Economics (49) - HSC Board Exam 2025
Set: J-359 | Date: March 2025 | Marks: 80
(i) рдЖрд░्рдеिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЗрдЪ्рдЫा।
(ii) рдоाँрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЦाрддे рд╕े рд░ाрд╢ि рдиिрдХाрд▓ी рдЬाрдиेрд╡ाрд▓ी рдЬрдоाрдПँ।
(iii) рдЙрдд्рдкाрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдкूँрдЬीрдЧрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдоूрд▓्рдп рд╣्рд░ाрд╕।
(iv) рдХीрдордд рдоें рдЖрдиुрдкाрддिрдХ рдк्рд░рддिрд╢рдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ुрдк рд╡рд╕्рддु рдХी рдоाँрдЧ рдоें рдЖрдиुрдкाрддिрдХ рдк्рд░рддिрд╢рдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ोрдЪ।
(v) рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХे рдЖрдпाрдд рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдХे рдоूрд▓्рдп рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░।
Economics Board Questions with Solution
- Economics - March 2025 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2025 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - March 2025 - Hindi Medium View Answer Key
- Economics - July 2025 - English Medium View Answer Key
- Economics - July 2025 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - March 2024 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2024 - Marathi Medium Download QP Answer Key
- Economics - March 2024 - Hindi Medium View Answer Key
- Economics - July 2024 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2023 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2023 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - July 2023 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2022 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2022 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - July 2022 - English Medium View Answer Key
- Economics - October 2021 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2020 View
- Economics - March 2014 View
- Economics - October 2014 View
- Economics - March 2015 View
- Economics - July 2015 View
- Economics - March 2016 View
- Economics - July 2016 View
- Economics - March 2017 View
- Economics - July 2017 View
- Economics - March 2018 View
- Economics - July 2018 View
- Economics - March 2019 View
(i) рдЖंрддрд░िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ : рдШрд░ेрд▓ू рд╡्рдпाрдкाрд░ : : рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ : __________
(ii) рдХीрдордд рд╡िрднेрдж : __________ : : рдПрдХ рд╣ी рдХीрдордд : рдкूрд░्рдг рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा
(iii) __________ : рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ : : SBI : рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдмैंрдХ
(iv) рдЙрдд्рдкाрджрди рд╡िрдзि : __________ : : рдЖрдп рд╡िрдзि : рдШрдЯрдХ рд▓ाрдЧрдд рд╡िрдзि
(v) рдЖрд░्рдеिрдХ рддेрдЬी рдХा рдХाрд▓ : рдмрдЪрдд рдХा (рдЖрдзिрдХ्рдпрдкूрд░्рдг) рдмрдЬрдЯ : : рдЖрд░्рдеिрдХ рдоंрджी рдХा рдХाрд▓ : __________
(i) рдЯिрдХाрдК рд╡рд╕्рддुрдПँ: рдлрд░्рдиीрдЪрд░, рдЕрд▓рдоाрд░ी, рд╡ॉрд╢िंрдЧ рдорд╢ीрди, рдордЫрд▓ी।
(рдХाрд░рдг: рдордЫрд▓ी рдиाрд╢рд╡ाрди рд╡рд╕्рддु рд╣ै, рдмाрдХी рдЯिрдХाрдК рд╡рд╕्рддुрдПँ рд╣ैं।)
(ii) рд╡्рдпрдп рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдХुрд▓ рд╡्рдпрдп, рдФрд╕рдд рд╡्рдпрдп, рд╕ीрдоांрдд рд╡्рдпрдп, рдмिрдХ्рд░ी рд╡्рдпрдп।
(рдХाрд░рдг: рдЕрди्рдп рд╕рднी рдЙрдд्рдкाрджрди рд▓ाрдЧрдд рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ рд╣ैं।)
(iii) рдХाрдиूрдиी рдПрдХाрдзिрдХाрд░: рдкेрдЯेंрдЯ, рдУрдкेрдХ, рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдЕрдзिрдХाрд░, рдЯ्рд░ेрдбрдоाрд░्рдХ।
(рдХाрд░рдг: рдУрдкेрдХ рдПрдХ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рдПрдХाрдзिрдХाрд░/рдХाрд░्рдЯेрд▓ рд╣ै, рдмाрдХी рдХाрдиूрдиी рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ैं।)
(iv) рдЖрд░्рдеिрдХ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЖрдп рдПрд╡ं рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕िрдж्рдзांрдд, рдЙрдд्рдкाрджрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा, рдЙрдкрднोрдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा, рдХुрд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा।
(рдХाрд░рдг: рдпрд╣ рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै, рдмाрдХी рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рднाрдЧ рд╣ैं।)
(v) рдоाँрдЧ рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдкрд╡ाрдж: рдЧिрдл्рдлिрди рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕, рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдоूрд▓рдХ рд╡рд╕्рддुрдПँ, рдХीрдордд рдн्рд░рдо, рд╢्рд░рдо рдХी рдкूрд░्рддि।
(рдХाрд░рдг: рдпрд╣ рдкूрд░्рддि рдХे рдиिрдпрдо рдХा рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै, рдоाँрдЧ рдХा рдирд╣ीं।)
(i) рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдПрд╡ं рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдиॉрд░्рд╡ेрдЬिрдпрди рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ी ______ ।
(рдЕ) ре▓рдбрдо рд╕्рдоिрде (рдм) рдЬे.рдПрдо. рдХैंрд╕ (рдХ) рдЬे. рдмी. рд╕े. (рдб) рд░ैрдЧ्рдиाрд░ рдл्рд░िрд╢
(ii) рдЬрдм рдкूрд░्рддि рд╡рдХ्рд░ рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░ рдЬाрддा рд╣ै рддрдм рдЙрд╕рдХी рдврд▓ाрди ______ рд╣ोрддी рд╣ै।
(рдЕ) рдзрдиाрдд्рдордХ (рдм) рдЛрдгाрдд्рдордХ (рдХ) рдк्рд░рдердо рдзрдиाрдд्рдордХ рдмाрдж рдоें рдЛрдгाрдд्рдордХ (рдб) рд╢ूрди्рдп
(iii) рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ ______ ।
(рдЕ) рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдХीрдордд рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП (рдм) рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें (рдХ) рд╡ाрдпुрджाрдм рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП (рдб) рд╡рд╕्рддुрдУं (goods) рдХो рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП
(iv) рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдИ рдХ्рдпोंрдХि рд╡े ______
(рдЕ) рдЕрд▓्рдк рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдлंрдб (рдиिрдзि) рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рддी рд╣ैं।
(рдм) рдЙрдж्рдпोрдЧ, рдХृрд╖ि рдФрд░ рдмाрдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ैं।
(рдХ) рдоुрдж्рд░ा рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдиिрдпрдорди (рдиिрдпंрдд्рд░рдг) рдХрд░рддी рд╣ैं।
(рдб) рдкूँрдЬी рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдиिрдпрдорди рдХрд░рддी рд╣ैं।
(v) рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп (obligatory) рдХाрд░्рдп ______ ।
(рдЕ) рд╢िрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди। (рдм) рдиिрд╡ृрдд्рддि рд╡ेрддрди (Pension) рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди। (рдХ) рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХाрдиूрди рдПрд╡ं рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा। (рдб) рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди।
(i) рдЕрднिрдЬीрдд рдХो резрел рдХुрд░्рд╕िрдпाँ рдмेрдЪрдиे рдХे рдмाрдж ₹ рейрежрежреж рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдк्рд░рддि рдХुрд░्рд╕ी рдЙрд╕े ₹ реирежреж рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдХिрд╕ी рдлрд░्рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиी рд╡рд╕्рддु рдХी рдмिрдХ्рд░ी рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХुрд▓ рд░ाрд╢ि рдХो рдХुрд▓ рдЖрдЧрдо рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ (резрел × реирежреж = рейрежрежреж) рдХुрд▓ рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ै।
(ii) рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдиे реирел рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ рдЧेрд╣ूँ рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдЕрдкрдиी рдЦेрддी рдоें рдХिрдпा рддрдеा рдЙрд╕рдоें рд╕े реи рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ рдЧेрд╣ूँ рд╕्рд╡рдпं рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦ рджिрдпा।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬрдм рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдЕрдкрдиे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХा рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕ा рдмाрдЬाрд░ рдоें рдмेрдЪрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЕрдкрдиी рдиिрдЬी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╕्рд╡-рдЙрдкрднोрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
(iii) рд░ाрдиी рдиे рднाрд░рдд рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХी।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдХ рдЪрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै рдЬो рд╕рдордЧ्рд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै।
(iv) рдЕрдорд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдЪाрдп рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд (рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा) рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рджूрдз, рд╢рдХ्рдХрд░, рдЪाрдп рдкाрд╡рдбрд░ рдХी рдПрдХ рд╕ाрде рдоाँрдЧ рдХी।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдоाँрдЧ рдПрдХ рд╕ाрде рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдоाँрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
(v) рд╕ुрдиीрддा рдоैрдбрдо рдиे рдЕрдкрдиी рдмोрд░्рдб рдкрд░ рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд (рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा) рдЪॉрдХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдкूрд░्рдг рдХी।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдоाрдирд╡ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд▓िрдП рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдЙрдкрднोрдЧ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
- (i) рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдПрд╡ं рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों (рдЬैрд╕े рдПрдХ рдЙрдкрднोрдХ्рддा) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рдЬैрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ै।
- (ii) рдкूрд░्рдгрддрдпा (рдЕрдиंрдд) рд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ рдПрд╡ं рдкूрд░्рдгрддрдпा рдмेрд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ: рдкूрд░्рдгрддрдпा рд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ рдоें рдХीрдордд рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рдиे рдкрд░ рдоाँрдЧ рдЕрдиंрдд рд╣ोрддी рд╣ै (Ed=∞), рдЬрдмрдХि рдкूрд░्рдгрддрдпा рдмेрд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ рдоें рдХीрдордд рдмрджрд▓рдиे рдкрд░ рднी рдоाँрдЧ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै (Ed=0)।
- (iii) рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ (рдкрд░िрдоाрдгाрдд्рдордХ) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдПрд╡ं рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ: рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдоाрдд्рд░ा/рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдоूрд▓्рдпों (рд░ुрдкрдпे рдоें) рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै।
- (iv) рдЖंрддрд░िрдХ рдЛрдг рдПрд╡ं рдмाрд╣्рдп рдЛрдг: рдЖंрддрд░िрдХ рдЛрдг рджेрд╢ рдХे рднीрддрд░ рдиाрдЧрд░िрдХों/рдмैंрдХों рд╕े рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдмाрд╣्рдп рдЛрдг рд╡िрджेрд╢ी рд╕рд░рдХाрд░ों рдпा рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рд╕े рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- (v) рдкूрд░्рддि рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдПрд╡ं рдкूрд░्рддि рдоें рд╡ृрдж्рдзि: рдкूрд░्рддि рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХीрдордд рдмрдв़рдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै (рдЙрд╕ी рд╡рдХ्рд░ рдкрд░ рд╕ंрдЪрд▓рди), рдЬрдмрдХि рдкूрд░्рддि рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдЕрди्рдп рдХाрд░рдХों (рдЬैрд╕े рддрдХрдиीрдХ) рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддी рд╣ै (рд╡рдХ्рд░ рдХा рдЦिрд╕рдХрдиा)।
(i) рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдХोрдИ рдЪाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
(ii) рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдмैंрдХ рдХे рдХाрд░्рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
(iii) рд╕рдордп рдЕрдерд╡ा рд╕рдордпाрд╡рдзि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
(iv) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЖँрдХрдб़ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП:
| рд╡рд╕्рддु | реирежрежрел рдоें рдоूрд▓्рдп (₹) (P₀) | реирежрезреж рдоें рдоूрд▓्рдп (₹) (P₁) |
|---|---|---|
| рдЕ | рем | рео |
| рдм | резрем | резрео |
| рдХ | реирек | реирео |
| рдб | рек | рем |
| рдпोрдЧ (Total) | ╬гP₀ = релреж | ╬гP₁ = ремреж |
рдЧрдгрдиा: \( P_{01} = \frac{60}{50} \times 100 = 1.2 \times 100 = 120 \)
рдЙрдд्рддрд░: рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ = 120
(v) рднाрд░рдд рдоें рд╡िрджेрд╢ी рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдХिрди्рд╣ीं рдЪाрд░ рдоुрдж्рджों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
(i) рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рд░ेрдЦा рдмाрдпीं рд╕े рджाрдпीं рдУрд░ рдКрдкрд░ рд╕े рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рдЖрддी рд╣ै।
рдХाрд░рдг: (1) рдШрдЯрддी рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХा рдиिрдпрдо। (2) рдЖрдп рдк्рд░рднाрд╡। (3) рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкрди рдк्рд░рднाрд╡। рдЗрди рдХाрд░рдгों рд╕े рдХीрдордд рдФрд░ рдоाँрдЧ рдоें рд╡िрдкрд░ीрдд рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрддा рд╣ै।
(ii) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХों рдХी рдХोрдИ рднी рд╕ीрдоाрдПँ рдирд╣ीं рд╣ैं।
рдХाрд░рдг: (1) рдирдоूрдиों рдХी рдЕрд╢ुрдж्рдзрддा। (2) рднाрд░ांрдХрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпा। (3) рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдЕрдирджेрдЦी। (4) рдЖрдзाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдХрдаिрди।
(iii) рдоाँрдЧ рдХी рд▓ोрдЪ рдХрдИ рдХाрд░рдХों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै।
рдХाрд░рдг: (1) рд╡рд╕्рддु рдХी рдк्рд░рдХृрддि (рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп/рд╡िрд▓ाрд╕िрддा)। (2) рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкрди्рди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा। (3) рдЙрдкрдпोрдЧों рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा। (4) рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХी рдЖрдп।
(i) рддाрд▓िрдХा рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП:
| рдХीрдордд (₹) | рдЙрдкрднोрдХ्рддा (рдХि.рдЧ्рд░ा. рдоें) | рдмाрдЬ़ाрд░ рдоाँрдЧ (рдХि.рдЧ्рд░ा. рдоें) (рдЕ+рдм+рдХ) |
||
|---|---|---|---|---|
| 'рдЕ' | 'рдм' | 'рдХ' | ||
| рейрел | рел | резреж | резрел | рейреж |
| рейреж | резреж | резрел | реиреж | рекрел |
| реирел | резрел | реиреж | реирел | ремреж |
| реиреж | реиреж | реирел | рейреж | ренрел |
(рдЕ) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдмाрдЬ़ाрд░ рдоाँрдЧ рдкрдд्рд░рдХ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП। (рдКрдкрд░ рддाрд▓िрдХा рдоें рдмोрд▓्рдб рдоें рднрд░े рдЧрдП рдоाрди рджेрдЦें।)
(рдм) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдмाрдЬ़ाрд░ рдоाँрдЧ рдкрдд्рд░рдХ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмाрдЬ़ाрд░ рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рддैрдпाрд░ рдХीрдЬिрдП। (рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдЧ्рд░ाрдл рдкेрдкрд░ рдкрд░ рдХीрдордд Y-рдЕрдХ्рд╖ рдФрд░ рдоाँрдЧ X-рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд▓ेрдХрд░ рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рдврд▓ाрди рд╡ाрд▓ा рд╡рдХ्рд░ рдмрдиाрдиा рд╣ै।)
(ii) рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд░ेрдЦाрдЪिрдд्рд░ рдЕрд░ेрдЦीрдп рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рдХा рд╣ै। рд░ेрдЦाрдЪिрдд्рд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП:
(рез) рдпрджि рд╕рдм = рдмिंрджु 'рд╕' (Point S) (Ed = 1)
(реи) рдпрджि рд╕рдм > рдмिंрджु 'рдо' (Point M) (Ed > 1)
(рей) рдпрджि рд╕рдм < рдмिंрджु 'рдорез' (Point M1) (Ed < 1)
(рек) 'рдХ्рд╖' рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╡рд╕्рддु рдХी рдоाँрдЧ (Demand) рджрд░्рд╢ाрдИ рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ 'рдп' рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд╡рд╕्рддु рдХी рдХीрдордд (Price) рджрд░्рд╢ाрдИ рдЧрдИ рд╣ै।
(iii) рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рд╢्рди:
(рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж: рдХृрд╖ि рд╡िрдкрдгрди рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдмाрдЬ़ाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें)
рдЙрдд्рддрд░: 'рдмॉрдо्рдмे рдПрдЧ्рд░ीрдХрд▓्рдЪрд░ рдк्рд░ोрдбрдХ्рдЯ рдоाрд░्рдХेрдЯ рдПрдХ्рдЯ резрепрейреп' рдХे рддрд╣рдд।
(реи) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдФрд░ рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рдХे рдЧрд▓рдд рдоाрдирдХ рдХ्рдпा рд╣ैं?
рдЙрдд्рддрд░: рдЧрд▓рдд рдоाрдирдХ рдЬैрд╕े рдХि рдирдХрдж рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЧрдб़рдмрдб़ी, рдХрдо рдиाрдкрддौрд▓, рдЕрдзिрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рд╢ुрд▓्рдХ, рдФрд░ рдЕрд╡ैрдз рдХрдЯौрддी।
(рей) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдХृрд╖ि рдмाрдЬ़ाрд░ों рдоें рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╢ोрд╖рдг рдХो рд░ोрдХрдиे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХी рдЙрдкрдЬ рдХा рдЙрдЪिрдд рдоूрд▓्рдп рджिрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рд╡िрдиिрдпрдорди рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
(i) рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╣्рд░ाрд╕ рдиिрдпрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдХे рдЗрд╕рдХी рдоाрди्рдпрддाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
1. рдкрд░िрдЪрдп: рдпрд╣ рдиिрдпрдо рдк्рд░ो. рдЧोрд╕ेрди рдиे рджिрдпा рдФрд░ рдк्рд░ो. рдоाрд░्рд╢рд▓ рдиे рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा।
2. рдХрдерди: "рдЕрди्рдп рдмाрддें рд╕рдоाрди рд░рд╣рдиे рдкрд░, рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рд╕्рдЯॉрдХ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрдиे рд╕े, рдЙрд╕ рд╡рд╕्рддु рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЗрдХाрдЗрдпों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХ्рд░рдорд╢ः рдШрдЯрддी рдЬाрддी рд╣ै।"
3. рддाрд▓िрдХा рд╡ рдЖрд░ेрдЦ: рдШрдЯрддी рд╣ुрдИ рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ुрдИ рддाрд▓िрдХा рдФрд░ рдиीрдЪे рдЧिрд░рддा рд╣ुрдЖ рд╡рдХ्рд░।
4. рдоाрди्рдпрддाрдПँ: (рдХ) рдПрдХрд░ूрдкрддा (рдЦ) рдиिрд░ंрддрд░рддा (рдЧ) рдЙрдЪिрдд рдЖрдХाрд░ (рдШ) рд╕्рдеिрд░рддा (рдЩ) рд╡िрд╡ेрдХрд╢ीрд▓рддा।
(ii) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХा рдЕрд░्рде рд▓िрдЦрдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
1. рдЕрд░्рде: рдПрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рд╡рд░्рд╖ рдоें рджेрд╢ рдоें рдЙрдд्рдкाрджिрдд рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рд╢ुрдж्рдз рдоौрдж्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдп।
2. рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ: (рдХ) рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा। (рдЦ) рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдоूрд▓्рдп। (рдЧ) рд╢ुрдж्рдз рд╕рдордЧ्рд░ рдоूрд▓्рдп (Net Aggregate Value)। (рдШ) рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдп рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢। (рдЩ) рд╡िрдд्рддीрдп рд╡рд░्рд╖ (1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рд╕े 31 рдоाрд░्рдЪ)। (рдЪ) рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा (Flow Concept)।
(iii) рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡्рдпрдп рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХे рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
1. рд╢ाрд╕рдХीрдп рдХाрд░्рдпों рдоें рд╡ृрдж्рдзि: рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп।
2. рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ृрдж्рдзि: рдмрдв़рддी рдЖрдмाрджी рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдЖрд╡ाрд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा।
3. рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг: рд╢рд╣рд░ों рдоें рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे (рдкाрдиी, рдмिрдЬрд▓ी, рд╕рдб़рдХ) рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ।
4. рд░рдХ्рд╖ा рд╡्рдпрдп: рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдж्рдз рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░ рднाрд░ी рдЦрд░्рдЪ।
5. рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░: рдЪुрдиाрд╡ рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдкрд░ рд╡्рдпрдп।
6. рдорд╣ंрдЧाрдИ (рдХीрдордд рд╡ृрдж्рдзि): рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХी рдХीрдорддें рдмрдв़рдиे рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдЦрд░्рдЪ рдмрдв़рддा рд╣ै।