}{2} \times 10 \times t^2$$
$$125 = 5t^2$$
$$t^2 = \frac{125}{5} = 25$$
$$t = 5 \text{ рд╕ेрдХंрдб}$$
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдордпाрд╡рдзि 5 рд╕ेрдХंрдб рд╣ोрдЧी।
(b) рд╡ेрдЧ ($v$):
рди्рдпूрдЯрди рдХे рдЧрддि рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╕े,
$$v = u + gt$$
$$v = 0 + 10 \times 5$$
$$v = 50 \text{ m/s}$$
рдЙрдд्рддрд░: рдЬрдоीрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╕рдордп рд╡ेрдЧ 50 m/s рд╣ोрдЧा।
рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди ($m$) = 3 kg
рдКँрдЪाрдИ/рджूрд░ी ($s$) = 125 m
рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╡ेрдЧ ($u$) = 0 m/s
рдЧुрд░ुрдд्рд╡ीрдп рдд्рд╡рд░рдг ($g$) = 10 m/s²
(a) рд╕рдордпाрд╡рдзि ($t$):
рди्рдпूрдЯрди рдХे рдЧрддि рдХे рджूрд╕рд░े рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╕े,
$$s = ut + \frac{1}{2}gt^2$$
$$125 = 0 \times t + \frac{1}{2} \times 10 \times t^2$$
$$125 = 5t^2$$
$$t^2 = \frac{125}{5} = 25$$
$$t = 5 \text{ рд╕ेрдХंрдб}$$
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдордпाрд╡рдзि 5 рд╕ेрдХंрдб рд╣ोрдЧी।
(b) рд╡ेрдЧ ($v$):
рди्рдпूрдЯрди рдХे рдЧрддि рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╕े,
$$v = u + gt$$
$$v = 0 + 10 \times 5$$
$$v = 50 \text{ m/s}$$
рдЙрдд्рддрд░: рдЬрдоीрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╕рдордп рд╡ेрдЧ 50 m/s рд╣ोрдЧा।
(ii) рдХिрдП рдЧрдпे рд╡рд░्рдгрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рддрдд्рд╡ों рдХे рдиाрдо рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рд╕ंрдХेрдд рд▓िрдЦिрдП :
(a) рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡िрдж्рдпुрддрдЛрдг рд╡ाрд▓ा рдкрд░рдоाрдгु: рдл्рд▓ोрд░ीрди (F)
(b) рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдкрд░рдоाрдгु рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рд╡ाрд▓ा рдкрд░рдоाрдгु: рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди (H)
(c) рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдкрд░рдоाрдгु рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓ी рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдЧैрд╕: рд╣ीрд▓िрдпрдо (He)
(b) рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдкрд░рдоाрдгु рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рд╡ाрд▓ा рдкрд░рдоाрдгु: рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди (H)
(c) рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдкрд░рдоाрдгु рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓ी рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдЧैрд╕: рд╣ीрд▓िрдпрдо (He)
(iii) (a) рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдм рддाँрдмे рдХी рд╕ांрдж्рд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХे рд╕ाрде рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рд╣ोрддी рд╣ै ? рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХे рджौрд░ाрди рдоुрдХ्рдд рдЧैрд╕ рдХा рд░ंрдЧ рдмрддाрдЗрдпे। (b) рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдг рд▓िрдЦिрдпे। (c) рдЕрднिрдХाрд░ी рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдоी рдкрджाрд░्рде рд▓िрдЦिрдпे।
(a) рдЬрдм рддाँрдмे рдХी рд╕ांрдж्рд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХे рд╕ाрде рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рд▓ाрд▓-рднूрд░े рд░ंрдЧ рдХी 'рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб' ($NO_2$) рдЧैрд╕ рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
(b) рд╕рдоीрдХрд░рдг:
$$Cu + 4HNO_3 (Conc.) \rightarrow Cu(NO_3)_2 + 2NO_2 \uparrow + 2H_2O$$
(c) рдЕрднिрдХाрд░ी: рдХॉрдкрд░ (рддाँрдмा), рд╕ांрдж्рд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдЕрдо्рд▓। рдкрд░िрдгाрдоी: рдХॉрдкрд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░ेрдЯ, рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рдкाрдиी।
(b) рд╕рдоीрдХрд░рдг:
$$Cu + 4HNO_3 (Conc.) \rightarrow Cu(NO_3)_2 + 2NO_2 \uparrow + 2H_2O$$
(c) рдЕрднिрдХाрд░ी: рдХॉрдкрд░ (рддाँрдмा), рд╕ांрдж्рд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдЕрдо्рд▓। рдкрд░िрдгाрдоी: рдХॉрдкрд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░ेрдЯ, рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рдкाрдиी।
(iv) рдиिрдо्рди рдЖрдХृрддिрдпों рдХा рдиाрдо рджेрдХрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП :
рдЕ. рдл्рд▓ेрдоिंрдЧ рдХा рд╡ाрдорд╣рд╕्рдд рдиिрдпрдо (Fleming's Left Hand Rule): (рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░ рдХे рд▓िрдП) рдмाрдПँ рд╣ाрде рдХे рдЕंрдЧूрдаे, рддрд░्рдЬрдиी рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рдХो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд▓ंрдмрд╡рдд рд░рдЦрдиे рдкрд░; рдпрджि рддрд░्рдЬрдиी рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै, рддो рдЕंрдЧूрдаा рд╡िрдж्рдпुрдд рдЪाрд▓рдХ рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдмрд▓ рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдЖ. рдл्рд▓ेрдоिंрдЧ рдХा рджрдХ्рд╖िрдгрд╣рд╕्рдд рдиिрдпрдо (Fleming's Right Hand Rule): (рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП) рджाрдПँ рд╣ाрде рдХे рдЕंрдЧूрдаे, рддрд░्рдЬрдиी рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рдХो рд▓ंрдмрд╡рдд рд░рдЦрдиे рдкрд░; рдпрджि рдЕंрдЧूрдаा рдЪाрд▓рдХ рдХी рдЧрддि рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рддрд░्рдЬрдиी рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै, рддो рдордз्рдпрдоा рдк्рд░ेрд░िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै।
рдЕ. рдл्рд▓ेрдоिंрдЧ рдХा рд╡ाрдорд╣рд╕्рдд рдиिрдпрдо (Fleming's Left Hand Rule): (рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░ рдХे рд▓िрдП) рдмाрдПँ рд╣ाрде рдХे рдЕंрдЧूрдаे, рддрд░्рдЬрдиी рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рдХो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд▓ंрдмрд╡рдд рд░рдЦрдиे рдкрд░; рдпрджि рддрд░्рдЬрдиी рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै, рддो рдЕंрдЧूрдаा рд╡िрдж्рдпुрдд рдЪाрд▓рдХ рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдмрд▓ рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।рдЖ. рдл्рд▓ेрдоिंрдЧ рдХा рджрдХ्рд╖िрдгрд╣рд╕्рдд рдиिрдпрдо (Fleming's Right Hand Rule): (рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП) рджाрдПँ рд╣ाрде рдХे рдЕंрдЧूрдаे, рддрд░्рдЬрдиी рдФрд░ рдордз्рдпрдоा рдХो рд▓ंрдмрд╡рдд рд░рдЦрдиे рдкрд░; рдпрджि рдЕंрдЧूрдаा рдЪाрд▓рдХ рдХी рдЧрддि рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рддрд░्рдЬрдиी рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै, рддो рдордз्рдпрдоा рдк्рд░ेрд░िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХी рджिрд╢ा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै।
(v) 'рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХी рдиिрд░्рдоिрддी' рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдЖрдХृрддि:
(b) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ: рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрди (Refraction), рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (Dispersion) рдФрд░ рдкूрд░्рдг рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди (Total Internal Reflection)।
(c) рдкाрдиी рдХी рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдмूँрдж рдк्рд░िрдЬ्рдо (Prism) рдХी рддрд░рд╣ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ै।
(b) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ: рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрди (Refraction), рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (Dispersion) рдФрд░ рдкूрд░्рдг рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди (Total Internal Reflection)।(c) рдкाрдиी рдХी рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдмूँрдж рдк्рд░िрдЬ्рдо (Prism) рдХी рддрд░рд╣ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ै।
(vi) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдЪाрдХू рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХाрдЯी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рджो рдзाрддुрдУं рдХे рдиाрдо: рд╕ोрдбिрдпрдо (Na), рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо (K)।
(b) рдзाрддु рдХे рдЯрдХрд░ाрдиे рд╕े рдз्рд╡рдиि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдзाрддु рдХे рдЗрд╕ рдЧुрдгрдзрд░्рдо рдХा рдиाрдо: рдз्рд╡рди्рдпाрдд्рдордХрддा (Sonority)।
(c) рдРрд╕ी рдЕрдзाрддु рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рдХी рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ो: рдЧ्рд░ेрдлाрдЗрдЯ (Graphite)।
(b) рдзाрддु рдХे рдЯрдХрд░ाрдиे рд╕े рдз्рд╡рдиि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдзाрддु рдХे рдЗрд╕ рдЧुрдгрдзрд░्рдо рдХा рдиाрдо: рдз्рд╡рди्рдпाрдд्рдордХрддा (Sonority)।
(c) рдРрд╕ी рдЕрдзाрддु рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рдХी рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ो: рдЧ्рд░ेрдлाрдЗрдЯ (Graphite)।
(vii) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдЗрд╕ рдкрдж्рдзрддि рдХा рдиाрдо: рд╡िрдж्рдпुрдд рд▓ेрдкрди (Electroplating)।
(b) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрдкрдШрдЯрдиी рд╕ेрд▓ рдоें, рдзрдиाрдЧ्рд░ (рдЪांрджी) рд╕े рдЪांрджी рдХे рдЖрдпрди ($Ag^+$) рд╡िрд▓рдпрди рдоें рдШुрд▓рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЛрдгाрдЧ्рд░ (рдЪрдо्рдордЪ) рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдЬрдоा рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдо рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдзाрддु рдХी рдкрд░рдд рдЕрдзिрдХ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдзाрддु рдкрд░ рдЪрдв़ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
(c) рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд╕ोрдиे рдХा рдкाрдиी рдЪрдв़े рд╣ुрдП рдЖрднूрд╖рдг, рд▓ोрд╣े рдкрд░ рдЬрд╕्рддे рдХा рд▓ेрдк (рдЧैрд▓्рд╡рдиाрдЗрдЬेрд╢рди), рдЪांрджी рдХे рдЪрдо्рдордЪ।
(a) рдЗрд╕ рдкрдж्рдзрддि рдХा рдиाрдо: рд╡िрдж्рдпुрдд рд▓ेрдкрди (Electroplating)।(b) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрдкрдШрдЯрдиी рд╕ेрд▓ рдоें, рдзрдиाрдЧ्рд░ (рдЪांрджी) рд╕े рдЪांрджी рдХे рдЖрдпрди ($Ag^+$) рд╡िрд▓рдпрди рдоें рдШुрд▓рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЛрдгाрдЧ्рд░ (рдЪрдо्рдордЪ) рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдЬрдоा рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрдо рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдзाрддु рдХी рдкрд░рдд рдЕрдзिрдХ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдзाрддु рдкрд░ рдЪрдв़ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
(c) рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд╕ोрдиे рдХा рдкाрдиी рдЪрдв़े рд╣ुрдП рдЖрднूрд╖рдг, рд▓ोрд╣े рдкрд░ рдЬрд╕्рддे рдХा рд▓ेрдк (рдЧैрд▓्рд╡рдиाрдЗрдЬेрд╢рди), рдЪांрджी рдХे рдЪрдо्рдордЪ।
рдк्рд░рд╢्рди 4. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : (5)
(viii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕ाрд░рдгी рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
| рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдк्рд░рдХाрд░ | рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдХाрд░्рдп | рднाрд░рдд рдХी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдоाрд▓िрдХा рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ |
|---|---|---|
| (a) рдоौрд╕рдо рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ (Weather Satellite) | рдоौрд╕рдо рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдпрд╡ाрдгी। | INSAT рд╡ GSAT (рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ: GSLV) |
| (b) рджिрд╢ाрджрд░्рд╢рдХ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ (Navigation Satellite) | рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдХिрд╕ी рднी рдЬрдЧрд╣ рдХा рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕्рдеाрди рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा। | IRNSS (рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ: PSLV) |
| (c) рдкृрде्рд╡ी рдк्рд░ेрдХ्рд╖рдХ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ (Earth Observation Satellite) | рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди, рд╡рдиों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдЖрджि। | IRS (рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ: PSLV) |
рдЕрдерд╡ा
(i) (a) рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХी рд░рдЪрдиा рдХी рдиाрдоांрдХिрдд рдЖрдХृрддि рдмрдиाрдЗрдП। (b) рд╕ाрдоाрди्рдп рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдоें рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ рджृрд╖्рдЯि рдХी рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी рдХिрддрдиी рд╣ै ? (c) рдиाрдн्рдпंрддрд░ рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдиे рдХी рд▓ेंрд╕ рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं ? (d) рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЖрдпु рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा рдШрдЯ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рджोрд╖ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे।
(a) рдЖрдХृрддि:
(b) рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ рджृрд╖्рдЯि рдХी рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी: 25 рд╕ेрдоी (25 cm)।
(c) рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдиाрдо: рд╕рдоंрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा (Power of Accommodation)।
(d) рджोрд╖ рдХा рдиाрдо: рдЬрд░ाрджूрд░рджृрд╖्рдЯिрддा (Presbyopia)।
(b) рд╕ुрд╕्рдкрд╖्рдЯ рджृрд╖्рдЯि рдХी рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी: 25 рд╕ेрдоी (25 cm)।(c) рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдиाрдо: рд╕рдоंрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा (Power of Accommodation)।
(d) рджोрд╖ рдХा рдиाрдо: рдЬрд░ाрджूрд░рджृрд╖्рдЯिрддा (Presbyopia)।
(ii) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдХा рдкрд░рдоाрдгु рдХ्рд░рдоांрдХ 17 рд╣ै। (a) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдХा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕ंрд░ूрдкрдг рд▓िрдЦिрдпे। (b) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдкрд░рдоाрдгु рдХे рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рдХрд╡рдЪ рдоें рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рд╣ै ? (c) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдХा рдЕрдгुрд╕ूрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдпे। (d) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдЕрдгु рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХौрдирд╕े рдмंрдз рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै ? (e) рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдЕрдгु рдХी рдбॉрдЯ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдмрдиाрдЗрдпे।
(a) рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕ंрд░ूрдкрдг: (2, 8, 7)
(b) рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рдХрд╡рдЪ рдоें рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди: 7
(c) рдЕрдгुрд╕ूрдд्рд░: $Cl_2$
(d) рдмंрдз рдХा рдк्рд░рдХाрд░: рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХीрдп рдмंрдз (Covalent Bond)।
(e) рдбॉрдЯ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рд╕ंрд░рдЪрдиा:
.. ..
: Cl . . Cl : → : Cl - Cl :
.. ..
(b) рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рдХрд╡рдЪ рдоें рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди: 7
(c) рдЕрдгुрд╕ूрдд्рд░: $Cl_2$
(d) рдмंрдз рдХा рдк्рд░рдХाрд░: рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХीрдп рдмंрдз (Covalent Bond)।
(e) рдбॉрдЯ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рд╕ंрд░рдЪрдиा:
.. ..
: Cl . . Cl : → : Cl - Cl :
.. ..