ECONOMICS (49) - 2024 Solution
Maharashtra State Board - HSC Class 12
- (рдЕ) рд░ाрд╢ि рдкрдж्рдзрддि
- (рдм) рд╕рдордЧ्рд░ рдкрдж्рдзрддि
- (рдХ) рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрддि
- (рдб) рд╕рд░्рд╡рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдкрдж्рдзрддि
рд╡िрдХрд▓्рдк- (1) рдЕ, рдХ, рдб (2) рдм, рдХ, рдб (3) рд╕िрд░्рдл рдХ (4) рд╕िрд░्рдл рдЕ
- (рдЕ) рд╕ाрд╣ूрдХाрд░
- (рдм) рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдмैंрдХ
- (рдХ) рд╣ुрдг्рдбिрдпाँ
- (рдб) рдЪिрдЯрдлंрдб
рд╡िрдХрд▓्рдк- (1) рдЕ, рдм, рдХ (2) рдм, рдХ (3) рдм, рдб (4) рдЕ, рдХ, рдб
- (рдЕ) рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░рдордг рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा
- (рдм) рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдПँ
- (рдХ) рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдЙрдкाрдп
- (рдб) рдХрд░ рд╕ंрдХрд▓рди
рд╡िрдХрд▓्рдк- (1) рдм, рдХ (2) рдЕ, рдм, рдХ (3) рдм, рдХ, рдб (4) рд╕рднी
- (рдЕ) рднрд╡िрд╖्рдпрдХाрд▓ рдХा рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ
- (рдм) рдоूрд▓्рдпрд╡ृрдж्рдзि рдХा рдоाрдкрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ
- (рдХ) рдЙрдЪिрдд рдиीрддिрдпों рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ
- (рдб) рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЧрд▓рдд рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै
рд╡िрдХрд▓्рдк- (1) рдм, рдХ, рдб (2) рдЕ, рдм, рдХ (3) рдЕ, рдм, рдб (4) рдЕ, рдХ, рдб
- (рдЕ) рд╕्рдеाрди рдЙрдкрдпोрдЧिрддा
- (рдм) рдЬ्рдЮाрди рдЙрдкрдпोрдЧिрддा
- (рдХ) рд╕ेрд╡ा рдЙрдкрдпोрдЧिрддा
- (рдб) рд╕рдордп рдЙрдкрдпोрдЧिрддा
рд╡िрдХрд▓्рдк- (1) рдЕ, рдм, рдХ (2) рдм, рдХ, рдб (3) рдЕ, рдм, рдб (4) рд╕िрд░्рдл рдб
Economics Board Questions with Solution
- Economics - March 2025 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2025 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - March 2025 - Hindi Medium View Answer Key
- Economics - July 2025 - English Medium View Answer Key
- Economics - July 2025 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - March 2024 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2024 - Marathi Medium Download QP Answer Key
- Economics - March 2024 - Hindi Medium View Answer Key
- Economics - July 2024 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2023 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2023 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - July 2023 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2022 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2022 - Marathi Medium View Answer Key
- Economics - July 2022 - English Medium View Answer Key
- Economics - October 2021 - English Medium View Answer Key
- Economics - March 2020 View
- Economics - March 2014 View
- Economics - October 2014 View
- Economics - March 2015 View
- Economics - July 2015 View
- Economics - March 2016 View
- Economics - July 2016 View
- Economics - March 2017 View
- Economics - July 2017 View
- Economics - March 2018 View
- Economics - July 2018 View
- Economics - March 2019 View
рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдоाँрдЧ, рдкрд░ोрдХ्рд╖/рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдоाँрдЧ, рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдоाँрдЧ, рдмाрдЬाрд░ рдоाँрдЧ
рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡рд░्рд╖, рдоुрдж्рд░ा рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдоूрд▓्рдп, рд╕्рдеाрдпी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा, рдк्рд░рд╡ाрд╣ी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा
рдШाрдЯे рдХा рдмрдЬрдЯ, рд╢ूрди्рдпाрдзाрд░िрдд рдмрдЬрдЯ, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдмрдЬрдЯ, рдмрдЪрдд рдХा рдмрдЬрдЯ
рдкेрдЯेंрдЯ, рдУрдкेрдХ (OPEC), рдЕрдзिрдХाрд░, рдЯ्рд░ेрдбрдоाрд░्рдХ
рдмंрдзрдкрдд्рд░ (bonds), рднूрдоि, рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рддिрднूрддिрдпाँ, рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдмंрдзрдкрдд्рд░
рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдЙрдкрдпोрдЧिрддा (Utility)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╡рд╕्рддु рдоें рдоाрдирд╡ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рдЬो рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдкेрди рдФрд░ рдХॉрдкी рдордиीрд╖ा рдХी рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдкूрд░ा рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рд╡िрджेрд╢ी рдиिрд╡ेрд╢ / рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो рдиिрд╡ेрд╢ (Foreign Investment)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╕ंрд╕्рдеा рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХे рдмाрд╣рд░ рд╡िрдд्рддीрдп рдкрд░िрд╕ंрдкрдд्рддिрдпों (рдЬैрд╕े рд╢ेрдпрд░ рдпा рдмांрдб) рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै, рддो рдЗрд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдоाँрдЧ (Derived Demand) / рдоाँрдЧ рдоें рд╡ृрдж्рдзि (Increase in Demand)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु (рд╢्рд░рдоिрдХ) рдХी рдоाँрдЧ, рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддु (рдоाрд╕्рдХ) рдХी рдоाँрдЧ рдмрдв़рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдмрдв़рддी рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдоाँрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी, рдпрд╣ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдХों рдХे рдХाрд░рдг рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рдХा рдЦिрд╕рдХрдиा рднी рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдЖंрддрд░िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ (Internal Trade)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рджेрд╢ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХे рднीрддрд░, рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рдХ्рд░рдп-рд╡िрдХ्рд░рдп рдХो рдЖंрддрд░िрдХ рдпा рдШрд░ेрд▓ू рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг рднुрдЧрддाрди (Transfer Payment)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдпрд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдХिрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рддрд░рдлा рднुрдЧрддाрди рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдмрджрд▓े рдоें рдХोрдИ рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЬैрд╕े рдкेंрд╢рди, рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рднрдд्рддा।
- рдЖрд╡рд░्рддी рдЬрдоा: рдЗрд╕рдоें рдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдХे рд▓िрдП рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ाрд╢ि рдЬрдоा рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЫोрдЯे рдмрдЪрддрдХрд░्рддाрдУं рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╕ाрд╡рдзि рдЬрдоा: рдЗрд╕рдоें рдПрдХрдоुрд╢्рдд рд░ाрд╢ि рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдХे рд▓िрдП рдЬрдоा рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдм्рдпाрдЬ рджрд░ рдЖрд╡рд░्рддी рдЬрдоा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।
- рдХुрд▓ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा: рдЙрдкрднोрдЧ рдХी рдЧрдИ рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕рднी рдЗрдХाрдЗрдпों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддाрдУं рдХा рдХुрд▓ рдпोрдЧ рдХुрд▓ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। (TU = ╬гMU)
- рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा: рд╡рд╕्рддु рдХी рдПрдХ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЗрдХाрдИ рдХे рдЙрдкрднोрдЧ рд╕े рдХुрд▓ рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢ुрдж्рдз рд╡ृрдж्рдзि рдХो рд╕ीрдоांрдд рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХрд╣рддे рд╣ैं।
- рдкूрд░्рдгрддрдпा рд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ (Ed = ∞): рдЬрдм рдХीрдордд рдоें рдирдЧрдг्рдп рдпा рд╢ूрди्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоाँрдЧ рдоें рдЕрдиंрдд рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рдХ्рд╖ैрддिрдЬ (X-рдЕрдХ्рд╖ рдХे рд╕рдоांрддрд░) рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдкूрд░्рдгрддрдпा рдмेрд▓ोрдЪрджाрд░ рдоाँрдЧ (Ed = 0): рдЬрдм рдХीрдордд рдоें рдХिрддрдиा рднी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рдоाँрдЧ рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░ рд▓ंрдмрд╡рдд (Y-рдЕрдХ्рд╖ рдХे рд╕рдоांрддрд░) рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ: рдпрд╣ рдХिрд╕ी рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдоें рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдХीрдорддों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै।
- рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ: рдЗрд╕े рдоाрдд्рд░ा рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рдХी рдоाрдд्рд░ा рдпा рднौрддिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै।
- рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЛрдг: рдЬрдм рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХों, рдмैंрдХों рдпा рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рд╕े рджेрд╢ рдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХे рднीрддрд░ рдЛрдг рд▓ेрддी рд╣ै।
- рдмाрд╣्рдп рдЛрдг: рдЬрдм рд╕рд░рдХाрд░ рд╡िрджेрд╢ी рд╕рд░рдХाрд░ों, рд╡िрджेрд╢ी рдмैंрдХों рдпा рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं (рдЬैрд╕े IMF, World Bank) рд╕े рдЛрдг рд▓ेрддी рд╣ै।
рдоाँрдЧ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:
- рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдоाँрдЧ (Direct Demand): рдЬрдм рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдоाँрдЧ рд╕ीрдзे рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХी рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдХे рд▓िрдП рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े - рднोрдЬрди, рдХрдкрдб़े।
- рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдоाँрдЧ (Indirect Demand): рдЗрд╕े рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдоाँрдЧ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдХी рдоाँрдЧ рд╣ै рдЬो рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддु рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рдордЬрджूрд░ों рдХी рдоाँрдЧ।
- рдкूрд░рдХ рдпा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдоाँрдЧ (Joint Demand): рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдПрдХ рд╕ाрде рдоाँрдЧ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдХाрд░ рдФрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓, рдкेрди рдФрд░ рд╕्рдпाрд╣ी।
- рд╕рдо्рдоिрд╢्рд░ рдоाँрдЧ (Composite Demand): рдЬрдм рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрдИ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े - рдмिрдЬрд▓ी рдХी рдоाँрдЧ (рдк्рд░рдХाрд╢, рдкंрдЦा, рдПрд╕ी рдЖрджि рдХे рд▓िрдП)।
- рд╡िрдд्рддीрдп рдШोрдЯाрд▓ों рдХा рднрдп: рдЖрдП рджिрди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдд्рддीрдп рдШोрдЯाрд▓ों рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
- рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЛрдг рд╕ाрдзрди: рднाрд░рддीрдп рдкूँрдЬी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЛрдг рд╕ाрдзрдиों (Debt Instruments) рдХी рдХрдоी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рдкाрд╕ рд╡िрдХрд▓्рдк рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдмाрдЬाрд░ рдХा рд╕ंрдХुрдЪिрдд рджाрдпрд░ा: рдкूँрдЬी рдмाрдЬाрд░ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдмрдб़े рд╢рд╣рд░ों рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд╣ै, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ै।
- рд╕ूрдЪрдиा рдХी рдХрдоी: рдХрдИ рдмाрд░ рдХंрдкрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рдпा рдн्рд░ाрдордХ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕рд╣ी рдиिрд╡ेрд╢ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ोрддी рд╣ै।
- рд╕ाрдкेрдХ्рд╖िрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╕рдордп рдФрд░ рд╕्рдеाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। (рдЬैрд╕े - рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдКрдиी рдХрдкрдб़ों рдХी рдХрдо рдЙрдкрдпोрдЧिрддा)।
- рд╡्рдпрдХ्рддिрдкрд░рдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा: рдпрд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рджрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рднिрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдПрдХ рд╣ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
- рдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рддрдЯрд╕्рде: рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдЕрдЪ्рдЫे рдФрд░ рдмुрд░े рдоें рднेрдж рдирд╣ीं рдХрд░рддी। (рдЬैрд╕े - рдЪाрдХू рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕рдм्рдЬी рдХाрдЯрдиे рдпा рдХिрд╕ी рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рджोрдиों рдоें рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै)।
- рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдФрд░ рдЖрдиंрдж рдоें рдЕंрддрд░: рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рдХि рдЬिрд╕ рд╡рд╕्рддु рдоें рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рд╣ो, рдЙрд╕рд╕े рдЖрдиंрдж рднी рдоिрд▓े। (рдЬैрд╕े - рдХрдб़рд╡ी рджрд╡ाрдИ рдпा рдЗंрдЬेрдХ्рд╢рди)।
- рд╢ाрд╕рди рдХाрд░्рдпों рдоें рд╡ृрдж्рдзि: рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ाрдЬ्рдп 'рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рд░ाрдЬ्рдп' рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЖрджि рдкрд░ рднी рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।
- рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╡ृрдж्рдзि: рдмрдв़рддी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиे рдкрдб़рддे рд╣ैं।
- рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг: рд╢рд╣рд░ों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдмिрдЬрд▓ी, рдкाрдиी, рд╕рдб़рдХ, рдкрд░िрд╡рд╣рди рдЬैрд╕ी рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдкрд░ рд╡्рдпрдп рдмрдв़ рдЧрдпा рд╣ै।
- рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░: рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ाрдиे рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рднाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд╕рдордЧ्рд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди: рдпрд╣ рдкूрд░ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдПрдХ рд╕ाрде рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै, рди рдХि рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा। (рдЬैрд╕े - рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рдХुрд▓ рд░ोрдЬрдЧाрд░)।
- рд░ाрд╢ि рдкрдж्рдзрддि: рдпрд╣ 'рд╕्рд▓ाрдЗрд╕िंрдЧ' рдХे рдмрдЬाрдп 'рд▓рдо्рдкिंрдЧ' (рд╕рдоूрд╣) рдкрдж्рдзрддि рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг: рдпрд╣ рдкूрд░ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕рднी рдЪрд░ों рдХी рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा: рд╕рдорд╖्рдЯि рдЖрд░्рдеिрдХ рдЪрд░ (рдЬैрд╕े рдЖрдп, рдЙрдд्рдкाрджрди, рд░ोрдЬрдЧाрд░) рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдордд: рдоैं рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।
рдХाрд░рдг:
- рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕े рдкрд╣рд▓े рднाрд░рдд рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдХा рдиिрд░्рдпाрддрдХ рдФрд░ рддैрдпाрд░ рдоाрд▓ рдХा рдЖрдпाрддрдХ рдеा।
- рдкिрдЫрд▓े 75 рд╡рд░्рд╖ों рдоें, рднाрд░рдд рдЕрдм рддैрдпाрд░ рдоाрд▓, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рд╕ाрдоाрди, рдФрд░ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рдмрдб़ा рдиिрд░्рдпाрддрдХ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।
- рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХी рджिрд╢ा рднी рдмрджрд▓ी рд╣ै; рдкрд╣рд▓े рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рд╕ाрде рдеा, рдЕрдм рдЕрдоेрд░िрдХा, рдЪीрди, рдпूрдПрдИ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпाрдкाрд░ рдмрдв़ा рд╣ै।
рдордд: рдоैं рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।
рдХाрд░рдг:
- рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों (рдЬैрд╕े рдПрдХ рдЙрдкрднोрдХ्рддा, рдПрдХ рдлрд░्рдо) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдкूрд░ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рдЬैрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ 'рд╡िрднाрдЬрди рдкрдж्рдзрддि' рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ 'рд░ाрд╢ि рдкрдж्рдзрддि' рдХा।
- рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдпंрдд्рд░ 'рдХीрдордд рд╕िрдж्рдзांрдд' рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдХा 'рдЖрдп рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕िрдж्рдзांрдд' рд╣ै।
рдордд: рдоैं рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рд╕े рдЕрд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।
рдХाрд░рдг:
- рд╣ाрд▓ाँрдХि 'рдХीрдорддрдХрд░्рддा' (Price Maker) рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдХी рдПрдХ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ 'рдПрдХрдоाрдд्рд░' рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдирд╣ीं рд╣ै।
- рдЕрди्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рднी рд╣ैं рдЬैрд╕े: рдЕрдХेрд▓ा рд╡िрдХ्рд░ेрддा, рдиिрдХрдЯ рд╕्рдеाрдиाрдкрди्рди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдЕрднाрд╡, рдлрд░्рдоों рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз, рдФрд░ рдоूрд▓्рдп рд╡िрднेрдж рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा।
- рдЗрд╕рд▓िрдП, рдХेрд╡рд▓ рдХीрдордд рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╣ी рдЗрд╕рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдирд╣ीं рд╣ै।
рдордд: рдоैं рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।
рдХाрд░рдг:
- рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХрд░ों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рднी рдХрдИ рдЕрди्рдп рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдЖрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
- рдЗрдирдоें рд╢ुрд▓्рдХ (Fees), рдЬुрд░्рдоाрдиा (Fines), рд╡िрд╢ेрд╖ рдХрд░ (Special Assessment), рдЙрдкрд╣ाрд░ рдФрд░ рдЕрдиुрджाрди (Grants), рддрдеा рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЙрдкрдХ्рд░рдоों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд▓ाрдн рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
- рдпрд╣ рдЖрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХुрд▓ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।
рдордд: рдоैं рдЗрд╕ рд╡िрдзाрди рд╕े рд╕рд╣рдордд рд╣ूँ।
рдХाрд░рдг:
- рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХों рдХो рдЙрдирдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं: рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ (Price Index), рдоाрдд्рд░ा рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ (Quantity Index), рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ (Value Index)।
- рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рднी рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬाрд░ рд╕ूрдЪрдХांрдХ, рдЖрдпाрдд-рдиिрд░्рдпाрдд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдЖрджि।
| рд╡рд╕्рддु | 2006 рдХी рдХीрдордд (₹) (\(P_0\)) (рдЖрдзाрд░ рд╡рд░्рд╖) |
2019 рдХी рдХीрдордд (₹) (\(P_1\)) (рдЪाрд▓ू рд╡рд░्рд╖) |
|---|---|---|
| рдЕ | 20 | 30 |
| рдм | 30 | 45 |
| рдХ | 40 | 60 |
| рдб | 50 | 75 |
| рдЗ | 60 | 90 |
(1) рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕ूрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдП।
рд╕ूрдд्рд░: \( P_{01} = \frac{\Sigma P_1}{\Sigma P_0} \times 100 \)
(2) \(\Sigma P_0\) рдФрд░ \(\Sigma P_1\) рдХी рдХीрдордд рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
\(\Sigma P_0 = 20 + 30 + 40 + 50 + 60 = 200\)
\(\Sigma P_1 = 30 + 45 + 60 + 75 + 90 = 300\)
(3) рдХीрдордд рдиिрд░्рджेрд╢ांрдХ (\(P_{01}\)) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
\( P_{01} = \frac{300}{200} \times 100 = 1.5 \times 100 = 150 \)
(1) рджाрдпीं рдУрд░ рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░: рдоाँрдЧ рдоें рд╡ृрдж्рдзि (Increase in Demand)
(2) рдмाрдпीं рдУрд░ рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдоाँрдЧ рд╡рдХ्рд░: рдоाँрдЧ рдоें рдХрдоी (Decrease in Demand)
(3) рд╡рд╕्рддु рдХी рдХीрдордд: рд╕्рдеिрд░ (Constant)
(4) рдоाँрдЧ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдПрд╡ं рдХрдоी рдЗрд╕ ------ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рд╣ै: рдоाँрдЧ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (Change in Demand)
(1) рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдмाрдЬ़ाрд░ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдмाрдЬ़ाрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕्рдеाрди рди рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХ्рд░ेрддा рдФрд░ рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдпा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдкрдиी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд▓ेрди-рджेрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
(2) рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै? рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рд╕्рдеाрди, рд╕рдордп, рдФрд░ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(3) рдмिрдХ्рд░ी рд╡्рдпрдп рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдпुрдХ्рдд рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдоें рдмिрдХ्рд░ी рд╡्рдпрдп (Selling Cost) рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдд्рдкाрдж рдХी рдоाँрдЧ рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдмिрдХ्рд░ी рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди, рд╣ोрд░्рдбिंрдЧ, рд╡िंрдбो рдбिрд╕्рдк्рд▓े рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рдЧैрд░-рдХीрдордд рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा рдХा рдПрдХ рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдзрди рд╣ै।
рдоाँрдЧ рдХी рд▓ोрдЪ (Elasticity of Demand): рдХीрдордд рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдХों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाँрдЧ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдпा рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХी рдоाрдк рдХो рдоाँрдЧ рдХी рд▓ोрдЪ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдоाँрдЧ рдХी рдЖрдп рд▓ोрдЪ (Income Elasticity of Demand): "рдЕрди्рдп рдмाрддें рд╕рдоाрди рд░рд╣рдиे рдкрд░, рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХी рдЖрдп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाँрдЧ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдХो рдоाँрдЧ рдХी рдЖрдп рд▓ोрдЪ рдХрд╣рддे рд╣ैं।"
рдоाँрдЧ рдХी рдЖрдп рд▓ोрдЪ рдХे рдк्рд░рдХाрд░:
- рдзрдиाрдд्рдордХ рдЖрдп рд▓ोрдЪ: рдЬрдм рдЖрдп рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдоाँрдЧ рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдп рдШрдЯрдиे рдкрд░ рдоाँрдЧ рдШрдЯрддी рд╣ै। (рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд╕्рддुрдПँ)।
- рдЗрдХाрдИ рд╕े рдЕрдзिрдХ (рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рдХी рд╡рд╕्рддुрдПँ)
- рдЗрдХाрдИ рд╕े рдХрдо (рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡рд╕्рддुрдПँ)
- рдЗрдХाрдИ рдХे рдмрд░ाрдмрд░
- рдЛрдгाрдд्рдордХ рдЖрдп рд▓ोрдЪ: рдЬрдм рдЖрдп рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдоाँрдЧ рдШрдЯрддी рд╣ै। (рдШрдЯिрдпा рдпा рдЧिрдлिрди рд╡рд╕्рддुрдПँ)।
- рд╢ूрди्рдп рдЖрдп рд▓ोрдЪ: рдЬрдм рдЖрдп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдоाँрдЧ рдкрд░ рдХोрдИ рдк्рд░рднाрд╡ рдирд╣ीं рдкрдб़рддा। (рдЕрдд्рдпंрдд рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╡рд╕्рддुрдПँ рдЬैрд╕े рдирдордХ)।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп (National Income): рдПрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рд╡рд░्рд╖ рдоें рджेрд╢ рдоें рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╕рднी рдЕंрддिрдо рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд╢ुрдж्рдз рдоौрдж्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдп рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ:
- рджोрд╣рд░ी рдЧрдгрдиा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा: рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рдоूрд▓्рдп рдХो рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмाрд░ рдЧिрдирдиे рдХा рдЬोрдЦिрдо (рдЬैрд╕े рдЧрди्рдиे рдФрд░ рдЪीрдиी рджोрдиों рдХा рдоूрд▓्рдп рдЬोрдб़рдиा)।
- рдЕрдоौрдж्рд░िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдоें рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡рд╕्рддु рд╡िрдиिрдордп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХे рдЙрдкрднोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдоौрдж्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдп рдоाрдкрдиा рдХрдаिрди рд╣ै।
- рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдЖँрдХрдб़े: рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдЫोрдЯे рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдФрд░ рдХृрд╖рдХों рд╕े рд╕рд╣ी рдбेрдЯा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдоूрд▓्рдпрд╣्рд░ाрд╕ рдХा рдЕрдиुрдоाрди: рдкूंрдЬीрдЧрдд рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рдШिрд╕ाрдИ (Depreciation) рдХा рд╕рд╣ी рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиा рдХрдаिрди рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдХी рджрд░ें рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ैं।
- рдкूंрдЬीрдЧрдд рд▓ाрдн рдпा рд╣ाрдиि: рд╕ंрдкрдд्рддि рдХे рдоूрд▓्рдпों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рдЬिрд╕рд╕े рдЧрдгрдиा рдЬрдЯिрд▓ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рдкूрд░्рддि рдХा рдиिрдпрдо (Law of Supply): "рдЕрди्рдп рдмाрддें рд╕рдоाрди рд░рд╣рдиे рдкрд░, рд╡рд╕्рддु рдХी рдХीрдордд рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкूрд░्рддि рдХी рдоाрдд्рд░ा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдХीрдордд рдХрдо рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкूрд░्рддि рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।" (рдХीрдордд рдФрд░ рдкूрд░्рддि рдоें рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрддा рд╣ै)।
рдоाрди्рдпрддाрдПँ (Assumptions):
- рдЙрдд्рдкाрджрди рд▓ाрдЧрдд рд╕्рдеिрд░: рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдХी рдХीрдорддों рдоें рдХोрдИ рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
- рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдХрдиीрдХ рд╕्рдеिрд░: рддрдХрдиीрдХ рдоें рдХोрдИ рд╕ुрдзाрд░ рдпा рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- рдоौрд╕рдо рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं: рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоौрд╕рдо рдЕрдиुрдХूрд▓ рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।
- рд╕рд░рдХाрд░ी рдиीрддिрдпाँ рд╕्рдеिрд░: рдХрд░ рдФрд░ рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХी рдиीрддिрдпों рдоें рдХोрдИ рдмрджрд▓ाрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- рдкрд░िрд╡рд╣рди рд▓ाрдЧрдд рд╕्рдеिрд░: рдкрд░िрд╡рд╣рди рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рд▓ाрдЧрдд рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
- рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдХीрдорддों рдХी рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ा рдирд╣ीं: рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдХो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХीрдорддों рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдирд╣ीं рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।