рдмोрд░्рдб рдк्рд░рд╢्рди рдкрдд्рд░: рдлрд░рд╡рд░ी 2025
рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрди (BIOLOGY)
рд╕рдордп: 3 рдШंрдЯे (Time: 3 Hrs.)
рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕंрдХ: 70 (Max. Marks: 70)
рд╡िрднाрдЧ – рдЕ (SECTION – A)
рдк्рд░. рез. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдЪुрдиिрдП рддрдеा рд▓िрдЦिрдП : [резреж]
(рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдмीрдЯрд▓्рд╕/рднृंрдЧ рдХे рд▓िрдП, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдХीрдЯ рдкрд░ाрдЧрдг рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै)।
(рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕िрд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рдПрдХ्рд░ोрд╕ोрдо рдоें)।
рдкौрдзे (plants) \(\rightarrow\) рд╣िрд░рди (deer) \(\rightarrow\) рд╢ेрд░ (lion)
(рдЙрдд्рдкाрджрдХ) (рд╢ाрдХрднрдХ्рд╖ी) (рдоाँрд╕рднрдХ्рд╖ी)
(10% рдХे рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: рдкौрдзे 1000J -> рд╣िрд░рди 100J -> рд╢ेрд░ 10J)।
HSC Biology
- Biology - July 2025 - English Medium View Answer Key
- Biology - March 2025 - English Medium View Answer Key
- Biology - March 2025 - Marathi Medium View Answer Key
- Biology - March 2025 - Hindi Medium View Answer Key
- Biology - March 2024 - English Medium View Answer Key Answer Key
- Biology - March 2024 - Hindi Medium View Answer Key
- Biology - July 2024 - English Medium View Answer Key
- Biology - March 2023 - English Medium View Answer Key
- Biology - July 2023 - English Medium View Answer Key
- Biology - March 2022 - English Medium View Answer Key
- Biology - July 2022 - English Medium View Answer Key
- Biology - MARCH 2013 View
- Biology - OCTOBER 2013 View
- Biology - MARCH 2014 View
- Biology - OCTOBER 2014 View
- Biology - MARCH 2015 View
- Biology - JULY 2015 View
- Biology - MARCH 2016 View
- Biology - JULY 2016 View
- Biology - MARCH 2017 View
- Biology - JULY 2017 View
рдк्рд░. реи. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : [рео]
рд╡िрднाрдЧ – рдм (SECTION – B)
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рдЖрда рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП : [резрем]
рдк्рд░рдЬाрддिрдпाँ: 1. рдПрдкिрд╕ рдоेрд▓िрдлेрд░ा (Apis mellifera - рдпूрд░ोрдкिрдпрди рдордХ्рдЦी) 2. рдПрдкिрд╕ рд╕ेрд░ाрдиा рдЗंрдбिрдХा (Apis cerana indica - рднाрд░рддीрдп рдордХ्рдЦी)।
рднूрдоिрдХा: рд╡े рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдкрд░ाрдЧрдгрдХрд░्рддा рд╣ैं। рдЬрдм рд╡े рдордХрд░ंрдж рдХे рд▓िрдП рдлूрд▓ों рдкрд░ рдЬाрддी рд╣ैं, рддो рд╡े рдкрд░ाрдЧрдХрдгों рдХा рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдиिрд╖ेрдЪрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рдкैрджाрд╡ाрд░ (рдЬैрд╕े: рд╕ूрд░рдЬрдоुрдЦी, рд╕рд░рд╕ों) рдоें рдХाрдлी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै।
(рдм) рдк्рд░рддिрд╣ाрд░ी рд╢िрд░ा (portal vein) рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢िрд░ा (normal vein) рд╕े рднिрди्рди рд╣ै?
(рдЕ) рдлुрдл्рдлुрд╕ीрдп рд╢िрд░ा (Pulmonary vein) - рдпрд╣ рдлेрдлрдб़ों рд╕े рд╣ृрджрдп рддрдХ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдпुрдХ्рдд рд░рдХ्рдд рд▓े рдЬाрддी рд╣ै।
(рдм) рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢िрд░ा рд╢рд░ीрд░ рдХे рдКрддрдХों рдХी рдХेрд╢िрдХाрдУं рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╣ृрджрдп рдоें рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдмрдХि рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╣ाрд░ी рд╢िрд░ा (Portal vein) рдПрдХ рдЕंрдЧ рдХी рдХेрд╢िрдХाрдУं рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╕ीрдзे рд╣ृрджрдп рдоें рдЬाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдЕंрдЧ рдХी рдХेрд╢िрдХाрдУं рдоें рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै (рдЬैрд╕े: рдпрдХृрдд рдк्рд░рддिрд╣ाрд░ी рд╢िрд░ा)।
рдмीрдоाрд░ी: рд╕ाрдоाрди्рдп рдШेंрдШा (Simple Goiter)।
рд╕ूрдХ्рд╖्рдордкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡: рдЖрдпोрдбीрди (Iodine) - рдкрд╣ाрдб़ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдкाрдиी рдоें рдЖрдпोрдбीрди рдХी рдХрдоी рд╣ोрддी рд╣ै।
- рдорд▓ेрд░िрдпा: рдоाрджा рдПрдиोрдлिрд▓ीрдЬ (Anopheles) рдордЪ्рдЫрд░।
- рдлाрдЗрд▓ेрд░िрдпाрд╕िрд╕ (рд╣ाрдеीрдкाँрд╡): рдоाрджा рдХ्рдпूрд▓ेрдХ्рд╕ (Culex) рдордЪ्рдЫрд░।
- рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо (Down's Syndrome): рдЬीрди рдк्рд░ाрд░ूрдк: 45 + XY рдпा 45 + XX (21рд╡ीं рдЬोрдб़ी рдоें рдЯ्рд░ाрдЗрд╕ोрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдХुрд▓ 47)।
- рдХ्рд▓ाрдЗрдирдлेрд▓्рдЯрд░ рд╕िंрдб्рд░ोрдо (Klinefelter's Syndrome): рдЬीрди рдк्рд░ाрд░ूрдк: 44 + XXY (рдХुрд▓ 47)।
(i) рдпूрд╕्рдЯेрд╢िрдпрди рдЯ्рдпूрдм (eustachian tube)
(ii) рдкीрдиिрдпрд▓ рдЧ्рд░ंрдеि (pineal gland)
(iii) рдордз्рдп рдХрд░्рдг (middle ear)
(iv) рдордз्рдп рдХрд░्рдг рдХी рдкрд░рдд (lining of middle ear)
- рдпूрд╕्рдЯेрд╢िрдпрди рдЯ्рдпूрдм: рдЕंрддрд░्рдЬрдирд╕्рддрд░ (Endoderm)
- рдкीрдиिрдпрд▓ рдЧ्рд░ंрдеि: рдмрд╣िрд░्рдЬрдирд╕्рддрд░ (Ectoderm)
- рдордз्рдп рдХрд░्рдг (рд╣рдб्рдбिрдпां/рд╕ंрд░рдЪрдиा): рдордз्рдпрдЬрдирд╕्рддрд░ (Mesoderm)
- рдордз्рдп рдХрд░्рдг рдХी рдкрд░рдд: рдЕंрддрд░्рдЬрдирд╕्рддрд░ (Endoderm)
рд╡ृрдж्рдзि рдиिрдпाрдордХ: рдПрдеिрд▓ीрди (Ethylene)।
рдкौрдзों рдоें рд╕्рд░ोрдд: рдпрд╣ рдкрдХрддे рд╣ुрдП рдлрд▓ों (ripening fruits), рдлूрд▓ों рдФрд░ рдЬीрд░्рдг рдкрдд्рддिрдпों (senescent leaves) рдоें рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдкрд░ाрдЧрдХрдг (рд▓рдШु рдмीрдЬाрдгु) рдкрд╣рд▓े рд╕рдорд╕ूрдд्рд░ी рд╡िрднाрдЬрди рд╕े рджो рдЕрд╕рдоाрди рдХोрд╢िрдХाрдУं рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддा рд╣ै:
- рдХाрдпिрдХ рдХोрд╢िрдХा (Vegetative Cell): рдпрд╣ рдмрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЦाрдж्рдп рднंрдбाрд░ рдФрд░ рдПрдХ рдмрдб़ा рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдХेंрдж्рд░рдХ рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдЬрдирди рдХोрд╢िрдХा (Generative Cell): рдпрд╣ рдЫोрдЯी, рддрд░्рдХु рдЖрдХाрд░ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдХाрдпिрдХ рдХोрд╢िрдХा рдХे рдХोрд╢िрдХा рдж्рд░рд╡्рдп рдоें рддैрд░рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдирд░ рдпुрдЧ्рдордХ рдмрдиाрддी рд╣ै।
рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЖрд╡ृрддрдмीрдЬी рдкौрдзों рдоें рдкрд░ाрдЧрдХрдг рдЗрд╕ी 2-рдХोрд╢ीрдп рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЭрдб़рддे рд╣ैं।
- рд╕्рд╡рдЙрддрдк्рд░ेрд░рдХ (Autocatalytic): рдЬрдм DNA рдЕрдкрдиी рдЦुрдж рдХी рдк्рд░рддिрд▓िрдкि (replica) рдХे рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рдиिрд░्рджेрд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै (рдк्рд░рддिрдХृрддिрдпрди / Replication)।
- рд╡िрд╖рдоोрд░рдк्рд░ेрд░рдХ (Heterocatalytic): рдЬрдм DNA рдЕрди्рдп рдЕрдгुрдУं рдЬैрд╕े RNA рдФрд░ рдк्рд░ोрдЯीрди рдХे рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рдиिрд░्рджेрд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै (рдЕрдиुрд▓ेрдЦрди / рдЕрдиुрд╡ाрдж)।
рд╡ाрд╖्рдкोрдд्рд╕рд░्рдЬрди: рдкौрдзे рдХे рд╡ाрдпрд╡ीрдп рднाрдЧों рд╕े рдЬрд▓ рдХा рд╡ाрд╖्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣्рд░ाрд╕ рд╡ाрд╖्рдкोрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдЕंрддрд░: рд╡ाрд╖्рдкोрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдоें рдЬрд▓ рд░ंрдз्рд░ों (stomata) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡ाрд╖्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдмिंрджु рд╕्рдд्рд░ाрд╡рдг рдоें рдЬрд▓ рдкрдд्рддिрдпों рдХे рдХिрдиाрд░ों рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЬрд▓рд░ंрдз्рд░ों (hydathodes) рд╕े рдж्рд░рд╡ (liquid) рдХे рд░ूрдк рдоें рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдПрд░िрде्рд░ोрдм्рд▓ाрд╕्рдЯोрд╕िрд╕ рдлीрдЯेрд▓िрд╕ (Erythroblastosis fetalis / HDN) рдиाрдордХ рдЧंрднीрд░ рд╕्рдеिрддि рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╕рд╡ рдХे рджौрд░ाрди, рдн्рд░ूрдг рдХा рдХुрдЫ Rh+ рд░рдХ्рдд рдоाँ рдХे Rh- рд░рдХ्рдд рдоें рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдоाँ рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдПंрдЯी-Rh рдПंрдЯीрдмॉрдбीрдЬ рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдпрджि рджूрд╕рд░ी рдЧрд░्рднाрд╡рд╕्рдеा Rh+ рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдпे рдПंрдЯीрдмॉрдбीрдЬ рдк्рд▓ेрд╕ेंрдЯा рдХो рдкाрд░ рдХрд░рдХे рдн्рд░ूрдг рдХी RBCs рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдПंрдЯी-Rh рдЗंрдЬेрдХ्рд╢рди (рд░ोрдЧрдо) рдоाँ рдХी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдн्рд░ूрдг рдХी RBCs рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।
[рдЪिрдд्рд░ рдк्рд░рд╢्рди 14 рджेрдЦें]
(i) A B C D E F G H → A B C F G H ( D E рдХा рд╡िрд▓ोрдкрди)
(ii) A B C D E F G H → P Q R C D E F G H (рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг)
(iii) A B C D E F G H → A B C D C D E F G H (C D рдХा рджोрд╣рд░ाрд╡)
(iv) A B C D E F G H → A D C B E F G H (B C D рдХा рдк्рд░рддिрд▓ोрдорди)
- рд╡िрд▓ोрдкрди (Deletion): рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рдХा рдЦंрдб DE рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।
- рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг (Translocation): рдЦंрдб AB рдХो рдПрдХ рдЧैрд░-рд╕рдордЬाрдд рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рдХे рдЦंрдб PQR рд╕े рдмрджрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
- рдж्рд╡िрдЧुрдгрди (Duplication): рдЦंрдб CD рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рд╣ुрдИ рд╣ै।
- рдк्рд░рддिрд▓ोрдорди (Inversion): рдЦंрдб BCD рдЙрд▓्рдЯा рд╣ोрдХрд░ DCB рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡िрднाрдЧ – рдХ (SECTION – C)
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рдЖрда рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : [реирек]
| рдЕंрдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (organ region) | рдЕрдиुрдХंрдкी рдк्рд░рднाрд╡ (sympathetic effect) | рдкрд░ाрдиुрдХंрдкी рдк्рд░рднाрд╡ (parasympathetic effect) |
|---|---|---|
| (i) рд╣ृрджрдп рдХी рдзрдб़рдХрди (heart beat) | рдмрдв़рддी рд╣ै (increases) | рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै (decreases) |
| (ii) рд░рдХ्рдд рд╡ाрд╣िрдХाрдПँ (blood vessels) | рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं (constricts) | рдлैрд▓рддी рд╣ैं (dilates) |
| (iii) рдзрдордиीрдп рдмीрдкी (arterial B.P.) | рдмрдв़рддा рд╣ै (increases) | рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै (decreases) |
| (iv) рдЖँрдЦ рдХी рдкुрддрд▓ी (pupil of eye) | рдлैрд▓рддी рд╣ै (dilates) | рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╣ोрддी рд╣ै (constricts) |
| (v) рдЬрдард░ाрдд्рд░ рд╕ंрдмंрдзी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ (gastrointestinal movements) | рдХ्рд░рдоाрдХुंрдЪрди рдХो рдзीрдоा рдХрд░ рджेрддा рд╣ै (retards peristalsis) | рдмрдв़ाрддा рд╣ै / рддेрдЬ рдХрд░рддा рд╣ै (increases/accelerates) |
| (vi) рдоूрдд्рд░ाрд╢рдп (urinary bladder) | рд╢िрдеिрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै (relaxes) | рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╣ोрддा рд╣ै (contracts) |
(рдм) рд╕рддрд╣ी рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдеिрдд рджो рдзрдордиिрдпों (two superficially placed arteries) рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
(рдЕ) рдЪिрдд्рд░: (рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдзрдордиी рдХी рдЕрдиुрдк्рд░рд╕्рде рдХाрдЯ рдХा рдЪिрдд्рд░ рдмрдиाрдПं рдЬिрд╕рдоें рддीрди рдкрд░рддें: рдЯ्рдпूрдиिрдХा рдПрдХ्рд╕рдЯрд░्рдиा, рдЯ्рдпूрдиिрдХा рдоीрдбिрдпा (рдоोрдЯी рдкेрд╢ीрдп) рдФрд░ рдЯ्рдпूрдиिрдХा рдЗंрдЯрд░्рдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджें)।
(рдм) рд╕рддрд╣ी рдзрдордиिрдпां: рд░ेрдбिрдпрд▓ рдзрдордиी (Radial artery - рдХрд▓ाрдИ), рдХैрд░ोрдЯिрдб рдзрдордиी (Carotid artery - рдЧрд░्рджрди), рдпा рдЯेрдо्рдкोрд░рд▓ рдзрдордиी।
- рдд्рд░िрдХ рдк्рд░рдХृрддि (Triplet Nature): рддीрди рди्рдпूрдХ्рд▓िрдпोрдЯाрдЗрдб рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓ рдХा рдХूрдЯ рдмрдиाрддे рд╣ैं।
- рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХрддा (Universality): рдпрд╣ рдХूрдЯ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдЬीрд╡ों рдоें рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдЕрд╕рджिрдЧрдз (Non-ambiguous): рдПрдХ рдХोрдбॉрди рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓ рдХो рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдЕрдкрдн्рд░рд╖्рдЯрддा (Degeneracy): рдПрдХ рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХोрдбॉрди рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рдХॉрдоा-рд░рд╣िрдд (Commaless): рдЗрд╕े рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╡िрд░ाрдо рдЪिрд╣्рди рдХे рд▓рдЧाрддाрд░ рдкрдв़ा рдЬाрддा рд╣ै।
- рдк्рд░ाрд░ंрдн рдФрд░ рд╕рдоाрдкрди рдХूрдЯ: AUG рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХोрдбॉрди рд╣ै, рдЬрдмрдХि UAA, UAG, UGA рд╕рдоाрдкрди (stop) рдХोрдбॉрди рд╣ैं।
(рдм) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдк्рд░рддिрдмंрдзрдХ рд╡िрдХрд░ (restriction enzymes) рддрдеा рдЙрдирдХे рд╕्рд░ोрдд рдЬीрд╡ों (source organisms) рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
(рдЕ) рд╕рдорд╕्рдпा: рдпрджि рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рддिрдмंрдзрдХ рд╡िрдХрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ "рдЪिрдкрдЪिрдкे рд╕िрд░े" (sticky ends) рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ेंрдЧे рдЬो рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ (complementary) рдирд╣ीं рд╣ोंрдЧे। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рд╡ेрдХ्рдЯрд░ DNA рдФрд░ рджाрддा DNA рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬुрдб़ рдирд╣ीं рдкाрдПंрдЧे рдФрд░ DNA рд▓ाрдЗрдЧेрдЬ рдЙрди्рд╣ें рдЬोрдб़рдХрд░ rDNA рдирд╣ीं рдмрдиा рдкाрдПрдЧा।
(рдм) рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- EcoRI - рд╕्рд░ोрдд: Escherichia coli
- HindIII - рд╕्рд░ोрдд: Haemophilus influenzae
(рдм) рдордиुрд╖्рдп рдоें рдЕрд╡рд╢ेрд╖ी рдЕंрдЧ рдХे рдХोрдИ рджो рдЙрджाрд╣рд░рдг рджीрдЬिрдП।
(рдЕ) рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЕрд╡рд╢ेрд╖ी рдЕंрдЧ рд╡े рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПं рд╣ैं рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рдЬीрд╡ рдоें рдЕрдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдпा рдЕрд▓्рдкрд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХे рдкूрд░्рд╡рдЬों рдоें рдпे рдкूрд░्рдг рд╡िрдХрд╕िрдд рдФрд░ рдХाрд░्рдпाрдд्рдордХ рдеीं। рдЙрдирдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै рдХि рдЬीрд╡ рдЙрди рдкूрд░्рд╡рдЬों рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдП рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдпे рдЕंрдЧ рдЙрдкрдпोрдЧी рдеे।
(рдм) рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдХृрдоि рд░ूрдк рдкрд░िрд╢ेрд╖िрдХा (Vermiform Appendix), рдЕрдиुрдд्рд░िрдХ (Coccyx/tail bone), рдЕрдХ्рд▓ рджाрдв़ (Wisdom teeth)।
рдЬрд▓ рд╡िрднрд╡ (\(\Psi_w\)): рд╢ुрдж्рдз рдЬрд▓ рдХे рдЕрдгुрдУं рдХी рдоुрдХ्рдд рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд▓рдпрди рдоें рдЬрд▓ рдХे рдЕрдгुрдУं рдХी рдоुрдХ्рдд рдКрд░्рдЬा рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХो рдЬрд▓ рд╡िрднрд╡ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЬрд▓ рдХी рдЧрддि рдХी рджिрд╢ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХाрд░рдХ:
- рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдоृрджा рдЬрд▓ (рдХोрд╢िрдХीрдп рдЬрд▓)।
- рдоृрджा рд╡िрд▓рдпрди рдХी рд╕ांрдж्рд░рддा (Concentration)।
- рдоृрджा рд╡ाрддрди (Soil aeration)।
- рдоृрджा рдХा рддाрдкрдоाрди (рдЗрд╖्рдЯрддрдо 20°C - 30°C)।
Diagrammatic Representation: (Students are required to draw this diagram only]
Diagrammatic Representation: (For Better Understanding of the concept. Students are not required to draw this diagram.)
рд╡िрдХाрд╕ाрдд्рдордХ рдк्рд░рд╡ाрд╣рдЪिрдд्рд░:рдЕंрдХुрд░рдг (Germination) \(\rightarrow\) рдХिрд╢ोрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा / рдХाрдпिрдХ рд╡ृрдж्рдзि (Juvenile Phase) \(\rightarrow\) рдк्рд░рдЬрдирди рдЕрд╡рд╕्рдеा (Reproductive Phase) \(\rightarrow\) рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा (Maturation/Fruiting) \(\rightarrow\) рдЬीрд░्рдгрддा (Senescence) \(\rightarrow\) рдоृрдд्рдпु (Death)
рддрдд्рдд्рд╡: рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди (N2)।
рд▓ाрдн:
- рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЙрд░्рд╡рд░рдХों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╕рд╕्рддे рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдФрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЙрд░्рд╡рд░рддा рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।
- рдоिрдЯ्рдЯी рдЬрдиिрдд рд░ोрдЧрдЬрдирдХों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдмाрдпोрдлोрд░्рдЯिрдлिрдХेрд╢рди: рдпрд╣ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡िрдЯाрдоिрди, рдЦрдиिрдЬ, рдпा рдк्рд░ोрдЯीрди рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡рд╕ा рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ों рдХे рдк्рд░рдЬрдирди рдХी рд╡िрдзि рд╣ै।
GM рдкौрдзों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें: рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рд╕ंрд╢ोрдзрди (Genetic Modification) рд╕े рдЗрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдЧोрд▓्рдбрди рд░ाрдЗрд╕ рдПрдХ GM рдлрд╕рд▓ рд╣ै рдЬिрд╕े рдк्рд░ो-рд╡िрдЯाрдоिрди A (рдмीрдЯा-рдХैрд░ोрдЯीрди) рдЬीрди рдХे рд╕ाрде рдмाрдпोрдлोрд░्рдЯिрдлाрдЗрдб рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рддाрдХि рд╡िрдЯाрдоिрди A рдХी рдХрдоी рдХो рджूрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे।
| рдЖрд╡ाрд╕ (Habitat) | рд╕ु-рд╕्рдеाрди / рдиिрдХेрдд (Niche) |
|---|---|
| рд╡рд╣ рднौрддिрдХ рд╕्рдеाрди рдЬрд╣ाँ рдЬीрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै। (рдкрддा) | рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी рддंрдд्рд░ рдоें рдЬीрд╡ рдХी рдХाрд░्рдпाрдд्рдордХ рднूрдоिрдХा। (рдкेрд╢ा) |
| рдПрдХ рд╣ी рдЖрд╡ाрд╕ рдоें рдХрдИ рдк्рд░рдЬाрддिрдпाँ рд░рд╣ рд╕рдХрддी рд╣ैं। | рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рдЬाрддि рдХा рдиिрдХेрдд рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। |
| рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдПрдХ рддाрд▓ाрдм। | рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдЙрд╕ рддाрд▓ाрдм рдоें рдоेंрдврдХ рдХा рд╢िрдХाрд░ी рд╣ोрдиा। |
рдЕрдкрдШрдЯрди: рдЕрдкрдШрдЯрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдЯिрд▓ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдкрджाрд░्рдеों (рдоृрдд рдкौрдзों/рдЬाрдирд╡рд░ों) рдХो рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдкрджाрд░्рдеों (рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рдкाрдиी рдФрд░ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों) рдоें рддोрдб़рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрдкрдШрдЯрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЖрд░ेрдЦिрдд рдиिрд░ूрдкрдг:
рдоृрдд рдЕрд╡рд╢ेрд╖ (Detritus) \(\downarrow\)
1. рд╡िрдЦंрдбрди (Fragmentation - рдХेंрдЪुрдЖ рдЖрджि)
\(\downarrow\)
2. рдиिрдХ्рд╖ाрд▓рди (Leaching - рдЬрд▓ рдоें рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдоिрдЯ्рдЯी рдоें)
\(\downarrow\)
3. рдЕрдкрдЪрдп (Catabolism - рдЬीрд╡ाрдгु/рдХрд╡рдХ рдПंрдЬाрдЗрдо)
\(\downarrow\)
4. рд╣्рдпूрдорд╕ рдиिрд░्рдоाрдг (Humification)
\(\downarrow\)
5. рдЦрдиिрдЬीрдХрд░рдг (Mineralization)
рдЬैрд╡ рдЖрд╡рд░्рдзрди: рдЦाрдж्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдоें рдПрдХ рдкोрд╖ी рд╕्рддрд░ рд╕े рджूрд╕рд░े рдкोрд╖ी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЬाрдиे рдкрд░ рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рдкрджाрд░्рдеों рдХी рд╕ांрдж्рд░рддा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЬैрд╡ рдЖрд╡рд░्рдзрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
DDT рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЪाрд░्рдЯ:
\(\downarrow\)
рдЬ़ूрдк्рд▓рд╡рдХ (0.04 ppm)
\(\downarrow\)
рдЫोрдЯी рдордЫрд▓ी (0.5 ppm)
\(\downarrow\)
рдмрдб़ी рдордЫрд▓ी (2 ppm)
\(\downarrow\)
рдордЫрд▓ी рдЦाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрдХ्рд╖ी (25 ppm)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: DDT рдЕрдЬैрд╡ рдиिрдо्рдиीрдХрд░рдгीрдп (non-biodegradable) рдФрд░ рд╡рд╕ा рдоें рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╣ै। рдпрд╣ рдЬीрд╡ों рдХे рд╡рд╕ा рдКрддрдХों рдоें рдЬрдоा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рдПрдХ рдкोрд╖ी рд╕्рддрд░ рджूрд╕рд░े рдХो рдЦाрддा рд╣ै, DDT рдЬрдоा рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢ीрд░्рд╖ рдоांрд╕ाрд╣ाрд░िрдпों (рдкрдХ्рд╖िрдпों) рдоें рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рд╕्рддрд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдЪрдпाрдкрдЪрдп рдмाрдзिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕंрдбे рдХे рдЫिрд▓рдХे рдкрддрд▓े рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।
рд╡िрднाрдЧ – рдб (SECTION – D)
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рддीрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : [резреи]
(рдм) рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рд░рдЪрдиा (image formation) рдоें рд░ेрдЯिрдиा (retina) рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд▓िрдЦिрдП।
(рдХ) рдЙрди рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХे рдиाрдо рджीрдЬिрдП рдЬो рдоंрдж рдк्рд░рдХाрд╢ (dim light) рддрдеा рджिрди рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ (day light) рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ैं?
(рдб) рд╡िрдЯाрдоिрди рдП (vitamin A) рдж्рд╡ाрд░ा рдХौрди-рд╕ा рд╡рд░्рдгрдХ (pigment) рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै?
(рдЕ) рд╕्рдеाрди: рдиेрдд्рд░ рдХे рдкिрдЫрд▓े рдз्рд░ुрд╡ (posterior pole) рдкрд░, рдеोрдб़ा рдордз्рдп рдХी рдУрд░, рдЬрд╣ाँ рд╕े рдСрдк्рдЯिрдХ рддंрдд्рд░िрдХा рдЖँрдЦ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै।
(рдм) рд░ेрдЯिрдиा рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡: рдпрд╣ рд╡рд╣ рдкрд░्рджा рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдк्рд░рдХाрд╢рдЧ्рд░ाрд╣ी рдХोрд╢िрдХाрдПं рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдХाрд╢ рдКрд░्рдЬा рдХो рддंрдд्рд░िрдХा рдЖрд╡ेрдЧों (action potentials) рдоें рдмрджрд▓ рджेрддी рд╣ैं рдЬो рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рддрдХ рднेрдЬे рдЬाрддे рд╣ैं।
(рдХ) рдХोрд╢िрдХाрдПं: рдоंрдж рдк्рд░рдХाрд╢: рд╢рд▓ाрдХा рдХोрд╢िрдХाрдПं (Rod cells); рджिрди рдХा рдк्рд░рдХाрд╢: рд╢ंрдХु рдХोрд╢िрдХाрдПं (Cone cells)।
(рдб) рд╡рд░्рдгрдХ: рд░ेрдЯिрдирд▓ (Retinal) (рдЬो рд░ोрдбोрдк्рд╕िрди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै) рд╡िрдЯाрдоिрди A рдХा рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди (derivative) рд╣ै।
[рд╣ृрджрдп рдХी рд╕ंрдЪाрд▓рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдЪिрдд्рд░ - SA рдиोрдб, AV рдиोрдб, рд╣िрдЬ рдХा рдмंрдбрд▓, рдкुрд░्рдХिрди्рдЬे рддंрддु рджिрдЦाрддे рд╣ुрдП]
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
- SA рдиोрдб (рд╢िрд░ा-рдЕрд▓िंрдж рдкрд░्рд╡): рджाрдПं рдЕрд▓िंрдж рдХे рдКрдкрд░ी рджाрдПं рдХोрдиे рдоें рд╕्рдеिрдд рдкेрд╕рдоेрдХрд░। рдпрд╣ рдЖрд╡ेрдЧ рд╢ुрд░ू рдХрд░рддा рд╣ै।
- AV рдиोрдб (рдЕрд▓िंрдж-рдиिрд▓рдп рдкрд░्рд╡): рджाрдПं рдЕрд▓िंрдж рдХे рдиिрдЪрд▓े рдмाрдПं рдХोрдиे рдоें рд╕्рдеिрдд। рдпрд╣ рдЖрд╡ेрдЧ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдеोрдб़ा рд╡िрд▓ंрдмिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╣िрдЬ рдХा рдмंрдбрд▓ (Bundle of His): AV рдиोрдб рд╕े рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдиिрд▓рдп рднिрдд्рддि рдоें рджाрдПं рдФрд░ рдмाрдПं рд╢ाрдЦाрдУं рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдкुрд░्рдХिрди्рдЬे рддंрддु (Purkinje Fibers): рдмंрдбрд▓ рд╢ाрдЦाрдУं рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рддंрддु рдЬो рдиिрд▓рдп рдХी рджीрд╡ाрд░ों рдоें рдлैрд▓рддे рд╣ैं рдФрд░ рдиिрд▓рдп рд╕ंрдХुрдЪрди рдХा рдХाрд░рдг рдмрдирддे рд╣ैं।
(рдм) рдЬीрдирд░ूрдк (genotype) рдХो рдЪाрд░्рдЯ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рджрд░्рд╢ाрдЗрдП।
(рдЕ) рдЕрдкूрд░्рдг рдк्рд░рднाрд╡िрддा: рджोрдиों рдПрд▓ीрд▓ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдлीрдиोрдЯाрдЗрдк рдПрдХ рдоिрд╢्рд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдоिрд░ाрдмिрд▓िрд╕ рдЬрд▓ाрдкा (4 O'clock plant)। рд▓ाрд▓ (RR) x рд╕рдлेрдж (rr) = рдЧुрд▓ाрдмी (Rr)।
рд╕рд╣рдк्рд░рднाрд╡िрддा: рджोрдиों рдПрд▓ीрд▓ рд╕рдоाрди рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдорд╡ेрд╢िрдпों рдоें рдЪिрддрдХрдмрд░ा (Roan) рд░ंрдЧ рдпा AB рд░рдХ्рдд рд╕рдоूрд╣। рд▓ाрд▓ (RR) x рд╕рдлेрдж (WW) = рдЪिрддрдХрдмрд░ा (RW)।
P: рд▓ाрд▓ (RR) x рд╕рдлेрдж (rr)
F1: рдЧुрд▓ाрдмी (Rr)
F2: 1 рд▓ाрд▓ (RR) : 2 рдЧुрд▓ाрдмी (Rr) : 1 рд╕рдлेрдж (rr)
рд╕рд╣рдк्рд░рднाрд╡िрддा рдЪाрд░्рдЯ:
P: рд▓ाрд▓ (RR) x рд╕рдлेрдж (WW)
F1: рдЪिрддрдХрдмрд░ा (RW)
F2: 1 рд▓ाрд▓ (RR) : 2 рдЪिрддрдХрдмрд░ा (RW) : 1 рд╕рдлेрдж (WW)
(ii) рдкрд░ाрдЧ рдирд▓ी (pollen-tube) рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдиिрднाрдЧीрдп рдпुрдЧ्рдорди (chalazogamy) рддрдеा рдЕंрдбрдж्рд╡ाрд░ी рдк्рд░рд╡ेрд╢ (porogamy) рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
(iii) рдордз्рдп рдк्рд░рд╡ेрд╢ (mesogamy) рджрд░्рд╢ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рддрдеा рдиाрдоांрдХिрдд рдЪिрдд्рд░ рдмрдиाрдЗрдП।
(i) рдиाрд▓рдпुрдЧ्рдорди: рд╡рд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЬिрд╕рдоें рдирд░ рдпुрдЧ्рдордХों рдХो рдкрд░ाрдЧ рдирд▓ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕंрдб рдХोрд╢िрдХा рддрдХ рд▓े рдЬाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(ii) рдЕंрддрд░:
- рдЕंрдбрдж्рд╡ाрд░ी рдк्рд░рд╡ेрд╢ (Porogamy): рдкрд░ाрдЧ рдирд▓ी рдмीрдЬांрдб рдж्рд╡ाрд░ (Micropyle) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмीрдЬांрдб рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै (рд╕рдмрд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп)।
- рдиिрднाрдЧीрдп рдпुрдЧ्рдорди (Chalazogamy): рдкрд░ाрдЧ рдирд▓ी рдиिрднाрдЧ (Chalaza - рдЖрдзाрд░ рднाрдЧ) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै।
(iii) рдЪिрдд्рд░ (Mesogamy):
[рдордз्рдп рдк्рд░рд╡ेрд╢ (Mesogamy) рдХा рдЪिрдд्рд░ - рдЬрд╣ाँ рдкрд░ाрдЧ рдирд▓ी рдЕрдз्рдпाрд╡рд░рдг (Integuments) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै]
(рдм) рдпрджि рдорд╣िрд▓ा рдХी рдбिंрдмрд╡ाрд╣ी рдирд▓िрдХा (fallopian tube) рдЕрд╡рд░ोрдзिрдд (blocked) рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै, рддो рдмांрдЭрдкрди (infertility) рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ा рдЙрдкрдЪाрд░ (treatment) рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै? рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕рдордЭाрдЗрдП।
(рдХ) рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдмैंрдХ (sperm bank) рдХ्рдпा рд╣ै?
(рдЕ) рдмांрдЭрдкрди: 1-2 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдЕрд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдпौрди рд╕рд╣рд╡ाрд╕ рдХे рдмाрдж рднी рдЧрд░्рднрдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдпा рдмрдЪ्рдЪे рдкैрджा рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рдерддा।
(рдм) рдЙрдкрдЪाрд░: IVF (рдЗрди рд╡िрдЯ्рд░ो рдлрд░्рдЯिрд▓ाрдЗрдЬेрд╢рди):
рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें: рдЗрд╕े "рдЯेрд╕्рдЯ рдЯ्рдпूрдм рдмेрдмी" рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрдд्рдиी/рджाрддा рд╕े рдЕंрдбाрдгु рдФрд░ рдкрддि/рджाрддा рд╕े рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕рдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдиिрд╖ेрдЪिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдлिрд░ рдпुрдЧ्рдордирдЬ рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдн्рд░ूрдг (8 рдм्рд▓ाрд╕्рдЯोрдоेрд░ेрд╕ рддрдХ) рдХो рдбिंрдмрд╡ाрд╣ी рдирд▓िрдХा (ZIFT) рдпा рдЧрд░्рднाрд╢рдп (IUT) рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(рдХ) рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдмैंрдХ: рдПрдХ рдРрд╕ी рд╕ुрд╡िрдзा рдЬрд╣ाँ рд╡ीрд░्рдп/рд╢ुрдХ्рд░ाрдгुрдУं рдХो рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдмрд╣ुрдд рдХрдо рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рдЬрдоाрдпा рдЬाрддा рд╣ै (рдХ्рд░ाрдпोрдк्рд░िрдЬрд░्рд╡ेрд╢рди), рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХृрдд्рд░िрдо рдЧрд░्рднाрдзाрди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ीрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
No comments:
Post a Comment