Showing posts with label History Question Paper 2025. Show all posts
Showing posts with label History Question Paper 2025. Show all posts

History and Political Science Paper I Solution 2025 (Hindi Medium) - SSC Board N 868

рдЗрддिрд╣ाрд╕ (History) - Part 1

1. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рдХрдерди рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : (3 рдЕंрдХ)
(1) рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп ................... рдирдЧрд░ рдХा рдЙрдд्рдЦрдирди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдкाрдпा рдЧрдпा।
  • (рдЕ) рджिрд▓्рд▓ी
  • (рдм) рд╣реЬрдк्рдкा
  • (рдХ) рдЙрд░
  • (рдб) рдХोрд▓рдХाрддा
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрд░
(2) рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдк्рд░рдердо рдоुрдЦ्рдп рдоंрдд्рд░ी ................ рдеे।
  • (рдЕ) рд╡рд╕ंрддрд░ाрд╡ рдиाрдИрдХ
  • (рдм) рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
  • (рдХ) рд╢ंрдХрд░рд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
  • (рдб) рд╡рд╕ंрддрджाрджा рдкाрдЯिрд▓
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
(3) рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЧ्рд░ंрде ‘рд╣िрддोрдкрджेрд╢’ рдХा рдЬрд░्рдорди рднाрд╖ा рдоें ................. рдиे рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा।
  • (рдЕ) рдЬेрдо्рд╕ рдоिрд▓
  • (рдм) рдл्рд░ेрдбрд░िрдХ рдоैрдХ्рд╕рдоूрд▓рд░
  • (рдХ) рдоाрдЙंрдЯрд╕्рдЯुрдЖрд░्рдЯ рдПрд▓рдлिрди्рд╕्рдЯрди
  • (рдб) рдЬॉрди рдоाрд░्рд╢рд▓
рдЙрдд्рддрд░: рдл्рд░ेрдбрд░िрдХ рдоैрдХ्рд╕рдоूрд▓рд░

(рдм) рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोреЬी рдкрд╣рдЪाрдиिрдпे рдФрд░ рд▓िрдЦिрдП : (3 рдЕंрдХ)
(1)
(i) рд░ाрдпрдЧрдбाрд▓ा рдЬेрд╡्рд╣ा рдЬाрдЧ рдпेрддे — рд╡рд╕ंрдд рдХाрдиेрдЯрдХрд░
(ii) рдЯिрд│рдХ рдЖрдгि рдЖрдЧрд░рдХрд░ — рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдмेрдбेрдХрд░
(iii) рд╕ाрд╖्рдЯांрдЧ рдирдорд╕्рдХाрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдЕрдд्рд░े
(iv) рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рдЕрдг्рдгाрд╕ाрд╣ेрдм рдХिрд░्рд▓ोрд╕्рдХрд░
рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोреЬी: рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рдЕрдг्рдгाрд╕ाрд╣ेрдм рдХिрд░्рд▓ोрд╕्рдХрд░
рд╕рд╣ी рдЬोреЬी (рд╕ंрджрд░्рдн рдХे рд▓िрдП): рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рд░ाрдо рдЧрдгेрд╢ рдЧрдбрдХрд░ी
(2)
(i) рд▓िрдУрдкॉрд▓्рдб рд╡ॉрди рд░ांрдХे — рдж рд╕ीрдХ्рд░ेрдЯ рдСреЮ рд╡рд░्рд▓्рдб рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी
(ii) рдоाрдпрдХेрд▓ рдлूрдХो — рдЖрд░्рдХिрдУрд▓ॉрдЬी рдСреЮ рдиॉрд▓ेрдЬ
(iii) рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ — рджाрд╕ рдХैрдкिрдЯрд▓
(iv) рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рд░ीрдЬрди рдЗрди рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी
рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोреЬी: рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рд░ीрдЬрди рдЗрди рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी
рд╕рд╣ी рдЬोреЬी (рд╕ंрджрд░्рдн рдХे рд▓िрдП): рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рдбिрд╕्рдХोрд░्рд╕ рдСрди рдоेрдердб (Discourse on Method)
(3)
(i) рдк्рд░рднाрдХрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдк्рд░. рдХे. рдЕрдд्рд░े
(ii) рджрд░्рдкрдг — рдмाрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬांрднेрдХрд░
(iii) рджीрдирдмंрдзु — рдХृрд╖्рдгрд░ाрд╡ рднाрд▓ेрдХрд░
(iv) рдХेрд╕рд░ी — рдмाрд▓ рдЧंрдЧाрдзрд░ рддिрд▓рдХ
рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोреЬी: рдк्рд░рднाрдХрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдк्рд░. рдХे. рдЕрдд्рд░े
рд╕рд╣ी рдЬोреЬी (рд╕ंрджрд░्рдн рдХे рд▓िрдП): рдк्рд░рднाрдХрд░ — рднाрдК рдорд╣ाрдЬрди

2. (рдЕ) рджी рдЧрдИ рд╕ूрдЪрдиाрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддि рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рднाрд░рдд рд╕्рдеिрдд рдЧ्рд░ंрдеाрд▓рдп-рд╢рд╣рд░):
  • рдХोрд▓рдХाрддा: рдиेрд╢рдирд▓ рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी
  • рджिрд▓्рд▓ी: рдиेрд╢рдирд▓ рдо्рдпूрдЬिрдпрдо рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी / рдиेрд╣рд░ू рдоेрдоोрд░िрдпрд▓ рдо्рдпूрдЬिрдпрдо рдПंрдб рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी
  • рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж: рд╕्рдЯेрдЯ рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी
  • рдоुंрдмрдИ: рдПрд╢िрдпाрдЯिрдХ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХी рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी
(2) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : ‘рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ’ рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рдШрдЯрдиाрдПँ
‘рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ’ рдХी рдШрдЯрдиाрдПँ
рд╣реЬрдк्рдкा рд╕рдн्рдпрддा
рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓
рд░ाрдоाрдпрдг - рдорд╣ाрднाрд░рдд
рдоौрд░्рдп рдХाрд▓ / рдоुрдШрд▓ рдХाрд▓
(3) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдаंрдбी рд╣рд╡ा рдХे рд╕्рдеाрди
рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдаंрдбी рд╣рд╡ा рдХे рд╕्рдеाрди
рдорд╣ाрдмрд▓ेрд╢्рд╡рд░
рдкंрдЪрдЧрдиी
рд▓ोрдиाрд╡рд▓ा
рдоाрдеेрд░ाрди

(рдм) рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ (Applied History):
рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рднूрддрдХाрд▓ рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдоाрдирд╡ी рдЬीрд╡рди рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рдХрд░рдиा। рдЗрд╕े 'рдЬрдиांрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕' (Public History) рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै।

(2) рдорд░ाрдаा рдЪिрдд्рд░рд╢ैрд▓ी (Maratha Style of Painting):
рдорд░ाрдаा рдЪिрдд्рд░рд╢ैрд▓ी рдХा рд╡िрдХाрд╕ 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдз рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рд╢ैрд▓ी рд░ंрдЧीрди рдЪिрдд्рд░ों рдХे рд░ूрдк рдоें рднिрдд्рддि рдЪिрдд्рд░ों (murals) рдФрд░ рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрддों рдоें рд▓рдШुрдЪिрдд्рд░ों рдХे рд░ूрдк рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рд╕ाрддाрд░ा, рд╡ाрдИ, рдоेрдгрд╡рд▓ी рдЬैрд╕े рд╕्рдеाрдиों рдХे рдкुрд░ाрдиे рд╡ाрдб़ों рдоें рдпрд╣ рд╢ैрд▓ी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╢ैрд▓ी рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрджी рди рд╣ोрдХрд░ рд╕ाрджी рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдкрд░ेрдЦाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।

(3) рд╕्рдерд▓ рдХोрд╢ (Sthalakosh):
рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдП рднूрдЧोрд▓ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдеाрдиों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХोрд╢ рдХो 'рд╕्рдерд▓ рдХोрд╢' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдорд╣ाрдиुрднाрд╡ рдкंрде рдХे рдоुрдиि рд╡्рдпाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд 'рд╕्рдеाрдирдкोрдеी' рдоें рдЪрдХ्рд░рдзрд░ рд╕्рд╡ाрдоी рдж्рд╡ाрд░ा рдн्рд░рдордг рдХिрдП рдЧрдП рд╕्рдеाрдиों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рд╕िрдж्рдзेрд╢्рд╡рд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЪिрдд्рд░ाрд╡ рдиे 'рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕्рдерд▓рдХोрд╢' рдХी рд░рдЪрдиा рдХी, рдЬिрд╕рдоें рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдФрд░ рдорд╣ाрдХाрд╡्рдпों рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рд╕्рдеाрдиों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЧрдИ рд╣ै।

3. рдиिрдо्рди рдХрдердиों рдХो рдХाрд░рдг рд╕рд╣िрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдлूрдХो рдХी рд▓ेрдЦрди рдкрдж्рдзрддि рдХो ‘рдЬ्рдЮाрди рдХा рдкुрд░ाрддрдд्рд╡’ рдХрд╣ा рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдоाрдпрдХेрд▓ рдлूрдХो рдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдХाрд▓рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкрдж्рдзрддि рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрд░्рдХ рджिрдпा рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рднूрддрдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдП рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрдХ्рд░рдордгों (transitions) рдпा рдмрджрд▓ाрдУं рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрди рдмрджрд▓ाрдУं рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдирдХी рдкрдж्рдзрддि рдХो ‘рдЬ्рдЮाрди рдХा рдкुрд░ाрддрдд्рд╡’ (Archaeology of Knowledge) рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

(2) рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдмрдЦрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: 'рдмрдЦрд░' рдордз्рдпрдпुрдЧीрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै। 'рдмрдЦрд░' рд╢рдм्рдж 'рдЦрдмрд░' рд╕े рдмрдиा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде 'рд╕рдоाрдЪाрд░' рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╢ूрд░рд╡ीрд░ों рдХा рдЧुрдгрдЧाрди, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं, рдпुрдж्рдзों рдФрд░ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдорд░ाрдаा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рдмрдЦрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ाрдзрди рд╣ै।

(3) рдлिрд▓्рдо рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡िрд╖рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдлिрд▓्рдоें (Period Movies) рдмрдиाрддे рд╕рдордп рдЙрд╕ рдХाрд▓ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा, рдХेрд╢рднूрд╖ा, рднाрд╖ा, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХрддा рд╕े рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЧрд╣рд░ा рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢ोрдз рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдлिрд▓्рдо рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдЬाрдирдХाрд░ों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।

(4) рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдоाрдирд╡ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рд╣ुрдП рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдХृрд╖ि, рдЙрдд्рдкाрджрди, рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдФрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдЬैрд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЬो рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдмीрдЪ рдХी рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХрддा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рднी рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

4. рдиिрдо्рди рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдХो рдкреЭрдХрд░ рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рдЯीрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж)
(1) 1936 рдоें рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рдЯीрдо рдХे рдХрдк्рддाрди рдХौрди рдеे ?
рдЙрдд्рддрд░: 1936 рдоें рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рдЯीрдо рдХे рдХрдк्рддाрди рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдеे।

(2) рднाрд░рдд рдоें рдХौрдирд╕ा рджिрд╡рд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХ्рд░ीреЬा рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рдд рдоें 29 рдЕрдЧрд╕्рдд (рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдХा рдЬрди्рдорджिрд╡рд╕) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХ्рд░ीреЬा рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

(3) ‘рд╣ॉрдХी’ рдЦेрд▓ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ॉрдХी рднाрд░рдд рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЦेрд▓ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдд्рдпंрдд рдКрд░्рдЬाрд╡ाрди рдФрд░ рд░ोрдоांрдЪрдХ рдЦेрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЦेрд▓ рд╕े рдЦिрд▓ाреЬिрдпों рдоें рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЯीрдо рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै। рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдЬैрд╕े рдорд╣ाрди рдЦिрд▓ाреЬिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рд╣ॉрдХी рдиे рднाрд░рдд рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдУрд▓ंрдкिрдХ рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рджिрд▓ाрдИ рд╣ै।

5. рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)
(1) рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं ?
рдЙрдд्рддрд░: рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдкुрдирд░्рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиा।
  • рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд╡िрджुрд╖ी рд╕ीрдоोрди рдж рдмोрдЙрдЖ рдиे рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрдж рдХी рдоूрд▓рднूрдд рднूрдоिрдХा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी।
  • рдЗрд╕рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рдЧрдпा, рдмрд▓्рдХि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХे рдкुрд░ुрд╖ рдк्рд░рдзाрди рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдкрд░ рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ рднी рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
  • рд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुреЬे рд╡िрднिрди्рди рдкрд╣рд▓ुрдУं рдЬैрд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдЯ्рд░ेрдб рдпूрдиिрдпрди, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдЖрджि рдкрд░ рд╢ोрдз рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • рднाрд░рдд рдоें рддाрд░ाрдмाрдИ рд╢िंрджे рдиे 'рд╕्рдд्рд░ीрдкुрд░ुрд╖рддुрд▓рдиा' рдЧ्рд░ंрде рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рд▓ेрдЦрди рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी।

(2) рдХрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдХौрди-рдХौрдирд╕े рдЕрд╡рд╕рд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं ? рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдХрд▓ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं:
  • рдХрд▓ा рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा, рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рдХрд▓ा рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдФрд░ рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░: рдпрд╣ाँ рдХ्рдпूрд░ेрдЯрд░ (рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрдз्рдпрдХ्рд╖) рдФрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдХрд▓ा: рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдЬрдЧрдд, рдЗंрдЯीрд░िрдпрд░ рдбिрдЬाрдЗрди, рдФрд░ рдлिрд▓्рдо рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоें рдХрд▓ा рдиिрд░्рджेрд╢рдХ (Art Director) рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрд╡рд╕рд░।
  • рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдлिрдХ рдбिрдЬाрдЗрди: рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднी рдХрд▓ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рдХी рдоांрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।

(3) рдкोрд╡ाреЬा рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं ? рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░:
  • рдкोрд╡ाреЬा рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЧрдж्рдп-рдкрдж्рдп рдоिрд╢्рд░िрдд рдиाрдЯрдХीрдп рдк्рд░рд╕्рддुрддीрдХрд░рдг рд╣ै।
  • рдЗрд╕рдоें рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдпा рд╡ीрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдкрд░ाрдХ्рд░рдо рдХा рдЖрд╡ेрд╢рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рд╢ैрд▓ी рдоें рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рдпрд╣ рд▓ोрдХрдЬाрдЧृрддि рдФрд░ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै।
  • рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЕрдЬ्рдЮाрдирджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाрди рд╡рдз рдкрд░ рдФрд░ рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िंрд╣рдЧреЭ рдХी рд▓реЬाрдИ рдкрд░ рд░рдЪे рдЧрдП рдкोрд╡ाреЬे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं।
  • рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдФрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖंрджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рднी рдкोрд╡ाреЬों рдиे рд▓ोрдЧों рдоें рдЪेрддрдиा рдЬрдЧाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा।

(4) рдкрд░्рдпрдЯрди рдХे рдХोрдИ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░:
  • рд╕्рдеाрдиीрдп рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрдЬ्рдпीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди: рдпрд╣ рджेрд╢ рдпा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рднीрддрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд░्рдпрдЯрди рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рднाрд╖ा рдФрд░ рдоुрдж्рд░ा рдХी рдХोрдИ рд╕рдорд╕्рдпा рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
  • рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди: рдПрдХ рджेрд╢ рд╕े рджूрд╕рд░े рджेрд╢ рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╡ाрд╕। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ, рд╡ीрдЬा рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХिрд▓ों, рд╕्рдоाрд░рдХों рдФрд░ рдпुрдж्рдз рд╕्рдерд▓ों рдХो рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд░्рдпрдЯрди। рдЬैрд╕े - рддाрдЬрдорд╣рд▓ рдпा рд░ाрдпрдЧреЭ рдХिрд▓ा рджेрдЦрдиा।

рд░ाрдЬ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Political Science) - Part 2

6. рдиिрдо्рди рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рдХрдерди рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : (2 рдЕंрдХ)
(1) рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рд╢ाрд╕рди рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП .................................. рд╕्рдеाрди рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै।
  • (рдЕ) 25%
  • (рдм) 30%
  • (рдХ) 40%
  • (рдб) 50%
рдЙрдд्рддрд░: 50%
(2) рдЦेрддी рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмреЭाрдиे рдФрд░ рдЦाрдж्рдпाрди्рди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП ................................ рдХी рдЧрдИ।
  • (рдЕ) рдЬрд▓ рдХ्рд░ांрддि
  • (рдм) рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि
  • (рдХ) рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд░ांрддि
  • (рдб) рдзрд╡рд▓ рдХ्рд░ांрддि
рдЙрдд्рддрд░: рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि

7. рдиिрдо्рди рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ैं рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рдХिрд╕ी рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджोрдмाрд░ा рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдпрджि рдХिрд╕ी рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджा рдЖ рдЬाрдП, рдпा рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЧреЬрдмреЬी (рдЬैрд╕े рдмूрде рдХैрдк्рдЪрд░िंрдЧ рдпा рд╣िंрд╕ा) рд╣ो, рдпा рдЪुрдиाрд╡ рдХे рджौрд░ाрди рдХिрд╕ी рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрдП, рддो рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдЪुрдиाрд╡ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рд╡рд╣ां рджोрдмाрд░ा рдЪुрдиाрд╡ (re-election) рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддा рд╣ै।

(2) рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧोрдкрдиीрдпрддा рдмреЭ рдЧрдИ рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рдХрдерди рдЕрд╕рдд्рдп рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ (RTI) рдХे рдХाрд░рдг рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧोрдкрдиीрдпрддा рдХрдо рд╣ुрдИ рд╣ै рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдмреЭी рд╣ै। рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдм рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХाрдордХाрдЬ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЕрдзिрдХ рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЬрдирддा рдХा рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмреЭा рд╣ै।

(3) рдЧрдардмंрдзрди рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рдХрдерди рдЕрд╕рдд्рдп рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा рдХि рдЧрдардмंрдзрди рд╕рд░рдХाрд░ें рдЕрд╕्рдеिрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджрд╢рдХों рдоें (рдЬैрд╕े NDA рдФрд░ UPA рд╕рд░рдХाрд░ें) рдЧрдардмंрдзрди рд╕рд░рдХाрд░ों рдиे рдЕрдкрдиा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡ рдкूрд░ा рдХिрдпा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЕрдм рдЧрдардмंрдзрди рд╕рд░рдХाрд░ें рдПрдХ рд╕्рдеिрд░ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╢ाрд╕рди рдкрдж्рдзрддि рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं।

8. (рдЕ) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (2 рдЕंрдХ)
(1) рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди:
рднाрд░рдд рдоें рдзрд░्рдо, рднाрд╖ा рдпा рд╡ंрд╢ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЬो рд╕рдоूрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдХрдо рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рд╣ै। рдзрд░्рдо, рдЬाрддि, рдпा рднाрд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднेрджрднाрд╡ рдиिрд╖िрдж्рдз рд╣ै। рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХों рдХो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा, рд▓िрдкि рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╕ंрдж рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै।

(2) рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖंрджोрд▓рди:
рднाрд░рдд рдоें рдФрдж्рдпोрдЧीрдХрд░рдг рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╢्рд░рдоिрдХ рдпा рдХाрдордЧाрд░ рдЖंрджोрд▓рди рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ। рд░ेрд▓ рдФрд░ рдХрдкреЬा рдоिрд▓ рдордЬрджूрд░ों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдЬैрд╕े рдХрдо рд╡ेрддрди рдФрд░ рдХाрдо рдХे рдШंрдЯों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖंрджोрд▓рди рд╣ुрдП। рдиाрд░ाрдпрдг рдоेрдШाрдЬी рд▓ोрдЦंрдбे рдиे рдордЬрджूрд░ों рдХो рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХिрдпा। 1920 рдоें 'рдЖрдпрдЯрдХ' (AITUC) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ। рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдХे рдмाрдж рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖंрджोрд▓рди рдХे рд╕ाрдордиे рдирдИ рдЪुрдиौрддिрдпां рдЖрдИ рд╣ैं।
(рдм) рджी рдЧрдпी рд╕ूрдЪрдиाрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддी рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (2 рдЕंрдХ)
(1) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ (рднूрдоिрдХा):
  1. рдорддрджाрддा рд╕ूрдЪी рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा।
  2. рдЪुрдиाрд╡ рдХा рд╕рдордп-рдкрдд्рд░рдХ рддрдп рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░рд╡ाрдиा।
рдорддрджाрддा (рднूрдоिрдХा):
  1. рдорддрджाрди рдХрд░рдиा।
  2. рдЖрдЪाрд░ рд╕ंрд╣िрддा рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा / рдпोрдЧ्рдп рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдЪुрдирдиा।
(2) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпाँ
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпाँ
рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХрддा
рдирдХ्рд╕рд▓рд╡ाрдж
рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░
рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдЕрдкрд░ाрдзीрдХрд░рдг

9. рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (2 рдЕंрдХ)
(1) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдиिрдХрд╖ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджрд▓ рдХी рдоाрди्рдпрддा рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рд╢рд░्рддें рдкूрд░ी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП:
  • рдкाрд░्рдЯी рдХो рд▓ोрдХрд╕рднा рдпा рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо 4 рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдХुрд▓ рд╡ैрдз рдорддों рдХा 6% рдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдХिрд╕ी рднी рд░ाрдЬ्рдп рдпा рд░ाрдЬ्рдпों рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 4 рд╕рджрд╕्рдп рдЪुрдиे рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП।
  • рдЕрдерд╡ा, рд▓ोрдХрд╕рднा рдХी рдХुрд▓ рд╕ीрдЯों рдоें рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 2% рд╕ीрдЯें (рд▓рдЧрднрдЧ 11 рд╕ीрдЯें) рдЬीрддी рд╣ों рдФрд░ рдпे рд╕ीрдЯें рдХрдо рд╕े рдХрдо 3 рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рд╕े рд╣ों।

(2) рднाрд░рдд рдоें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд▓िрдП рдХिрди рдмाрддों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░:
  • рдЬाрдЧрд░ूрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ: рдиाрдЧрд░िрдХों рдХा рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рд╕рдЬрдЧ рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
  • рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡िрдкрдХ्рд╖: рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрдд рд╡िрд░ोрдзी рдкрдХ्рд╖ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा: рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдоें рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХा рдЕंрдд рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा।
  • рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХा рдкाрд▓рди: рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рд╕рдорддा рдФрд░ рдмंрдзुрддा рдЬैрд╕े рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╕рдоाрдЬ рдоें рдк्рд░рд╕ाрд░।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

History and Political Science Paper I Solution 2025 (Marathi Medium) - SSC Board N 862

рдЗрддिрд╣ाрд╕ (History) - Part 1

рез. (рдЕ) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : (рей рдЧुрдг)
(рез) рдЬрдЧाрддीрд▓ рд╕рд░्рд╡ाрдд рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп ................... рдпा рд╢рд╣рд░ाрдЪे рдЙрдд्рдЦрдирди рдХрд░рддाрдиा рд╕ाрдкрдбрд▓े.
  • (рдЕ) рджिрд▓्рд▓ी
  • (рдм) рд╣рдбрдк्рдкा
  • (рдХ) рдЙрд░
  • (рдб) рдХोрд▓рдХाрддा
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрд░
(реи) рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░ाрдЬ्рдпाрдЪे рдкрд╣िрд▓े рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी ................ рд╣े рд╣ोрддे.
  • (рдЕ) рд╡рд╕ंрддрд░ाрд╡ рдиाрдИрдХ
  • (рдм) рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
  • (рдХ) рд╢ंрдХрд░рд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
  • (рдб) рд╡рд╕ंрддрджाрджा рдкाрдЯीрд▓
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╢рд╡ंрддрд░ाрд╡ рдЪрд╡्рд╣ाрдг
(рей) рд╣िрддोрдкрджेрд╢ рдпा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЧ्рд░ंрдеाрдЪा рдЬрд░्рдорди рднाрд╖ेрдд рдЕрдиुрд╡ाрдж .................. рдпांрдиी рдХेрд▓ा.
  • (рдЕ) рдЬेрдо्рд╕ рдоिрд▓
  • (рдм) рдл्рд░ेрдбрд░िрдХ рдоॅрдХ्рд╕рдо्рдпुрд▓рд░
  • (рдХ) рдоाрдКंрдЯрд╕्рдЯुрдЕрд░्рдЯ рдПрд▓्рдлिрди्рд╕्рдЯрди
  • (рдб) рдЬॉрди рдоाрд░्рд╢рд▓
рдЙрдд्рддрд░: рдл्рд░ेрдбрд░िрдХ рдоॅрдХ्рд╕рдо्рдпुрд▓рд░

(рдм) рдкुрдвीрд▓рдкैрдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧрдЯाрддीрд▓ рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी рдУрд│рдЦूрди рдкुрди्рд╣ा рд▓िрд╣ा : (рей рдЧुрдг)
(рез)
(i) рд░ाрдпрдЧрдбाрд▓ा рдЬेрд╡्рд╣ा рдЬाрдЧ рдпेрддे — рд╡рд╕ंрдд рдХाрдиेрдЯрдХрд░
(ii) рдЯिрд│рдХ рдЖрдгि рдЖрдЧрд░рдХрд░ — рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдмेрдбेрдХрд░
(iii) рд╕ाрд╖्рдЯांрдЧ рдирдорд╕्рдХाрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдЕрдд्рд░े
(iv) рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рдЕрдг्рдгाрд╕ाрд╣ेрдм рдХिрд░्рд▓ोрд╕्рдХрд░
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рдЕрдг्рдгाрд╕ाрд╣ेрдм рдХिрд░्рд▓ोрд╕्рдХрд░
рджुрд░ुрд╕्рдд рдЬोрдбी (рдоाрд╣िрддीрд╕ाрдаी): рдПрдХрдЪ рдк्рдпाрд▓ा — рд░ाрдо рдЧрдгेрд╢ рдЧрдбрдХрд░ी
(реи)
(i) рд▓िрдУрдкॉрд▓्рдб рд╡्рд╣ॉрди рд░ांрдХे — рдж рд╕िрдХ्рд░ेрдЯ рдСрдл рд╡рд░्рд▓्рдб рд╣िрд╕्рдЯрд░ी
(ii) рдоाрдпрдХेрд▓ рдлुрдХो — рдЖрд░्рдХेрдСрд▓ॉрдЬी рдСрдл рдиॉрд▓ेрдЬ
(iii) рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ — рджाрд╕ рдХॅрдкिрдЯрд▓
(iv) рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рд░िрдЭрди рдЗрди рд╣िрд╕्рдЯрд░ी
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рд░िрдЭрди рдЗрди рд╣िрд╕्рдЯрд░ी
рджुрд░ुрд╕्рдд рдЬोрдбी (рдоाрд╣िрддीрд╕ाрдаी): рд░ेрдиे рджेрдХाрд░्рдд — рдбिрд╕्рдХोрд░्рд╕ рдСрди рдоेрдердб (рдХिंрд╡ा) рдЬॉрд░्рдЬ рд╡िрд▓्рд╣ेрд▓्рдо рдл्рд░ेрдбрд░िрдХ рд╣ेрдЧेрд▓ — рд░िрдЭрди рдЗрди рд╣िрд╕्рдЯрд░ी
(рей)
(i) рдк्рд░рднाрдХрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдк्рд░. рдХे. рдЕрдд्рд░े
(ii) рджрд░्рдкрдг — рдмाрд│рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬांрднेрдХрд░
(iii) рджीрдирдмंрдзू — рдХृрд╖्рдгрд░ाрд╡ рднाрд▓ेрдХрд░
(iv) рдХेрд╕рд░ी — рдмाрд│ рдЧंрдЧाрдзрд░ рдЯिрд│рдХ
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: рдк्рд░рднाрдХрд░ — рдЖрдЪाрд░्рдп рдк्рд░. рдХे. рдЕрдд्рд░े
рджुрд░ुрд╕्рдд рдЬोрдбी (рдоाрд╣िрддीрд╕ाрдаी): рдк्рд░рднाрдХрд░ — рднाрдК рдорд╣ाрдЬрди

реи. (рдЕ) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рд╕ूрдЪрдиेрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддी рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рек рдЧुрдг)
(рез) рдкुрдвीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рднाрд░рддाрддीрд▓ рдЧ्рд░ंрдеाрд▓рдпे-рд╢рд╣рд░े):
  • рдХोрд▓рдХाрддा: рдиॅрд╢рдирд▓ рд▓ाрдпрдм्рд░рд░ी
  • рджिрд▓्рд▓ी: рдиॅрд╢рдирд▓ рдо्рдпुрдЭिрдпрдо рд▓ाрдпрдм्рд░рд░ी / рдиेрд╣рд░ू рдоेрдоोрд░िрдпрд▓ рд▓ाрдпрдм्рд░рд░ी
  • рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж: рд╕्рдЯेрдЯ рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рд▓ाрдпрдм्рд░рд░ी
  • рдоुंрдмрдИ: рдПрд╢िрдпाрдЯिрдХ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯीрдЪी рд▓ाрдпрдм्рд░рд░ी
(реи) рдкुрдвीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : 'рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ' рдоाрд▓िрдХेрддूрди рдоांрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдШрдЯрдиा
'рднाрд░рдд рдПрдХ рдЦोрдЬ' рдордзीрд▓ рдШрдЯрдиा
рд╣рдбрдк्рдкा рд╕ंрд╕्рдХृрддी
рд╡ैрджिрдХ рдХाрд│
рд░ाрдоाрдпрдг - рдорд╣ाрднाрд░рдд
рдоौрд░्рдп рдХाрд│ / рдоुрдШрд▓ рдХाрд│
(рей) рдкुрдвीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрддीрд▓ рдеंрдб рд╣рд╡ेрдЪी рдаिрдХाрдгे
рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрддीрд▓ рдеंрдб рд╣рд╡ेрдЪी рдаिрдХाрдгे
рдорд╣ाрдмрд│ेрд╢्рд╡рд░
рдкाрдЪрдЧрдгी
рд▓ोрдгाрд╡рд│ा
рдоाрдеेрд░ाрди / рдЪिрдЦрд▓рджрд░ा

(рдм) рдеोрдбрдХ्рдпाрдд рдЯिрдкा рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рек рдЧुрдг)
(рез) рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ (Applied History):
рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдо्рд╣рдгрдЬे рднूрддрдХाрд│ाрддीрд▓ рдШрдЯрдиांрд╕ंрдмंрдзीрдЪे рдЬ्рдЮाрди рд╡рд░्рддрдоाрдиाрддीрд▓ рдоाрдирд╡ी рдЬीрд╡рдиाрд╕ाрдаी рдХрд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рдард░ेрд▓, рдпाрдЪा рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдгे рд╣ोрдп. рдпाрд▓ाрдЪ 'рдЬрдиांрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕' (Public History) рдЕрд╕ेрд╣ी рдо्рд╣рдгрддाрдд. рд╡рд░्рддрдоाрдиाрддीрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрдгि рд░ाрдЬрдХीрдп рдк्рд░рд╢्рдиांрд╡рд░ рдЙрдкाрдп рд╢ोрдзрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪ्рдпा рдЬ्рдЮाрдиाрдЪा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддो. рдпाрдд рдХेрд╡рд│ рддрдЬ्рдЬ्рдЮрдЪ рдирд╡्рд╣े рддрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдХांрдЪाрд╣ी рд╕рд╣рднाрдЧ рдЕрд╕рддो.

(реи) рдорд░ाрдаा рдЪिрдд्рд░рд╢ैрд▓ी (Maratha Style of Painting):
рдорд░ाрдаा рдЪिрдд्рд░рд╢ैрд▓ीрдЪा рд╡िрдХाрд╕ рдЗрд╕рд╡ी рд╕рдиाрдЪ्рдпा резрен рд╡्рдпा рд╢рддрдХाрдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ाрд░्рдзाрдд рд╕ुрд░ू рдЭाрд▓ा. рд╣ी рд╢ैрд▓ी рд░ंрдЧाрдиे рднрд░рд▓ेрд▓ी рдЕрд╕ूрди рддी рднिрдд्рддीрдЪिрдд्рд░े рдЖрдгि рд╣рд╕्рддрд▓िрдЦिрддांрдордзीрд▓ рд▓рдШुрдЪिрдд्рд░ांрдЪ्рдпा рд╕्рд╡рд░ूрдкाрдд рдЖрдврд│рддे. рд╕ाрддाрд░ा, рд╡ाрдИ, рдоेрдгрд╡рд▓ी рдЕрд╢ा рдаिрдХाрдгрдЪ्рдпा рдЬुрди्рдпा рд╡ाрдб्рдпांрдордз्рдпे рд╣ी рд╢ैрд▓ी рдкाрд╣ाрдпрд▓ा рдоिрд│рддे. рд╣ी рд╢ैрд▓ी рд╡ाрд╕्рддрд╡рд╡ाрджी рдирд╕ूрди рддी рд╕ाрдзी рдЖрдгि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ेрд╖ांрд╡рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд╣े.

(рей) рд╕्рдерд│ рдХोрд╢ (Sthalakosh):
рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪ्рдпा рдЕрдн्рдпाрд╕ाрд╕ाрдаी рднूрдЧोрд▓ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдЕрд╕рддो. рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдерд│ांрдЪी рдоाрд╣िрддी рджेрдгाрд▒्рдпा рдХोрд╢ाрд▓ा 'рд╕्рдерд│ рдХोрд╢' рдо्рд╣рдгрддाрдд. рдорд╣ाрдиुрднाрд╡ рдкंрдеाрдЪे рдоुрдиी рд╡्рдпाрд╕ рдпांрдиी рд░рдЪрд▓ेрд▓ी 'рд╕्рдеाрдирдкोрдеी' рд╣ा рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдЧ्рд░ंрде рдЖрд╣े. рддрд╕ेрдЪ, рд╕िрдж्рдзेрд╢्рд╡рд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЪिрдд्рд░ाрд╡ рдпांрдиी 'рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕्рдерд▓рдХोрд╢' рд░рдЪрд▓ा, рдЬ्рдпाрдордз्рдпे рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЖрдгि рдорд╣ाрдХाрд╡्рдпांрдордзीрд▓ рд╕्рдерд│ांрдЪी рдоाрд╣िрддी рджिрд▓ी рдЖрд╣े.

рей. рдкुрдвीрд▓ рд╡िрдзाрдиे рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рек рдЧुрдг)
(рез) рдлुрдХो рдпांрдЪ्рдпा рд▓ेрдЦрдирдкрдж्рдзрддीрд▓ा 'рдЬ्рдЮाрдиाрдЪे рдкुрд░ाрддрдд्рдд्рд╡' рдо्рд╣рдЯрд▓े рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдоाрдпрдХेрд▓ рдлुрдХो рдпांрдиी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪी рдХाрд▓рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рдоांрдбрдгी рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдкрдж्рдзрдд рдиाрдХाрд░рд▓ी. рдд्рдпांрдиी рдЕрд╕े рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХेрд▓े рдХी, рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪा рдЙрдж्рджेрд╢ рдХेрд╡рд│ рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рдп рд╢ोрдзрдгे рдирд╕ूрди, рднूрддрдХाрд│ाрддीрд▓ рд╡िрд╡िрдз рд╕्рдеिрдд्рдпंрддрд░ांрдЪे (Transitions) рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рджेрдгे рд╣ा рдЖрд╣े. рдд्рдпांрдиी рднूрддрдХाрд│ाрддीрд▓ рдмрджрд▓ांрдЪे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рджेрдг्рдпाрд╡рд░ рднрд░ рджिрд▓ा, рдо्рд╣рдгूрди рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдпा рдкрдж्рдзрддीрд▓ा 'рдЬ्рдЮाрдиाрдЪे рдкुрд░ाрддрдд्рдд्рд╡' рдЕрд╕े рдо्рд╣рдЯрд▓े рдЖрд╣े.

(реи) рдмрдЦрд░ рд╣ा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпाрддीрд▓ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдмрдЦрд░ рд╣ा рдордз्рдпрдпुрдЧीрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпाрддीрд▓ рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣े. 'рдмрдЦрд░' рдпा рд╢рдм्рджाрдордз्рдпे 'рдЦрдмрд░' рдо्рд╣рдгрдЬे 'рдмाрддрдоी' рдЕрд╕ा рдЕрд░्рде рд╕ाрдоाрд╡рд▓ेрд▓ा рдЖрд╣े. рдпाрдд рд╢ूрд░рд╡ीрд░ांрдЪे рдЧुрдгрдЧाрди, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдбाрдоोрдбी, рд▓рдвाрдпा, рдеोрд░ рдкुрд░ुрд╖ांрдЪी рдЪрд░िрдд्рд░े рдпांрд╡िрд╖рдпीрдЪे рд▓ेрдЦрди рдЕрд╕рддे. рдорд░ाрда्рдпांрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕рдордЬूрди рдШेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдмрдЦрд░ी рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдард░рддाрдд.

(рей) рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ рдоाрдз्рдпрдоाрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ा рд╡िрд╖рдп рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиांрд╡рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ (Period Movies) рддрдпाрд░ рдХрд░рддाрдиा рдд्рдпा рдХाрд│ाрддीрд▓ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдиिрд░्рдоिрддी рдХрд░рдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे. рдд्рдпा рдХाрд│ाрддीрд▓ рд▓ोрдХांрдЪी рд╡ेрд╢рднूрд╖ा, рдХेрд╢рднूрд╖ा, рднाрд╖ा, рдШрд░े, рдлрд░्рдиिрдЪрд░ рдЖрдгि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рд╣े рд╕рд░्рд╡ рд╣ुрдмेрд╣ूрдм рджाрдЦрд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪा рд╕рдЦोрд▓ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдЖрдгि рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдгे рдЧрд░рдЬेрдЪे рдЕрд╕рддे. рдо्рд╣рдгूрди рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ рдиिрд░्рдоिрддीрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрд▓ा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдЖрд╣े.

(рек) рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.
рдХाрд░рдг: рдоाрдирд╡ाрдЪी рдк्рд░рдЧрддी рд╣ी рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрддीрд▓ рд╢ोрдзांрд╡рд░ рдЕрд╡рд▓ंрдмूрди рдЖрд╣े. рд╢ेрддी, рдЙрдд्рдкाрджрди, рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдЖрдгि рдЕрднिрдпांрдд्рд░िрдХी рдЕрд╢ा рд╡िрд╡िрдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ांрдд рдХाрд│ाрдиुрд░ूрдк рдмрджрд▓ рд╣ोрдд рдЧेрд▓े рдЖрд╣ेрдд. рдпा рдмрджрд▓ांрдоाрдЧीрд▓ рдХाрд░рдгрдкрд░ंрдкрд░ा рдЖрдгि рд╡िрдЬ्рдЮाрдиाрддीрд▓ рдк्рд░рдЧрддी рд╕рдордЬूрди рдШेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕рдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे.

рек. рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдЙрддाрд▒्рдпाрдЪे рд╡ाрдЪрди рдХрд░ूрди рдд्рдпाрдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा : (рек рдЧुрдг)
(рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдЖрдгि рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рд╕ंрдШ рдпांрд╡िрд╖рдпीрдЪा рдЙрддाрд░ा)
(рез) резрепрейрем рдордз्рдпे рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рд╕ंрдШाрдЪे рд╕ंрдШрдиाрдпрдХ рдХोрдг рд╣ोрддे?
рдЙрдд्рддрд░: резрепрейрем рдордз्рдпे рднाрд░рддीрдп рд╣ॉрдХी рд╕ंрдШाрдЪे рд╕ंрдШрдиाрдпрдХ рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рд╣े рд╣ोрддे.

(реи) рднाрд░рддाрдд рдХोрдгрддा рджिрд╡рд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХ्рд░ीрдбाрджिрд╡рд╕ рдо्рд╣рдгूрди рд╕ाрдЬрд░ा рдХेрд▓ा рдЬाрддो?
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рддाрдд реиреп рдСрдЧрд╕्рдЯ рд╣ा рджिрд╡рд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХ्рд░ीрдбाрджिрд╡рд╕ рдо्рд╣рдгूрди рд╕ाрдЬрд░ा рдХेрд▓ा рдЬाрддो.

(рей) рд╣ॉрдХी рдЦेрд│ाрд╡िрд╖рдпी рдЖрдкрд▓े рдордд рдоांрдбा.
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ॉрдХी рд╣ा рднाрд░рддाрдЪा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЦेрд│ рдЕрд╕ूрди рддो рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╡ेрдЧрд╡ाрди рдЖрдгि рдЙрдд्рд╕ाрд╣рд╡рд░्рдзрдХ рдЦेрд│ рдЖрд╣े. рдпा рдЦेрд│ाрдоुрд│े рд╕ंрдШрднाрд╡рдиा рдЖрдгि рд╢िрд╕्рдд рд╡ाрдвीрд╕ рд▓ाрдЧрддे. рдоेрдЬрд░ рдз्рдпाрдирдЪंрдж рдпांрдЪ्рдпाрд╕ाрд░рдЦ्рдпा рдорд╣ाрди рдЦेрд│ाрдбूंрдоुрд│े рдпा рдЦेрд│ाрдиे рднाрд░рддाрд▓ा рдЬाрдЧрддिрдХ рд╕्рддрд░ाрд╡рд░ рд╕ुрд╡рд░्рдгрдкрджрдХे рдоिрд│рд╡ूрди рджेрдКрди рдоोрдаी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ूрди рджिрд▓ी рдЖрд╣े.

рел. рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рем рдЧुрдг)
(рез) рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕рд▓ेрдЦрди рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп?
рдЙрдд्рддрд░: рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рдЗрддिрд╣ाрд╕рд▓ेрдЦрди рдо्рд╣рдгрдЬे рд╕्рдд्рд░िрдпांрдЪ्рдпा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдиाрддूрди рдХेрд▓ेрд▓ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪी рдкुрдирд░्рд░рдЪрдиा рд╣ोрдп.
  • рд╕ीрдоो рдж рдмोрд╡्рд╣ा рдпा рдл्рд░ेंрдЪ рд╡िрджुрд╖ीрдиे рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджाрдЪी рдоूрд▓рднूрдд рднूрдоिрдХा рдоांрдбрд▓ी.
  • рдпाрдордз्рдпे рдХेрд╡рд│ рд╕्рдд्рд░िрдпांрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдд рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХрд░рдгे рдПрд╡рдвेрдЪ рдиाрд╣ी, рддрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕рд▓ेрдЦрдиाрдЪ्рдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрддीрд▓ рдкुрд░ुрд╖рдк्рд░рдзाрди рджृрд╖्рдЯिрдХोрдиाрдЪा рдкुрдирд░्рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╡рд░ рднрд░ рджिрд▓ा рдЧेрд▓ा.
  • рд╕्рдд्рд░िрдпांрдЪ्рдпा рдЖрдпुрд╖्рдпाрд╢ी рдиिрдЧрдбिрдд рдиोрдХрд░ी, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдЯ्рд░ेрдб рдпुрдиिрдпрди, рдд्рдпांрдЪे рдХौрдЯुंрдмिрдХ рдЬीрд╡рди рдЕрд╢ा рд╡िрд╡िрдз рдкैрд▓ूंрд╡рд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рд╕ुрд░ू рдЭाрд▓े.
  • рднाрд░рддाрдд рддाрд░ाрдмाрдИ рд╢िंрджे рдпांрдиी 'рд╕्рдд्рд░ीрдкुрд░ुрд╖рддुрд▓рдиा' рдпा рдЧ्рд░ंрдеाрддूрди рд╕्рдд्рд░ीрд╡ाрджी рд▓ेрдЦрди рдХेрд▓े.

(реи) рдХрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдд рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдЪ्рдпा рдХोрдгрдд्рдпा рд╕ंрдзी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЖрд╣ेрдд? рд╣े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдЙрдд्рддрд░: рдХрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдд рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдЪ्рдпा рдЕрдиेрдХ рд╕ंрдзी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЖрд╣ेрдд:
  • рдХрд▓ा рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░: рд╕ंрд╢ोрдзрди, рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा, рдЖрдгि рдХрд▓ा рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рдо्рд╣рдгूрди рдХाрдо рдХрд░рддा рдпेрддे.
  • рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдпे рдЖрдгि рдЕрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░: рдпेрдеे рдХ्рдпुрд░ेрдЯрд░ (рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдпाрдЪे рдЬрддрди рдХрд░рдгाрд░े) рдЖрдгि рд╕ंрд╢ोрдзрдХ рдо्рд╣рдгूрди рд╕ंрдзी рдЖрд╣ेрдд.
  • рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдХрд▓ा: рдЬाрд╣िрд░ाрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдЧृрд╣рд╕рдЬाрд╡рдЯ (Interior Design), рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ рдЖрдгि рджूрд░рджрд░्рд╢рдирд╡рд░ рдХрд▓ा рджिрдЧ्рджрд░्рд╢рдХ (Art Director) рдо्рд╣рдгूрди рдХाрдо рдХрд░рддा рдпेрддे.
  • рдЫाрдпाрдЪिрдд्рд░рдг (Photography) рдЖрдгि рдЧ्рд░ाрдлिрдХ рдбिрдЭाрдИрди: рдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ांрддрд╣ी рдХрд▓ेрдЪ्рдпा рд╡िрдж्рдпाрд░्рде्рдпांрдиा рд╡ाрд╡ рдЖрд╣े.

(рей) рдкोрд╡ाрдбा рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рд╣े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдЙрдд्рддрд░:
  • рдкोрд╡ाрдбा рдо्рд╣рдгрдЬे рдЧрдж्рдп рдЖрдгि рдкрдж्рдп рдоिрд╢्рд░िрдд рд╕ाрджрд░ीрдХрд░рдг рд╣ोрдп.
  • рдпाрдд рдПрдЦाрдж्рдпा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдк्рд░рд╕ंрдЧाрдЪे рдХिंрд╡ा рд╢ूрд░ рд╡्рдпрдХ्рддीрдЪ्рдпा рдкрд░ाрдХ्рд░рдоाрдЪे рдЖрд╡ेрд╢рдкूрд░्рдг рднाрд╖ेрдд рд╡рд░्рдгрди рдХेрд▓ेрд▓े рдЕрд╕рддे.
  • рдкोрд╡ाрдбा рд╣े рд▓ोрдХрдЬाрдЧृрддीрдЪे рдЖрдгि рдордиोрд░ंрдЬрдиाрдЪे рдПрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдоाрдз्рдпрдо рдЖрд╣े.
  • рдЫрдд्рд░рдкрддी рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬांрдЪ्рдпा рдХाрд│ाрдд рдЕрдлрдЭрд▓рдЦाрди рд╡рдзाрдЪा рдЕрдЬ्рдЮाрдирджाрд╕ рдпांрдиी рд░рдЪрд▓ेрд▓ा рдкोрд╡ाрдбा рдЖрдгि рд╕िंрд╣рдЧрдбाрдЪ्рдпा рд▓рдвाрдИрд╡рд░ рддुрд│рд╢ीрджाрд╕ांрдиी рд░рдЪрд▓ेрд▓ा рдкोрд╡ाрдбा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЖрд╣े.
  • рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдпрд▓рдв्рдпाрдд рдЖрдгि рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЪрд│рд╡рд│ीрдд рдкोрд╡ाрдб्рдпांрдиी рдоोрдаी рдЬाрдЧृрддी рдХेрд▓ी.

(рек) рдкрд░्рдпрдЯрдиाрдЪे рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдЙрдд्рддрд░:
  • рд╕्рдеाрдиिрдХ рдЖрдгि рдЖंрддрд░рд░ाрдЬ्рдпीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди: рдПрдХाрдЪ рджेрд╢ाрдд рдХिंрд╡ा рд░ाрдЬ्рдпांрддрд░्рдЧрдд рдХेрд▓ेрд▓े рдкрд░्рдпрдЯрди. рдпाрдд рднाрд╖ेрдЪी рдХिंрд╡ा рдХाрдЧрджрдкрдд्рд░ांрдЪी рдлाрд░рд╢ी рдЕрдбрдЪрдг рдпेрдд рдиाрд╣ी.
  • рдЖंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди: рдПрдХा рджेрд╢ाрддूрди рджुрд╕рд▒्рдпा рджेрд╢ाрдд рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХрд░рдгे. рдпाрд╕ाрдаी рд╡्рд╣िрд╕ा, рдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рдЖрдгि рдЪрд▓рдиाрдЪी рджेрд╡ाрдгрдШेрд╡ाрдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे.
  • рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди: рдХिрд▓्рд▓े, рдпुрдж्рдзрднूрдоी, рд╕्рдоाрд░рдХे рдкाрд╣рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдХेрд▓ेрд▓े рдкрд░्рдпрдЯрди. рдЙрджा. рд░ाрдпрдЧрдб рдХिрд▓्рд▓ा рдХिंрд╡ा рддाрдЬрдорд╣ाрд▓ рдкाрд╣рдгे.
  • (рдЗрддрд░ рдк्рд░рдХाрд░: рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди, рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди, рдХृрд╖ी рдкрд░्рдпрдЯрди).

рд░ाрдЬ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Political Science) - Part 2

рем. рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : (реи рдЧुрдг)
(рез) рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдд рд╕्рдеाрдиिрдХ рд╢ाрд╕рдирд╕ंрд╕्рдеांрдордз्рдпे рдорд╣िрд▓ांрд╕ाрдаी .................................. рдЬाрдЧा рд░ाрдЦीрд╡ рдаेрд╡рдг्рдпाрдд рдЖрд▓ेрд▓्рдпा рдЖрд╣ेрдд.
  • (рдЕ) 25%
  • (рдм) 30%
  • (рдХ) 40%
  • (рдб) 50%
рдЙрдд्рддрд░: 50%
(реи) рд╢ेрддीрдЪे рдЙрдд्рдкाрджрди рд╡ाрдврд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдЕрди्рдирдзाрди्рдпाрдмाрдмрдд рд╕्рд╡рдпंрдкूрд░्рдг рд╣ोрдг्рдпाрд╕ाрдаी ................................ рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी.
  • (рдЕ) рдЬрд▓рдХ्рд░ांрддी
  • (рдм) рд╣рд░िрддрдХ्рд░ांрддी
  • (рдХ) рдФрдж्рдпोрдЧिрдХрдХ्рд░ांрддी
  • (рдб) рдзрд╡рд▓рдХ्рд░ांрддी
рдЙрдд्рддрд░: рд╣рд░िрддрдХ्рд░ांрддी

рен. рдкुрдвीрд▓ рд╡िрдзाрдиे рдЪूрдХ рдХी рдмрд░ोрдмрд░ рддे рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рек рдЧुрдг)
(рез) рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рд╕ंрдЧी рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧ рдПрдЦाрдж्рдпा рдорддрджाрд░ рд╕ंрдШाрдд рдкुрди्рд╣ा рдиिрд╡рдбрдгुрдХा рдШेрддाрдд.
рдЙрдд्рддрд░: рд╣े рд╡िрдзाрди рдмрд░ोрдмрд░ рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдПрдЦाрдж्рдпा рдорддрджाрд░рд╕ंрдШाрдд рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдЖрдкрдд्рддी рдЖрд▓ी, рдХिंрд╡ा рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдд рдЧैрд░рдк्рд░рдХाрд░ рдЭाрд▓े, рдЙрджा. рдмूрде рдХॅрдк्рдЪрд░िंрдЧ рдХिंрд╡ा рд╣िंрд╕ाрдЪाрд░, рдХिंрд╡ा рдиिрд╡рдбрдгुрдХीрджрд░рдо्рдпाрди рдЙрдоेрджрд╡ाрд░ाрдЪा рдоृрдд्рдпू рдЭाрд▓्рдпाрд╕, рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖рдкाрддीрдкрдгे рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рд╣ोрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧ рддिрдеे рдкुрди्рд╣ा рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдШेрдг्рдпाрдЪा рдиिрд░्рдгрдп рдШेрдК рд╢рдХрддो.

(реи) рдоाрд╣िрддीрдЪ्рдпा рдЕрдзिрдХाрд░ाрдоुрд│े рд╢ाрд╕рдиाрдЪ्рдпा рдХाрд░рднाрд░ाрддीрд▓ рдЧोрдкрдиीрдпрддा рд╡ाрдврд▓ी рдЖрд╣े.
рдЙрдд्рддрд░: рд╣े рд╡िрдзाрди рдЪूрдХ рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдоाрд╣िрддीрдЪ्рдпा рдЕрдзिрдХाрд░ाрдоुрд│े (RTI) рдЙрд▓рдЯ рд╢ाрд╕рдиाрдЪ्рдпा рдХाрд░рднाрд░ाрддीрд▓ рдЧोрдкрдиीрдпрддा рдХрдоी рдЭाрд▓ी рдЖрд╣े. рд╢ाрд╕рдиाрдЪे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЕрдзिрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢рдХ рдЖрдгि рдЦुрд▓े рдЭाрд▓े рдЖрд╣ेрдд. рдпाрдоुрд│े рдЬрдирддा рдЖрдгि рд╢ाрд╕рди рдпांрдЪ्рдпाрддीрд▓ рдЕंрддрд░ рдХрдоी рд╣ोрдКрди рд╕ुрд╕ंрд╡ाрдж рд╡ाрдврдг्рдпाрд╕ рдорджрдд рдЭाрд▓ी рдЖрд╣े.

(рей) рдЖрдШाрдбी рд╢ाрд╕рдиाрддूрди рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддे.
рдЙрдд्рддрд░: рд╣े рд╡िрдзाрди рдЪूрдХ рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рд╕ुрд░ुрд╡ाрддीрдЪ्рдпा рдХाрд│ाрдд рдЖрдШाрдбी рд╕рд░рдХाрд░े рдЕрд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рддाрдд рдЕрд╕ा рд╕рдордЬ рд╣ोрддा, рдкрд░ंрддु резрепреореп рдиंрддрд░рдЪ्рдпा рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдХाрд░рдгाрдд рд╡िрд╡िрдз рдкрдХ्рд╖ांрдиी рдПрдХрдд्рд░ рдпेрдКрди рдЖрдШाрдбी рд╕рд░рдХाрд░े (рдЙрджा. рдПрдирдбीрдП, рдпूрдкीрдП) рдпрд╢рд╕्рд╡ीрдкрдгे рдЪाрд▓рд╡рд▓ी рдЖрд╣ेрдд. рдд्рдпाрдоुрд│े рдЖрддा рдЖрдШाрдбी рд╕рд░рдХाрд░ рд╣ी рдкрдж्рдзрдд рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ीрдд рд╕्рдеिрд░ाрд╡рд▓ी рдЖрд╣े.

рео. (рдЕ) рдкुрдвीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ) : (реи рдЧुрдг)
(рез) рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпाрдХрд╡िрд╖рдпрдХ рддрд░рддुрджी:
рднाрд░рддाрдд рдзाрд░्рдоिрдХ, рднाрд╖िрдХ рдХिंрд╡ा рд╡ांрд╢िрдХ рджृрд╖्рдЯ्рдпा рд╕ंрдЦ्рдпेрдиे рдХрдоी рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рд╕рдоूрд╣ांрдиा рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпाрдХ рдо्рд╣рдгрддाрдд. рд╕ंрд╡िрдзाрдиाрдиे рдд्рдпांрдиा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рджिрд▓े рдЖрд╣े. рдзрд░्рдо, рд╡ंрд╢, рдЬाрдд, рднाрд╖ा рдпांрд╡рд░ूрди рднेрджрднाрд╡ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ рдордиाрдИ рдХेрд▓ी рдЖрд╣े. рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпाрдХांрдиा рдЖрдкрд▓ी рднाрд╖ा, рд▓िрдкी рдЖрдгि рд╕ंрд╕्рдХृрддी рдЬрддрди рдХрд░рдг्рдпाрдЪा рддрд╕ेрдЪ рд╕्рд╡рддःрдЪ्рдпा рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеा рд╕्рдеाрдкрди рдХрд░рдг्рдпाрдЪा рд╣рдХ्рдХ рдЖрд╣े.

(реи) рдХाрдордЧाрд░ рдЪрд│рд╡рд│:
рднाрд░рддाрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рд╕ुрд░ू рдЭाрд▓्рдпाрд╡рд░ рдХाрдордЧाрд░ рдЪрд│рд╡рд│ीрдЪा рдЙрджрдп рдЭाрд▓ा. рдЧिрд░рдгी рдХाрдордЧाрд░, рд░ेрд▓्рд╡े рдХाрдордЧाрд░ рдпांрдЪ्рдпा рдк्рд░рд╢्рдиांрд╕ाрдаी, рдЙрджा. рдХाрдоाрдЪे рддाрд╕, рд╡ेрддрди, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдпाрд╕ाрдаी рдиाрд░ाрдпрдг рдоेрдШाрдЬी рд▓ोрдЦंрдбे рдпांрдиी рдк्рд░рдпрдд्рди рдХेрд▓े. резрепреиреж рдордз्рдпे 'рдЖрдпрдЯрдХ' (AITUC) рд╣ी рд╕ंрдШрдЯрдиा рд╕्рдеाрдкрди рдЭाрд▓ी. рдЖрдЬ рдЬाрдЧрддिрдХीрдХрд░рдгाрдоुрд│े рдХाрдордЧाрд░ рдЪрд│рд╡рд│ीрд╕рдоोрд░ рдирд╡ी рдЖрд╡्рд╣ाрдиे рдЙрднी рд░ाрд╣िрд▓ी рдЖрд╣ेрдд.
(рдм) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рд╕ूрдЪрдиेрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддी рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ) : (реи рдЧुрдг)
(рез) рдкुрдвीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧ (рднूрдоिрдХा):
  1. рдорддрджाрд░ рдпाрдж्рдпा рддрдпाрд░ рдХрд░рдгे.
  2. рдиिрд╡рдбрдгुрдХांрдЪे рд╡ेрд│ाрдкрдд्рд░рдХ рдард░рд╡рдгे рд╡ рдиिрд╡рдбрдгुрдХा рдШेрдгे.
рдорддрджाрд░ (рднूрдоिрдХा):
  1. рдорддрджाрди рдХрд░рдгे.
  2. рдЖрдЪाрд░рд╕ंрд╣िрддेрдЪे рдкाрд▓рди рдХрд░рдгे / рдпोрдЧ्рдп рдЙрдоेрджрд╡ाрд░ाрдЪी рдиिрд╡рдб рдХрд░рдгे.
(реи) рдкुрдвीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा : рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рд╕рдоोрд░ीрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд╡्рд╣ाрдиे
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд╡्рд╣ाрдиे
рдЬрдоाрддрд╡ाрдж
рдирдХ्рд╖рд▓рд╡ाрдж
рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░
рд░ाрдЬрдХाрд░рдгाрдЪे рдЧुрди्рд╣ेрдЧाрд░ीрдХрд░рдг

реп. рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиाрдЪे рдеोрдбрдХ्рдпाрдд рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ) : (реи рдЧुрдг)
(рез) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдХ्рд╖ рдо्рд╣рдгूрди рдоाрди्рдпрддा рдоिрд│рд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧाрдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХेрд▓ेрд▓े рдиिрдХрд╖ рд╕ांрдЧा.
рдЙрдд्рддрд░: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдХ्рд╖ рдо्рд╣рдгूрди рдоाрди्рдпрддा рдоिрд│рд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЦाрд▓ीрд▓ рдиिрдХрд╖ рдкूрд░्рдг рдХрд░ाрд╡े рд▓ाрдЧрддाрдд:
  • рд▓ोрдХрд╕рднा рдХिंрд╡ा рд╡िрдзाрдирд╕рднेрдЪ्рдпा рдиिрд╡рдбрдгुрдХीрдд рдХिрдоाрди рек рд░ाрдЬ्рдпांрдордз्рдпे рдоिрд│ूрди рдПрдХूрдг рд╡ैрдз рдорддांрдЪ्рдпा рем% рдорддे рдоिрд│рд╡рдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣े рдЖрдгि рдд्рдпाрдЪрдмрд░ोрдмрд░ рд▓ोрдХрд╕рднेрдд рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рд░ाрдЬंрддूрди рдХिंрд╡ा рд░ाрдЬ्рдпांрддूрди рдХिрдоाрди рек рд╕рджрд╕्рдп рдиिрд╡рдбूрди рдпेрдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣े.
  • рдХिंрд╡ा, рд▓ोрдХрд╕рднेрдЪ्рдпा рдПрдХूрдг рдорддрджाрд░рд╕ंрдШांрдкैрдХी рдХिрдоाрди реи% рдЬाрдЧा (рдЕंрджाрдЬे резрез рдЬाрдЧा) рдиिрд╡рдбूрди рдпेрдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕ूрди рдд्рдпा рдХिрдоाрди рей рд░ाрдЬ्рдпांрддूрди рдиिрд╡рдбूрди рдЖрд▓ेрд▓्рдпा рдЕрд╕ाрд╡्рдпाрдд.

(реи) рднाрд░рддाрдд рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ीрдЪ्рдпा рдпрд╢ाрд╕ाрдаी рдХोрдгрдд्рдпा рдмाрдмी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣ेрдд?
рдЙрдд्рддрд░:
  • рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рдоूрд▓्рдпांрдЪे рд╢िрдХ्рд╖рдг: рдиाрдЧрд░िрдХांрдордз्рдпे рд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा, рд╕рдорддा рдЖрдгि рдмंрдзुрднाрд╡ рд░ुрдЬрдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣े.
  • рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡िрд░ोрдзी рдкрдХ्рд╖: рд╢ाрд╕рдиाрдЪ्рдпा рдХाрд░рднाрд░ाрд╡рд░ рдЕंрдХुрд╢ рдаेрд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдк्рд░рдмрд│ рд╡िрд░ोрдзी рдкрдХ्рд╖ рдЕрд╕рдгे рдЧрд░рдЬेрдЪे рдЖрд╣े.
  • рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХीрдп рдкाрд░рджрд░्рд╢рдХрддा: рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░рдоुрдХ्рдд рдЖрдгि рдкाрд░рджрд░्рд╢рдХ рдХाрд░рднाрд░ рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ीрдЪ्рдпा рдпрд╢ाрд╕ाрдаी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдЖрд╣े.
  • рдЬाрдЧृрдд рдиाрдЧрд░िрдХ: рд╕ुрд╢िрдХ्рд╖िрдд рдЖрдгि рд░ाрдЬрдХीрдпрджृрд╖्рдЯ्рдпा рдЬाрдЧृрдд рдорддрджाрд░ рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рдмрд│рдХрдЯ рдХрд░рддाрдд.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

History and Political Science Paper I Solution 2025 - SSC Board N 861

HISTORY (Part 1)

1. (A) Choose the correct option from the given options and complete the sentences: (3 Marks)
(1) The earliest museum in the world was discovered in the excavations at the city of ...................
  • (a) Delhi
  • (b) Harappa
  • (c) Ur
  • (d) Kolkata
Answer: Ur
(2) The first Chief Minister of Maharashtra was ................ .
  • (a) Vasantrao Naik
  • (b) Yashwantrao Chavhan
  • (c) Shankarrao Chavhan
  • (d) Vasantdada Patil
Answer: Yashwantrao Chavhan
(3) The Sanskrit text of ‘Hitopadesh’ was translated into German by .................. .
  • (a) James Mill
  • (b) Friedrich Max Muller
  • (c) Mountstuart Elphinstone
  • (d) Sir John Marshall
Answer: Friedrich Max Muller

(B) Identify the wrong pair in the following and rewrite it: (3 Marks)
(1)
(i) Raigadala Jevha Jag Yete — Vasant Kanetkar
(ii) Tilak ani Agarkar — Vishram Bedekar
(iii) Sashtang Namaskar — Acharya Atre
(iv) Ekach Pyala — Annasaheb Kirloskar
Wrong Pair: Ekach Pyala — Annasaheb Kirloskar
Corrected Pair (For reference): Ekach Pyala — Ram Ganesh Gadkari
(2)
(i) Leopold von Rank├й — The Secret of World History
(ii) Michel Foucault — Archaeology of Knowledge
(iii) Karl Marx — Das Kapital
(iv) Ren├й Descartes — Reason in History
Wrong Pair: Ren├й Descartes — Reason in History
Corrected Pair (For reference): Ren├й Descartes — Discourse on Method (or) Georg Wilhelm Friedrich Hegel — Reason in History
(3)
(i) Prabhakar — Acharya P.K. Atre
(ii) Darpan — Balshastri Jambhekar
(iii) Deenbandhu — Krishnarao Bhalekar
(iv) Kesari — Bal Gangadhar Tilak
Wrong Pair: Prabhakar — Acharya P.K. Atre
Corrected Pair (For reference): Prabhakar — Bhau Mahajan

2. (A) Complete the activity as per given instructions (any two): (4 Marks)
(1) Complete the following chart (Libraries in India and Cities):
  • Kolkata: National Library
  • Delhi: National Museum Library (or Nehru Memorial Museum and Library)
  • Hyderabad: State Central Library
  • Mumbai: Library of Asiatic Society
(2) Complete the following concept map: Aspects of Indian History portrayed through the serial 'Bharat Ek Khoj'
Aspects in 'Bharat Ek Khoj'
Harappan Civilisation
Vedic History
Mauryan Period
Mughal Period (or Social Life)
(3) Complete the concept map: Hill Stations in Maharashtra
Hill Stations in Maharashtra
Mahabaleshwar
Panchgani
Matheran
Lonavala / Khandala

(B) Write short notes on (any two): (4 Marks)
(1) Applied History:
Applied History, also known as Public History, helps in understanding the present with the help of history. It is a field of study concerned with the application of history for the benefit of people in contemporary and future times. Knowledge of history can provide guidance in finding solutions to contemporary social and political issues and incorporate them in social planning.

(2) Maratha Style of Painting:
The Maratha style of painting began to develop in the latter half of the 17th century C.E. This style consists of coloured paintings that occur as murals and also miniatures used in manuscripts. Murals in the Maratha style can be seen in the old wadas at places like Wai, Menavali, and Satara. The style is not realistic; it features bold outlines and flat colours.

(3) Sthalakosh:
Sthalakosh are encyclopedic texts providing information about places. They are essential for writing history as geography is important. Muni Vyas of the Mahanubhav sect composed 'Sthanapothi', describing places visited by Chakradhar Swami. Siddheshwarshastri Chitrav compiled the 'Prachin Bharatiya Sthalakosh', which gives information on ancient Indian places mentioned in Vedic literature and epics.

3. Explain the following statements with reasons (any two): (4 Marks)
(1) Foucault called his method, ‘the archaeology of knowledge’.
Reason: Michel Foucault criticized the conventional practice of arranging historical events in a chronological order. He argued that the ultimate aim of history is not to reach the absolute truth but to explain various transitions in the past. Since he gave more importance to explaining the transitions in history, he called his method ‘the archaeology of knowledge’.

(2) Bakhar is an important type of historical documents.
Reason: Bakhar is an important type of historical document of medieval times. It contains eulogies of heroes and stories of historic events, battles, and lives of great men. Bakhars provide information about the contemporary political happenings, social life, cultural conditions, and linguistic transactions, which is crucial for historians.

(3) Expertise in History is important in the film industry.
Reason: While making period movies or historical films, it is essential to present the atmosphere of that time accurately. This includes the style of clothing, hairstyles, language, architecture, and furniture of the respective era. Art directors and scriptwriters need deep knowledge of history to recreate these elements authentically. Hence, expertise in history is vital.

(4) It is essential to study the history of technology.
Reason: Technology has been the key to human progress. We need to study the history of technology to understand the changes that have occurred in agricultural production, commodity production, architecture, and engineering. Understanding the history of technology helps in understanding the development of mechanization and the mutual dependence between science and technology.

4. Read the following passage and answer the questions based on it: (4 Marks)
(Passage regarding Major Dhyan Chand, Indian Hockey, Berlin Olympics 1936, etc.)
(1) Who was captain of Indian hockey team in 1936?
Ans: Major Dhyan Chand was the captain of the Indian hockey team in 1936.

(2) Which day is celebrated as National Sports Day in India?
Ans: 29th August, the birth date of Dhyan Chand, is celebrated as National Sports Day in India.

(3) State your opinion about the game of Hockey.
Ans: Hockey is an energetic and fast-paced sport that requires high levels of stamina, skill, and teamwork. It holds a special place in Indian history as the national game that brought global recognition to the country through numerous Olympic gold medals. It fosters discipline and sportsmanship among players.

5. Answer the following questions in detail (any two): (6 Marks)
(1) What is feminist historiography?
Ans: Feminist historiography refers to the restructuring of the history from the perspective of women.
  • It emphasizes not only on the inclusion of women in history but also on the rethinking of the male-dominated perspective of history.
  • It was driven by the writings of French scholar Simone de Beauvoir.
  • It focuses on various aspects of women's lives such as their employment, their role in trade unions, institutions working for their cause, and their family life.
  • In the Indian context, Tarabai Shinde’s 'Stripurush Tulana' is an early example of feminist writing.

(2) What kind of professional opportunities are available in the field of Arts?
Ans: The field of Arts offers diverse professional opportunities:
  • Art History: Jobs in museums, archives, and libraries. Researchers and art historians can work in journalism and mass media.
  • Performing Arts: Opportunities for artists in theatre, cinema, and television as actors, directors, or scriptwriters.
  • Applied Arts: This industry offers careers in graphic design, photography, interior design, and production of artistic objects like greeting cards and gift items.
  • Design & Industry: Designers are needed for packaging, advertising, and set design for plays and movies.

(3) What is Powada?
Ans:
  • Powada is a dramatic narration by alternating reciting poetry and prosaic extracts.
  • It is a source for getting information about a historical event or the life of a person.
  • Powada narrates great deeds of heroic men and women in a very forceful and inspiring style.
  • Examples include the Powada composed by Adnyandas on the killing of Afzal Khan and the Powada composed by Tulsidas on the battle of Sinhagad.
  • In modern times, Powadas were used during the freedom struggle and the Samyukta Maharashtra movement to create public awareness.

POLITICAL SCIENCE (Part 2)

6. Choose the correct option from given options and complete the statements: (2 Marks)
(1) In Maharashtra .................................. seats are reserved for women in local self-governing institutions.
  • (a) 25%
  • (b) 30%
  • (c) 40%
  • (d) 50%
Answer: 50%
(2) To increase agricultural production and become self-sufficient with regard to food grains ................................ was initiated.
  • (a) Water revolution
  • (b) Green revolution
  • (c) Industrial revolution
  • (d) White revolution
Answer: Green revolution

7. State whether the following statements are true or false. Give reasons for your answers (any two): (4 Marks)
(1) Under special circumstances the Election Commission holds re-elections in a particular constituency for a second time.
Ans: True.
Reason: If the election in a particular constituency is not conducted in a free and fair environment, or if there are instances of booth capturing, violence, or if a candidate dies during the election process, the Election Commission has the authority to cancel the poll and order a re-election to ensure the integrity of the democratic process.

(2) Secrecy in the working of Government has increased due to the Right to Information.
Ans: False.
Reason: The Right to Information (RTI) Act has actually reduced secrecy. It has empowered citizens to demand information from the government, making the administration more transparent and accountable. It has helped in building trust between the government and the people.

(3) Coalition politics leads to instability.
Ans: False.
Reason: While it was initially believed that coalition governments cause instability, the experience of the Indian political system over the last few decades (like the NDA and UPA governments) has shown that coalition governments can function successfully and complete their terms. Hence, the belief that coalition politics inevitably leads to instability is not true in the current context.

8. (A) Explain the following concept (any one): (2 Marks)
(1) Provisions for minorities:
The Indian Constitution contains several provisions to protect the rights of minorities (religious, linguistic, or ethnic). It prohibits discrimination on the basis of caste, religion, race, language, or region. Minorities have the right to protect and conserve their language, script, and culture. They also have the right to establish and administer educational institutions of their choice.

(2) Workers movements:
The workers' movement in India began with the industrialization in the 19th century (textile mills, railways). The movement aimed to solve problems related to low wages, working hours, and job security. Leaders like Narayan Meghaji Lokhande organized workers. In 1920, the All India Trade Union Congress (AITUC) was established. However, post-1990s globalization has affected the strength of these movements.
(B) Do as directed (any one): (2 Marks)
(1) Complete the following chart: The Electoral Process
Role of the Election Commission:
  1. Prepare the Voters' List
  2. Conduct Elections (or Decide Election Timetable)
Role of the Voters:
  1. Cast Vote
  2. Follow the Code of Conduct (and select the right candidate)
(2) Complete the following concept map: Social challenges faced by Indian Democracy
Social Challenges
Communalism
Naxalism
Corruption
Criminalisation of Politics

9. Answer in brief (any one): (2 Marks)
(1) State the norms that are set by the Election Commission to get recognition as a national party.
Ans: A political party must fulfill the following criteria to be recognized as a National Party:
  • It must secure at least 6% of valid votes in four or more states in the Lok Sabha or State Assembly elections AND return at least 4 members to the Lok Sabha from any state or states.
  • OR: The candidates of a party must be elected from a minimum of 2% of the constituencies in Lok Sabha (approx. 11 seats), and these candidates must be elected from at least three different states.

(2) Which factors are required for the success of democracy in India?
Ans:
  • Empowerment of Citizens: Through rights like RTI, citizens must be active participants.
  • Social Justice: Policies of reservation and protection of minorities to ensure equality.
  • Decentralization: Strengthening local self-government institutions (Gram Panchayats, Municipalities).
  • Independent Judiciary: To interpret the constitution and protect citizens' rights.
  • Education and Awareness: An educated citizenry is crucial for making informed choices.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com