इतिहास (३८) - २०२४

महाराष्ट्र बोर्ड इयत्ता १२ वी प्रश्नपत्रिका उत्तरे (मराठी माध्यम)

प्र. १. (अ) दिलेल्या पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडून पूर्ण विधाने पुन्हा लिहा

(१) इ.स. १४४० मध्ये ------- याने छापखाना सुरू केला.

(अ) जेम्स वॅट
(ब) गुटेनबर्ग
(क) ॲरिस्टॉटल
(ड) होमर

उत्तर: (ब) गुटेनबर्ग

(२) अमेरिकेच्या ‘स्वातंत्र्याचा जाहीरनामा’------- याने तयार केला.

(अ) जॉर्ज वॉशिंग्टन
(ब) थॉमस जेफरसन
(क) लॉर्ड ॲमहर्स्ट
(ड) लॉर्ड कॉर्नवॉलिस

उत्तर: (ब) थॉमस जेफरसन

(३) पानिपतचे तिसरे युद्ध, मराठे आणि ------- यांच्यात झाले.

(अ) इंग्रज
(ब) अब्दाली
(क) अहमदखान बंगश
(ड) नजीबखान

उत्तर: (ब) अब्दाली

(४) अमेरिकेने जपानच्या ------- या शहरावर पहिला अणुबॉम्ब टाकला.

(अ) नागासाकी
(ब) हिरोशिमा
(क) पर्ल हार्बर
(ड) स्टॉलिनग्राड

उत्तर: (ब) हिरोशिमा

(५) सिएटो संघटनेचे मुख्यालय ------- येथे होते.

(अ) थायलंड
(ब) फिलीपाईन्स
(क) पाकिस्तान
(ड) ग्रेट ब्रिटन

उत्तर: (अ) थायलंड

(६) स्वामी विवेकानंद यांचा जन्म दिवस ------ म्हणून साजरा केला जातो.

(अ) राष्ट्रीय शिक्षण दिन
(ब) राष्ट्रीय युवक दिन
(क) राष्ट्रीय एकात्मता दिन
(ड) राष्ट्रीय विज्ञान दिन

उत्तर: (ब) राष्ट्रीय युवक दिन

प्र. १. (ब) पुढील प्रत्येक संचामधील ‘ब’ गटातील चुकीची जोडी दुरुस्त करून लिहा

(१) पोर्तुगीज प्रशासकीय अधिकारी

(अ) अर्सबिषु — मुख्य कार्यकारी अधिकारी
(ब) शान्सेलर — न्यायाधीश
(क) वेदोर द फझेंद — मालमत्तेवरील अधिकारी
(ड) कपितांव — कॅप्टन

चुकीची जोडी: अर्सबिषु — मुख्य कार्यकारी अधिकारी
दुरुस्त जोडी: अर्सबिषु — मुख्य धर्मगुरू (Archbishop)

(२) संस्थान विलीनीकरण व नेते

(अ) हैदराबाद संस्थानाचे विलीनीकरण — स्वामी रामानंद तीर्थ
(ब) काश्मीर संस्थानाचे विलीनीकरण — शेख अब्दुल्ला
(क) गोवा मुक्ती लढ्यातील योगदान — मोहन रानडे
(ड) पुदुच्चेरी येथील कामगार नेते — व्ही. सुबय्या

चुकीची जोडी: काश्मीर संस्थानाचे विलीनीकरण — शेख अब्दुल्ला
दुरुस्त जोडी: काश्मीर संस्थानाचे विलीनीकरण — राजा हरिसिंग

(३) संघटना व मुख्यालय

(अ) सेंटो कराराचे मुख्यालय — अंकारा
(ब) सार्क संघटनेचे मुख्यालय — नवी दिल्ली
(क) राष्ट्रकुल संघटनेचे सचिवालय — लंडन
(ड) नाटो संघटनेचे मुख्यालय — पॅरिस

चुकीची जोडी: सार्क संघटनेचे मुख्यालय — नवी दिल्ली
दुरुस्त जोडी: सार्क संघटनेचे मुख्यालय — काठमांडू (नेपाळ)

(४) संस्था व कार्य

(अ) राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग — मानवी हक्कांचे संरक्षण
(ब) सेंटर फॉर सायन्स अँड एन्व्हायर्मेंट — दिल्लीतील प्रदूषणाचा अभ्यास
(क) सी - स्कॅप — कासवांचे जतन करणारी संस्था
(ड) इंटॅक — वारसा विषयी जतन व जागृती करणारी संस्था

चुकीची जोडी: सी - स्कॅप — कासवांचे जतन करणारी संस्था
दुरुस्त जोडी: सह्याद्री निसर्ग मित्र — कासवांचे जतन करणारी संस्था

📜12th History Board Papers with Solution

HSC History

History - March 2025 - English Medium View Answer Key
History - March 2025 - Marathi Medium View Answer Key
History - March 2025 - Hindi Medium View Answer Key
History - March 2024 - English Medium View Answer Key
History - March 2024 - Marathi Medium View Answer Key
History - March 2024 - Hindi Medium View Answer Key

🌳 12th Geography Board Papers with Solution

HSC Geography

Geography - March 2025 - English Medium View Answer Key
Geography - March 2025 - Marathi Medium View Answer Key
Geography - March 2025 - Hindi Medium View Answer Key
Geography - March 2024 - English Medium View Answer Key
Geography - March 2024 - Marathi Medium View Answer Key

प्र. २. (अ) ऐतिहासिक व्यक्ती, ठिकाण, घटना या संबंधीची नावे लिहा

(१) इ. स. १४९८ मध्ये भारतात येणारा पोर्तुगीज दर्यावर्दी -

वास्को-द-गामा

(२) भारत स्वतंत्र झाला त्यावेळी भारतात विलीन न झालेले सौराष्ट्रातील संस्थान -

जुनागड

(३) दुसऱ्या महायुद्धानंतर निर्वसाहतीकरणाच्या कार्यात मोलाचे योगदान देणारी संघटना -

संयुक्त राष्ट्रे (United Nations)

(४) इ. स. २००२ मध्ये मेट्रो सेवा सुरू झालेले शहर -

दिल्ली

प्र. २. (ब) दिलेल्या कारणांपैकी योग्य कारण निवडून विधाने पूर्ण करा

(१) औद्योगिक क्रांती इंग्लंड मध्ये सुरू झाली कारण -

उत्तर: (क) इंग्लंडमध्ये मोठी बाजारपेठ अस्तित्वात होती.

(२) म्यानमारचा कब्जा मिळविणे हे ब्रिटिशांचे उद्दिष्ट्य होते. कारण -

उत्तर: (ब) म्यानमार मधील नैसर्गिक साधन संपत्ती आणि हक्काची बाजारपेठ यावर ताबा मिळविणे ब्रिटिशांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे होते.

(३) छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मिठाच्या व्यापारावर संरक्षक जकाती उभारल्या कारण -

उत्तर: (अ) पोर्तुगीजांना विरोध करण्यासाठी.

(टीप: पोर्तुगीज प्रदेशातून स्वराज्यात येणाऱ्या मिठावर महाराजांनी मोठी जकात लावली होती.)

(४) दुसऱ्या महायुद्धात जपानने शरणागती पत्करली कारण -

उत्तर: (ब) अमेरिकेने जपानच्या हिरोशिमा व नागासाकी या शहरांवर अणुबॉम्ब टाकला.

प्र. ३. (अ) पुढील नकाशाचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा

(हा नकाशा १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्याशी संबंधित आहे)

(१) सदरील नकाशा कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे?

१८५७ चा स्वातंत्र्यलढा

(२) वर्तमान बांगलादेशातील १८५७ त्या स्वातंत्र्यलढ्यातील कोणतेही एक नाव लिहा.

ढाका किंवा चितगाव

(३) वर्तमान पाकिस्तानातील १८५७ त्या स्वातंत्र्यलढ्यातील कोणतेही एक नाव लिहा.

पेशावर, लाहोर, किंवा कराची

(४) विद्यमान महाराष्ट्रातील १८५७ स्वातंत्र्यलढ्यातील कोणतेही एक नाव लिहा?

सातारा, कोल्हापूर, नागपूर, किंवा औरंगाबाद

(५) अरबी समुद्रातील भारतीय बेटाचे नाव काय आहे?

लक्षद्वीप

प्र. ३. (ब) दिलेली संकल्पनाचित्रे पूर्ण करा (कोणतीही चार)

(१) मुंबई मधील बेटे (सात बेटे)

मुंबई मधील बेटे

मुंबई

वडाळा

माझगाव

कुलाबा

माहीम

परळ

वरळी

(२) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रांतिकारी संघटना

क्रांतिकारी संघटना

अभिनव भारत

अनुशीलन समिती

गदर पार्टी

हिंदुस्तान सोशालिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशन

(३) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सुरू केलेली वृत्तपत्रे

वृत्तपत्रे

मूकनायक

बहिष्कृत भारत

जनता

समता

(४) फ्रेंचांच्या प्रभुत्वाखालील स्वतंत्र झालेले देश

फ्रेंच वसाहती

व्हिएतनाम

लाओस

कंबोडिया

मोरोक्को / ट्युनिशिया

(५) भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील पुरस्कार

क्रीडा पुरस्कार

अर्जुन पुरस्कार

मेजर ध्यानचंद खेलरत्न

द्रोणाचार्य पुरस्कार

ध्यानचंद पुरस्कार

(६) सॉफ्टवेअर क्षेत्राचा भारताच्या एकूण निर्यातीतील वाटा वाढण्याची कारणे

कारणे

इंग्रजी भाषेवरील प्रभुत्व

कुशल मनुष्यबळ

१९९१ चे आर्थिक उदारीकरण

संगणक/माहिती तंत्रज्ञान शिक्षण

प्र. ४. (अ) संक्षिप्त टिपा लिहा (कोणत्याही तीन)

(१) आर्थिक राष्ट्रवाद

उत्तर: आर्थिक राष्ट्रवाद म्हणजे आपल्या राष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेवर नियंत्रण ठेवून परकीय वर्चस्वाला विरोध करणे होय. भारतात दादाभाई नवरोजी (ज्यांनी 'आर्थिक निस्सारण' सिद्धांत मांडला) आणि रमेशचंद्र दत्त यांसारख्या नेत्यांनी हा विचार मांडला. यात खालील बाबींचा समावेश होता:

राजकीय स्वातंत्र्यासोबतच आर्थिक स्वातंत्र्यही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
स्वदेशी वस्तूंचा वापर आणि परदेशी वस्तूंवर बहिष्कार.
भारतातील संपत्तीचा ओघ ब्रिटनकडे जाण्यापासून रोखण्यासाठी देशी उद्योगधंदे आणि बँकांचा विकास करणे.

(२) प्रार्थना समाज

उत्तर:

स्थापना: १८६७ मध्ये मुंबई येथे दादोबा पांडुरंग तर्खडकर यांनी प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. ब्राह्मो समाज आणि केशवचंद्र सेन यांच्या विचारांचा यावर प्रभाव होता.
नेते: न्यायमूर्ती म.गो. रानडे, डॉ. रा.गो. भांडारकर आणि न्या. के.टी. तेलंग हे प्रमुख नेते होते.
तत्त्वे: एकेश्वरवादावर विश्वास आणि मूर्तीपूजेला विरोध. त्यांनी वेदांना नाकारले नाही, परंतु धार्मिक विधींपेक्षा समाजसुधारणेवर भर दिला.
समाजकार्य: स्त्री शिक्षण, विधवा पुनर्विवाह, अस्पृश्यता निवारण आणि बालविवाहास विरोध यांसाठी त्यांनी कार्य केले. त्यांनी अनाथाश्रम आणि शाळा सुरू केल्या.

(३) निर्वसाहतीकरण (Decolonisation)

उत्तर: निर्वसाहतीकरण म्हणजे वसाहतींनी वसाहतवादी देशांच्या गुलामगिरीतून मुक्त होऊन स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण करणे.

दुसऱ्या महायुद्धानंतर या प्रक्रियेला वेग आला.
युरोपीय राष्ट्रांची (इंग्लंड, फ्रान्स) युद्धामुळे झालेली हानी आणि आशिया-आफ्रिकेतील प्रबळ झालेले राष्ट्रवादाचे लढे ही याची प्रमुख कारणे होती.
संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) देखील वसाहतींच्या स्वातंत्र्याला पाठिंबा दिला.
उदाहरणार्थ, भारत (१९४७), श्रीलंका (१९४८) आणि इंडोनेशिया (१९४९) हे देश स्वतंत्र झाले.

प्र. ४. (ब) पुढील विधाने सकारण स्पष्ट करा (कोणतीही तीन)

(१) युरोपातील १५-१६वे शतक हा प्रबोधनाचा उत्कर्ष काळ समजला जातो.

कारण:

या काळात मानवी सर्जनशीलतेच्या सर्वच क्षेत्रांत, उदा. कला, वास्तुकला, विज्ञान आणि साहित्य यात अभूतपूर्व प्रगती झाली.
लिओनार्दो द विंची आणि मायकल एंजेलो यांसारख्या महान कलाकारांनी अजरामर कृती निर्माण केल्या.
१५ व्या शतकाच्या मध्यात छपाई यंत्राचा शोध लागल्यामुळे ज्ञानाचा आणि नवीन विचारांचा प्रसार वेगाने झाला.
बुद्धिप्रामाण्यवाद आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजू लागला, ज्यामुळे मध्ययुगीन अंधश्रद्धा मागे पडल्या. म्हणून हा काळ प्रबोधनाचा उत्कर्ष काळ मानला जातो.

(२) पोर्तुगीजांशी लढा देणे भारतीय सत्ताधीशांना अवघड झाले.

कारण:

पोर्तुगीजांचे आरमार भारतीय सत्ताधीशांच्या तुलनेत अत्यंत प्रबळ आणि आधुनिक होते.
त्यांनी किनारपट्टीवर (उदा. गोवा, दीव, वसई) मजबूत किल्ले बांधले होते जे जिंकणे कठीण होते.
त्यांच्याकडे तोफा आणि बंदुकांसारखी प्रगत शस्त्रास्त्रे होती.
समुद्रावर त्यांचे पूर्ण वर्चस्व होते. 'कार्ताझ' (परवाने) पद्धतीमुळे भारतीय जहाजांना सुरक्षिततेसाठी पोर्तुगीजांकडून परवाने घ्यावे लागत, अन्यथा जहाजे जप्त केली जात.

(३) इंग्लंडने भारतातून काढता पाय घेण्याचा निर्णय घेतला.

कारण:

दुसऱ्या महायुद्धामुळे इंग्लंडची आर्थिक स्थिती कमकुवत झाली होती आणि त्यांना विशाल साम्राज्य सांभाळणे कठीण झाले होते.
भारतातील स्वातंत्र्यलढा शिगेला पोहोचला होता (उदा. चले जाव चळवळ, आझाद हिंद फौजेचा लढा आणि १९४६ चे नौदल बंड).
अमेरिका आणि रशिया या महासत्तांचा वसाहतवादाला विरोध होता आणि इंग्लंडवर भारताला स्वातंत्र्य देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय दबाव वाढत होता.

प्र. ५. खालील विधानांवर तुमचे मत नोंदवा (कोणतेही तीन)

(१) अमेरिकेतील वसाहतीमुळे स्पेनची भरभराट झाली.

मत: हे विधान बरोबर आहे.
स्पष्टीकरण: स्पेनने अमेरिकेतील ॲझ्टेक आणि इन्का यांसारख्या संपन्न संस्कृतींचा नाश करून तिथे आपल्या वसाहती स्थापन केल्या. तेथून प्रचंड प्रमाणात सोने आणि चांदी लुटून स्पेनमध्ये आणले. या संपत्तीमुळे १६ व्या शतकात स्पेन युरोपातील सर्वात श्रीमंत आणि सामर्थ्यशाली राष्ट्र बनले. या धनातून त्यांनी आपली लष्करी ताकद आणि व्यापार वाढवला.

(२) छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आरमार दल उभारले.

मत: हा निर्णय अत्यंत दूरदर्शी आणि रणनीतिक होता.
स्पष्टीकरण: "ज्यापाशी आरमार, त्याचा समुद्र" हे सूत्र महाराजांनी ओळखले होते. कोकण किनारपट्टीवर पोर्तुगीज, सिद्दी, इंग्रज आणि डच यांचे वर्चस्व होते. स्वराज्याचे रक्षण करण्यासाठी, व्यापारावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि परकीय आक्रमणांना तोंड देण्यासाठी स्वतःचे स्वतंत्र आणि प्रबळ आरमार असणे आवश्यक आहे, हे ओळखून महाराजांनी आरमाराची उभारणी केली.

(३) १८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध हे स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या मते पहिले स्वातंत्र्ययुद्ध होते.

मत: मी या मताशी सहमत आहे.
स्पष्टीकरण: १८५७ पूर्वीचे लढे हे स्थानिक स्वरूपाचे होते. मात्र, १८५७ मध्ये राजे, सैनिक, जमीनदार आणि सामान्य जनता यांनी एकत्र येऊन इंग्रजी सत्तेला आव्हान दिले. हिंदू आणि मुस्लिम यांनी खांद्याला खांदा लावून 'स्वराज्य' आणि 'स्वधर्म' रक्षणासाठी हा लढा दिला. सावरकरांनी आपल्या ग्रंथात पुराव्यानिशी सिद्ध केले की, हे केवळ शिपायांचे बंड नसून तो भारताचा पहिला संघटित स्वातंत्र्यसंग्राम होता.

प्र. ६. पुढील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे लिहा (कोणतेही दोन)

(१) युरोपातील धर्मयुद्धाच्या अपयशाची कारणे व परिणाम स्पष्ट करा.

कारणे:

पोप आणि युरोपीय सत्ताधीश यांच्यात एकीचा अभाव होता.
धर्मयुद्धातील सैनिकांमध्ये शिस्तीचा अभाव होता.
बायझंटाईन सम्राटांनी धर्मयुद्धाला अपेक्षित सहकार्य केले नाही.

परिणाम:

युरोपातील सरंजामशाहीचा अंत होण्यास सुरुवात झाली.
पोपवरील लोकांची श्रद्धा कमी झाली.
युरोपचा पूर्वेशी (आशियाशी) व्यापार वाढला, ज्यामुळे इटलीतील शहरे समृद्ध झाली.
युरोपियनांना नवीन विद्या, गणित, वैद्यकशास्त्र आणि तत्त्वज्ञानाची ओळख झाली.
किल्ले बांधणी आणि युद्धाच्या नवीन तंत्रांत सुधारणा झाली.

(२) काश्मीरच्या भारतातील विलीनीकरणाची माहिती लिहा.

उत्तर:

पार्श्वभूमी: फाळणीनंतर काश्मीरचे राजा हरिसिंग यांनी भारत किंवा पाकिस्तानमध्ये सामील न होता स्वतंत्र राहण्याचा निर्णय घेतला होता.
पाकिस्तानचे आक्रमण: २२ ऑक्टोबर १९४७ रोजी पाकिस्तानी लष्कराच्या पाठिंब्याने सशस्त्र टोळीवाल्यांनी काश्मीरवर आक्रमण केले.
भारताकडे मदत: आक्रमक श्रीनगर जवळ पोहोचताच, राजा हरिसिंग यांनी भारताकडे लष्करी मदतीची मागणी केली. भारताने मदतीसाठी विलीनीकरणाची अट घातली.
विलीनीकरण करार: २६ ऑक्टोबर १९४७ रोजी राजा हरिसिंग यांनी 'सामीलनाम्यावर' (Instrument of Accession) स्वाक्षरी केली आणि काश्मीर अधिकृतपणे भारतात विलीन झाले.
शेख अब्दुल्लांची भूमिका: नॅशनल कॉन्फरन्सचे नेते शेख अब्दुल्ला यांनी या विलीनीकरणाला पाठिंबा दिला आणि पाकिस्तानचा द्विराष्ट्रवाद नाकारला.
लष्करी कारवाई: भारतीय लष्कराने काश्मीरमध्ये उतरून आक्रमकांना मागे रेटले, परंतु काही भाग (पाकव्याप्त काश्मीर) पाकिस्तानच्या ताब्यात राहिला.

(३) भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील घडामोडी स्पष्ट करा.

उत्तर:

संरचना: भारताचे राष्ट्रपती हे तिन्ही दलांचे (भूदल, नौदल, वायुदल) सरसेनापती असतात. संरक्षणाची जबाबदारी संरक्षण मंत्रालयाकडे असते.
उद्दिष्टे: देशाच्या सार्वभौमत्वाचे आणि सीमांचे रक्षण करणे, तसेच अंतर्गत बंडाळी मोडून काढणे.
संशोधन व विकास: भारताने संरक्षणात स्वयंपूर्ण होण्यासाठी DRDO (संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था) ची स्थापना केली. अग्नी, पृथ्वी, आकाश यांसारखी क्षेपणास्त्रे विकसित केली आहेत.
आत्मनिर्भरता: भारताने 'तेजस' लढाऊ विमान, 'आयएनएस विक्रांत' युद्धनौका आणि रणगाडे यांची निर्मिती देशांतर्गत करून आयात कमी करण्यावर भर दिला आहे.
निम-लष्करी दले: सीमा सुरक्षा दल (BSF), तटरक्षक दल (Coast Guard) आणि CRPF हे लष्कराला मदत करतात.

प्र. ७. खालील प्रश्नांची दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तरे लिहा (कोणतेही तीन)

(१) वसाहतवादाचे स्वरूप स्पष्ट करा :

(अ) वसाहतवादाचा अर्थ: प्रगत देशाने आपल्या सामर्थ्याच्या बळावर एखाद्या भूप्रदेशावर ताबा मिळवून तेथे आपले राज्य स्थापन करणे म्हणजे वसाहतवाद होय. यात वसाहतींचे आर्थिक आणि राजकीय शोषण केले जाते.

(ब) वसाहतवादाची कारणे:

औद्योगिक क्रांती: कारखान्यांसाठी स्वस्त कच्चा माल आणि पक्का माल विकण्यासाठी हक्काची बाजारपेठ हवी होती.
खनिज साठे: आशिया-आफ्रिकेतील सोने, हिरे आणि कोळसा यांच्या साठ्यांनी युरोपियनांना आकर्षित केले.
वंशश्रेष्ठत्वाची भावना: मागासलेल्या लोकांना सुसंस्कृत करणे हे आमचे कर्तव्य आहे (White Man's Burden) अशी युरोपियनांची धारणा होती.

(क) वसाहतवादाचे परिणाम:

वसाहतींचे आर्थिक शोषण झाले आणि स्थानिक उद्योगधंदे नष्ट झाले.
लोकांचे राजकीय स्वातंत्र्य हिरावून घेतले गेले.
पाश्चात्य शिक्षण, लोकशाही आणि स्वातंत्र्याचे विचार वसाहतीत रुजले, ज्यामुळे पुढे राष्ट्रवादी चळवळी उभ्या राहिल्या.

(२) पोर्तुगीज-मराठे संबंध स्पष्ट करा :

(अ) पोर्तुगीज — छत्रपती शिवाजी महाराज: महाराजांनी पोर्तुगीजांच्या आक्रमक धोरणाला विरोध केला. त्यांनी आरमार उभारले आणि सिंधुदुर्ग किल्ला बांधून त्यांना शह दिला. मिठाच्या व्यापारावर जकात लावून त्यांची आर्थिक कोंडी केली. काही वेळा पोर्तुगीजांनी मराठ्यांना दारूगोळा पुरवून मदतही केली, हे संबंध दुहेरी स्वरूपाचे होते.

(ब) पोर्तुगीज — छत्रपती संभाजी महाराज: या काळात संघर्ष तीव्र झाला. पोर्तुगीजांनी मोगलांशी हातमिळवणी केली. याला उत्तर म्हणून संभाजी महाराजांनी १६८३ मध्ये गोव्यावर स्वारी केली. त्यांनी फोंडा किल्ला जिंकला आणि खुद्द गोव्यावर चाल केली. पोर्तुगीज गव्हर्नरला चर्चचा आश्रय घ्यावा लागला. मोगलांचे आक्रमण झाल्यामुळे संभाजी महाराजांना ही मोहीम अर्धवट सोडावी लागली.

(क) पोर्तुगीज — छत्रपती शाहू महाराज: यांच्या काळात पेशवे बाजीराव यांचे बंधू चिमाजी अप्पा यांनी पोर्तुगीजांविरुद्ध मोठी मोहीम उघडली. १७३९ च्या वसईच्या लढाईत मराठ्यांनी पोर्तुगीजांचा पराभव करून वसईचा मजबूत किल्ला जिंकला. यामुळे उत्तर कोकणातून पोर्तुगीजांची सत्ता संपुष्टात आली.

(३) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या अधिवेशनाची माहिती लिहा :

(अ) पहिले अधिवेशन: भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन २८ डिसेंबर १८८५ रोजी मुंबईतील 'गोकुळदास तेजपाल संस्कृत पाठशाळेत' भरले होते. ॲलन ह्युम यांनी पुढाकार घेतला होता.

(ब) हजर प्रतिनिधी: या अधिवेशनाला देशभरातून ७२ प्रतिनिधी उपस्थित होते. अधिवेशनाचे अध्यक्षस्थान कोलकात्याचे प्रसिद्ध वकील व्योमेशचंद्र बॅनर्जी यांनी भूषविले होते.

(क) संमत झालेले ठराव: