HSC Secretarial Practice Board Paper Solution 2025 (Hindi Medium)

рд╕рдЪिрд╡ीрдп рдкрдж्рдзрддि (Secretarial Practice) - рдХрдХ्рд╖ा 12рд╡ीं рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2025 (рд╣рд▓)

рдмोрд░्рдб: рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдмोрд░्рдб (HSC)

рджिрдиांрдХ: 18 рдлрд░рд╡рд░ी 2025 | рд╕ीрдЯ рдиंрдмрд░: J-296

рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕंрдХ: 80 | рд╕рдордп: 3 рдШंрдЯे

рдк्рд░. рез. (рдЕ) рдиिрдо्рди рджिрдП рдЧрдП рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рд╡ाрдХ्рдпों рдХो рдкूрд░्рдг рдХрд░рдХे рдкुрдиः рд▓िрдЦिрдП: [рел]

(рез) рдмंрдзрдкрдд्рд░ рдХा рдзाрд░рдХ рдХंрдкрдиी рдХा ---- рд╣ोрддा рд╣ै।

(рдЕ) рд╕рдЪिрд╡    (рдм) рд╕्рд╡ाрдоी    (рдХ) рдЙрдд्рддрдорд░्рдг/рд▓ेрдирджाрд░

рдЙрдд्рддрд░: рдмंрдзрдкрдд्рд░ рдХा рдзाрд░рдХ рдХंрдкрдиी рдХा (рдХ) рдЙрдд्рддрдорд░्рдг/рд▓ेрдирджाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

(реи) рдХंрдкрдиी рдХो рдЬрдоाрдХрд░्рддाрдУं рдХे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП ---- рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै।

(рдЕ) рдЛрдгрдкрдд्рд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рдд    (рдм) рдЬрдоा рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рдд    (рдХ) рд╕ाрдЦ рд╢्рд░ेрдгीрдпрди рд╕ंрд╕्рдеा

рдЙрдд्рддрд░: рдХंрдкрдиी рдХो рдЬрдоाрдХрд░्рддाрдУं рдХे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП (рдм) рдЬрдоा рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै।

(рей) рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдкрд░ ---- рджрд░ рд╕े рдм्рдпाрдЬ рджेрдп рд╣ोрддा рд╣ै।

(рдЕ) рд╕्рдеाрдпी    (рдм) рдЕрд╕्рдеाрдпी    (рдХ) рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд

рдЙрдд्рддрд░: рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдкрд░ (рдЕ) рд╕्рдеाрдпी рджрд░ рд╕े рдм्рдпाрдЬ рджेрдп рд╣ोрддा рд╣ै।

(рек) рдбिрдоेрдЯ рдХिрдП рдЧрдП рдЕंрд╢ ---- рд╣ोрддे рд╣ैं।

(рдЕ) рдЕрд╣рд╕्рддांрддрд░рдгीрдп    (рдм) рдлंрдЧीрдмрд▓    (рдХ) рд╡ाрд╣рдХ

рдЙрдд्рддрд░: рдбिрдоेрдЯ рдХिрдП рдЧрдП рдЕंрд╢ (рдм) рдлंрдЧीрдмрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं।

(рел) рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоुрдж्рд░ा рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें ------- рдХे рдиिрд░्рдЧрдорди рдж्рд╡ाрд░ा рдЛрдгрдкूँрдЬी рдЬुрдЯाрддी рд╣ै।

(рдЕ) рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ाрдЦрдкрдд्рд░    (рдм) рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╡िрдкрдд्рд░    (рдХ) рд░ाрдЬрдХोрд╖ рдкрдд्рд░

рдЙрдд्рддрд░: рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоुрдж्рд░ा рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें (рдХ) рд░ाрдЬрдХोрд╖ рдкрдд्рд░ рдХे рдиिрд░्рдЧрдорди рдж्рд╡ाрд░ा рдЛрдгрдкूँрдЬी рдЬुрдЯाрддी рд╣ै।
рдк्рд░. рез. (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдпों рдоें рд╕े рд░ेрдЦांрдХिрдд рд╢рдм्рдж рд╕ुрдзाрд░рдХрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдкुрдиः рд▓िрдЦिрдП : [рел]

(рез) рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдмिрдХ्рд░ी рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдЙрдд्рддрд░: рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдмिрдХ्рд░ी рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж рдХो рдЕрдоेрд░िрдХрди рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж рдХрд╣рддे рд╣ैं।

(реи) рдПрдл.рдкी.рдУ. (FPO) рдоें рдЬрдирддा рдХो рдк्рд░рдердорддः рдЕंрд╢ों рдХा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░: рдЖрдИ.рдкी.рдУ. (IPO) рдоें рдЬрдирддा рдХो рдк्рд░рдердорддः рдЕंрд╢ों рдХा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

(рей) рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢рдзाрд░िрдпों рдХो рдоुрдл्рдд рдЙрдкрд╣ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рдЙрдд्рддрд░: рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рд╕рдорддा рдЕंрд╢рдзाрд░िрдпों рдХो рдоुрдл्рдд рдЙрдкрд╣ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

(рек) рд▓ाрднांрд╢ рдХा рднुрдЧрддाрди рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдХрд░рдиा рдХंрдкрдиी рдХे рд▓िрдП рдмंрдзрдирдХाрд░ी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░: рдм्рдпाрдЬ рдХा рднुрдЧрддाрди рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдХрд░рдиा рдХंрдкрдиी рдХे рд▓िрдП рдмंрдзрдирдХाрд░ी рд╣ै।

(рел) рдЕंрд╢ рдмाрдЬ़ाрд░ рдоुрдж्рд░ा рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░: рдЕंрд╢ рдмाрдЬ़ाрд░ рдкूँрдЬी рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।

Secretarial Practice Board Papers

рдк्рд░. рез. (рдХ) рдЙрдЪिрдд рдЬोрдб़िрдпाँ рдоिрд▓ाрдЗрдП : [рел]
'рдЕ' рдЧुрдЯ 'рдм' рдЧुрдЯ (рдЙрдд्рддрд░)
(рдЕ) рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬ़ाрд░ (рек) рд╡िрдд्рддीрдп рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░
(рдм) рд╕рдорддा рдЕंрд╢ рдкूँрдЬी (рел) рдЬोрдЦिрдо рдкूँрдЬी
(рдХ) рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों рдкрд░ рдк्рд░рднाрд░ (рез) рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЛрдгрдкрдд्рд░
(рдб) рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░ी рдЕрдзिрдиिрдпрдо (реи) резрепрепрем
(рдЗ) рдкूँрдЬी рд╕ंрд░рдЪрдиा (рей) рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рд░ोрддों рдХा рдоिрд╢्рд░рдг
рдк्рд░. рез. (рдб) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрдерди 'рд╕рдд्рдп' рд╣ैं рдпा 'рдЕрд╕рдд्рдп' рд▓िрдЦिрдП। [рел]

(рез) рдПрдХ рдмाрд░ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд▓ाрднांрд╢ рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।

рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп

(реи) рдХंрдкрдиी рдХे рдкाрд░्рд╖рдж рд╕ीрдоा рдиिрдпрдо рдХे 'рдкूँрдЬी рд╡ाрдХ्рдп' рдоें рдЕрдзिрдХृрдд рдкूँрдЬी рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп

(рей) рд╕्рдеाрдпी рдкूँрдЬी рдХो 'рдкрд░िрд╡ाрд╣ी рдкूँрдЬी' (Circulating Capital) рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд╕рдд्рдп (рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдкूँрдЬी рдХो рдкрд░िрд╡ाрд╣ी рдкूँрдЬी рдХрд╣рддे рд╣ैं)।

(рек) рдЬрдоाрдХрд░्рддाрдУं рдХो рдорддाрдзिрдХाрд░ рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд╕рдд्рдп

(рел) рдоुंрдмрдИ рдЕंрд╢ рдмाрдЬ़ाрд░ (рдмी.рдПрд╕.рдИ) рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рдЕंрд╢ рдмाрдЬ़ाрд░ рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп
рдк्рд░. реи. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕ंрдЬ्рдЮाрдПँ/ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : [рео]

(рез) рд╕्рдеाрдпी рдкूँрдЬी

рд╕्рдеाрдпी рдкूँрдЬी рд╡рд╣ рдкूँрдЬी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕्рдеाрдпी рд╕ंрдкрдд्рддिрдпों (рдЬैрд╕े рднूрдоि, рднрд╡рди, рд╕ंрдпंрдд्рд░ рдФрд░ рдорд╢ीрдирд░ी) рдХो рдЦрд░ीрджрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдкूँрдЬी рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдоें рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि рдХे рд▓िрдП рдиिрд╡ेрд╢िрдд рд░рд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдкुрдирд░्рд╡िрдХ्рд░рдп рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рдЦрд░ीрджा рдЬाрддा।

(реи) рдЕрдзिрдХोрд╖ рдЕрдзिрд╡िрдХрд░्рд╖ (Overdraft)

рдЕрдзिрдХोрд╖ рдЕрдзिрд╡िрдХрд░्рд╖ (рдУрд╡рд░рдб्рд░ाрдл्рдЯ) рдмैंрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиे рдЪाрд▓ू рдЦाрддा рдзाрд░рдХों рдХो рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд, рдЦाрддाрдзाрд░рдХ рдЕрдкрдиे рдЦाрддे рдоें рдЬрдоा рд░ाрд╢ि рд╕े рдЕрдзिрдХ рд░ाрд╢ि рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ीрдоा рддрдХ рдиिрдХाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓ीрди рдЛрдг рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ै।

(рей) рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░

рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдПрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд╣ै рдЬो рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиी рд╕рд░्рд╡рдоुрдж्рд░ा (Common Seal) рдХे рддрд╣рдд рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдП рдЧрдП рдЛрдг рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдзाрд░рдХ рдХा рдиाрдо, рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा, рдм्рдпाрдЬ рджрд░ рдЖрджि рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै।

(рек) рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЬрдоाрдПँ

рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЬрдоा рд╡рд╣ рдЬрдоा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рдХंрдкрдиी рдЕрдкрдиी рдХिрд╕ी рдоूрд░्рдд рд╕ंрдкрдд्рддि рдкрд░ рдк्рд░рднाрд░ (Charge) рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрджि рдХंрдкрдиी рдЬрдоा рд░ाрд╢ि рд╡ाрдкрд╕ рдХрд░рдиे рдоें рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣рддी рд╣ै, рддो рдЬрдоाрдХрд░्рддा рдЙрд╕ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рдмेрдЪрдХрд░ рдЕрдкрдиी рд░ाрд╢ि рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

(рел) рд░िрдордЯेрд░िрдпрд▓ाрдИрдЬेрд╢рди/ рднौрддिрдХीрдХрд░рдг

рд░िрдордЯेрд░िрдпрд▓ाрдИрдЬेрд╢рди (Remat) рд╡рд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ (рдбिрдоेрдЯ) рд░ूрдк рдоें рд░рдЦी рдЧрдИ рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХो рдкुрдиः рднौрддिрдХ (рдХाрдЧрдЬी) рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдбिрдоेрдЯ рдХी рд╡िрдкрд░ीрдд рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।

(рем) рддेрдЬрдб़िрдпा (Bull)

рддेрдЬрдб़िрдпा рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рдХा рд╡рд╣ рд╕рдЯ्рдЯेрдмाрдЬ рд╣ै рдЬो рдпрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХी рдХीрдорддें рдмрдв़ेंрдЧी। рдЗрд╕рд▓िрдП, рд╡рд╣ рдХрдо рдХीрдордд рдкрд░ рд╢ेрдпрд░ рдЦрд░ीрджрддा рд╣ै рддाрдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЙрди्рд╣ें рдКँрдЪी рдХीрдордд рдкрд░ рдмेрдЪрдХрд░ рд▓ाрдн рдХрдоा рд╕рдХे।
рдк्рд░. рей. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдШрдЯрдиाрдУं рдПрд╡ं рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиा рдордд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : [рем]

(рез) рд╕्рдЯाрд░ рдХंрдкрдиी рд▓िрдоिрдЯेрдб рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдкрд╢्рдЪाрдд् рдХे рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ (FPO) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬрдирддा рдХो рдЕрдкрдиे рдЕंрд╢ों рдХा рдиिрд░्рдЧрдорди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдХिрдП рдЧрдП рдЕंрд╢ों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕंрд╢ों рдХी рдоाँрдЧ рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдХृрдкрдпा рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХो рд╕рд▓ाрд╣ рджीрдЬिрдП।

  1. рдХ्рдпा рдХंрдкрдиी рдХो рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рд╕рдоिрддि рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП?
    рд╣ाँ, рдпрджि рдЕंрд╢ों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ैं (рдЕрддि-рдЕрднिрджाрди), рддो рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХो рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдФрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП 'рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рд╕рдоिрддि' рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।
  2. рдЬिрди рдЖрд╡ेрджрдХों рдХो рдХंрдкрдиी рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯिрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рдЙрди्рд╣ें рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдХैрд╕े рд╕ूрдЪिрдд рдХिрдпा рдЬाрдП?
    рдХंрдкрдиी рдХो рдЙрди्рд╣ें 'рдЖрд╡ंрдЯрди рдкрдд्рд░' (Letter of Allotment) рдпा рдбिрдоेрдЯ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें 'рдЖрд╡ंрдЯрди рд╕ूрдЪрдиा' (Allotment Advice) рднेрдЬрдХрд░ рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
  3. рдХिрддрдиी рдЕрд╡рдзि рдоें рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
    рдХंрдкрдиी рдХो рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдХी рддाрд░ीрдЦ рд╕े 2 рдорд╣ीрдиे рдХे рднीрддрд░ рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै (рдпрджि рдЕंрд╢ рднौрддिрдХ рд░ूрдк рдоें рд╣ैं)।

(реи) рдоि. рдЭेрдб рдж्рд╡ाрд░ा рдкेрдХ्рдпुрд▓िрдпрд░ рдХंрдкрдиी рд▓िрдоिрдЯेрдб рдХे релреж рдЕंрд╢ рднौрддिрдХ рд░ूрдк рдоें рдзाрд░рдг рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं рддрдеा рдЙрдирдХा рд░ूрдкांрддрд░рдг рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ैं।

  1. рдоि. рдЭेрдб рдХा рд╕ी.рдПрдл.рдбी.рдПрдЪ. рдмैंрдХ рд▓िрдоिрдЯेрдб рдоें рдПрдХ рдмрдЪрдд рдЦाрддा рд╣ै। рдХ्рдпा рдЗрд╕ рдЦाрддे рдоें рдбिрдоेрдЯ рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХे рдЕंрд╢ рдЬрдоा рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं?
    рдирд╣ीं, рдмрдЪрдд рдЦाрддे рдоें рдЕंрд╢ рдЬрдоा рдирд╣ीं рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдбिрдоेрдЯ рдЦाрддा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
  2. рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ा рдЦाрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै?
    рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░ी рдкाрд░्рдЯिрд╕िрдкेंрдЯ (DP) рдХे рдкाрд╕ 'рдбिрдоेрдЯ рдЦाрддा' (рд▓ाрднाрд░्рдеी рд╕्рд╡ाрдоी рдЦाрддा) рдЦोрд▓рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
  3. рдбिрдоेрдЯ्рдЯीрдХрд░рдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдХ्рдпा рд░िрдЬрд░्рд╡ рдмैंрдХ рдоि. рдЭेрдб рдХे рдЕंрд╢ों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?
    рдирд╣ीं, рдбिрдоेрдЯ्рдЯीрдХрд░рдг рдХे рдмाрдж рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░ी (рдЬैрд╕े NSDL рдпा CDSL) рдЕंрд╢ों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рд░िрдЬ़рд░्рд╡ рдмैंрдХ (RBI) рдирд╣ीं।

(рей) рдПрдХ्рд╕. рд╡ाрдИ. рдЭेрдб. рдХंрдкрдиी рд▓िрдоिрдЯेрдб рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рд╖ реирежреирез-реиреи рдХे рд▓िрдП рд▓ाрднांрд╢ рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдХिंрддु рдЙрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХंрдкрдиी рдХो рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╕े рдХрдо рд▓ाрдн рд╣ुрдЖ рд╣ै।

  1. рдХ्рдпा рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдоुрдХ्рдд рд╕ंрдЪिрддिрдпों рдоें рд╕े рдк्рд░рддि рдЕंрд╢ ₹ рел рдХी рджрд░ рд╕े рд▓ाрднांрд╢ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै?
    рд╣ाँ, рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рд▓ाрдн рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें, рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХाрдиूрдиी рд╢рд░्рддों рдФрд░ рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоुрдХ्рдд рд╕ंрдЪिрддिрдпों (Free Reserves) рдоें рд╕े рд▓ाрднांрд╢ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
  2. рдХ्рдпा рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рднा рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХे рдмिрдиा рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рд▓ाрднांрд╢ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै?
    рдирд╣ीं, рдЕंрддिрдо рд▓ाрднांрд╢ рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рднा (AGM) рдоें рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдХी рдоंрдЬूрд░ी рдХे рдмाрдж рд╣ी рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  3. рдХ्рдпा рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рднेंрдЯ/рдЙрдкрд╣ाрд░ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд▓ाрднांрд╢ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै?
    рдирд╣ीं, рд▓ाрднांрд╢ рдХा рднुрдЧрддाрди рдХेрд╡рд▓ рдирдХрдж (рдЪेрдХ, рд╡ाрд░ंрдЯ рдпा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░) рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕े рд╡рд╕्рддु рдпा рдЙрдкрд╣ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рдк्рд░. рек. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рддीрди) : [резреи]

(рез) рдЕंрд╢ рддрдеा рдЛрдгрдкрдд्рд░

рдЕंрд╢ (Shares) рдЛрдгрдкрдд्рд░ (Debentures)
рдЕंрд╢ рдХंрдкрдиी рдХी рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдкूँрдЬी рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдХंрдкрдиी рдХी рдЛрдг рдкूँрдЬी (рдЙрдзाрд░ी) рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЕंрд╢рдзाрд░рдХ рдХंрдкрдиी рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЛрдгрдкрдд्рд░рдзाрд░ी рдХंрдкрдиी рдХे рд▓ेрдирджाрд░ (Creditors) рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕंрд╢ों рдкрд░ рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓ाрднांрд╢ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдкрд░ рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдм्рдпाрдЬ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рд╕рдорддा рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдХो рдорддрджाрди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЛрдгрдкрдд्рд░рдзाрд░िрдпों рдХो рдорддрджाрди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै।

(реи) рдЕंрд╢ों рдХा рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг рддрдеा рдЕंрд╢ों рдХा рд╣рд╕्рддांрдХрди (Transmission)

рдЕंрд╢ों рдХा рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг рдЕंрд╢ों рдХा рд╣рд╕्рддांрдХрди (рд╕ंрдХ्рд░рдордг)
рдпрд╣ рд╕рджрд╕्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рдХाрд░्рдп рд╣ै। рдпрд╣ рдХाрдиूрди рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ рдХाрд░्рдп рд╣ै।
рдпрд╣ рддрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рд╕рджрд╕्рдп рдЕрдкрдиे рдЕंрд╢ рдмेрдЪрдиा рдпा рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоें рджेрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рджрд╕्рдп рдХी рдоृрдд्рдпु, рджिрд╡ाрд▓िрдпाрдкрди рдпा рдкाрдЧрд▓рдкрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдоें рдк्рд░ाрдпः рдк्рд░рддिрдлрд▓ (рдзрди) рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рдк्рд░рддिрдлрд▓ рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╕्рдЯाрдо्рдк рдб्рдпूрдЯी рдХा рднुрдЧрддाрди рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рд╕्рдЯाрдо्рдк рдб्рдпूрдЯी рдХा рднुрдЧрддाрди рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

(рей) рдЕंрддिрдо рд▓ाрднांрд╢ рддрдеा рдЕंрддрд░िрдо рд▓ाрднांрд╢

рдЕंрддिрдо рд▓ाрднांрд╢ рдЕंрддрд░िрдо рд▓ाрднांрд╢
рдпрд╣ рд╡िрдд्рддीрдп рд╡рд░्рд╖ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рдмाрдж рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рднा рдоें рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рджो рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рднाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХी рдШोрд╖рдгा рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЦाрддे рдЕंрддिрдо рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдШोрд╖рдгा рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЦाрддे рдЕंрддिрдо рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
рдЗрд╕े рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдХी рдоंрдЬूрд░ी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдХी рдоंрдЬूрд░ी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।
рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕े рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рднुрдЧрддाрди рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдЗрд╕े рд░рдж्рдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

(рек) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рддрдеा рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдмाрдЬ़ाрд░

рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ (рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬ़ाрд░)
рдпрд╣ рдирдИ рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХे рдиिрд░्рдЧрдорди рдХा рдмाрдЬ़ाрд░ рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╕े рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХे рдХ्рд░рдп-рд╡िрдХ्рд░рдп рдХा рдмाрдЬ़ाрд░ рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рдХंрдкрдиी рд╕ीрдзे рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХो рдк्рд░рддिрднूрддिрдпाँ рдмेрдЪрддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдиिрд╡ेрд╢рдХ рдЖрдкрд╕ рдоें рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдХीрдорддें рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рддрдп рдХी рдЬाрддी рд╣ैं। рдХीрдорддें рдоांрдЧ рдФрд░ рдЖрдкूрд░्рддि рдХी рд╢рдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рддрдп рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: IPO, FPO. рдЙрджाрд╣рд░рдг: BSE, NSE.
рдк्рд░. рел. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП ( рдХोрдИ рджो ) : [рео]

(рез) рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ों рдХे рдиिрд░्рдЧрдорди рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд▓िрдЦिрдП।

рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХंрдкрдиी рдХो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै:

  • рдЕрдзिрдХृрддрддा: рдХंрдкрдиी рдХी рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी (Articles of Association) рдоें рдмोрдирд╕ рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢: рдмोрдирд╕ рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдиुрдоोрджिрдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • рд╕्рд░ोрдд: рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рдХेрд╡рд▓ рдоुрдХ्рдд рд╕ंрдЪिрддिрдпों, рдк्рд░рддिрднूрддि рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рдЦाрддे рдпा рдкूँрдЬी рд╢ोрдзрди рд╕ंрдЪрдп рдЦाрддे рд╕े рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рдЪूрдХ рдирд╣ीं: рдХंрдкрдиी рдиे рдЛрдгों рдХे рдм्рдпाрдЬ рдпा рдоूрд▓рдзрди рдХे рднुрдЧрддाрди рдоें рдЪूрдХ рдирд╣ीं рдХी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • рдкूрд░्рдг рджрдд्рдд: рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рдХेрд╡рд▓ рдкूрд░्рдг рджрдд्рдд (Fully paid-up) рдЕंрд╢ों рдкрд░ рд╣ी рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рд▓ाрднांрд╢ рдХे рдмрджрд▓े рдирд╣ीं: рд▓ाрднांрд╢ рдХे рдмрджрд▓े рдмोрдирд╕ рдЕंрд╢ рдЬाрд░ी рдирд╣ीं рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे।

(реи) рдм्рдпाрдЬ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।

  • рдкूँрдЬी рдХी рдХीрдордд: рдм्рдпाрдЬ рдЙрдзाрд░ рд▓ी рдЧрдИ рдкूँрдЬी рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдмрджрд▓े рдЪुрдХाрдИ рдЧрдИ рдХीрдордд рд╣ै।
  • рдиिрд╢्рдЪिрдд рджрд░: рдм्рдпाрдЬ рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдкूрд░्рд╡-рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдФрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рджрд░ рдкрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा: рдм्рдпाрдЬ рдХा рднुрдЧрддाрди рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै, рдЪाрд╣े рдХंрдкрдиी рдХो рд▓ाрдн рд╣ो рдпा рд╣ाрдиि।
  • рд▓ाрдн рдкрд░ рдк्рд░рднाрд░: рдм्рдпाрдЬ рдХो рд▓ाрдн рдкрд░ рдк्рд░рднाрд░ (Charge against profit) рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдХрд░-рдХрдЯौрддी рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рд▓ेрдирджाрд░: рдпрд╣ рдЛрдгрдкрдд्рд░рдзाрд░िрдпों, рдЬрдоाрдХрд░्рддाрдУं рдпा рдмैंрдХों рдЬैрд╕े рд▓ेрдирджाрд░ों рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

(рей) рд╕्рдХंрдз рд╡िрдиिрдордп/рдЕंрд╢ рдмाрдЬ़ाрд░ рдХी рдХोрдИ рдЪाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд▓िрдЦिрдП।

  • рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХा рдмाрдЬ़ाрд░: рдпрд╣ рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдХंрдкрдиिрдпों, рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд░्рдз-рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рдк्рд░рддिрднूрддिрдпाँ рдЦрд░ीрджी рдФрд░ рдмेрдЪी рдЬाрддी рд╣ैं।
  • рд╕ंрдЧрдаिрдд рдмाрдЬ़ाрд░: рдпрд╣ рд╕ेрдмी (SEBI) рдХे рдиिрдпрдоों рдФрд░ рд╡िрдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдПрдХ рд╕ंрдЧрдаिрдд рдмाрдЬ़ाрд░ рд╣ै।
  • рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз рдк्рд░рддिрднूрддिрдпाँ: рдпрд╣ाँ рдХेрд╡рд▓ рдЙрди рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рд╕्рдЯॉрдХ рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рдоें рд╕ूрдЪीрдмрдж्рдз (Listed) рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕्рдеाрди: рдпрд╣ рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рднौрддिрдХ рд╕्рдеाрди (рдЬैрд╕े рджрд▓ाрд▓ рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ) рдпा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдк्рд▓ेрдЯрдл़ॉрд░्рдо рд╣ै рдЬрд╣ाँ рджрд▓ाрд▓ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
  • рд╕рджрд╕्рдпрддा: рдХेрд╡рд▓ рдЕрдзिрдХृрдд рд╕рджрд╕्рдп (рджрд▓ाрд▓) рд╣ी рд╕्рдЯॉрдХ рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдк्рд░. рем. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡िрдзाрди рдХाрд░рдг рд╕рд╣िрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП ( рдХोрдИ рджो ) : [рео]

(рез) рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рд╕ंрдЧрдарди/рдлрд░्рдо рдХे рд▓िрдП рд╡िрдд्рдд рдкूрд░्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдХрд▓्рдк рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдХाрд░рдг:

  • рдПрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХो рд╡िрднिрди्рди рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों (рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ, рдордз्рдпрдордХाрд▓िрдХ рдФрд░ рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓िрдХ) рдХे рд▓िрдП рдкूँрдЬी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдкूँрдЬी рдЬुрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХंрдкрдиी рд╕рдорддा рдЕंрд╢, рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ рдФрд░ рдк्рд░рддिрдзाрд░िрдд рдЖрдп рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
  • рдЛрдг рдкूँрдЬी рдХे рд▓िрдП рдХंрдкрдиी рдЛрдгрдкрдд्рд░, рдмांрдб, рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬрдоा, рдпा рдмैंрдХ рдЛрдг рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓े рд╕рдХрддी рд╣ै।
  • рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕्рд░ोрдд рдХी рдЕрдкрдиी рд▓ाрдЧрдд, рдЬोрдЦिрдо рдФрд░ рд▓ाрдн рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдХंрдкрдиी рдЕрдкрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдкूँрдЬी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

(реи) рдХंрдкрдиी рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ी рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдиिрд░्рдЧрдоिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдХाрд░рдг:

  • рдХंрдкрдиी рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2013 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХोрдИ рднी рдХंрдкрдиी рдорддाрдзिрдХाрд░ рд╡ाрд▓े рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी।
  • рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП, рдХंрдкрдиिрдпों рдХो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े 'рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд' рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдХंрдкрдиिрдпां рдЕрдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдпा рдЕрд╢ोрдз्рдп (Irredeemable) рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддीं; рд╕рднी рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдХे рдмाрдж рдЪुрдХाрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
  • рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкाрд░िрдд рдХрд░рдХे рд╣ी рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

(рей) рдХंрдкрдиी рдХो рдЬрдоा рдХे рд▓िрдП рдкрд░िрдкрдд्рд░/рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рддे рд╕рдордп рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХी рдкूрд░्рддि рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी рд╣ै।

рдХाрд░рдг:

  • рдЬрдм рдХोрдИ рдХंрдкрдиी рдЬрдирддा рдпा рд╕рджрд╕्рдпों рд╕े рдЬрдоा рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рддो рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдпा рдкрд░िрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
  • рдЗрд╕ рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдоें рдХंрдкрдиी рдХी рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрддि, рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рд░ेрдЯिंрдЧ, рдЬрдоा рдпोрдЬрдиा рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдФрд░ рдк्рд░рдмंрдзрди рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • рдЗрд╕рдХी рдПрдХ рдк्рд░рддि рдХंрдкрдиी рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ाрд░ (ROC) рдХे рдкाрд╕ рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рдиी рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХो рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓े рдФрд░ рд╡े рд╕ोрдЪ-рд╕рдордЭрдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓े рд╕рдХें।

(рек) рдЖрдИ.рдПрд╕.рдЖрдИ.рдПрди. (ISIN) рдбिрдоेрдЯ рдХा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдШрдЯрдХ рд╣ै।

рдХाрд░рдг:

  • ISIN (International Securities Identification Number) рдПрдХ 12-рдЕंрдХीрдп рдЕрд▓्рдл़ाрди्рдпूрдоेрд░िрдХ рдХोрдб рд╣ै рдЬो рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░ी рд╕िрд╕्рдЯрдо (рдбिрдоेрдЯ) рдоें, рд╢ेрдпрд░ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि ISIN рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдпрд╣ рдПрдХ рд╣ी рдХंрдкрдиी рдХे рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдЯ्рд░ेрдбिंрдЧ рдФрд░ рдиिрдкрдЯाрди рдоें рдн्рд░рдо рд╕े рдмрдЪрдиे рдФрд░ рд╕рдЯीрдХрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП ISIN рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
рдк्рд░. рен. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП ( рдХोрдИ рджो ) : [резреж]

(рез) рдЬрдоाрдХрд░्рддा рдХो рдЙрд╕рдХी рдЬрдоा рдХा рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рд╕ंрдмंрдзी рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдП।

рд╕्рдЯाрд░ рдЗंрдбрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рд▓िрдоिрдЯेрдб
рдкंрдЬीрдХृрдд рдХाрд░्рдпाрд▓рдп: 12, рдПрдо.рдЖрдИ.рдбी.рд╕ी., рдкुрдгे - 411001

рд╕ंрджрд░्рдн рдХ्рд░: D/Ren/2025/101
рджिрдиांрдХ: 18 рдлрд░рд╡рд░ी 2025
рдк्рд░рддि,
рд╢्рд░ी рдЕрдЬрдп рдХुрдоाрд░,
15, рд╢िрд╡ाрдЬी рдкाрд░्рдХ,
рдоुंрдмрдИ - 400028

рд╡िрд╖рдп: рд╕ाрд╡рдзि рдЬрдоा рдХे рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें।

рдорд╣ोрджрдп,

рд╣рдоें рдЖрдкрдХी рд╕ाрд╡рдзि рдЬрдоा рдХे рдирд╡ीрдиीрдХрд░рдг рдХे рд▓िрдП рджिрдиांрдХ 10 рдлрд░рд╡рд░ी 2025 рдХा рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ। рд╣рдоें рдЖрдкрдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЦुрд╢ी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдиे рдЖрдкрдХी рдЬрдоा рд░ाрд╢ि рдХो рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдирд╡ीрдиीрдХृрдд рдХрд░рдиे рдХी рдоंрдЬूрд░ी рджे рджी рд╣ै।

рдирд╡ीрдиीрдХृрдд рдЬрдоा рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै:

рдоूрд▓ рд░рд╕ीрдж рдХ्рд░. рдирдИ рд░рд╕ीрдж рдХ्рд░. рд░ाрд╢ि (₹) рдЕрд╡рдзि рдм्рдпाрдЬ рджрд░
FD-5001 FD-6055 25,000 1 рд╡рд░्рд╖ 9% рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖

рдирдИ рд╕ाрд╡рдзि рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж (FDR) рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ै। рд╣рдоाрд░ी рдХंрдкрдиी рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдзрди्рдпрд╡ाрдж।


рднрд╡рджीрдп,
рд╕्рдЯाрд░ рдЗंрдбрд╕्рдЯ्рд░ीрдЬ рд▓िрдоिрдЯेрдб рдХे рд▓िрдП
рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░/-
рдХंрдкрдиी рд╕рдЪिрд╡

рд╕ंрд▓рдЧ्рди: рдирдИ рд╕ाрд╡рдзि рдЬрдоा рд░рд╕ीрдж рдХ्рд░. 6055

(реи) рдЛрдгрдкрдд्рд░рдзाрд░िрдпों рдХो рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдХे рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдП।

рдУрдоेрдЧा рд▓िрдоिрдЯेрдб
рдкंрдЬीрдХृрдд рдХाрд░्рдпाрд▓рдп: 21, рдирд░ीрдорди рдкॉрдЗंрдЯ, рдоुंрдмрдИ - 400021

рд╕ंрджрд░्рдн рдХ्рд░: DB/Conv/2025/88
рджिрдиांрдХ: 18 рдлрд░рд╡рд░ी 2025
рдк्рд░рддि,
рд╢्рд░ीрдорддी рдк्рд░िрдпा рд╢рд░्рдоा,
рдП-4, рдЧ्рд░ीрди рд╡ैрд▓ी,
рдаाрдгे - 400601

рд╡िрд╖рдп: рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди।

рдорд╣ोрджрдпा,

рдоुрдЭे рдЖрдкрдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдХे рдиिрд░्рдЧрдорди рдХी рд╢рд░्рддों рдФрд░ рджिрдиांрдХ 10 рдлрд░рд╡рд░ी 2025 рдХो рдЖрдпोрдЬिрдд рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕рднा рдоें рдкाрд░िрдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЖрдкрдХे 100 (10%) рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдЛрдгрдкрдд्рд░ों рдХो рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЖрд╡ंрдЯрди рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै:

рдлोрд▓िрдпो рдХ्рд░. рдзाрд░рдг рдХिрдП рдЧрдП рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдЖрд╡ंрдЯिрдд рд╕рдорддा рдЕंрд╢ рд╡िрднेрджрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдХ्рд░.
D-201 100 10 3001 рд╕े 3010 S-505

рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ै। рдЖрдкрдХा рдЛрдгрдкрдд्рд░ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।


рднрд╡рджीрдп,
рдУрдоेрдЧा рд▓िрдоिрдЯेрдб рдХे рд▓िрдП
рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░/-
рдХंрдкрдиी рд╕рдЪिрд╡

(рей) рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рд▓ाрднांрд╢ рдХा рднुрдЧрддाрди рд▓ाрднांрд╢ рдЕрдзिрдкрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЬाрдиे рдХा рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдП।

рд╕рдирд░ाрдЗрдЬ рдоोрдЯрд░्рд╕ рд▓िрдоिрдЯेрдб
рдкंрдЬीрдХृрдд рдХाрд░्рдпाрд▓рдп: рдк्рд▓ॉрдЯ 5, рдПрдо.рдЖрдИ.рдбी.рд╕ी., рдиाрд╕िрдХ - 422001

рд╕ंрджрд░्рдн рдХ्рд░: Div/2025/45
рджिрдиांрдХ: 18 рдлрд░рд╡рд░ी 2025
рдк्рд░рддि,
рд╢्рд░ी рд░ाрдЬेрд╢ рдкाрдЯिрд▓,
рдк्рд▓ॉрдЯ 12, рдЧंрдЧाрдкुрд░ рд░ोрдб,
рдиाрд╕िрдХ - 422005

рд╡िрд╖рдп: рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдкрд░ рд▓ाрднांрд╢ рднुрдЧрддाрди।

рдорд╣ोрджрдп,

рд╣рдоें рдЖрдкрдХो рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЦुрд╢ी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдФрд░ рджिрдиांрдХ 15 рдлрд░рд╡рд░ी 2025 рдХो рдЖрдпोрдЬिрдд рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕рднा рдХी рдоंрдЬूрд░ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХंрдкрдиी рдиे ₹ 2/- рдк्рд░рддि рд╕рдорддा рдЕंрд╢ рд▓ाрднांрд╢ рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдЖрдкрдХो рджेрдп рд▓ाрднांрд╢ рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै:

рдлोрд▓िрдпो рдХ्рд░. рдЕंрд╢ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд▓ाрднांрд╢ рджрд░ (рдк्рд░рддि рдЕंрд╢) рдХुрд▓ рд▓ाрднांрд╢ (₹) рд╡ाрд░ंрдЯ рдХ्рд░.
S-1002 500 ₹ 2/- 1,000/- DW-9988

рд▓ाрднांрд╢ рдЕрдзिрдкрдд्рд░ (Dividend Warrant) рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ै। рдХृрдкрдпा рдЗрд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдмैंрдХ рдЦाрддे рдоें рдЬрдоा рдХрд░ें।


рднрд╡рджीрдп,
рд╕рдирд░ाрдЗрдЬ рдоोрдЯрд░्рд╕ рд▓िрдоिрдЯेрдб рдХे рд▓िрдП
рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░/-
рдХंрдкрдиी рд╕рдЪिрд╡
рдк्рд░. рео. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП ( рдХोрдИ рдПрдХ ) : [рео]

(рез) рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ рдХ्рдпा рд╣ैं? рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ों рдХे рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд▓िрдЦिрдП।

рдЕрд░्рде: рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ рд╡े рдЕंрд╢ рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े:
1. рд▓ाрднांрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдкрд╣рд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рджрд░ рдкрд░)।
2. рдХंрдкрдиी рдХे рд╕рдоाрдкрди рдХे рд╕рдордп рдкूँрдЬी рд╡ाрдкрд╕ी рдХा рдкрд╣рд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░।

рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ों рдХे рдк्рд░рдХाрд░:

  1. рд╕ंрдЪрдпी рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Cumulative): рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд▓ाрдн рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд▓ाрднांрд╢ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрддा, рддो рд╡рд╣ рдмрдХाрдпा рд▓ाрднांрд╢ рдЬрдоा рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓ाрднों рдоें рд╕े рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  2. рдЕрд╕ंрдЪрдпी рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Non-Cumulative): рдЗрдирдХा рд▓ाрднांрд╢ рдЬрдоा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЬिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд▓ाрдн рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд▓ाрднांрд╢ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдпрджि рд▓ाрднांрд╢ рдЫूрдЯ рдЬाрдП, рддो рд╡рд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
  3. рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рднाрдЧी рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Participating): рдЗрди्рд╣ें рдиिрд╢्рдЪिрдд рд▓ाрднांрд╢ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рд╕рдорддा рдЕंрд╢рдзाрд░рдХों рдХो рд▓ाрднांрд╢ рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдмрдЪे рд╣ुрдП рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд▓ाрдн рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рдоिрд▓рддा рд╣ै।
  4. рдЕрдиाрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рднाрдЧी рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Non-Participating): рдЗрди्рд╣ें рдХेрд╡рд▓ рдиिрд╢्рдЪिрдд рджрд░ рдкрд░ рд▓ाрднांрд╢ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд▓ाрдн рдоें рдХोрдИ рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा।
  5. рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Convertible): рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдХे рдмाрдж рдЗрди्рд╣ें рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдоें рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  6. рдЕрдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Non-Convertible): рдЗрди्рд╣ें рд╕рдорддा рдЕंрд╢ों рдоें рдирд╣ीं рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा।
  7. рдоोрдЪрдиीрдп/рд╢ोрдзрдиीрдп рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Redeemable): рдХंрдкрдиी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд╡рдзि рдХे рдмाрдж рдЗрдирдХी рдкूँрдЬी рд╡ाрдкрд╕ рдХрд░ рджेрддी рд╣ै।
  8. рдЕрдоोрдЪрдиीрдп/рдЕрд╢ोрдзрдиीрдп рдкूрд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЕंрд╢ (Irredeemable): рдЗрдирдХी рдкूँрдЬी рдХेрд╡рд▓ рдХंрдкрдиी рдХे рд╕рдоाрдкрди рдкрд░ рд╣ी рд╡ाрдкрд╕ рдоिрд▓рддी рд╣ै। (рдХंрдкрдиी рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2013 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдм рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдЧрдорди рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рд╣ै)।

(реи) рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा/ рдХाрд░्рдпрд╡िрдзि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।

рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЪрд░рдгों рдоें рд╣ोрддी рд╣ै:

  1. рдЖрд╡ंрдЯрди рд╕рдоिрддि рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि: рдпрджि рдЖрд╡ेрджрдиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै, рддो рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдЖрд╡ंрдЯрди рдиीрддि рддрдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрд╡ंрдЯрди рд╕рдоिрддि рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  2. рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХी рд╕рднा: рдЖрд╡ंрдЯрди рдлॉрд░्рдоूрд▓े рдХो рдоंрдЬूрд░ी рджेрдиे рдФрд░ рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯрди рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ рдХी рд╕рднा рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
  3. рдЖрд╡ंрдЯрди рд░ाрд╢ि рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣: (рдпрджि рд▓ाрдЧू рд╣ो) рдХंрдкрдиी рдмैंрдХ рдХो рдЖрд╡ेрджрдХों рд╕े рдЖрд╡ंрдЯрди рд░ाрд╢ि рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджेрддी рд╣ै।
  4. рдЖрд╡ेрджрди рд░ाрд╢ि рдХा рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг: рдк्рд░ाрдк्рдд рдЖрд╡ेрджрди рд░ाрд╢ि рдХो 'рдЕंрд╢ рдкूँрдЬी рдЦाрддे' рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  5. рдЖрд╡ंрдЯрди рдкрдд्рд░ / рдЦेрдж рдкрдд्рд░ рднेрдЬрдиा:
    • рдЖрд╡ंрдЯрди рдкрдд्рд░: рдЬिрди рдЖрд╡ेрджрдХों рдХो рдЕंрд╢ рдЖрд╡ंрдЯिрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рдЖрд╡ंрдЯрди рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдЬाрддा рд╣ै।
    • рдЦेрдж рдкрдд्рд░: рдЬिрди्рд╣ें рдЕंрд╢ рдирд╣ीं рдоिрд▓े, рдЙрди्рд╣ें рдЦेрдж рдкрдд्рд░ рдХे рд╕ाрде рд░िрдлंрдб рднेрдЬा рдЬाрддा рд╣ै।
  6. рдЖрд╡ंрдЯрди рд╡िрд╡рд░рдгिрдХा рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рдиा: рдЖрд╡ंрдЯрди рдХे 30 рджिрдиों рдХे рднीрддрд░ рдХंрдкрдиी рдХो рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ाрд░ рдСрдл рдХंрдкрдиीрдЬ (ROC) рдХे рдкाрд╕ 'рдЖрд╡ंрдЯрди рд╡िрд╡рд░рдгिрдХा' (Return of Allotment) рджाрдЦिрд▓ рдХрд░рдиी рд╣ोрддी рд╣ै।
  7. рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा: рдХंрдкрдиी рдХो рдЖрд╡ंрдЯрди рдХे 2 рдорд╣ीрдиे рдХे рднीрддрд░ рдЕंрд╢ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╣ोрддे рд╣ैं (рднौрддिрдХ рдЕंрд╢ों рдХे рдоाрдорд▓े рдоें) рдпा рдбिрдоेрдЯ рдЦाрддे рдоें рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।
  8. рд╕рджрд╕्рдп рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░ рдоें рдк्рд░рд╡िрд╖्рдЯि: рд╕рдЪिрд╡ рдЖрд╡ंрдЯिрдд рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдиाрдо рд╕рджрд╕्рдп рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░ рдоें рджрд░्рдЬ рдХрд░рддा рд╣ै।
Name Page No. 1 Name Page No. 2 Name Page No. 3 Name Page No. 4 Name Page No. 5 Name Page No. 6 Name Page No. 7 HSC Board Exam Paper Header