Showing posts with label Question Paper Solution. Show all posts
Showing posts with label Question Paper Solution. Show all posts

Geography Paper II (N 441) Solution | July 2024 | Hindi Medium | SSC Maharashtra Board

рднूрдЧोрд▓ рдкेрдкрд░-II (N 441) рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╣рд▓ - рдЬुрд▓ाрдИ 2024

рдк्рд░рд╢्рди 1. рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░-рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦिрдП : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬाрдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рднौрдЧोрд▓िрдХ рдШрдЯрдХों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдЗрд╕े рд╣ी ............................ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
  • (i) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднेंрдЯ
  • (ii) рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди
  • (iii) рдЬрдирдЧрдгрдиा
  • (iv) рдЧृрд╣ рднेंрдЯ
рдЙрдд्рддрд░: (i) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднेंрдЯ

(2) рднाрд░рдд ................... рдкрджाрд░्рде рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕ाрд░рднрд░ рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  • (i) рддिрд▓рд╣рди
  • (ii) рдХॉрдлी
  • (iii) рдХोрдХो
  • (iv) рдорд╕ाрд▓ा
рдЙрдд्рддрд░: (iv) рдорд╕ाрд▓ा

(3) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ ..................... рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै।
  • (i) рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдоेрд░िрдХा
  • (ii) рдПрд╢िрдпा
  • (iii) рджрдХ्рд╖िрдгी рдЕрдоेрд░िрдХा
  • (iv) рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рджрдХ्рд╖िрдгी рдЕрдоेрд░िрдХा

(4) рднाрд░рддीрдп рдоाрдирдХ рд╕рдордп рдЧ्рд░ीрдирд╡िрдЪ рдоाрдирдХ рд╕рдордп рд╕े .................. рдЖрдЧे рд╣ै।
  • (i) 5 рдШंрдЯे 15 рдоिрдирдЯ
  • (ii) 5 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ
  • (iii) 5 рдШंрдЯे 45 рдоिрдирдЯ
  • (iv) 6 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ
рдЙрдд्рддрд░: (ii) 5 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ

рдк्рд░рд╢्рди 2. рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़िрдпाँ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдирджी рдк्рд░рдгाрд▓ी
  • (i) рдЕрдоेрдЬрди рдЬрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ рдоें
  • (ii) рдкुрд░ाрдЧुрдЖрдХु → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें
  • (iii) рд╕ाрдУ рдл्рд░ाрди्рд╕िрд╕рдХो → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ рдоें
  • (iv) рдкेрд░ाрдЧ्рд╡े-рдкрд░ाрдиा рдЬрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рджрдХ्рд╖िрдгी-рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें
рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़ी: (ii) рдкुрд░ाрдЧुрдЖрдХु → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें

(2) рд╕्рдеाрди рд╡ рдЬрд▓рд╡ाрдпु
  • (i) рднाрд░рдд рдХा рд╣рд╡ाрдоाрди → рдоाрдирд╕ूрди
  • (ii) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ рдоें → рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд╡ृрдд्рдд
  • (iii) рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рднाрдЧ рдоें → рдордХрд░ рд╡ृрдд्рдд
  • (iv) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें → рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़ी: (iii) рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рднाрдЧ рдоें → рдордХрд░ рд╡ृрдд्рдд
(рд╕ुрдзाрд░: рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рд╕े рдХрд░्рдХ рд╡ृрдд्рдд (Tropic of Cancer) рдЧुрдЬрд░рддा рд╣ै।)

(3) рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ
  • (i) рд▓िंрдЧ рдЕрдиुрдкाрдд рдХрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
  • (ii) рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЬीрд▓
  • (iii) рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЬीрд▓
  • (iv) рд╡ृрдж्рдзों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़ी: (iii) рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЬीрд▓
(рд╕ुрдзाрд░: рднाрд░рдд рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै।)

(4) рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓
  • (i) рдЧेрдЯрд╡े рдСрдл рдЗंрдбिрдпा → рдоुंрдмрдИ
  • (ii) рдЕрдЬंрддा рдЧुрдлा → рдФрд░ंрдЧाрдмाрдж
  • (iii) рддाрдЬрдорд╣рд▓ → рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
  • (iv) рдХोрд▓рдХाрддा → рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдмрди्рджрд░рдЧाрд╣
рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़ी: (iii) рддाрдЬрдорд╣рд▓ → рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
(рд╕ुрдзाрд░: рддाрдЬрдорд╣рд▓ рдЖрдЧрд░ा рдоें рд╣ै।)

рдк्рд░рд╢्рди 3. рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдпे (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)

(1) рднाрд░рдд - рд╕्рдеाрди рд╡ рд╡िрд╕्рддाрд░

рд╕्рдеाрди: рднाрд░рдд рдЙрдд्рддрд░ी рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рдЧोрд▓ाрд░्рдз рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдПрд╢िрдпा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдХे рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрдЧ рдоें рд╣ै।
рд╡िрд╕्рддाрд░: рднाрд░рдд рдХी рдоुрдЦ्рдп рднूрдоि рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ 8°4' рдЙрдд्рддрд░ рд╕े 37°6' рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рдФрд░ 68°7' рдкूрд░्рд╡ рд╕े 97°25' рдкूрд░्рд╡ рджेрд╢ांрддрд░ рдХे рдмीрдЪ рд╣ै। рдХрд░्рдХ рд░ेрдЦा (23°30' N) рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै। рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХा 7рд╡ां рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рджेрд╢ рд╣ै।

(2) рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдб़ा (The Great Escarpment)

рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि рдХा рдкूрд░्рд╡ी рдврд▓ाрди рдмрд╣ुрдд рддीрд╡्рд░ рд╣ै, рдЬिрд╕े 'рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдб़ा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрдУ рдкाрдЙрд▓ो рд╕े рдкोрд░्рдЯो рдПрд▓ेрдЧ्рд░े рддрдХ рдЗрд╕рдХी рдКँрдЪाрдИ рдПрдХрджрдо рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрдб़ा рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ी рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдкрд╡рдиों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд░ोрдз рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рддрдЯीрдп рднाрдЧों рдоें рднाрд░ी рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдХрдб़े рдХे рдкीрдЫे рдХे рднाрдЧ (рдкрд╢्рдЪिрдо) рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕े 'рд╡ृрд╖्рдЯिрдЫाрдпा рдк्рд░рджेрд╢' рдпा 'рдЕрдиाрд╡ृрд╖्рдЯि рдЪрддुрд╖्рдХोрдг' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

(3) рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡

рднाрд░рдд рдХो рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рдеाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдпрд╣ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоाрд░्рдЧों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु (рдоाрдирд╕ूрди) рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдордд्рд╕्рдп рдкाрд▓рди, рдЦрдиिрдЬ рддेрд▓ (рдЬैрд╕े рдмॉрдо्рдмे рд╣ाрдИ) рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди 4. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рдиिрдо्рди рдШрдЯрдХ рджрд░्рд╢ाрдХрд░ рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП рдПрд╡ं рд╕ूрдЪी рддैрдпाрд░ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)

  • (1) рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рд╕рдмрд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рд░ाрдЬ्рдп (рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓) рдоें рджрд░्рд╢ाрдПं।
  • (2) рдордиाрд╕рдирджीрдп рдмंрджрд░рдЧाрд╣ (Manaus): рдЕрдоेрдЬрди рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े (рдЙрдд्рддрд░ी рдм्рд░ाрдЬीрд▓) рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  • (3) рдкंрдкाрд╕ рдХा рдШाрд╕ рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рджेрд╢: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рд╕ुрджूрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдоें।
  • (4) рдХрдЯिंрдЧा: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╕ूрдЦाрдЧ्рд░рд╕्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░।
  • (5) рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк: рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоेрдЬрди рдирджी рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдкрд░।
  • (6) рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рддрдЯ рдХे рд╕ाрде।

рдк्рд░рд╢्рди 4. (рдЖ) рджिрдП рдЧрдП рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХा 'рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ (2011)' рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

(2) 100 рд╕े рдХрдо рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдШрдирдд्рд╡ рд╡ाрд▓े рдХिрди्рд╣ीं рджो рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдоिрдЬोрд░рдо, рд╕िрдХ्рдХिрдо (рдХोрдИ рджो)।

(3) рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдШрдирдд्рд╡ рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 101 рд╕े 250 рд╡्рдпрдХ्рддि рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी।

(4) рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे 500 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ рд╡ाрд▓े рдХोрдИ рджो рд░ाрдЬ्рдп рдмрддाрдЗрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рдХेрд░рд▓ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु।

(5) рдоिрдЬोрд░рдо рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдШрдирдд्рд╡ рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 100 рд╕े рдХрдо (рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी)।

рдк्рд░рд╢्рди 5. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)

(1) рднाрд░рдд рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢्рд╡ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

рдХाрд░рдг: рднाрд░рдд рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдпुрд╡ाрдУं рдФрд░ рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рд▓ोрдЧों рдХी рдХ्рд░рдп рд╢рдХ्рддि рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдоांрдЧ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЙрджाрд░ीрдХрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрджेрд╢ी рдиिрд╡ेрд╢ рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рд╕рднी рдХाрд░рдгों рд╕े рднाрд░рдд рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

(2) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдиिрдпрдоिрдд рд╣िрдо рд╡рд░्рд╖ा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।

рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрдЧ рдЙрд╖्рдг рдХрдЯिрдмंрдз рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд░ेрдЦा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े рдордХрд░ рд░ेрдЦा рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ाँ рдХा рддाрдкрдоाрди рд╕ाрд▓ рднрд░ рдКँрдЪा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╣िрдордкाрдд рдХे рд▓िрдП рддाрдкрдоाрди рдХा рдЬрдоाрд╡ рдмिंрджु рд╕े рдиीрдЪे рдЬाрдиा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдКँрдЪाрдИ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЬो рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдирд╣ीं рдкाрдпा рдЬाрддा। рдХेрд╡рд▓ рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрдЧ рдоें рдХрднी-рдХрднी рдЕрдкрд╡ाрджाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╣ी рд╣िрдордкाрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

(3) рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдЕрдзिрд╡ाрд╕ рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।

рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ (рдХрдЯिंрдЧा) рд╡ृрд╖्рдЯिрдЫाрдпा рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдЖрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╡рд░्рд╖ा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ूрдЦे рдХी рд╕्рдеिрддि рд░рд╣рддी рд╣ै। рдХृрд╖ि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЬрд▓ рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдХрдаिрди рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдпрд╣ाँ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ (рдЕрдзिрд╡ाрд╕) рд╡िрд░рд▓ рд╣ैं।

(4) рднाрд░рдд рдоें рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдХाрд░рдг: рд╕ूрдЪрдиा рдФрд░ рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдпुрдЧ рдоें, рднाрд░рдд рдоें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рддेрдЬी рд╕े рдмреЭा рд╣ै। 'рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा' рдЬैрд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдФрд░ рдиिрдЬी рдХंрдкрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд╕्рддी рджрд░ों рдкрд░ рд╕ेрд╡ाрдПँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рд╕े рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдлैрд▓ा рд╣ै। рд╡िрд╢ाрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди्рд╕ рдХी рдмрдв़рддी рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рдХाрд░рдг рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рднाрд░рдд рдоें рд╕рдмрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди 6. (рдЕ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рд░ेрдЦाрд▓ेрдЦ (Bar Graph) рдмрдиाрдЗрдП рдПрд╡ं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : (6 рдЕंрдХ)

(рдиोрдЯ: рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдЧ्рд░ाрдл рдкेрдкрд░ рдкрд░ рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдХे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд╕्рддंрдн рдЖрд▓ेрдЦ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП।)

(1) рдХौрдирд╕े рд╡рд░्рд╖ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 2011 (31.2%) рдоें।

(2) 1981 рд╕े 1991 рдЗрд╕ рджрд╢рдХ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдоें рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 1991 (25.7) - 1981 (23.3) = 2.4%

(3) рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 1961 (18.0%) рдоें (рдпा рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े 1961-1971 рджрд╢рдХ рдоें)।

рдк्рд░рд╢्рди 6. (рдЖ) рдЕрдерд╡ा - рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЖрдХृрддिрдпों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :

(рджिрдП рдЧрдП рд╡ृрдд्рддाрд▓ेрдЦों (Pie Charts) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ - рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрдж рдФрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा)

(1) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рдд (48.8%)।

(2) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (67%)।

(3) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рднाрдЧ рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (27.5%)।

(4) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 26%

(5) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдпोрдЧрджाрди рднाрд░рдд рд╕े рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 67% (рдм्рд░ाрдЬीрд▓) - 57% (рднाрд░рдд) = 10%

(6) рднाрд░рдд рдоें рдХौрдирд╕े рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрдо рд▓ेрдХिрди рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп (рдЬीрдбीрдкी рдоें рдХेрд╡рд▓ 17% рдпोрдЧрджाрди рд▓ेрдХिрди 48.8% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै)।

рдк्рд░рд╢्рди 7. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)

(1) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХ्рдпा рд╣ै? рд╕рдоुрдж्рд░ рдХिрдиाрд░े рдЬाрдиे рдкрд░ рдЖрдк рдХौрдирд╕ी рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ рд░рдЦेंрдЧे?

рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди (Field Visit): рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬाрдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХी рднौрдЧोрд▓िрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рднूрдЧोрд▓ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдПрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╡िрдзि рд╣ै।

рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ:

  • рдЬ्рд╡ाрд░-рднाрдЯा (High tide/Low tide) рдХे рд╕рдордп рдХी рдкूрд░्рд╡ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेंрдЧे।
  • рдЧрд╣рд░े рдкाрдиी рдоें рдирд╣ीं рдЙрддрд░ेंрдЧे рдФрд░ рддैрд░рдиे рдХा рдЬोрдЦिрдо рдирд╣ीं рдЙрдаाрдПंрдЧे।
  • рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдХिрдиाрд░े рдлिрд╕рд▓рди рд╡ाрд▓ी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдпा рдХрдб़ों рдкрд░ рдирд╣ीं рдЬाрдПंрдЧे।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд░рдХ्рд╖рдХों (Lifeguards) рдХी рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ेंрдЧे।
  • рд╕ेрд▓्рдлी рд▓ेрддे рд╕рдордп рдЕрдкрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦेंрдЧे।
  • рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪाрдПंрдЧे (рдХрдЪрд░ा рдирд╣ीं рдлैрд▓ाрдПंрдЧे)।

(2) рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рдд рдХी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓िрдЦिрдП।

рд╣िрдоाрд▓рдп: рд╣िрдоाрд▓рдп рдПрдХ рдпुрд╡ा рд╡рд▓िрдд рдкрд░्рд╡рдд рд╣ै рдЬो рднाрд░рдд рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдкाрдоीрд░ рдХी рдЧांрда рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХी рдУрд░ рдПрдХ рдЪाрдк (Arc) рдХे рд░ूрдк рдоें рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।

  • рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ: рд╣िрдоाрд▓рдп рдоें рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░ рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рдоांрддрд░ рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ рд╣ैं:
    1. рд╢िрд╡ाрд▓िрдХ: рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рдФрд░ рдирдИ рд╢्рд░ेрдгी рд╣ै।
    2. рд▓рдШु рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдЪрд▓): рдпрд╣ рд╢िрд╡ाрд▓िрдХ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╣ै।
    3. рд╡ृрд╣рдж рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдж्рд░ी): рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЙрдд्рддрд░ी, рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдФрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХी рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢्рд░ेрдгी рд╣ै।
  • рдорд╣рдд्рдд्рд╡: рд╣िрдоाрд▓рдп рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдаंрдбी рд╣рд╡ाрдУं рдХो рд░ोрдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдирд╕ूрди рд╣рд╡ाрдУं рдХो рд░ोрдХрдХрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдХрд░ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा, рд╕िंрдзु рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ рдЬैрд╕ी рдмाрд░рд╣рдоाрд╕ी рдирджिрдпों рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै।

(3) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╡рдиों рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП।

рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдХाрд░рдг:

  • рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХृрд╖ि (рд░ोрдХा) рдХे рд▓िрдП рд╡рдиों рдХो рдЬрд▓ाрдиा।
  • рдкрд╢ुрдЪाрд░рдг (Cattle Ranching) рдХे рд▓िрдП рдЪाрд░ाрдЧाрд╣ों рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░।
  • рд▓рдХрдб़ी рдХी рдЕрд╡ैрдз рдХрдЯाрдИ рдФрд░ рдЦрдирди рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ।
  • рдЯ्рд░ांрд╕-рдЕрдоेрдЬрди рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдЬैрд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдп।

рднाрд░рдд рдоें рдХाрд░рдг:

  • рдмрдв़рддी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ाрд╕ рдФрд░ рдХृрд╖ि рднूрдоि рдХी рдоांрдЧ।
  • рдЭूрдо рдЦेрддी (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें)।
  • рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░।
  • рдмाрдз, рд╕рдб़рдХें рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
  • рдИंрдзрди рдФрд░ рдлрд░्рдиीрдЪрд░ рдХे рд▓िрдП рдкेрдб़ों рдХी рдХрдЯाрдИ।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

Geography Paper II (N 435) Solution | July 2024 | Marathi Medium | SSC Maharashtra Board

рднूрдЧोрд▓ рдкेрдкрд░-реи (N 435) рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЙрдд्рддрд░े - рдЬुрд▓ै реирежреирек

рдк्рд░рд╢्рди рез. рдЕрдЪूрдХ рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рд▓िрд╣ा : (рек рдЧुрдг)

(рез) рдПрдЦाрдж्рдпा рдаिрдХाрдгी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬाрдКрди рддेрдеीрд▓ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдШрдЯрдХांрдЪी рдоाрд╣िрддी рдШेрдгे рдпाрд▓ा ........................ рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрддाрдд.
  • (i) рдХ्рд╖ेрдд्рд░рднेрдЯ
  • (ii) рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди
  • (iii) рдЬрдирдЧрдгрдиा
  • (iv) рдЧृрд╣рднेрдЯ
рдЙрдд्рддрд░: (i) рдХ्рд╖ेрдд्рд░рднेрдЯ

(реи) рднाрд░рдд рд╣ा рджेрд╢ ................... рдпा рдкрджाрд░्рдеाрд╕ाрдаी рдЬрдЧрдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЖрд╣े.
  • (i) рддेрд▓рдмिрдпा
  • (ii) рдХॉрдлी
  • (iii) рдХोрдХ
  • (iv) рдорд╕ाрд▓ा
рдЙрдд्рддрд░: (iv) рдорд╕ाрд▓ा

(рей) рдм्рд░ाрдЭीрд▓ рд╣ा ..................... рдЦंрдбाрддीрд▓ рд╕рд░्рд╡ाрдд рдЬाрд╕्рдд рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ рдЖрд╣े.
  • (i) рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा
  • (ii) рдЖрд╢िрдпा
  • (iii) рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХा
  • (iv) рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХा

(рек) рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдоाрдгрд╡ेрд│ рд╣ी рдЧ्рд░ीрдиीрдЪ рд╡ेрд│ेрдЪ्рдпा .................. рдкुрдвे рдЖрд╣े.
  • (i) рел рддाрд╕ резрел рдоिрдиिрдЯे
  • (ii) рел рддाрд╕ рейреж рдоिрдиिрдЯे
  • (iii) рел рддाрд╕ рекрел рдоिрдиिрдЯे
  • (iv) рем рддाрд╕ рейреж рдоिрдиिрдЯे
рдЙрдд्рддрд░: (ii) рел рддाрд╕ рейреж рдоिрдиिрдЯे

рдк्рд░рд╢्рди реи. рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी рдУрд│рдЦा : (рек рдЧुрдг)

(рез) рдирджी рдЦोрд░े
  • (i) ре▓рдоेрдЭॉрди рдЬрд▓рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрд╕
  • (ii) рдкुрд░ाрдЧुрдЖрдХु → рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдкрд╢्рдЪिрдоेрд╕
  • (iii) рд╕ाрдУ рдл्рд░ाрди्рд╕िрд╕्рдХो → рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдкूрд░्рд╡ेрд▓ा
  • (iv) рдкॅрд░ाрдЧ्рд╡े-рдкॅрд░ाрдиा рдЬрд▓рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдиैрд░्рдЛрдд्рдпेрд▓ा
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (ii) рдкुрд░ाрдЧुрдЖрдХु → рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдкрд╢्рдЪिрдоेрд╕

(реи) рд╕्рдеाрди рд╡ рд╣рд╡ाрдоाрди
  • (i) рднाрд░рддाрдЪे рд╣рд╡ाрдоाрди → рдоाрди्рд╕ूрди
  • (ii) рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрд▓ा → рд╡िрд╖ुрд╡рд╡ृрдд्рдд
  • (iii) рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдордз्рдпाрддूрди → рдордХрд░рд╡ृрдд्рдд
  • (iv) рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдкूрд░्рд╡ेрд▓ा → рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (iii) рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдордз्рдпाрддूрди → рдордХрд░рд╡ृрдд्рдд
(рд╕ुрдзाрд░िрдд: рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдордз्рдпाрддूрди рдХрд░्рдХрд╡ृрдд्рдд рдЬाрддे.)

(рей) рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे
  • (i) рд▓िंрдЧрдЧुрдгोрдд्рддрд░ рдХрдоी рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
  • (ii) рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЭीрд▓
  • (iii) рддрд░ुрдгांрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЭीрд▓
  • (iv) рд╡ृрдж्рдзांрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдХрдоी рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (iii) рддрд░ुрдгांрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЭीрд▓
(рд╕ुрдзाрд░िрдд: рддрд░ुрдгांрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рднाрд░рддाрдд рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े.)

(рек) рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд│े
  • (i) рдЧेрдЯрд╡े рдСрдл рдЗंрдбिрдпा → рдоुंрдмрдИ
  • (ii) рдЕрдЬिंрдаा рд▓ेрдгी → рдФрд░ंрдЧाрдмाрдж
  • (iii) рддाрдЬрдорд╣ाрд▓ → рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
  • (iv) рдХोрд▓рдХाрддा → рднाрд░рддाрддीрд▓ рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░
рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (iii) рддाрдЬрдорд╣ाрд▓ → рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
(рд╕ुрдзाрд░िрдд: рддाрдЬрдорд╣ाрд▓ рдЖрдЧ्рд░ा рдпेрдеे рдЖрд╣े.)

рдк्рд░рд╢्рди рей. рдЯिрдкा рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рек рдЧुрдг)

(рез) рднाрд░рдд - рд╕्рдеाрди рд╡ рд╡िрд╕्рддाрд░

рд╕्рдеाрди: рднाрд░рдд рд╣ा рджेрд╢ рдкृрде्рд╡ीрд╡рд░ рдЙрдд्рддрд░ рдЖрдгि рдкूрд░्рд╡ рдЧोрд▓ाрд░्рдзाрдд рдЖрд╣े. рдЖрд╢िрдпा рдЦंрдбाрдЪ्рдпा рджрдХ्рд╖िрдг рднाрдЧाрдд рд╣ा рджेрд╢ рд╡рд╕рд▓ेрд▓ा рдЖрд╣े.
рд╡िрд╕्рддाрд░: рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдоुрдЦ्рдп рднूрдоीрдЪा рдЕрдХ्рд╖рд╡ृрдд्рддीрдп рд╡िрд╕्рддाрд░ рео°рек' рдЙрдд्рддрд░ рддे рейрен°рем' рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдХ्рд╖рд╡ृрдд्рдд рдЖрдгि рд░ेрдЦाрд╡ृрдд्рддीрдп рд╡िрд╕्рддाрд░ ремрео°рен' рдкूрд░्рд╡ рддे репрен°реирел' рдкूрд░्рд╡ рд░ेрдЦाрд╡ृрдд्рдд рдЕрд╕ा рдЖрд╣े. рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдордз्рдпाрддूрди рдХрд░्рдХрд╡ृрдд्рдд (реирей°рейреж' рдЙ.) рдЧेрд▓े рдЖрд╣े.

(реи) рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдбा (The Great Escarpment)

рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдбा рд╣ा рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордзीрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│ाрдЪ्рдпा рджृрд╖्рдЯीрдиे рд╕рд░्рд╡ाрдд рд▓рд╣ाрди рдкрдг рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпрдкूрд░्рдг рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╡िрднाрдЧ рдЖрд╣े. рд╕ाрдУ рдкाрд╡рд▓ो рддे рдкोрд░्рддो рдЕрд▓ेрдЧ्рд░े рдпा рднाрдЧाрдд рдм्рд░ाрдЭीрд▓ рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоीрдЪी рдЙंрдЪी рдПрдХрджрдо рдХрдоी рд╣ोрддे. рдпा рдХрдб्рдпाрдоुрд│े рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ी рд╡ाрд░े рдЕрдбрд╡рд▓े рдЬाрддाрдд, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдХрдб्рдпाрдЪ्рдпा рдкрд▓ीрдХрдбे (рдХिрдиाрд░рдкрдЯ्рдЯीрд╡рд░) рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдкाрдКрд╕ рдкрдбрддो. рдХрдб्рдпाрдЪ्рдпा рдкрд╢्рдЪिрдоेрдХрдбीрд▓ рднाрдЧाрдд рд╡ाрд▒्рдпाрдЪ्рдпा рдЕрдбрдерд│्рдпाрдоुрд│े рдкाрдКрд╕ рдХрдоी рдкрдбрддो, рдпाрд▓ा 'рдкрд░्рдЬрди्рдпрдЫाрдпेрдЪा рдк्рд░рджेрд╢' рдХिंрд╡ा 'рдЕрд╡рд░्рд╖рдг рдЪрддुрд╖्рдХोрди' рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрддाрдд.

(рей) рд╣िंрджी рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ाрдЪे рдорд╣рдд्рдд्рд╡

рднाрд░рддाрд▓ा рд╣िंрджी рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ाрдоुрд│े рд╕ाрдорд░िрдХрджृрд╖्рдЯ्рдпा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рд╕्рдеाрди рд▓ाрднрд▓े рдЖрд╣े. рд╣ा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдкूрд░्рд╡ рдЖрд╢िрдпा, рдЖрдл्рд░िрдХा рдЖрдгि рдпुрд░ोрдк рдпांрдиा рдЬोрдбрдгाрд░ा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рджुрд╡ा рдЖрд╣े. рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдоाрди्рд╕ूрди рд╣рд╡ाрдоाрдиाрд╡рд░ рдпा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ाрдЪा рдоोрдаा рдк्рд░рднाрд╡ рдЖрд╣े. рддрд╕ेрдЪ рд╡्рдпाрдкाрд░, рдоाрд╕ेрдоाрд░ी, рдЖрдгि рдЦрдиिрдЬ рддेрд▓ (рдЙрджा. рдмॉрдо्рдмे рд╣ाрдп) рдоिрд│рд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╣ा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЖрд╣े.

рдк्рд░рд╢्рди рек. (рдЕ) рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдирдХाрд╢ा рдЖрд░ाрдЦрдб्рдпाрдд рдоाрд╣िрддी рднрд░ा рд╡ рд╕ूрдЪी рддрдпाрд░ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдЪाрд░) : (рек рдЧुрдг)

  • (рез) рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рд╡िрдоाрдирддрд│: рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЕрддिрджрдХ्рд╖िрдгेрдХрдбीрд▓ 'рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рджो рд╕ुрд▓' рд░ाрдЬ्рдпाрдд рджाрдЦрд╡ाрд╡े.
  • (реи) рдордиॉрд╕ рдмंрджрд░: рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрдХрдбे ре▓рдоेрдЭॉрди рдирджीрд╡рд░ рджाрдЦрд╡ाрд╡े.
  • (рей) рдкंрдкाрд╕ рдЧрд╡рддाрд│ рдк्рд░рджेрд╢: рджрдХ्рд╖िрдг рднाрдЧाрддीрд▓ рдЧрд╡рддाрд│ рдк्рд░рджेрд╢.
  • (рек) рдХрдЯिंрдЧा: рдИрд╢ाрди्рдп рднाрдЧाрддीрд▓ рдЕрд╡рд░्рд╖рдгрдЧ्рд░рд╕्рдд рдк्рд░рджेрд╢.
  • (рел) рдоाрд░ाрдЬो рдмेрдЯ: рдЙрдд्рддрд░ेрд▓ा ре▓рдоेрдЭॉрди рдирджीрдЪ्рдпा рдоुрдЦाрд╢ी рдЕрд╕рд▓ेрд▓े рдмेрдЯ.
  • (рем) рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░: рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ рдХिрдиाрд░рдкрдЯ्рдЯीрд▓ा рд▓ाрдЧूрди рдЕрд╕рд▓ेрд▓ा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░.

рдк्рд░рд╢्рди рек. (рдЖ) рдЦाрд▓ीрд▓ рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдирдХाрд╢ाрдЪे рд╡ाрдЪрди рдХрд░ूрди рдд्рдпाрдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдЪाрд░) : (рек рдЧुрдг)

(рез) рд╡рд░ीрд▓ рдирдХाрд╢ा рдХाрдп рджрд░्рд╢рд╡िрддो?
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ा рдирдХाрд╢ा рднाрд░рддाрдЪी 'рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирддा (реирежрезрез)' рджрд░्рд╢рд╡िрддो.

(реи) резрежреж рдкेрдХ्рд╖ा рдХрдоी рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирддेрдЪे рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди рд░ाрдЬ्рдп рд╕ांрдЧा.
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдоिрдЭोрд░ाрдо, рд╕िрдХ्рдХीрдо, рдЬрдо्рдоू-рдХाрд╢्рдоीрд░ (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди).

(рей) рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдпाрдЪी рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪी рдШрдирддा рдХिрддी рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: резрежрез рддे реирелреж рд╡्рдпрдХ्рддी рдк्рд░рддि рдЪौ.рдХि.рдоी.

(рек) рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рддाрддीрд▓ релрежреж рдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд рдШрдирддा рдЕрд╕рд▓ेрд▓े рджोрди рд░ाрдЬ्рдп рдХोрдгрддे?
рдЙрдд्рддрд░: рдХेрд░рд│ рдЖрдгि рддाрдоिрд│рдиाрдбू.

(рел) рдоिрдЭोрд░ाрдо рд░ाрдЬ्рдпाрдЪी рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪी рдШрдирддा рдХिрддी рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: резрежреж рдкेрдХ्рд╖ा рдХрдоी (рдк्рд░рддि рдЪौ.рдХि.рдоी).

рдк्рд░рд╢्рди рел. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдгे рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рем рдЧुрдг)

(рез) рднाрд░рддाрдХрдбे рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЬाрдЧрддिрдХ рдмाрдЬाрд░рдкेрда рдо्рд╣рдгूрди рдкाрд╣िрд▓े рдЬाрддे.

рдХाрд░рдг: рднाрд░рддाрдЪी рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рдЬрдЧाрдд рджुрд╕рд▒्рдпा рдХ्рд░рдоांрдХाрдЪी рдЖрд╣े (рдЖрддा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ). рднाрд░рддाрдд рддрд░ुрдгांрдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े, рдо्рд╣рдгрдЬेрдЪ рд╣ी рдПрдХ 'рддрд░ुрдг рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा' рдЖрд╣े. рд▓ोрдХांрдЪ्рдпा рд╡ाрдврдд्рдпा рдХ्рд░рдпрд╢рдХ्рддीрдоुрд│े рд╡िрд╡िрдз рд╡рд╕्рддूंрдиा рдоोрдаी рдоाрдЧрдгी рдЖрд╣े. рддрд╕ेрдЪ рдЬाрдЧрддिрдХीрдХрд░рдгाрдоुрд│े рднाрд░рддीрдп рдмाрдЬाрд░рдкेрда рдЬрдЧाрд╕ाрдаी рдЦुрд▓ी рдЭाрд▓ी рдЖрд╣े. рдд्рдпाрдоुрд│े рднाрд░рддाрдХрдбे рдПрдХ рдоोрдаी рдЖрдгि рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪी рдЬाрдЧрддिрдХ рдмाрдЬाрд░рдкेрда рдо्рд╣рдгूрди рдкाрд╣िрд▓े рдЬाрддे.

(реи) рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордз्рдпे рдиेрд╣рдоी рд╣िрдорд╡рд░्рд╖ाрд╡ рд╣ोрдд рдиाрд╣ी.

рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪा рдмрд╣ुрддांрд╢ рднाрдЧ рдЙрд╖्рдг рдХрдЯिрдмंрдзाрдд рдпेрддो. рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрдХрдбूрди рд╡िрд╖ुрд╡рд╡ृрдд्рдд рддрд░ рджрдХ्рд╖िрдгेрдХрдбूрди рдордХрд░рд╡ृрдд्рдд рдЬाрддे. рдпेрдеे рд╕ूрд░्рдпрдХिрд░рдгे рд▓ंрдмрд░ूрдк рдкрдбрддाрдд, рдд्рдпाрдоुрд│े рддाрдкрдоाрди рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕рддे. рд╣िрдорд╡рд░्рд╖ाрд╡ рд╣ोрдг्рдпाрд╕ाрдаी рддाрдкрдоाрди рдЧोрдардгрдмिंрджूрдЪ्рдпा рдЦाрд▓ी рдЬाрдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे рдЖрдгि рдкрд░्рд╡рддीрдп рдЙंрдЪी рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕ाрд╡ी рд▓ाрдЧрддे. рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордз्рдпे рдЕрддिрдЙंрдЪ рдкрд░्рд╡рддीрдп рдк्рд░рджेрд╢ рдиाрд╣ीрдд. рдд्рдпाрдоुрд│े, рдХेрд╡рд│ рдХाрд╣ी рдЕрдкрд╡ाрджाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддीрдд рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╡ाрд░े рдЖрд▓्рдпाрд╕ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрдЧाрдд рдеोрдбा рд╣िрдорд╡рд░्рд╖ाрд╡ рд╣ोрддो, рдЕрди्рдпрдеा рдиेрд╣рдоी рд╣ोрдд рдиाрд╣ी.

(рей) рдИрд╢ाрди्рдп рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордз्рдпे рд╡рд╕्рдд्рдпा рд╡िрд░рд│ рдЖрд╣ेрдд.

рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪा рдИрд╢ाрди्рдп рднाрдЧ (рдХрдЯिंрдЧा) рд╣ा 'рдкрд░्рдЬрди्рдпрдЫाрдпेрдЪा рдк्рд░рджेрд╢' рдЖрд╣े. рдпेрдеे рдкाрдКрд╕ рдЕрддिрд╢рдп рдХрдоी рдкрдбрддो рдЖрдгि рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░ рджुрд╖्рдХाрд│ рдкрдбрддो. рдкाрдг्рдпाрдЪी рдХрдорддрд░рддा рдЕрд╕рд▓्рдпाрдоुрд│े рдпेрдеे рд╢ेрддीрдЪा рд╡िрдХाрд╕ рдЭाрд▓ेрд▓ा рдиाрд╣ी. рдЬीрд╡рди рдЬрдЧрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╣ा рднाрдЧ рдХрдаीрдг рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे рдИрд╢ाрди्рдп рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордз्рдпे рдоाрдирд╡ी рд╡рд╕्рдд्рдпा рд╡िрд░рд│ рдЖрд╣ेрдд.

(рек) рднाрд░рддाрддीрд▓ рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╣े рдЕрддिрд╡ेрдЧाрдиे рд╡ाрдврдгाрд░े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдирд▓े рдЖрд╣े.

рдХाрд░рдг: рдоाрд╣िрддी рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рдЖрдгि рд╕ंрд╡ाрдж рдпुрдЧाрдд рднाрд░рддाрдд рдоोрдмाрдИрд▓ рдЖрдгि рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдк्рд░рдЪंрдб рд╡ाрдврд▓ा рдЖрд╣े. рд╕्рд╡рд╕्рдд рджрд░ाрдд рдбेрдЯा рдЖрдгि рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди्рд╕рдЪी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा, 'рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा' рд╕ाрд░рдЦे рд╕рд░рдХाрд░ी рдЙрдкрдХ्рд░рдо рдЖрдгि рдЦाрдЬрдЧी рдХंрдкрди्рдпांрдордзीрд▓ рд╕्рдкрд░्рдзा рдпाрдоुрд│े рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдЪा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЭाрд▓ा рдЖрд╣े. рдо्рд╣рдгूрди рд╣े рдПрдХ рдЕрддिрд╡ेрдЧाрдиे рд╡ाрдврдгाрд░े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдирд▓े рдЖрд╣े.

рдк्рд░рд╢्рди рем. (рдЕ) рдЦाрд▓ीрд▓ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдоाрд╣िрддीрдЪ्рдпा рдЖрдзाрд░े рд╕्рддंрднाрд▓ेрдЦ рддрдпाрд░ рдХрд░ा рд╡ рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा : (рем рдЧुрдг)

(рдЯीрдк: рд╡िрдж्рдпाрд░्рде्рдпांрдиी рдЖрд▓ेрдЦ рдХाрдЧрджाрд╡рд░ рд╕ाрдз्рдпा рд╕्рддंрднाрд▓ेрдЦाрдЪी рд░рдЪрдиा рдХрд░ाрд╡ी. X-рдЕрдХ्рд╖ाрд╡рд░ рд╡рд░्рд╖े рдЖрдгि Y-рдЕрдХ्рд╖ाрд╡рд░ рдиाрдЧрд░ीрдХрд░рдгाрдЪी рдЯрдХ्рдХेрд╡ाрд░ी рдШ्рдпाрд╡ी.)

(рез) рдХोрдгрдд्рдпा рд╡рд░्рд╖ाрдд рдиाрдЧрд░ीрдХрд░рдг рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╣ोрддे?
рдЙрдд्рддрд░: реирежрезрез (рейрез.реи%).

(реи) резрепреорез рддे резрепрепрез рдпा рджрд╢рдХाрдд рдиाрдЧрд░ीрдХрд░рдгाрдд рдХिрддी рдЯрдХ्рдХ्рдпाрдиे рд╡ाрдв рдЭाрд▓ी рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: резрепрепрез (реирел.рен) - резрепреорез (реирей.рей) = реи.рек%.

(рей) рдХोрдгрдд्рдпा рд╡рд░्рд╖ी рдиाрдЧрд░ीрдХрд░рдгाрдЪा рдХрд▓ рд╕рд░्рд╡ाрдд рдХрдоी рджिрд╕рддो?
рдЙрдд्рддрд░: резрепремрез рддे резрепренрез рдпा рджрд╢рдХाрдд рд╡ाрдв рд╕рд░्рд╡ाрдд рдХрдоी (рдХेрд╡рд│ реж.реи%) рд╣ोрддी.

рдк्рд░рд╢्рди рем. (рдЖ) рдХिंрд╡ा - рдЦाрд▓ीрд▓ рдЖрдХृрддीрдЪे рд╡ाрдЪрди рдХрд░ूрди рдд्рдпाрдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा :

(рджिрд▓ेрд▓्рдпा рд╡рд░्рддुрд│ाрд▓ेрдЦांрдиुрд╕ाрд░ - GDP рдЖрдгि рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рдЯрдХ्рдХेрд╡ाрд░ी)

(рез) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдордз्рдпे рдЧुंрддрд▓ेрд▓्рдпा рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪी рдЯрдХ्рдХेрд╡ाрд░ी рдХोрдгрдд्рдпा рджेрд╢ाрдд рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рдд (рекрео.рео%).

(реи) рд╕्рдеूрд▓ рдЕंрддрд░्рджेрд╢ीрдп рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдд рдХोрдгрдд्рдпा рджेрд╢ाрдд рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдЪे рдпोрдЧрджाрди рдЕрдзिрдХ рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЭीрд▓ (ремрен%).

(рей) рд╕्рдеूрд▓ рдЕंрддрд░्рджेрд╢ीрдп рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдд рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпांрдЪा рд╣िрд╕्рд╕ा рдХोрдгрдд्рдпा рджेрд╢ाрдд рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЭीрд▓ (реирен.рел%).

(рек) рднाрд░рддाрдордз्рдпे рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдЪे рдпोрдЧрджाрди рдХिрддी рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: реирем%.

(рел) рд╕्рдеूрд▓ рдЕंрддрд░्рджेрд╢ीрдп рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдд рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрддीрд▓ рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдЪे рдпोрдЧрджाрди рднाрд░рддाрдкेрдХ्рд╖ा рдХिрддी рдЯрдХ्рдХ्рдпाрдиे рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: ремрен% (рдм्рд░ाрдЭीрд▓) - релрен% (рднाрд░рдд) = резреж%.

(рем) рднाрд░рддाрдд рдХोрдгрдд्рдпा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдк्рд░рдХाрд░ाрдд рд╕्рдеूрд▓ рдЕंрддрд░्рджेрд╢ीрдп рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрдоी рдкрд░ंрддु рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрдЪी рдЯрдХ्рдХेрд╡ाрд░ी рдЬाрд╕्рдд рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп (рдЙрдд्рдкाрджрди резрен% рдкрдг рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпा рекрео.рео%).

рдк्рд░рд╢्рди рен. рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) : (рео рдЧुрдг)

(рез) рдХ्рд╖ेрдд्рд░рднेрдЯ рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рд╕рдоुрдж्рд░рдХिрдиाрд░ी рдЧेрд▓्рдпाрд╡рд░ рдХोрдгрддी рдХाрд│рдЬी рдШ्рдпाрд▓?

рдХ्рд╖ेрдд्рд░рднेрдЯ: рдПрдЦाрдж्рдпा рдаिрдХाрдгाрд▓ा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рднेрдЯ рджेрдКрди рддेрдеीрд▓ рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╡ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдШрдЯрдХांрдЪी рдоाрд╣िрддी рдоिрд│рд╡рдгे рдо्рд╣рдгрдЬे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рднेрдЯ рд╣ोрдп. рдпाрдж्рд╡ाрд░े рдоाрдирд╡ी рдЬीрд╡рди рдЖрдгि рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдпांрдЪा рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рд╕рдордЬूрди рдШेрддा рдпेрддो.

рд╕рдоुрдж्рд░рдХिрдиाрд░ी рдШ्рдпाрд╡рдпрдЪी рдХाрд│рдЬी:

  • рднрд░рддी-рдУрд╣ोрдЯीрдЪ्рдпा рд╡ेрд│ांрдЪी рдоाрд╣िрддी рд╕्рдеाрдиिрдХ рд▓ोрдХांрдХрдбूрди рдШ्рдпाрд╡ी.
  • рдЦोрд▓ рдкाрдг्рдпाрдд рдЬाрдгे рдХिंрд╡ा рдкोрд╣рдгे рдЯाрд│ाрд╡े.
  • рд╕рдоुрдж्рд░рдХिрдиाрд░ी рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдЦрдбрдХाрд│ рднाрдЧाрд╡рд░ рдХिंрд╡ा рдХрдб्рдпांрд╡рд░ рдЬाрдгे рдЯाрд│ाрд╡े, рд╕ेрд▓्рдлी рдШेрдг्рдпाрдЪा рдоोрд╣ рдЯाрд│ाрд╡ा.
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХांрдЪ्рдпा рдХिंрд╡ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХांрдЪ्рдпा рд╕ूрдЪрдиांрдЪे рддंрддोрддंрдд рдкाрд▓рди рдХрд░ाрд╡े.
  • рдк्рд░рдердоोрдкрдЪाрд░ рдкेрдЯी рд╕ोрдмрдд рдаेрд╡ाрд╡ी.
  • рд╕рдоुрдж्рд░рдХिрдиाрд░ी рдХрдЪрд░ा рдЯाрдХूрди рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХрд░ू рдирдпे.

(реи) рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рддाрдЪी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдоाрд╣िрддी рд▓िрд╣ा.

рд╣िрдоाрд▓рдп: рд╣िрдоाрд▓рдп рд╣ा рдЕрд░्рд╡ाрдЪीрди рд╡рд▓ी рдкрд░्рд╡рдд рдЖрд╣े. рддो рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрд▓ा рдЕрд╕ूрди рддाрдЬिрдХिрд╕्рддाрдирдордзीрд▓ рдкाрдоिрд░рдЪ्рдпा рдкрдаाрд░ाрдкाрд╕ूрди рдкूрд░्рд╡ेрдХрдбे рдкрд╕рд░рд▓ेрд▓ा рдЖрд╣े.

  • рд░ांрдЧा: рд╣िрдоाрд▓рдпाрдЪ्рдпा рджрдХ्рд╖िрдгोрдд्рддрд░ рддीрди рд╕рдоांрддрд░ рд░ांрдЧा рдЖрд╣ेрдд:
    1. рд╢िрд╡ाрд▓िрдХ: рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдд рджрдХ्рд╖िрдгेрдХрдбीрд▓ рдЖрдгि рдирд╡ीрди рд░ांрдЧ рдЖрд╣े.
    2. рд▓рдШु рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдЪрд▓): рд╢िрд╡ाрд▓िрдХрдЪ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ेрд▓ा рд╣ी рд░ांрдЧ рдЖрд╣े.
    3. рдмृрд╣рдж् рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдж्рд░ी): рд╣ी рд╕рд░्рд╡ाрдд рдЙрдд्рддрд░ेрдХрдбीрд▓, рд╕рд░्рд╡ाрдд рдЙंрдЪ рдЖрдгि рдмрд░्рдлाрдЪ्рдЫाрджिрдд рд░ांрдЧ рдЖрд╣े.
  • рдорд╣рдд्рдд्рд╡: рд╣िрдоाрд▓рдп рдЙрдд्рддрд░ेрдХрдбूрди рдпेрдгाрд▒्рдпा рдеंрдб рд╡ाрд▒्рдпांрдиा рдЕрдбрд╡рддो рдЖрдгि рджрдХ्рд╖िрдгेрдХрдбूрди рдпेрдгाрд▒्рдпा рдоाрди्рд╕ूрди рд╡ाрд▒्рдпांрдиा рдЕрдбрд╡ूрди рднाрд░рддाрдд рдкाрдКрд╕ рдкाрдбрддो. рдЕрдиेрдХ рдмाрд░рдоाрд╣ी рдирдж्рдпांрдЪा (рдЧंрдЧा, рд╕िंрдзू, рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ा) рдЙрдЧрдо рд╣िрдоाрд▓рдпाрдд рд╣ोрддो.

(рей) рдм्рд░ाрдЭीрд▓ рд╡ рднाрд░рддाрдордзीрд▓ рд╡рдиांрдЪा рд▒्рд╣ाрд╕ рд╣ोрдг्рдпाрдЪी рдХाрд░рдгे рдХोрдгрддी?

рдм्рд░ाрдЭीрд▓рдордзीрд▓ рдХाрд░рдгे:

  • рд╕्рдерд▓ांрддрд░िрдд рд╢ेрддी (рд░ोрдХा) рд╕ाрдаी рдЬंрдЧрд▓े рдЬाрд│рд▓ी рдЬाрддाрдд.
  • рдкрд╢ुрдкाрд▓рдиाрд╕ाрдаी рдХुрд░рдгे рддрдпाрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЬंрдЧрд▓рддोрдб рд╣ोрддे.
  • рдЦाрдгрдХाрдо рдЖрдгि рд░рд╕्рддे рд╡िрдХाрд╕ाрд╕ाрдаी (рдЙрджा. рдЯ्рд░ाрди्рд╕ ре▓рдоेрдЭोрдиिрдпрди рдоाрд░्рдЧ) рд╡ृрдХ्рд╖рддोрдб.
  • рдмेрдХाрдпрджेрд╢ीрд░ рд▓ाрдХूрдб рддोрдб.

рднाрд░рддाрдордзीрд▓ рдХाрд░рдгे:

  • рд╡ाрдврдд्рдпा рд▓ोрдХрд╕ंрдЦ्рдпेрд▓ा рдиिрд╡ाрд╕ाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рд╢ेрддीрд╕ाрдаी рдЬрдоिрдиीрдЪी рдЧрд░рдЬ.
  • рдЭूрдо рд╢ेрддी (рдИрд╢ाрди्рдп рднाрд░рддाрдд).
  • рдЗंрдзрдиाрд╕ाрдаी рд▓ाрдХूрдб рдЧोрд│ा рдХрд░рдгे.
  • рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рдЖрдгि рдзрд░рдгे, рд░рд╕्рддे рдпांрд╕ाрд░рдЦे рд╡िрдХाрд╕ рдк्рд░рдХрд▓्рдк.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

Geography Paper II (N 434) Solution | July 2024 | SSC Maharashtra Board

Geography Paper II Solution (N 434) - July 2024

Q. 1. Complete the following sentences by choosing the appropriate alternatives from those given and rewrite the sentences in your answer-book: (4 Marks)

(1) Visiting a given place and gaining first hand information is known as ................................ .
  • (i) Field visit
  • (ii) Health tourism
  • (iii) Census
  • (iv) House visit
Answer: (i) Field visit

(2) India is famous for ................... all over the world.
  • (i) Oilseeds
  • (ii) Coffee
  • (iii) Cocoa
  • (iv) Spices
Answer: (iv) Spices

(3) Brazil is the most populated country in the ..................... continent.
  • (i) North America
  • (ii) Asia
  • (iii) South America
  • (iv) Australia
Answer: (iii) South America

(4) The Indian Standard Time is ahead by .................. from the Greenwich Meridian Time.
  • (i) 5 Hours 15 Minutes
  • (ii) 5 Hours 30 Minutes
  • (iii) 5 Hours 45 Minutes
  • (iv) 6 Hours 30 Minutes
Answer: (ii) 5 Hours 30 Minutes

Q. 2. Identify the wrong pair: (4 Marks)

(1) River Basins
  • (i) Amazon river basin → North of Brazil
  • (ii) Puraguaco river basin → West of Brazil
  • (iii) Sao Francisco river basin → East of Brazil
  • (iv) Paraguay and Parana river basin → South-West of Brazil
Wrong Pair: (ii) Puraguaco river basin → West of Brazil

(2) Location & Climate Features
  • (i) Climate of India → Monsoon
  • (ii) North of Brazil → Equator
  • (iii) Centre of India → Tropic of Capricorn
  • (iv) East of Brazil → Atlantic Ocean
Wrong Pair: (iii) Centre of India → Tropic of Capricorn
(Correct Fact: Tropic of Cancer passes through the centre of India)

(3) Demography
  • (i) Country with low sex ratio → India
  • (ii) Country with higher literacy rate → Brazil
  • (iii) Country with higher proportion of youth → Brazil
  • (iv) The country with lower proportion of the old age people → India
Wrong Pair: (iii) Country with higher proportion of youth → Brazil
(Correct Fact: India has a higher proportion of youth compared to Brazil)

(4) Tourist Places/Cities
  • (i) Gateway of India → Mumbai
  • (ii) Ajanta Caves → Aurangabad
  • (iii) Taj Mahal → New Delhi
  • (iv) Kolkata → Major port of India
Wrong Pair: (iii) Taj Mahal → New Delhi
(Correct Fact: Taj Mahal is in Agra)

Q. 3. Write short notes on (any two): (4 Marks)

(1) India–location and extent

Location: India is located in the Northern and Eastern Hemispheres of the Earth. It is located in the southern part of the Asian continent.
Extent: The mainland of India extends from 8°4'N to 37°6'N latitudes and from 68°7'E to 97°25'E longitudes. The Tropic of Cancer (23°30'N) passes through the middle of the country. It is the 7th largest country in the world by area.


(2) Escarpment (The Great Escarpment of Brazil)

Though the Great Escarpment occupies a very small area, it is a unique physiographic division of Brazil. From Sao Paulo to Porto Alegre, the height of the Brazil Highland decreases sharply. The escarpment acts as a barrier to the Southeast Trade winds, causing heavy orographic rainfall in the coastal region. The region to the west of the escarpment remains in the rain shadow area and is known as the 'Drought Quadrilateral'.


(3) Importance of Indian Ocean

The Indian Ocean provides India with a strategic location connecting East Asia, Europe, and Africa. It is vital for trade and commerce. The ocean influences the monsoon climate of the Indian subcontinent. It is rich in resources like fish, minerals, and oil (e.g., Bombay High). It also holds strategic importance for national defense and security.

Q. 4. (A) Mark the following in the outline map of Brazil supplied to you, write the names and give index (any four): (4 Marks)

  • (1) Rio Grande Airport: Located in the southernmost state of Rio Grande do Sul.
  • (2) Manaus Port: Located in the Amazon basin (North/Central Brazil) on the banks of the Rio Negro/Amazon river.
  • (3) Grasslands of Pampas: Located in the extreme South of Brazil.
  • (4) Caatinga: The scrubland region located in the North-East of Brazil.
  • (5) Marajo Island: Located at the mouth of the Amazon River in the North.
  • (6) North Atlantic Ocean: The ocean bordering the northern coast of Brazil.

Q. 4. (B) Observe the given map and answer the questions given below it (any four): (4 Marks)

(1) What does the map show?
Answer: The map shows the Population Density of India (2011 census).

(2) Name any two states with less than 100 people per sq. km.
Answer: Arunachal Pradesh, Mizoram, Sikkim (Any two).

(3) Write the population density of Madhya Pradesh.
Answer: 101-250 persons per sq. km.

(4) Name any two Southern states with more than 500 people per sq.km.
Answer: Kerala and Tamil Nadu.

(5) Write the density of Mizoram state.
Answer: Less than 100 persons per sq. km.

Q. 5. Give geographical reasons for the following (any two): (6 Marks)

(1) India is a major trading partner for other countries of the world.

India has a central location at the head of the Indian Ocean, connecting the West and the East. It has a vast coastline and major ports facilitating trade. India is a rich source of raw materials, spices, textiles, and software services. Additionally, India's large population provides a massive market for global goods. Hence, it is a significant trading partner.


(2) Brazil does not receive snowfall.

Most of Brazil lies in the tropical zone. The Equator passes through the northern part, and the Tropic of Capricorn passes through the south. The climate is generally hot and humid. Brazil does not have very high mountain ranges (like the Himalayas) where temperatures drop below freezing point to cause snowfall. Snowfall occurs only very rarely in the high-altitude southern regions during extreme winters.


(3) Settlements are sparse in North-Eastern Brazil.

The North-Eastern part of Brazil, particularly the Caatinga region, falls in the rain shadow area of the Great Escarpment. It receives very scanty rainfall and frequently faces drought conditions (Drought Quadrilateral). The land is not suitable for extensive agriculture, and water scarcity makes life difficult. Therefore, settlements are sparse.


(4) Telecom industry has become one of the fastest growing sector in India.

With the rise of digital communication devices like mobile phones and the internet, India has become one of the largest users of smartphones and data services. The country's large and diverse population creates a high demand for communication services. Urbanisation and efforts to extend connectivity to rural areas drive the expansion of telecom infrastructure. The development of indigenous satellites has enabled wider communication coverage across the country. Hence, with the explosion of electronic media, the telecom industry has become one of the fastest-growing sectors in India. Today, India is one of the largest countries using smartphones and internet for wide reach of communication.

Q. 6. (A) With the help of given statistical data, prepare a simple bar graph and answer the following questions: (6 Marks)

(Note: Students should draw the bar graph on graph paper using the data: 1961-18.0, 1971-18.2, 1981-23.3, 1991-25.7, 2001-27.8, 2011-31.2)

(1) In which decade was urbanisation the highest?
Answer: The highest percentage of urbanisation shown is in the year 2011 (31.2%).

(2) By how much percentage did urbanisation increase between 1981 to 1991?
Answer: 1991 (25.7%) - 1981 (23.3%) = 2.4%.

(3) In which decade was the growth of urbanisation lowest?
Answer: Between 1961 to 1971 (Growth was only 0.2%).

Q. 6. (B) OR - Observe the following figures and answer the questions given below them:

(Based on Pie Charts showing contribution of sectors to GDP and Population engagement in Brazil and India)

(1) Which country has a higher percentage of population engaged in primary activities?
Answer: India (48.8% vs Brazil's 10%).

(2) In which country is the contribution of tertiary sector greater in GDP?
Answer: Brazil (67% vs India's 57%).

(3) In which country is the share of secondary activities more in the G.D.P?
Answer: Brazil (27.5% vs India's 26%).

(4) What is the contribution of secondary sector in India’s G.D.P.?
Answer: 26%.

(5) By how much percent is the tertiary sector of Brazil higher than India in its G.D.P.?
Answer: 67% (Brazil) - 57% (India) = 10%.

(6) Name the sector of India which contributes less in GDP but more in population.
Answer: The Primary Sector (Contributes only 17% to GDP but employs 48.8% of the population).

Q. 7. Answer the following questions in detail (any two): (8 Marks)

(1) What is field visit? What precautions you will take when you visit a sea coast?

Field Visit: A field visit is an important method of studying geography where students visit a specific place to collect information directly through observation, interviews, and surveys. It helps in understanding the correlation between human and physical factors.

Precautions while visiting a sea coast:

  • Consult local authorities about the timings of high tide and low tide.
  • Do not enter deep waters or go swimming without supervision.
  • Avoid dangerous rocky areas or cliffs near the sea.
  • Carry a first-aid box and obey all warning signs posted on the beach.
  • Do not litter or harm marine life.
  • Click photographs only from safe distances (avoid risky selfies).

(2) Write detailed information on Himalayan Mountains.

The Himalayas: The Himalayas are young fold mountains located in the northern part of India. They act as a natural barrier and a climatic divide.

  • Extent: They stretch from Jammu & Kashmir in the west to Arunachal Pradesh in the east in an arc shape.
  • Divisions: The Himalayas are divided into three parallel ranges from South to North:
    1. The Shiwaliks: The southernmost and youngest range.
    2. The Lesser Himalayas (Himachal): Located to the north of Shiwaliks.
    3. The Greater Himalayas (Himadri): The northernmost range with the highest peaks.
  • Importance: They obstruct the cold winds from the north and the monsoon winds from the south, causing rainfall in India. They are the source of major perennial rivers like the Ganga, Indus, and Brahmaputra.

(3) What are the major causes of degradation of forest in Brazil and India?

Causes in Brazil:

  • Slash and Burn Agriculture (Roca): Clearing forests for farming is a major cause.
  • Cattle Ranching: Vast areas of the Amazon are cleared for pastures.
  • Logging: Illegal cutting of trees for timber.
  • Mining and Infrastructure: Road construction (Trans-Amazonian highway) and mining activities.

Causes in India:

  • Population Pressure: Increasing demand for land for settlement and agriculture.
  • Urbanisation and Industrialisation: Expansion of cities and industries into forest areas.
  • Development Projects: Construction of dams, roads, and railways.
  • Jhum Cultivation: Shifting cultivation in the North-East.
  • Illegal Logging and Fuelwood: Collection of wood for domestic and commercial use.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

SSC Maharashtra Board Class 10 History and Political Science July 2024 Hindi Medium Complete Solution

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди (ренрей) рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди - рдкेрдкрд░-рез (рд╣िंрджी) | рдЬुрд▓ाрдИ реирежреирек | рд╕рдордп: реи рдШंрдЯे | рдХुрд▓ рдЕंрдХ: рекреж

рдЗрддिрд╣ाрд╕ (History)

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рдХрдерди рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП:

(рез) ............... рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХा рдЬрдирдХ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд╡ोрд▓्рдЯेрдпрд░
(реи) рдордеुрд░ा рд╢िрд▓्рдкрд╢ैрд▓ी рдХा рдЙрджрдп .............. рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдЖ। рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдХुрд╖ाрдг
(рей) рдХोрд▓рдХाрддा рдХा ................. рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдердо рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдм) рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोрдб़ी рдкрд╣рдЪाрдиिрдпे рдФрд░ рд▓िрдЦिрдП:

(рез) рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोрдб़ी: (iv) рд▓िрдпोрдкॉрд▓्рдб рд╡ॉрди рд░ांрдХे — рдж рд╣िрд╕्рдЯрд░ीрдЬ
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: 'рдж рд╣िрд╕्рдЯрд░ीрдЬ' рдХे рд▓ेрдЦрдХ рд╣िрд░ोрдбोрдЯрд╕ рд╣ैं।)
(реи) рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोрдб़ी: (ii) рддाрдбोрдмा — рдЧुрдлाрдПँ
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рддाрдбोрдмा рдПрдХ рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп/рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рд╣ै, рдЧुрдлा рдирд╣ीं।)
(рей) рдЕрд╕рдд्рдп рдЬोрдб़ी: (iv) рд╢рддрд░ंрдЬ — рдоैрджाрдиी рдЦेрд▓
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╢рддрд░ंрдЬ рдПрдХ рдмैрдаा рдЦेрд▓ (Indoor Game) рд╣ै।)

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдЕ) рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиिрдо्рди рдХृрддिрдпाँ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो):

(рез) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп):
рдЬिрдпाрдЙрдж्рджीрди рдмрд░рдиी: рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд▓ेрдЦрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп
рдХрд▓्рд╣рдг: рдХрд╢्рдоीрд░ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ (рд░ाрдЬрддрд░ंрдЧिрдгी)
рддुрдЬुрдХ-рдП-рдмाрдмрд░ी: рдмाрдмрд░ рдХे рдпुрдж्рдзों рдХा рд╡рд░्рдгрди
рд╕рднाрд╕рдж рдмрдЦрд░: рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓
(реи) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдкрд░्рдпрдЯрди рдХे рдк्рд░рдХाрд░):
рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди
рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди
рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди
рдХृрд╖ि рдкрд░्рдпрдЯрди
(рей) рдиिрдо्рди рд╕ाрд░рдгी рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП:
рдоुрдж्рджे рднрдЬрди рднाрд░ुрдб़
рдЧुрдг рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рддाрд▓, рдоृрджंрдЧ, рдЪिрдкрд▓ी рдХे рд╕ाрде рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░рдиा। рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдкрдХाрдд्рдордХ рдЧीрдд।
рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕ंрдд рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд╕ंрдд рдоीрд░ाрдмाрдИ, рд╕ंрдд рддुрдХाрд░ाрдо। рд╕ंрдд рдПрдХрдиाрде рдХे рднाрд░ुрдб़।

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдм) рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो):

(рез) рдХрд▓ा: рд╕्рд╡рдпं рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХो рджूрд╕рд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдХी рдоाрдирд╡ीрдп рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕े рдХрд▓ा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рджृрд╢्рдпрдХрд▓ा (рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा, рд╢िрд▓्рдкрдХрд▓ा) рдФрд░ рд▓рд▓िрдд рдХрд▓ा (рдЧाрдпрди, рд╡ाрджрди, рдиृрдд्рдп) рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै।
(реи) рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХा рдпोрдЧрджाрди: рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдиे рдЬрди-рдЬाрдЧрд░рдг рдХिрдпा, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдорд╣ाрдирддा рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा, рдФрд░ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдиीрддिрдпों рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХो рдЧрддि рджी (рдЙрджा. рдХेрд╕рд░ी, рдорд░ाрдаा)।
(рей) рд╢рдм्рджрдХोрд╢: рд╢рдм्рджों рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЙрдирдХे рдЕрд░्рде, рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдЧ्рд░ंрде рд╢рдм्рджрдХोрд╢ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдФрд░ рднाрд╖ा рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрдзрди рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди рей рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрдерди рдХाрд░рдг рд╕рд╣िрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो):

(рез) рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें 'рдмрдЦрд░' рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдмрдЦрд░ рдоें рд╢ूрд░рд╡ीрд░ों рдХा рдЧुрдгрдЧाрди, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдЯрдиाрдУं, рдпुрдж्рдзों рдФрд░ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ों рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдорд░ाрдаा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрдзрди рд╣ै।
(реи) рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдоाрдирд╡ рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдпाрдд्рд░ा рдоें рдкрдд्рдерд░ рдХे рдФрдЬाрд░ों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдорд╢ीрдиों рддрдХ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдХाрд░рдг рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЙрдд्рдкाрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдХрдиीрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЬाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
(рей) рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ों рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдХिрд╕ी рднी рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХी рддрд╣ рддрдХ рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдЬाрдирдиी рдкрдб़рддी рд╣ै। 'рдЖрдЬ рдХे рджिрди' рдпा '50 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े' рдЬैрд╕े рд╕्рддंрднों рдХे рд▓ेрдЦрди рдХे рд▓िрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЖрдзाрд░ рд▓ेрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।
(рек) рд╡िрд╡िрдз рд╡िрд╖рдпों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों, рдкुрд░ाрддाрдд्рд╡िрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдФрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдпों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдХौрд╢рд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкрдж्рдзрддिрдпों рдФрд░ рд░рд╕ाрдпрдиों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдмिрдиा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди рек рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдкрдв़рдХрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкूрдЫे рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП:

(рез) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ों рдХी рдмाрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ें рдХैрд╕ी рд╣ोрддी рд╣ैं?
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ों рдХी рдмाрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ें рдк्рд░ाрдпः рддाрд░рдХाрдХृрддि рд╣ोрддी рд╣ैं।
(реи) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ों рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕंрдмрд░рдиाрде рдХा рдЕंрдм्рд░ेрд╢्рд╡рд░, рд╕िрди्рдирд░ рдХा рдЧोंрджेрд╢्рд╡рд░ рдФрд░ рд╣िंрдЧोрд▓ी рдХा рдФंрдвा рдиाрдЧрдиाрде
(рей) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ों рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рдмрддाрдЗрдП।
рдЙрдд्рддрд░: (i) рджीрд╡ाрд░ों рдХे рдкрдд्рдерд░ рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдЪूрдиे рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा। (ii) рдкрдд्рдерд░ों рдоें рдЫेрджों рдФрд░ рдЪूрд▓ों (Interlocking) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджीрд╡ाрд░ें рдЦрдб़ी рдХी рдЬाрддी рд╣ैं।

рдк्рд░рд╢्рди рел рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो):

(рез) рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдХा рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рд╕िрдж्рдзांрдд рдЕрдерд╡ा рд╡рд░्рдЧрд╡ाрдж рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдоूрд░्рдд рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡िрдд рдордиुрд╖्рдпों рдХा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдХे рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдХो рд▓ेрдХрд░ рджो рд╡рд░्рдЧ рдмрдирддे рд╣ैं - 'рд╣ै' (Haves) рдФрд░ 'рдирд╣ीं рд╣ै' (Have-nots)। рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрди рд╣ैं, рд╡рд╣ рджूрд╕рд░े рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрд╕ी рд╡рд░्рдЧ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै।
(реи) рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рд╡рд░्рддрдоाрдирдХाрд▓ рдХे рд╕ाрде рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрддा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рднूрддрдХाрд▓ рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдЦोрдЬрдиा рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рдиिрд░्рдгрдпों рдоें рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХрд░рддा рд╣ै।
(рей) рдЦेрд▓ рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдХे рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдз рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдЦेрд▓ों рдХे рд╡िрдХाрд╕рдХ्рд░рдо, рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдУрд▓ंрдкिрдХ рдЬैрд╕ी рдк्рд░ाрдЪीрди рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХी рдЬीрд╡рдиिрдпाँ рдФрд░ рдЦेрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рд╣ी рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं। рдЦेрд▓ рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХों рдХो рднी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
(рек) рднाрд░рддीрдп рдлिрд▓्рдо рдЬрдЧрдд рдХी рдЬрдирдиी рдХे рд░ूрдк рдоें рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХो рдЦ्рдпाрддि рдХ्рдпों рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рджाрджाрд╕ाрд╣ेрдм рдлाрд▓рдХे рдиे 1913 рдоें рдоुंрдмрдИ рдоें рднाрд░рдд рдХी рдкрд╣рд▓ी рдкूрд░्рдг рд▓ंрдмाрдИ рдХी рдлिрд▓्рдо 'рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░' рдмрдиाрдИ। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдоुंрдмрдИ рдФрд░ рдХोрд▓्рд╣ाрдкुрд░ рдоें рдлिрд▓्рдо рдиिрд░्рдоाрдг, рд╕्рдЯूрдбिрдпो рдФрд░ рддрдХрдиीрд╢िрдпрдиों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рд╕े рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рднाрд░рддीрдп рд╕िрдиेрдоा рдХा рдХेंрдж्рд░ рдмрди рдЧрдпा।

рд░ाрдЬрдиीрддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди (Political Science)

рдк्рд░рд╢्рди рем рдиिрдо्рди рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рдХрдерди рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП:

(рез) рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпुрдХ्рдд рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि ............... рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि
(реи) рдЦेрддी рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдЦाрдж्рдпाрди्рди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП ................. рдХी рдЧрдИ।
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि

рдк्рд░рд╢्рди рен рдиिрдо्рди рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ैं рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो):

(рез) рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХिрд╕ी рдЬीрд╡िрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп।
рдХाрд░рдг: рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा; рдЗрд╕े рдмрджрд▓рддी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрд╕рдж рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓рддा рдЗрд╕े рдЬीрд╡ंрдд рдмрдиाрдП рд░рдЦрддी рд╣ै।
(реи) рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рдЖрдЪाрд░рд╕ंрд╣िрддा рд▓ाрдЧू рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп।
рдХाрд░рдг: рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рднрдпрдоुрдХ्рдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдеा рдЕрдиुрдЪिрдд рд╕ाрдзрдиों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдЪाрд░рд╕ंрд╣िрддा (Code of Conduct) рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
(рей) рдЖंрджोрд▓рди рдХो рджृрдв़ рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд╕рдд्рдп।
рдХाрд░рдг: рдиेрддृрдд्рд╡ рдХे рдмिрдиा рдЖंрджोрд▓рди рджिрд╢ाрд╣ीрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЖंрджोрд▓рди рдХो рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рдЦрдиे, рдЬрдирд╕рдорд░्рдерди рдЬुрдЯाрдиे рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрдд рдиेрддृрдд्рд╡ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди рео (рдЕ) рдиिрдо्рди рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ):

(рез) рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕्рдеाрди рд╕ंрдмंрдзी рдиीрддि: рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡ंрдЪिрдд рдФрд░ рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों (рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЬрдирдЬाрддि) рдХो рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдоें рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдХुрдЫ рд╕ीрдЯें рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХी рдиीрддि рдХो рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдиीрддि рдХрд╣рддे рд╣ैं।
(реи) рдк्рд░ांрддीрдп рджрд▓: рд╡े рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдЬो рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं, рднाрд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрдирдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕ीрдоिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ांрддीрдп рдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рджрд▓ рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдк्рд░рд╢्рди рео (рдм) рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиिрдо्рди рдХृрддिрдпाँ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे:

(рез) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджрд▓):
рддृрдгрдоूрд▓ рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕
рднाрд░рддीрдп рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯ рдкाрд░्рдЯी
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдкाрд░्рдЯी
рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी
рдмрд╣ुрдЬрди рд╕рдоाрдЬ рдкाрд░्рдЯी
рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕
(реи) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рдЪुрдиौрддिрдпाँ):
рд╡ाрдордкंрдеी рдЙрдЧ्рд░рд╡ाрдж (рдирдХ्рд╕рд▓рд╡ाрдж)
рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХрддा
рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░
рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдЕрдкрд░ाрдзीрдХрд░рдг

рдк्рд░рд╢्рди реп рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ):

(рез) рдорддрджाрддा рдХी рдЖрдпु рд╕ीрдоा 21 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдШрдЯाрдХрд░ 18 рд╡рд░्рд╖ рдХрд░рдиे рдХे рдХ्рдпा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ुрдП?
рдЙрдд्рддрд░: (i) рдпुрд╡ा рд╡рд░्рдЧ рдХो рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓ा। (ii) рднाрд░рдд рдорддрджाрддाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдмрди рдЧрдпा। (iii) рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХो рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрдиी рдкрдб़ी।
(реи) рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдЕрдкрд░ाрдзीрдХрд░рдг рд╣ोрдиे рдХा рдХ्рдпा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрддा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: (i) рд╕ंрд╕рдж рдФрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рдоें рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै। (ii) рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдзрдирдмрд▓ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдмрдв़рддा рд╣ै। (iii) рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдФрд░ рдХाрдиूрди рдХे рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рд╕े рдЬрдирддा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11

Maharashtra Board Class 10 History and Political Science July 2024 Marathi Medium Full Solution

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░े (ренрей) рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╡ рд░ाрдЬ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ - рдкेрдкрд░-рез (рдо) | рдЬुрд▓ै реирежреирек | рд╡ेрд│: реи рддाрд╕ | рдПрдХूрдг рдЧुрдг: рекреж

рдЗрддिрд╣ाрд╕ (History)

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдЕ) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा:

(рез) рдЖрдзुрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕рд▓ेрдЦрдиाрдЪा рдЬрдирдХ ............... рдпाрд╕ рдо्рд╣рдгрддा рдпेрдИрд▓. рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд╡्рд╣ॉрд▓्рдЯेрдЕрд░
(реи) ................. рд╢िрд▓्рдкрд╢ैрд▓ी рдХुрд╢ाрдг рдХाрд│ाрдд рдЙрджрдпाрд╕ рдЖрд▓ी. рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдордеूрд░ा
(рей) рдХोрд▓рдХाрддा рдпेрдеीрд▓ ................. рд╣े рднाрд░рддाрддीрд▓ рдкрд╣िрд▓े рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд╣ोрдп. рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдм) рдкुрдвीрд▓рдкैрдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧрдЯाрддीрд▓ рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी рдУрд│рдЦूрди рд▓िрд╣ा:

(рез) рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (iv) рд▓िрдУрдкॉрд▓्рдб рд╡्рд╣ॉрди рд░ांрдХे — рдж рд╣िрд╕्рдЯрд░ीрдЬ्
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдж рд╣िрд╕्рдЯрд░ीрдЬ् рд╣ा рдЧ्рд░ंрде рд╣िрд░ोрдбोрдЯрд╕ рдпांрдиी рд▓िрд╣िрд▓ा рдЖрд╣े.)
(реи) рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (ii) рддाрдбोрдмा — рд▓ेрдгी
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рддाрдбोрдмा рд╣े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди/рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп рдЖрд╣े.)
(рей) рдЪुрдХीрдЪी рдЬोрдбी: (iv) рдмु‌рдж्рдзिрдмрд│ — рдоैрджाрдиी рдЦेрд│
(рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдмुрдж्рдзिрдмрд│ рд╣ा рдмैрдаा рдЦेрд│ рдЖрд╣े.)

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдЕ) рд╕ूрдЪрдиेрдк्рд░рдоाрдгे рдХृрддी рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):

(рез) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЧ्рд░ंрде рд╡ рд▓ेрдЦрдХ):
рдЭिрдпाрдЙрдж्рджीрди рдмрд░рдиी: рдЗрддिрд╣ाрд╕рд▓ेрдЦрдиाрдЪा рд╣ेрддू
рдХрд▓्рд╣рдг: рдХाрд╢्рдоीрд░рдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕
рддुрдЭुрдХ-рдЗ-рдмाрдмрд░ी: рдмाрдмрд░рдЪ्рдпा рдпुрдж्рдзांрдЪी рд╡рд░्рдгрдиे
рд╕рднाрд╕рдж рдмрдЦрд░: рдЫрдд्рд░рдкрддी рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬांрдЪी рдоाрд╣िрддी
(реи) рдЦाрд▓ीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рдкрд░्рдпрдЯрдиाрдЪे рдк्рд░рдХाрд░):
рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди
рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди
рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди
рдХृрд╖ी рдкрд░्рдпрдЯрди
(рей) рдкुрдвीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा:
рдоुрдж्рджे рднрдЬрди рднाрд░ूрдб
рдЧुрдгрд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рдЯाрд│, рдоृрджंрдЧ, рдЪिрдкрд│ी рдпांрдЪ्рдпा рд╕ाрдеीрдиे рдИрд╢्рд╡рд░ाрдЪे рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░рдгे. рдЕрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЖрдгि рдиैрддिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рджेрдгाрд░े рд░ूрдкрдХाрдд्рдордХ рдиाрдЯ्рдпрдордп рдЧीрдд.
рдЙрджाрд╣рд░рдгे рд╕ंрдд рддुрдХाрд░ाрдо, рд╕ंрдд рдиाрдорджेрд╡ рдпांрдЪी рднрдЬрдиे. рд╕ंрдд рдПрдХрдиाрде рдпांрдЪी рднाрд░ूрдбे.

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдм) рдеोрдбрдХ्рдпाрдд рдЯिрдкा рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):

(рез) рдХрд▓ा: рд╕्рд╡рддःрд▓ा рдЖрд▓ेрд▓े рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдгि рдд्рдпाрддूрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдЭाрд▓ेрд▓े рдЬ्рдЮाрди рджुрд╕рд▒्рдпाрдкрд░्рдпंрдд рдкोрд╣ोрдЪрд╡рдгे рд╣ी рдоाрдирд╡ाрдЪी рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддी рдЕрд╕ूрди рдд्рдпाрддूрди рдХрд▓ेрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी рд╣ोрддे. рдпाрдд рджृрдХ्рдХрд▓ा рдЖрдгि рд▓рд▓िрдд рдХрд▓ा рдЕрд╢ा рджोрди рдк्рд░рдХाрд░ांрдЪा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддो.
(реи) рд╡рд░्рддрдоाрдирдкрдд्рд░ांрдЪे рд╕्рд╡ाрддंрдд्рд░्рдп рд╕ंрдЧ्рд░ाрдоाрддीрд▓ рдХाрд░्рдп: рд╡рд░्рддрдоाрдирдкрдд्рд░ांрдиी рд▓ोрдХрдЬाрдЧृрддी рдХрд░рдгे, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддीрдЪी рдоाрд╣िрддी рджेрдгे, рд╕рдоाрдЬрд╕ुрдзाрд░рдгांрдиा рдЪाрд▓рдиा рджेрдгे рдЖрдгि рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд░ाрдЬрд╡рдЯीрдЪ्рдпा рдзोрд░рдгांрдиा рд╡िрд░ोрдз рдХेрд▓ा.
(рей) рд╢рдм्рджрдХोрд╢: рд╢рдм्рджांрдЪा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЕрд░्рде рдЖрдгि рдоाрд╣िрддी рдпांрдЪी рдкрдж्рдзрддрд╢ीрд░ рдоांрдбрдгी рдХेрд▓ेрд▓ा рдЧ्рд░ंрде рдо्рд╣рдгрдЬे рд╢рдм्рджрдХोрд╢. рд╣े рдоाрд╣िрддीрдЪ्рдпा рд╕ुрд▓рдн рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддेрд╕ाрдаी рдЖрдгि рднाрд╖ेрдЪ्рдпा рдЕрдн्рдпाрд╕ाрд╕ाрдаी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рд╕ाрдзрди рдЖрд╣े.

рдк्рд░рд╢्рди рей рдкुрдвीрд▓ рд╡िрдзाрдиे рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):

(рез) рдмрдЦрд░ рд╣ा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдпाрддीрд▓ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣े.
рдмрдЦрд░ीрдд рд╢ूрд░рд╡ीрд░ांрдЪे рдЧुрдгрдЧाрди, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдШрдбाрдоोрдбी, рд▓рдвाрдпा рдЖрдгि рдеोрд░ рдкुрд░ुрд╖ांрдЪी рдЪрд░िрдд्рд░े рдпांрдЪी рдоाрд╣िрддी рдоिрд│рддे. рдд्рдпा рдХाрд│ाрддीрд▓ рд░ाрдЬрдХीрдп рдШрдбाрдоोрдбी рдЖрдгि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддी рд╕рдордЬूрди рдШेрдг्рдпाрд╕ рдмрдЦрд░ рдорджрдд рдХрд░рддे.
(реи) рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.
рдоाрдирд╡ाрдЪ्рдпा рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддीрдд рддांрдд्рд░िрдХ рдмрджрд▓ांрдЪा рдоोрдаा рд╡ाрдЯा рдЖрд╣े. рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╢ोрдз, рдЙрдд्рдкाрджрди рдЖрдгि рд╡िрд╡िрдз рд╡рд╕्рддूंрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी рдпाрдд рдЭाрд▓ेрд▓े рдмрджрд▓ рд╕рдордЬूрди рдШेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрдЪा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕рдгे рдЧрд░рдЬेрдЪे рдЖрд╣े.
(рей) рд╡рд░्рддрдоाрдирдкрдд्рд░ांрдиा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдпा рд╡िрд╖рдпाрдЪी рдЧрд░рдЬ рдкрдбрддे.
рдмाрддрдо्рдпांрдЪा рдЖрдвाрд╡ा рдШेрддाрдиा рдЬुрди्рдпा рд╕ंрджрд░्рднांрдЪी рдЖрдгि рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкाрд░्рд╢्рд╡рднूрдоीрдЪी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╕рддे. 'релреж рд╡рд░्рд╖ांрдкूрд░्рд╡ी' рдХिंрд╡ा 'резрежреж рд╡рд░्рд╖ांрдкूрд░्рд╡ी' рд╕ाрд░рдЦ्рдпा рд╕рджрд░ांрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪा рдЖрдзाрд░ рдШ्рдпाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.
(рек) рд╡िрд╡िрдз рд╡िрд╖рдпांрдордзीрд▓ рдХृрддींрд╕ाрдаी рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдгाрдЪी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╕рддे.
рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡рд╕्рддूंрдЪे рдЬрддрди, рд╕ंрд╡рд░्рдзрди, рдкुрд░ाрднिрд▓ेрдЦाрдЧाрд░ांрдЪे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрди рдЖрдгि рдЧ्рд░ंрдеाрд▓рдпाрддीрд▓ рдХाрдоांрд╕ाрдаी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдкрдж्рдзрддींрдЪे рдЖрдгि рддांрдд्рд░िрдХ рдХौрд╢рд▓्рдпांрдЪे рдЬ्рдЮाрди рдЕрд╕рдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे.

рдк्рд░рд╢्рди рек рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдЙрддाрд▒्рдпाрдЪे рд╡ाрдЪрди рдХрд░ूрди рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा:

(рез) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ाрдЪ्рдпा рдмाрд╣्рдп рднिंрддी рдХрд╢ा рдЕрд╕рддाрдд?
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ाрдЪ्рдпा рдмाрд╣्рдп рднिंрддी рдмрд▒्рдпाрдЪрджा рддाрд░рдХाрдХृрддी рдЕрд╕рддाрдд.
(реи) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ाрдЪी рдЙрджाрд╣рд░рдгे рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░: рдоुंрдмрдИрдЬрд╡рд│ीрд▓ рдЕंрдмрд░рдиाрде рдпेрдеीрд▓ рдЕंрдм्рд░ेрд╢्рд╡рд░, рдиाрд╢िрдХрдЬрд╡рд│рдЪे рд╕िрди्рдирд░ рдпेрдеीрд▓ рдЧोंрджेрд╢्рд╡рд░ рдЖрдгि рд╣िंрдЧोрд▓ी рдЬिрд▓्рд╣्рдпाрддीрд▓ рдФंрдвा рдиाрдЧрдиाрде рд╣ी рдЙрджाрд╣рд░рдгे рдЖрд╣ेрдд.
(рей) рд╣ेрдоाрдбрдкंрддी рдоंрджिрд░ाрдЪी рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪी рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рдХोрдгрддी?
рдЙрдд्рддрд░: рднिंрддीрдЪे рджрдЧрдб рд╕ांрдзрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЪुрдиा рд╡ाрдкрд░рд▓ेрд▓ा рдирд╕рддो. рджрдЧрдбांрдордз्рдпेрдЪ рдПрдХрдоेрдХांрдд рдШрдЯ्рдЯ рдмрд╕рддीрд▓ рдЕрд╢ा рдХाрддрд▓ेрд▓्рдпा рдЦोрдмрдгी рдЖрдгि рдХुрд╕ू рдпांрдЪ्рдпा рдЖрдзाрд░ाрдиे рднिंрдд рдЙрднाрд░рд▓ी рдЬाрддे.

рдк्рд░рд╢्рди рел рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):

(рез) рдХाрд░्рд▓ рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдпांрдЪा рд╡рд░्рдЧрд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдоाрд░्рдХ्рд╕рдЪ्рдпा рдорддे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ा рдЕрдоूрд░्рдд рдХрд▓्рдкрдиांрдЪा рдирд╕ूрди рдЬिрд╡ंрдд рдоाрдгрд╕ांрдЪा рдЕрд╕рддो. рдоाрдирд╡ी рдиाрддेрд╕ंрдмंрдз рд╣े рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдЪ्рдпा рд╕ाрдзрдиांрдЪ्рдпा рдоाрд▓рдХीрд╡рд░ рдЕрд╡рд▓ंрдмूрди рдЕрд╕рддाрдд. рд╕рдоाрдЬाрдд рдЙрдд्рдкाрджрдиाрдЪ्рдпा рд╕ाрдзрдиांрдЪी рд╡ाрдЯрдгी рд╡िрд╖рдо рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे рд╕рдоाрдЬ рджोрди рд╡рд░्рдЧांрдд (рдоाрд▓рдХ рдЖрдгि рдордЬूрд░) рд╡िрднाрдЧрд▓ा рдЬाрддो, рдЬ्рдпांрдЪ्рдпाрдд рд╕ंрдШрд░्рд╖ рд╕ुрд░ू рдЕрд╕рддो.
(реи) рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪा рд╡рд░्рддрдоाрдирдХाрд│ाрд╢ी рдХрд╕ा рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рдЕрд╕рддो?
рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдо्рд╣рдгрдЬे рднूрддрдХाрд│ाрддीрд▓ рдШрдЯрдиांрдЪा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡рд░्рддрдоाрдирдХाрд│ाрддीрд▓ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕ोрдбрд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рднрд╡िрд╖्рдпाрддीрд▓ рдиिрдпोрдЬрдиाрд╕ाрдаी рдХрд░рдгे рд╣ोрдп. рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪ्рдпा рдЬ्рдЮाрдиाрдоुрд│े рд╡рд░्рддрдоाрдирдХाрд│ाрддीрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕рдорд╕्рдпांрдЪी рдоुрд│े рд╕рдордЬрддाрдд рдЖрдгि рдд्рдпाрд╡рд░ рдЙрдкाрдп рд╢ोрдзрдгे рд╕ोрдкे рдЬाрддे.
(рей) рдЦेрд│ рдЖрдгि рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдпांрдЪ्рдпाрддीрд▓ рдкрд░рд╕्рдкрд░рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдЦेрд│ांрдЪ्рдпा рдЙрдЧрдо рдЖрдгि рд╡िрдХाрд╕ाрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪी рдорджрдд рд╣ोрддे. рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд│ाрддीрд▓ рдСрд▓िंрдкिрдХ рд╕्рдкрд░्рдзा, рдЦेрд│ांрдЪी рд╕ाрдзрдиे рдЖрдгि рд╡िрд╡िрдз рдЦेрд│ांрдЪे рдиिрдпрдо рдпांрдЪा рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдордЬूрди рдШेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкुрд░ाрд╡्рдпांрдЪी рдЧрд░рдЬ рдкрдбрддे.
(рек) рднाрд░рддीрдп рдЪिрдд्рд░рдкрдЯрд╕ृрд╖्рдЯीрдЪी рдЬрдирдиी рдЕрд╢ी рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдЪी рдЦ्рдпाрддी рдХा рдЖрд╣े? рддे рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд╕рд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рджाрджाрд╕ाрд╣ेрдм рдлाрд│рдХे рдпांрдиी резрепрезрей рдордз्рдпे рдкрд╣िрд▓ा рднाрд░рддीрдп рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ 'рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░' рдоुंрдмрдИрдд рддрдпाрд░ рдХेрд▓ा. рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдиे рдЪिрдд्рд░рдкрдЯ рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди, рд╕्рдЯुрдбिрдУ рдЖрдгि рдХрд▓ाрд╡ंрдд рдпा рдмाрдмрддीрдд рджेрд╢ाрд▓ा рджिрд╢ा рджिрд▓ी, рдо्рд╣рдгूрди рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрд▓ा 'рднाрд░рддीрдп рдЪिрдд्рд░рдкрдЯрд╕ृрд╖्рдЯीрдЪी рдЬрдирдиी' рдо्рд╣рдЯрд▓े рдЬाрддे.

рд░ाрдЬ्рдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Political Science)

рдк्рд░рд╢्рди рем рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рд╡िрдзाрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा:

(рез) рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпुрдХ्рддाрдЪी рдиेрдордгूрдХ ............... рдХрд░рддाрдд.
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддी
(реи) рд╢ेрддीрдЪे рдЙрдд्рдкाрджрди рд╡ाрдврд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдЕрди्рдирдзाрди्рдпाрдмाрдмрдд рд╕्рд╡рдпंрдкूрд░्рдг рд╣ोрдг्рдпाрд╕ाрдаी ................. рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी.
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рд╣рд░िрддрдХ्рд░ांрддी

рдк्рд░рд╢्рди рен рдкुрдвीрд▓ рд╡िрдзाрдиे рдЪूрдХ рдХी рдмрд░ोрдмрд░ рддे рд╕рдХाрд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди):

(рез) рд╕ंрд╡िрдзाрдиाрдЪे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдПрдЦाрдж्рдпा рдЬिрд╡ंрдд рджрд╕्рддрдРрд╡рдЬाрдк्рд░рдоाрдгे рдЕрд╕рддे.
рдЙрдд्рддрд░: рдмрд░ोрдмрд░. рд╕рдХाрд░рдг: рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╣े рд╕ाрдЪрд▓ेрд▓े рдирд╕ूрди рддे рдмрджрд▓рдд्рдпा рдХाрд│ाрдЪ्рдпा рдЧрд░рдЬांрдиुрд╕ाрд░ рд▓рд╡рдЪिрдХ рдЕрд╕рддे. рдкрд░िрд╕्рдеिрддीрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрд╕рджेрд▓ा рд╕ंрд╡िрдзाрдиाрдд рдмрджрд▓ рдХрд░рдг्рдпाрдЪा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрд╕рддो.
(реи) рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧ рдиिрд╡рдбрдгुрдХीрджрд░рдо्рдпाрди рдЖрдЪाрд░рд╕ंрд╣िрддा рд▓ाрдЧू рдХрд░рддे.
рдЙрдд्рддрд░: рдмрд░ोрдмрд░. рд╕рдХाрд░рдг: рдиिрд╡рдбрдгुрдХा рдЦुрд▓्рдпा рдЖрдгि рди्рдпाрдп्рдп рд╡ाрддाрд╡рд░рдгाрдд рдкाрд░ рдкрдбाрд╡्рдпाрдд рддрд╕ेрдЪ рд░ाрдЬрдХीрдп рдкрдХ्рд╖ांрдиी рд╕рдд्рддेрдЪा рдЧैрд░рд╡ाрдкрд░ рдХрд░ू рдирдпे рдо्рд╣рдгूрди рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдЖрдпोрдЧ рдЖрдЪाрд░рд╕ंрд╣िрддा рд▓ाрдЧू рдХрд░рддे.
(рей) рдЪрд│рд╡рд│ीрд▓ा рдЦंрдмीрд░ рдиेрддृрдд्рд╡ाрдЪी рдЧрд░рдЬ рдирд╕рддे.
рдЙрдд्рддрд░: рдЪूрдХ. рд╕рдХाрд░рдг: рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдЪрд│рд╡рд│ीрд▓ा рджिрд╢ा рджेрдг्рдпाрд╕ाрдаी, рд▓ोрдХांрдЪे рд╕ंрдШрдЯрди рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдЙрдж्рджिрд╖्рдЯ рд╕ाрдз्рдп рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЦंрдмीрд░ рдиेрддृрдд्рд╡ाрдЪी рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╕рддे.

рдк्рд░рд╢्рди рео (рдЕ) рдкुрдвीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ):

(рез) рд░ाрдЦीрд╡ рдЬाрдЧाрд╡िрд╖рдпрдХ рдзोрд░рдг: рд╕рдоाрдЬाрддीрд▓ рдЬ्рдпा рдШрдЯрдХांрдиा рд╕ंрдзींрдкाрд╕ूрди рд╡ंрдЪिрдд рдаेрд╡рд▓े рдЧेрд▓े, рдд्рдпांрдЪ्рдпा рд╡िрдХाрд╕ाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рд╡ाрд╣ाрдд рдЖрдгрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡ рд░ोрдЬрдЧाрд░ाрдд рдЬाрдЧा рд░ाрдЦूрди рдаेрд╡рдг्рдпाрдЪे рдзोрд░рдг рдо्рд╣рдгрдЬे рд░ाрдЦीрд╡ рдЬाрдЧांрдЪे рдзोрд░рдг рд╣ोрдп.
(реи) рдк्рд░ाрджेрд╢िрдХ рдкрдХ्рд╖: рдЖрдкрд▓्рдпा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рджेрд╢ाрдЪ्рдпा рд╡िрдХाрд╕ाрдЪा, рднाрд╖ेрдЪा рдЖрдгि рдЕрд╕्рдоिрддेрдЪा рдЕрднिрдоाрди рдмाрд│рдЧрдгाрд░े рд░ाрдЬрдХीрдп рдЧрдЯ рдо्рд╣рдгрдЬे рдк्рд░ाрджेрд╢िрдХ рдкрдХ्рд╖.

рдк्рд░рд╢्рди рео (рдм) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рд╕ूрдЪрдиेрдк्рд░рдоाрдгे рдХृрддी рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ):

(рез) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдХ्рд╖):
рддृрдгрдоूрд▓ рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕
рднाрд░рддीрдп рдХрдо्рдпूрдиिрд╕्рдЯ рдкрдХ्рд╖
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдкрдХ्рд╖
рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкрдХ्рд╖
(реи) рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рд╕рдоोрд░ीрд▓ рдЖрд╡्рд╣ाрдиे):
рдбाрд╡े рдЙрдЧ्рд░рд╡ाрджी (рдирдХ्рд╖рд▓рд╡ाрджी)
рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░
рджрд╣рд╢рддрд╡ाрдж
рд░ाрдЬрдХाрд░рдгाрдЪे рдЧुрди्рд╣ेрдЧाрд░ीрдХрд░рдг

рдк्рд░рд╢्рди реп рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиाрдЪे рдЙрдд्рддрд░ рдеोрдбрдХ्рдпाрдд рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдПрдХ):

(рез) рдорддрджाрд░ाрдЪे рд╡рдп реирез рд╡рд░ूрди резрео рд╡рд░्рд╖ рдХेрд▓्рдпाрдоुрд│े рдХोрдгрддे рдкрд░िрдгाрдо рдЭाрд▓े?
рдЙрдд्рддрд░: рдпाрдоुрд│े рддрд░ुрдг рдкिрдвीрд▓ा рд░ाрдЬрдХीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдд рд╕рд╣рднाрдЧी рд╣ोрдг्рдпाрдЪी рд╕ंрдзी рдоिрд│ाрд▓ी рдЖрдгि рднाрд░рддाрдЪी рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рдЬрдЧाрддीрд▓ рд╕рд░्рд╡ाрдд рдоोрдаी рдпुрд╡ा рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ी рдмрдирд▓ी.
(реи) рд░ाрдЬрдХाрд░рдгाрдЪे рдЧुрди्рд╣ेрдЧाрд░ीрдХрд░рдг рдЭाрд▓्рдпाрдоुрд│े рдХोрдгрддे рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрддाрдд?
рдЙрдд्рддрд░: рдпाрдоुрд│े рдЧुंрдб рдк्рд░рд╡ृрдд्рддीрдЪे рд▓ोрдХ рд╕рдд्рддेрд╡рд░ рдпेрддाрдд, рдиिрд╡рдбрдгूрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдд рд╣िंрд╕ाрдЪाрд░ рд╡ाрдврддो рдЖрдгि рд╕рд░्рд╡рд╕ाрдоाрди्рдп рд▓ोрдХांрдЪा рд▓ोрдХрд╢ाрд╣ीрд╡рд░ीрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрдоी рд╣ोрддो.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

SSC 10th Science Part 2 March 2024 Question Paper Solution Marathi Medium

рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдЖрдгि рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рднाрдЧ реи (рдо) - рдоाрд░्рдЪ реирежреирек рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЙрдд्рддрд░े

рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪ्рдпा рд╕ूрдЪрдиा: рд╕рд░्рд╡ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рдмोрд░्рдбाрдЪ्рдпा рдирд╡ीрди рдЕрдн्рдпाрд╕рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдгि рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░िрдХेрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣ेрдд.

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдЕ) рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рдд्рдпाрдЪा рдХ्рд░рдоांрдХ рд▓िрд╣ा :

(i) рдкुрдирд░्рдЬрдирди рдкрдж्рдзрддी рдХोрдгрдд्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпाрдд рдЖрдврд│рддे?
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рдк्рд▓ॅрдиेрд░ीрдпा
(ii) рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕िрд▓рд╕ рдм्рд░ुрдИрд╕рдж्рд╡ाрд░े рдХोрдгрддे рдкेрдп рддрдпाрд░ рд╣ोрддे?
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╕िрдбाрд░
(iii) рдЬрдиुрдХाрддीрд▓ рди्рдпूрдХ्рд▓िрдУрдЯाрдИрдбрдЪ्рдпा рдЬाрдЧेрддीрд▓ рдмрджрд▓ाрд▓ा рдХाрдп рдо्рд╣рдгрддाрдд?
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(iv) рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрддीрд▓ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдгुрдКрд░्рдЬा рдиिрд░्рдоिрддी рдХेंрдж्рд░ рдХोрдаे рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рддाрд░ाрдкूрд░
(v) рд╕ंрдзीрдкाрдж (Arthropoda) рд╕ंрдШाрдЪे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдУрд│рдЦा:
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд╡िंрдЪू

рдк्рд░рд╢्рди рез (рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा :

(i) рдЧрдЯाрддीрд▓ рд╡ेрдЧрд│ा рд╢рдм्рдж рдУрд│рдЦा: рдбрдХрдмीрд▓ рдк्рд▓ॅрдЯिрдкрд╕, рдкाрдкрд▓ेрдЯ, рд▓ंрдЧрдлीрд╢, рдкेрд░ीрдкॅрдЯрд╕.
рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдкрд▓ेрдЯ. (рдХाрд░рдг: рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рдк्рд░ाрдг्рдпांрдиा рд╡िрд╡िрдз рд╕ंрдШांрдордзीрд▓ 'рдЬोрдбрдгाрд░े рджुрд╡े' рдо्рд╣рдЯрд▓े рдЬाрддे.)
(ii) рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рд▓िрд╣ा: рдд्рд╡рдЪा : рдоेрд▓ॅрдиिрди :: рд╕्рд╡ाрджुрдкिंрдб : _________
рдЙрдд्рддрд░: рдЗрди्рд╕्рдпुрд▓िрди.
(iii) рдЪूрдХ рдХी рдмрд░ोрдмрд░: рдкाрдг्рдпाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХрд░ूрди рдЙрдкрдпोрдЧी рдЬीрд╡ांрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी рдХрд░рдгे рдо्рд╣рдгрдЬे рдиीрд▓рдХ्рд░ांрддी рд╣ोрдп.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп (рдмрд░ोрдмрд░).
(iv) W.H.O. рдпा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдкाрдЪे рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдиाрд╡ рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░: World Health Organization (рдЬाрдЧрддिрдХ рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ंрдШрдЯрдиा).
(v) рдпोрдЧ्рдп рдЬोрдбी рдЬुрд│рд╡ा: рдкुрд░ुрд╖ (Male)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) 44 + XY.

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдЕ) рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдХाрд░рдгे рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддीрд╣ी рджोрди) :

(i) рдХाрд╕рд╡ाрдЪा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдЙрднрдпрдЪрд░ рд╡рд░्рдЧाрдд рдХा рдХрд░рддा рдпेрдд рдиाрд╣ी?
рдЙрдд्рддрд░: рдХाрд╕рд╡ाрдЪी рдд्рд╡рдЪा рдХोрд░рдбी рдЖрдгि рдЦрд╡рд▓ेрдпुрдХ्рдд рдЕрд╕рддे, рддрд░ рдЙрднрдпрдЪрд░ рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪी рдд्рд╡рдЪा рдУрд▓рд╕рд░ рдЕрд╕рддे. рддрд╕ेрдЪ рдХाрд╕рд╡ рдХेрд╡рд│ рдлुрдл्рдлुрд╕ाрдж्рд╡ाрд░े рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддे рдЖрдгि рдЖрдкрд▓ी рдЕंрдбी рдЬрдоिрдиीрд╡рд░ рдШाрд▓рддे. рд╣ी рд╕рд░्рд╡ рд▓рдХ्рд╖рдгे рд╕рд░рдкрдЯрдгाрд▒्рдпा (Reptilia) рд╡рд░्рдЧाрдЪी рдЖрд╣ेрдд.
(ii) рдЬрд▓рд╡िрдж्рдпुрдд, рд╕ौрд░ рдЖрдгि рдкрд╡рди рдКрд░्рдЬेрд▓ा рдиूрддрдиीрдХрд░рдгрдХ्рд╖рдо рдКрд░्рдЬा рдХा рдо्рд╣рдгрддाрдд?
рдЙрдд्рддрд░: рдХाрд░рдг рд╣े рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрдд рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпांрд╡рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрд╕ूрди рддे рдХрдзीрд╣ी рди рд╕ंрдкрдгाрд░े рдЖрд╣ेрдд рдЖрдгि рдиिрд╕рд░्рдЧाрдд рд╕рддрдд рдкुрдирд░ुрдЬ्рдЬीрд╡िрдд рд╣ोрддाрдд.
(iii) рд╡्рдпाрдпाрдо рдХेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рдердХрд▓्рдпाрд╕ाрд░рдЦे рдХा рд╡ाрдЯрддे?
рдЙрдд्рддрд░: рдЬрдб рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░рддाрдиा рд╕्рдиाрдпूंрдиा рдСрдХ्рд╕िрдЬрди рдХрдоी рдкрдбрддो, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рддिрдеे 'рд╡िрдиाॅрдХ्рд╕ी рд╢्рд╡рд╕рди' рд╣ोрдКрди рд▓ॅрдХ्рдЯिрдХ ре▓рд╕िрдб рд╕ाрдарддे. рдпाрдоुрд│े рдердХрд╡ा рдЬाрдгрд╡рддो.

рдк्рд░рд╢्рди реи (рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди) :

(i) рдХिрд░рдгोрдд्рд╕ाрд░ी рдк्рд░рджूрд╖рдгाрдЪे рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ाрд╡рд░ рд╣ोрдгाрд░े рдЪाрд░ рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдо рд▓िрд╣ा.
рез. рдХॅрди्рд╕рд░рдЪा рдзोрдХा рд╡ाрдврддो. реи. рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рдкेрд╢ी рдирд╖्рдЯ рд╣ोрддाрдд. рей. рдЕрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рджोрд╖ рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддाрдд. рек. рдбोрд│्рдпांрдЪे рд╡िрдХाрд░ (рдоोрддीрдмिंрджू) рд╣ोрддाрдд.
(ii) рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд░ोрдЧ्рдпाрд╡рд░ рдкрд░िрдгाрдо рдХрд░рдгाрд░े рдШрдЯрдХ
Social Health Chart
рдЙрдд्рддрд░: рез. рд╢िрдХ्рд╖рдг, реи. рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддी, рей. рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрд╡ा, рек. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрддрддा.
(iii) рдЖрдкрдд्рддीрдЪ्рдпा рд╡्рдпाрдк्рддीрдЪा рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╡िрдЪाрд░ाрдд рдШ्рдпाрд╡्рдпा рд▓ाрдЧрдгाрд▒्рдпा рдЪाрд░ рдмाрдмी рд▓िрд╣ा.
рез. рдкूрд░्рд╡рддрдпाрд░ी, реи. рдЗрд╢ाрд░ा, рей. рдЖрдгीрдмाрдгीрдЪा рдЯрдк्рдкा, рек. рдкुрдирд░्рд╡рд╕рди.
(iv) рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬैрд╡िрдХ рдЗंрдзрдиांрдЪी рдиाрд╡े рдЖрдгि рд╡ाрдкрд░ рд╡ाрдврд╡рдгे рдХा рдЧрд░рдЬेрдЪे рдЖрд╣े?
рдЙрдд्рддрд░: рдоिрдеेрди рдЖрдгि рдЗрдеेрдиॉрд▓. рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХрдоी рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдЬीрд╡ाрд╢्рдо рдЗंрдзрдиांрд╡рд░ीрд▓ рдЕрд╡рд▓ंрдмिрдд्рд╡ рдХрдоी рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдд्рдпांрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдЧрд░рдЬेрдЪा рдЖрд╣े.
(v) рдбी.рдПрди.рдП. рдлिंрдЧрд░рдк्рд░िंрдЯींрдЧ рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп рдЖрдгि рдд्рдпाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХोрдаे рд╣ोрддो?
рдЙрдд्рддрд░: рд╡्рдпрдХ्рддीрдЪ्рдпा DNA рдордзीрд▓ рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпрдкूрд░्рдг рдЖрд░ाрдЦрдб्рдпाрд╡рд░ूрди рдд्рдпाрдЪी рдУрд│рдЦ рдкрдЯрд╡рдгे. рдпाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдЧुрди्рд╣ेрдЧाрд░ी рддрдкाрд╕ рдЖрдгि рдкिрддृрдд्рд╡ рдЪाрдЪрдгीрдд рд╣ोрддो.

рдк्рд░рд╢्рди рей рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдкाрдЪ) :

(i) рдЬीрд╡рдирд╕рдд्рдд्рд╡ांрдЪी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдЖрдгि рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг:
рдЙрдд्рддрд░: рдЬीрд╡рдирд╕рдд्рдд्рд╡े рдо्рд╣рдгрдЬे рд╢рд░ीрд░ाрдЪ्рдпा рдЖрд░ोрдЧ्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рд▓ेрд▓ी рд╕ेंрдж्рд░िрдп рд╕ंрдпुрдЧे.
рез. рдЬрд▓рд╡िрдж्рд░ाрд╡्рдп: B, C.
реи. рдоेрджрд╡िрдж्рд░ाрд╡्рдп: A, D, E, K.
(ii) рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा: рдоूрд▓рдкेрд╢ी, рдХ्рд▓ोрдиिंрдЧ, рдЬрдиुрдХीрдпрджृрд╖्рдЯ्рдпा рдЙрди्рдирдд рдкिрдХे.
рез. рдоूрд▓рдкेрд╢ी: рдмрд╣ुрдкेрд╢ीрдп рд╕рдЬीрд╡ांрдЪ्рдпा рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рдЬ्рдпा рдкेрд╢ींрдкाрд╕ूрди рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рдк्рд░рдХाрд░рдЪ्рдпा рдкेрд╢ी рддрдпाрд░ рд╣ोрддाрдд.
реи. рдХ्рд▓ोрдиिंрдЧ: рдПрдЦाрдж्рдпा рдкेрд╢ीрдЪी рдХिंрд╡ा рд╕рдЬीрд╡ाрдЪी рд╣ुрдмेрд╣ूрдм рдЕрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдк्рд░рддिрдХृрддी рддрдпाрд░ рдХрд░рдгे.
рей. рдЬрдиुрдХीрдп рдЙрди्рдирдд рдкिрдХे: рдмाрд╣ेрд░рдЪे рдЬрдиुрдХ рдШाрд▓ूрди рдкिрдХांрдЪ्рдпा рдЧुрдгрдзрд░्рдоाрдд рд╕ुрдзाрд░рдгा рдХेрд▓ेрд▓ी рдкिрдХे.
(iii) рдЙрддाрд░ा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: (рд╕рдоुрдж्рд░ाрддीрд▓ рддेрд▓ рдЧрд│рддी)
рдЙрдд्рддрд░: рез. рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдЕрдо, реи. рдШाрддрдХ, рей. рдпांрдд्рд░िрдХ, рек. рдкिрд░िрдбिрди्рд╕, рел. рдСрдХ्рд╕िрдЬрди, рем. CO2.
(iv) рдкрд╡рдирдЪрдХ्рдХी рдЖрдХृрддी рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рд╢्рди:
Wind Turbine
(рдЕ) рд╣ी рдЖрдХृрддी рдкрд╡рдирдЪрдХ्рдХीрдЪ्рдпा рд╡िрд╡िрдз рдШрдЯрдХांрдЪी рдЖрд╣े.
(рдм) рдКрд░्рдЬेрдЪा рд╕्рд░ोрдд: рд╡ाрд░ा.
(рдХ) рдпाрдоुрд│े рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ोрдд рдиाрд╣ी рдЖрдгि рд╣ा рдЕрдХ्рд╖рдп рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрдд рдЖрд╣े, рдо्рд╣рдгूрди рддो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгрд╕्рдиेрд╣ी рдЖрд╣े.
(v) рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: рддाрдгрддрдгाрд╡ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрдиाрдЪे рдЙрдкाрдп
Stress Management
рдЙрдд्рддрд░: рез. рд╕ंрдЧीрдд, реи. рд╡्рдпाрдпाрдо, рей. рд╡ाрдЪрди, рек. рдЫंрдж, рел. рдиिрд╕рд░्рдЧ рдкрд░्рдпрдЯрди, рем. рдоैрджाрдиी рдЦेрд│.
(vi) рдк्рд░рдердоोрдкрдЪाрд░ рдкेрдЯीрд╕ाрдаी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕рд╣ा рд╕ाрд╣िрдд्рдпांрдЪी рдиाрд╡े:
рез. рдмँрдбेрдЬ, реи. рдХाрдкूрд╕, рей. рдбेрдЯॉрд▓, рек. рдХाрдд्рд░ी, рел. рдЪिрдХрдЯрдкрдЯ्рдЯी, рем. рдЕँрдЯीрд╕ेрдк्рдЯिрдХ рдХ्рд░ीрдо.
(vii) рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧे рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рджोрди рдиाрд╡े рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдЬीрд╡ांрдордзीрд▓ рдиिрд░ुрдкрдпोрдЧी рдХिंрд╡ा рдЕрдкूрд░्рдг рд╡ाрдв рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рдЗंрдж्рд░िрдпांрдиा рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧे рдо्рд╣рдгрддाрдд. рдЙрджा. рдоाрдХрдбрд╣ाрдб рдЖрдгि рдЕрдХ्рдХрд▓рджाрдв.
рдЙрдкрдпुрдХ्рддрддा: рдоाрдХрдбрд╣ाрдб рд╢ेрдкрдЯी рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдд рдЖрдгि рдЕрдХ्рдХрд▓рджाрдв рд░рд╡ंрде рдХрд░рдгाрд▒्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдд рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЕрд╕рддे.
(viii) рдк्рд░ाрдгी рдУрд│рдЦा: (рдЕ) рдХाрдЯेрд░ी рдд्рд╡рдЪा, (рдм) рдЖрднाрд╕ी рджेрд╣рдЧुрд╣ा, (рдХ) рдХрд▓्рд▓्рдпांрдж्рд╡ाрд░े рд╢्рд╡рд╕рди.
(рдЕ) рд╕ंрдШ: Echinodermata (рдЙрджा. рддाрд░ाрдоाрд╕ा).
(рдм) рд╕ंрдШ: Aschelminthes (рдЙрджा. рдЬंрдд/Ascaris).
(рдХ) рд╡рд░्рдЧ: Pisces (рдЙрджा. рд░ोрд╣ू рдоाрд╕ा).

рдк्рд░рд╢्рди рек рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा :

(i) рдкुрд░ुрд╖ рдк्рд░рдЬрдирди рд╕ंрд╕्рдеेрд╡рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЙрдд्рддрд░े:
Male Reproductive System
(рдЕ) рд╢ुрдХ्рд░ाрдгू рдиिрд░्рдоिрддी рд╡ृрд╖рдг рдордз्рдпे рд╣ोрддे.
(рдЖ) рд▓ांрдмी: рд╕ाрдзाрд░рдг ремреж рдоाрдпрдХ्рд░ोрдоीрдЯрд░.
(рдЗ) рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд╣िрдиी рд╢ुрдХ्рд░ाрдгूंрдиा рдкुрдвे рд╡ाрд╣ूрди рдиेрддे.
(рдИ) рдЕрд░्рдзрд╕ूрдд्рд░ी (Meiosis) рд╡िрднाрдЬрдиाрдж्рд╡ाрд░े.
(рдЙ) рд╢िрд╢्рди рдЖрдгि рдк्рд░ोрд╕्рдЯेрдЯ рдЧ्рд░ंрдеी.
(ii) рдзोрдХ्рдпाрдд рдЖрд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░рдЬाрддींрдЪे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЖрдгि рд╕ंрд╡рд░्рдзрди:
Classification of threatened species Chart
Flow chart Answer
(a) рез. рд╕ंрдХрдЯрдЧ्рд░рд╕्рдд, реи. рджुрд░्рдоिрд│, рей. рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓, рек. рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд.
(b) рд╕ंрд╡рд░्рдзрди: рез. рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг, реи. рдк्рд░рджूрд╖рдг рд░ोрдЦрдгे, рей. рдХाрдпрдж्рдпांрдЪे рдкाрд▓рди, рек. рдЬрдирдЬाрдЧृрддी.
(c) рд░ेрдб рд▓िрд╕्рдЯ рд░ंрдЧ: рез. рдЧुрд▓ाрдмी (рд╕ंрдХрдЯрдЧ्рд░рд╕्рдд), реи. рд╣िрд░рд╡ा (рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд).
Question Paper Page 1 Question Paper Page 2 Question Paper Page 3 Question Paper Page 4 Question Paper Page 5 Question Paper Page 6 Question Paper Page 7 Question Paper Page 8 Question Paper Page 9 Question Paper Page 10 Question Paper Page 11 Visit omtexclasses.com