MAHARASHTRA STATE BOARD OF SECONDARY AND HIGHER SECONDARY EDUCATION
HSC EXAMINATION - MARCH 2025
HISTORY (38) | CODE: J-427
Time: 3 Hrs. | Max. Marks: 80
History Question Paper Solution
प्र. १. (अ) दिलेल्या पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडून पूर्ण विधाने पुन्हा लिहा : (६) [१०]
(१) आफ्रिका खंडाला वळसा घालणारा ----- हा पहिला दर्यावर्दी होता.
(२) इ.स. १९५५ मध्ये इंडोनेशिया देशात ----- येथे पहिली आशियाई व आफ्रिकन राष्ट्राची परिषद भरली.
(३) महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी ----- संस्थेची स्थापना केली.
(४) डचांनी आपली पहिली वसाहत ----- येथे स्थापन केली.
(५) पहिल्या महायुद्धानंतर जगात शांतता प्रस्थापित व्हावी यासाठी ----- ही संघटना स्थापन करण्यात आली.
(६) थोरल्या बाजीराव पेशव्यांचे बंधू चिमाजी अप्पा यांनी वसई येथे ----- यांचा पराभव केला.
(ब) पुढील प्रत्येक संचांमधील 'ब' गटातील चुकीची जोडी दुरुस्त करून लिहा : (४)
संच (१):
दुरुस्त जोडी: वास्को-द गामा - भारताचा शोध
संच (२):
दुरुस्त जोडी: अर्सबिष्पु - मुख्य धर्मगुरू (Archbishop) / मुख्य कार्यकारी अधिकारी - व्हाईसराय
संच (३):
दुरुस्त जोडी: विनायक दामोदर सावरकर - महाराष्ट्र
संच (४):
दुरुस्त जोडी: वसाहतींना स्वयंनिर्णयाचा अधिकार - फ्रँकलिन रूझवेल्ट / वूड्रो विल्सन (किंवा चर्चिल यांनी याला विरोध केला).
प्र. २. (अ) ऐतिहासिक ठिकाण, व्यक्ती, घटना या संबंधीची नावे लिहा : (४) [८]
(१) इंग्लंडच्या सागरी मोहिमांना प्रोत्साहन देणारी राणी
(२) डॉ. बाबा आढाव यांनी सुरू केलेली चळवळ
(३) जपानने हल्ला केलेला अमेरिकेचा नाविक तळ
(४) युरोपमध्ये अमेरिकेच्या विरोधात सोव्हिएत रशियाने घडवून आणलेला करार
(ब) दिलेल्या कारणांपैकी योग्य कारण निवडून विधाने पूर्ण करा : (४)
(१) छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मिठाच्या व्यापारावर संरक्षक जकाती उभारल्या कारण -
(२) गव्हर्नर जनरल लॉर्ड डलहौसीच्या काळात भारतीय संस्थानिकांमध्ये असंतोष वाढला कारण -
(३) युरोपात नाटो या संघटनेची स्थापना करण्यात आली कारण -
(४) भारत सरकारने सचिन तेंडुलकर यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च सन्मान दिला कारण -
प्र. ३. (अ) पुढील नकाशाचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा : (५) [१३]
(Refer to Page 6 for the Map)
(१) भारताच्या पूर्वेकडे कोणता महासागर आहे?
(२) १८५७ च्या स्वातंत्र्य लढ्यातील भारताच्या पूर्वेकडील एका ठिकाणाचे नाव लिहा.
(३) श्रीलंका भारताच्या कोणत्या दिशेला आहे?
(४) १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातील विद्यमान महाराष्ट्रातील कोणत्याही एका ठिकाणाचे नाव लिहा.
(५) अरबी समुद्रामध्ये असलेल्या भारतीय बेटाचे नाव लिहा.
(ब) दिलेली संकल्पना चित्रे पूर्ण करा (कोणतेही चार) : (८)
(१) ब्रिटिश साम्राज्य विस्तारलेले खंड
- आशिया
- आफ्रिका
- अमेरिका
- ऑस्ट्रेलिया
(२) मुंबई मध्ये समाविष्ट असलेली बेटे
दिलेले: शीव (Sion), परळ (Parel)
रिक्त जागा भरा:
- माहीम (Mahim)
- माझगाव (Mazgaon)
- वरळी (Worli)
- कुलाबा (Colaba)
(३) क्रांतिकारक व संघटना
- इंडिया हाऊस -> श्यामजी कृष्ण वर्मा
- स्वातंत्र्यवीर सावरकर -> अभिनव भारत
- अनुशीलन समिती -> बरिंद्रकुमार घोष
- लाला हरदयाळ -> गदर संघटना
(४) स्वातंत्र्यानंतर भारतात विलीन झालेली संस्थाने आणि वसाहती
- हैद्राबाद (Hyderabad)
- जुनागड (Junagadh)
- काश्मीर (Kashmir)
- गोवा (Goa)
- पुदुच्चेरी (Puducherry)
(५) ब्रिक्स संघटनेतील सदस्य देश
दिलेले: ब्राझील
- रशिया (Russia)
- भारत (India)
- चीन (China)
- दक्षिण आफ्रिका (South Africa)
(६) सुरुवातीला डिस्ट्रिक्ट प्रायमरी एज्युकेशन प्रोग्राम (DPEP) राबविणारे घटक राज्य
दिलेले: आसाम, तामिळनाडू, हरियाणा
- महाराष्ट्र (Maharashtra)
- मध्य प्रदेश (Madhya Pradesh)
- कर्नाटक (Karnataka)
- केरळ (Kerala)
प्र. ४. (अ) संक्षिप्त टिपा लिहा (कोणत्याही तीन) : (६) [१५]
(१) बोस्टन टी पार्टी
(२) ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
(३) आर्य समाज
(ब) पुढील विधाने सकारण स्पष्ट करा (कोणतीही तीन) : (९)
(१) प्रबोधन पूर्व काळात कॅथॉलिक चर्च लोकांच्या व्यक्तिगत जीवनाचे नियंत्रण करणारी संस्था होती.
(२) बडोदा संस्थानातील सामाजिक सुधारणेत महाराजा सयाजीराव गायकवाड यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.
(३) जागतिक महायुद्धांचे भारतावर विपरीत परिणाम झाले.
प्र. ५. तुमचे मत नोंदवा (कोणतेही तीन) : [९]
(१) युरोपीय वसाहतवादामुळे भारताचे आर्थिक शोषण झाले.
(३) महात्मा जोतीराव फुले हे महाराष्ट्रातील आद्य समाज सुधारक होते.
प्र. ६. पुढील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे लिहा (कोणतेही दोन) : [१०]
(१) आर्थिक राष्ट्रवादाचे स्वरूप व परिणाम सविस्तर लिहा.
परिणाम: औद्योगिक क्रांतीनंतर युरोपात आर्थिक राष्ट्रवाद वाढला. यामुळे साम्राज्यवादाचा जन्म झाला. वसाहती मिळवण्यासाठी युरोपीय राष्ट्रांमध्ये स्पर्धा सुरू झाली. यातूनच जागतिक संघर्षाची बीजे रोवली गेली आणि पुढे महायुद्धे झाली.
(२) उमाजी नाईक यांच्या बंडाची माहिती लिहा.
प्र. ७. खालील प्रश्नांची दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तरे लिहा (कोणतेही तीन) : [१५]
(१) इंग्रजांचे आशिया खंडातील वसाहतवादी धोरण स्पष्ट करा : (अ) नेपाळ (ब) सिक्कीम (क) भूतान
(अ) नेपाळ: इंग्रजांनी नेपाळवर वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी दोन युद्धे केली. १८१६ मध्ये सुगौलीचा तह झाला, ज्यानुसार नेपाळने इंग्रजांचे वर्चस्व मान्य केले आणि तराईचा प्रदेश इंग्रजांना दिला.
(ब) सिक्कीम: दार्जिलिंगच्या चहाच्या मळ्यांसाठी सिक्कीम महत्त्वाचे होते. १८९० मध्ये सिक्कीम इंग्रजांचे संरक्षित राष्ट्र बनले. यामुळे तिबेटशी व्यापार करणे सोपे झाले.
(क) भूतान: भूतानच्या भौगोलिक स्थानामुळे भारताच्या संरक्षणाच्या दृष्टीने ते महत्त्वाचे होते. १८६५ च्या तहाने भूतानने काही प्रदेश इंग्रजांना दिला आणि बदल्यात इंग्रजांनी त्यांना वार्षिक अनुदान सुरू केले.
(४) अलिप्ततावादी चळवळ स्पष्ट करा : (अ) अलिप्ततावादी चळवळीचे स्वरूप (ब) अलिप्ततावादी चळवळीचे निकष (क) बेलग्रेड परिषद
(अ) स्वरूप: दुसऱ्या महायुद्धानंतर जग अमेरिका आणि सोव्हिएत रशिया या दोन गटांत विभागले गेले (शीतयुद्ध). या दोन्ही गटात सामील न होता स्वतंत्र परराष्ट्र धोरण राबवणे म्हणजे अलिप्ततावाद. शांतता आणि सहकार्यावर भर देणे हे त्याचे स्वरूप होते.
(ब) निकष: स्वतंत्र परराष्ट्र धोरण असावे, कोणत्याही लष्करी करारात (उदा. नाटो, वॉर्सा) सामील नसावे, वसाहतवादाला विरोध असावा, परकीय लष्करी तळ आपल्या देशात नसावेत.
(क) बेलग्रेड परिषद: १९६१ मध्ये युगोस्लाव्हियाची राजधानी बेलग्रेड येथे अलिप्ततावादी राष्ट्रांची पहिली शिखर परिषद झाली. यात २५ देश सहभागी झाले होते. पंडित नेहरूंनी यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.