рднूрдЧोрд▓ рдкेрдкрд░-II (N 441) рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╣рд▓ - рдЬुрд▓ाрдИ 2024
рдк्рд░рд╢्рди 1. рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░-рдкрдд्рд░िрдХा рдоें рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦिрдП : (4 рдЕंрдХ)
- (i) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднेंрдЯ
- (ii) рдЖрд░ोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпрдЯрди
- (iii) рдЬрдирдЧрдгрдиा
- (iv) рдЧृрд╣ рднेंрдЯ
- (i) рддिрд▓рд╣рди
- (ii) рдХॉрдлी
- (iii) рдХोрдХो
- (iv) рдорд╕ाрд▓ा
- (i) рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдоेрд░िрдХा
- (ii) рдПрд╢िрдпा
- (iii) рджрдХ्рд╖िрдгी рдЕрдоेрд░िрдХा
- (iv) рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा
- (i) 5 рдШंрдЯे 15 рдоिрдирдЯ
- (ii) 5 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ
- (iii) 5 рдШंрдЯे 45 рдоिрдирдЯ
- (iv) 6 рдШंрдЯे 30 рдоिрдирдЯ
рдк्рд░рд╢्рди 2. рдЧрд▓рдд рдЬोрдб़िрдпाँ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП : (4 рдЕंрдХ)
- (i) рдЕрдоेрдЬрди рдЬрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ рдоें
- (ii) рдкुрд░ाрдЧुрдЖрдХु → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें
- (iii) рд╕ाрдУ рдл्рд░ाрди्рд╕िрд╕рдХो → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ рдоें
- (iv) рдкेрд░ाрдЧ्рд╡े-рдкрд░ाрдиा рдЬрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी → рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рджрдХ्рд╖िрдгी-рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрдЧ рдоें
- (i) рднाрд░рдд рдХा рд╣рд╡ाрдоाрди → рдоाрдирд╕ूрди
- (ii) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ рдоें → рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд╡ृрдд्рдд
- (iii) рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рднाрдЧ рдоें → рдордХрд░ рд╡ृрдд्рдд
- (iv) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХी рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें → рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
(рд╕ुрдзाрд░: рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рд╕े рдХрд░्рдХ рд╡ृрдд्рдд (Tropic of Cancer) рдЧुрдЬрд░рддा рд╣ै।)
- (i) рд▓िंрдЧ рдЕрдиुрдкाрдд рдХрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
- (ii) рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЬीрд▓
- (iii) рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рдм्рд░ाрдЬीрд▓
- (iv) рд╡ृрдж्рдзों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ → рднाрд░рдд
(рд╕ुрдзाрд░: рднाрд░рдд рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдзिрдХ рд╣ै।)
- (i) рдЧेрдЯрд╡े рдСрдл рдЗंрдбिрдпा → рдоुंрдмрдИ
- (ii) рдЕрдЬंрддा рдЧुрдлा → рдФрд░ंрдЧाрдмाрдж
- (iii) рддाрдЬрдорд╣рд▓ → рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी
- (iv) рдХोрд▓рдХाрддा → рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдмрди्рджрд░рдЧाрд╣
(рд╕ुрдзाрд░: рддाрдЬрдорд╣рд▓ рдЖрдЧрд░ा рдоें рд╣ै।)
рдк्рд░рд╢्рди 3. рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдпे (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рднाрд░рдд - рд╕्рдеाрди рд╡ рд╡िрд╕्рддाрд░
рд╕्рдеाрди: рднाрд░рдд рдЙрдд्рддрд░ी рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рдЧोрд▓ाрд░्рдз рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдПрд╢िрдпा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдХे рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрдЧ рдоें рд╣ै।
рд╡िрд╕्рддाрд░: рднाрд░рдд рдХी рдоुрдЦ्рдп рднूрдоि рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ 8°4' рдЙрдд्рддрд░ рд╕े 37°6' рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рдФрд░ 68°7' рдкूрд░्рд╡ рд╕े 97°25' рдкूрд░्рд╡ рджेрд╢ांрддрд░ рдХे рдмीрдЪ рд╣ै। рдХрд░्рдХ рд░ेрдЦा (23°30' N) рднाрд░рдд рдХे рдордз्рдп рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै। рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХा 7рд╡ां рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рджेрд╢ рд╣ै।
(2) рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдб़ा (The Great Escarpment)
рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि рдХा рдкूрд░्рд╡ी рдврд▓ाрди рдмрд╣ुрдд рддीрд╡्рд░ рд╣ै, рдЬिрд╕े 'рдЕрдЬрд╕्рд░ рдХрдб़ा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрдУ рдкाрдЙрд▓ो рд╕े рдкोрд░्рдЯो рдПрд▓ेрдЧ्рд░े рддрдХ рдЗрд╕рдХी рдКँрдЪाрдИ рдПрдХрджрдо рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрдб़ा рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ी рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдкрд╡рдиों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд░ोрдз рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рддрдЯीрдп рднाрдЧों рдоें рднाрд░ी рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдХрдб़े рдХे рдкीрдЫे рдХे рднाрдЧ (рдкрд╢्рдЪिрдо) рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕े 'рд╡ृрд╖्рдЯिрдЫाрдпा рдк्рд░рджेрд╢' рдпा 'рдЕрдиाрд╡ृрд╖्рдЯि рдЪрддुрд╖्рдХोрдг' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
(3) рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡
рднाрд░рдд рдХो рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдПрдХ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рдеाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдпрд╣ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоाрд░्рдЧों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु (рдоाрдирд╕ूрди) рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЧрд╣рд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдордд्рд╕्рдп рдкाрд▓рди, рдЦрдиिрдЬ рддेрд▓ (рдЬैрд╕े рдмॉрдо्рдмे рд╣ाрдИ) рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 4. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рдиिрдо्рди рдШрдЯрдХ рджрд░्рд╢ाрдХрд░ рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП рдПрд╡ं рд╕ूрдЪी рддैрдпाрд░ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)
- (1) рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рд╕рдмрд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рд░ाрдЬ्рдп (рд░िрдУ рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓) рдоें рджрд░्рд╢ाрдПं।
- (2) рдордиाрд╕рдирджीрдп рдмंрджрд░рдЧाрд╣ (Manaus): рдЕрдоेрдЬрди рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े (рдЙрдд्рддрд░ी рдм्рд░ाрдЬीрд▓) рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
- (3) рдкंрдкाрд╕ рдХा рдШाрд╕ рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рджेрд╢: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рд╕ुрджूрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдоें।
- (4) рдХрдЯिंрдЧा: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╕ूрдЦाрдЧ्рд░рд╕्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░।
- (5) рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк: рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоेрдЬрди рдирджी рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдкрд░।
- (6) рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рддрдЯ рдХे рд╕ाрде।
рдк्рд░рд╢्рди 4. (рдЖ) рджिрдП рдЧрдП рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХा 'рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ (2011)' рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
(2) 100 рд╕े рдХрдо рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдШрдирдд्рд╡ рд╡ाрд▓े рдХिрди्рд╣ीं рджो рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдоिрдЬोрд░рдо, рд╕िрдХ्рдХिрдо (рдХोрдИ рджो)।
(3) рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдШрдирдд्рд╡ рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 101 рд╕े 250 рд╡्рдпрдХ्рддि рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी।
(4) рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХे 500 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ рд╡ाрд▓े рдХोрдИ рджो рд░ाрдЬ्рдп рдмрддाрдЗрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рдХेрд░рд▓ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु।
(5) рдоिрдЬोрд░рдо рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдШрдирдд्рд╡ рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 100 рд╕े рдХрдо (рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी)।
рдк्рд░рд╢्рди 5. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)
(1) рднाрд░рдд рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢्рд╡ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рднाрд░рдд рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдпुрд╡ाрдУं рдФрд░ рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рд▓ोрдЧों рдХी рдХ्рд░рдп рд╢рдХ्рддि рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╕्рддुрдУं рдХी рдоांрдЧ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЙрджाрд░ीрдХрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрджेрд╢ी рдиिрд╡ेрд╢ рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рд╕рднी рдХाрд░рдгों рд╕े рднाрд░рдд рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।
(2) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдиिрдпрдоिрдд рд╣िрдо рд╡рд░्рд╖ा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рднाрдЧ рдЙрд╖्рдг рдХрдЯिрдмंрдз рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд░ेрдЦा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े рдордХрд░ рд░ेрдЦा рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ाँ рдХा рддाрдкрдоाрди рд╕ाрд▓ рднрд░ рдКँрдЪा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╣िрдордкाрдд рдХे рд▓िрдП рддाрдкрдоाрди рдХा рдЬрдоाрд╡ рдмिंрджु рд╕े рдиीрдЪे рдЬाрдиा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдКँрдЪाрдИ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЬो рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдирд╣ीं рдкाрдпा рдЬाрддा। рдХेрд╡рд▓ рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрдЧ рдоें рдХрднी-рдХрднी рдЕрдкрд╡ाрджाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╣ी рд╣िрдордкाрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
(3) рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдЕрдзिрд╡ाрд╕ рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ी рднाрдЧ (рдХрдЯिंрдЧा) рд╡ृрд╖्рдЯिрдЫाрдпा рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдЖрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╡рд░्рд╖ा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ूрдЦे рдХी рд╕्рдеिрддि рд░рд╣рддी рд╣ै। рдХृрд╖ि рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЬрд▓ рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдЬीрд╡рди рдХрдаिрди рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдпрд╣ाँ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ (рдЕрдзिрд╡ाрд╕) рд╡िрд░рд▓ рд╣ैं।
(4) рднाрд░рдд рдоें рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рд╕ूрдЪрдиा рдФрд░ рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдпुрдЧ рдоें, рднाрд░рдд рдоें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рддेрдЬी рд╕े рдмреЭा рд╣ै। 'рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा' рдЬैрд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдФрд░ рдиिрдЬी рдХंрдкрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рд╕्рддी рджрд░ों рдкрд░ рд╕ेрд╡ाрдПँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рд╕े рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдлैрд▓ा рд╣ै। рд╡िрд╢ाрд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди्рд╕ рдХी рдмрдв़рддी рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рдХाрд░рдг рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рднाрд░рдд рдоें рд╕рдмрд╕े рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдмрди рдЧрдпा рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 6. (рдЕ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрдп рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рд░ेрдЦाрд▓ेрдЦ (Bar Graph) рдмрдиाрдЗрдП рдПрд╡ं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : (6 рдЕंрдХ)
(рдиोрдЯ: рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдЧ्рд░ाрдл рдкेрдкрд░ рдкрд░ рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдХे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд╕्рддंрдн рдЖрд▓ेрдЦ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП।)
(1) рдХौрдирд╕े рд╡рд░्рд╖ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 2011 (31.2%) рдоें।
(2) 1981 рд╕े 1991 рдЗрд╕ рджрд╢рдХ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдоें рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 1991 (25.7) - 1981 (23.3) = 2.4%।
(3) рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 1961 (18.0%) рдоें (рдпा рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े 1961-1971 рджрд╢рдХ рдоें)।
рдк्рд░рд╢्рди 6. (рдЖ) рдЕрдерд╡ा - рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЖрдХृрддिрдпों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(рджिрдП рдЧрдП рд╡ृрдд्рддाрд▓ेрдЦों (Pie Charts) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ - рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрдж рдФрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा)
(1) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рдд (48.8%)।
(2) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдоें рдпोрдЧрджाрди рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (67%)।
(3) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рднाрдЧ рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (27.5%)।
(4) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХिрддрдиा рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 26%।
(5) рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рддृрддीрдпрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХा рдпोрдЧрджाрди рднाрд░рдд рд╕े рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: 67% (рдм्рд░ाрдЬीрд▓) - 57% (рднाрд░рдд) = 10%।
(6) рднाрд░рдд рдоें рдХौрдирд╕े рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХा рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрдо рд▓ेрдХिрди рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп (рдЬीрдбीрдкी рдоें рдХेрд╡рд▓ 17% рдпोрдЧрджाрди рд▓ेрдХिрди 48.8% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै)।
рдк्рд░рд╢्рди 7. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)
(1) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХ्рдпा рд╣ै? рд╕рдоुрдж्рд░ рдХिрдиाрд░े рдЬाрдиे рдкрд░ рдЖрдк рдХौрдирд╕ी рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ рд░рдЦेंрдЧे?
рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди (Field Visit): рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬाрдХрд░ рд╡рд╣ाँ рдХी рднौрдЧोрд▓िрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рднूрдЧोрд▓ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдПрдХ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╡िрдзि рд╣ै।
рд╕ाрд╡рдзाрдиिрдпाँ:
- рдЬ्рд╡ाрд░-рднाрдЯा (High tide/Low tide) рдХे рд╕рдордп рдХी рдкूрд░्рд╡ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेंрдЧे।
- рдЧрд╣рд░े рдкाрдиी рдоें рдирд╣ीं рдЙрддрд░ेंрдЧे рдФрд░ рддैрд░рдиे рдХा рдЬोрдЦिрдо рдирд╣ीं рдЙрдаाрдПंрдЧे।
- рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рдХिрдиाрд░े рдлिрд╕рд▓рди рд╡ाрд▓ी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдпा рдХрдб़ों рдкрд░ рдирд╣ीं рдЬाрдПंрдЧे।
- рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд░рдХ्рд╖рдХों (Lifeguards) рдХी рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ेंрдЧे।
- рд╕ेрд▓्рдлी рд▓ेрддे рд╕рдордп рдЕрдкрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦेंрдЧे।
- рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪाрдПंрдЧे (рдХрдЪрд░ा рдирд╣ीं рдлैрд▓ाрдПंрдЧे)।
(2) рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рдд рдХी рд╕рд╡िрд╕्рддрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓िрдЦिрдП।
рд╣िрдоाрд▓рдп: рд╣िрдоाрд▓рдп рдПрдХ рдпुрд╡ा рд╡рд▓िрдд рдкрд░्рд╡рдд рд╣ै рдЬो рднाрд░рдд рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдкाрдоीрд░ рдХी рдЧांрда рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХी рдУрд░ рдПрдХ рдЪाрдк (Arc) рдХे рд░ूрдк рдоें рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
- рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ: рд╣िрдоाрд▓рдп рдоें рджрдХ्рд╖िрдг рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░ рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рдоांрддрд░ рд╢्рд░ेрдгिрдпाँ рд╣ैं:
- рд╢िрд╡ाрд▓िрдХ: рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рдФрд░ рдирдИ рд╢्рд░ेрдгी рд╣ै।
- рд▓рдШु рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдЪрд▓): рдпрд╣ рд╢िрд╡ाрд▓िрдХ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╣ै।
- рд╡ृрд╣рдж рд╣िрдоाрд▓рдп (рд╣िрдоाрдж्рд░ी): рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЙрдд्рддрд░ी, рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдФрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХी рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢्рд░ेрдгी рд╣ै।
- рдорд╣рдд्рдд्рд╡: рд╣िрдоाрд▓рдп рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдаंрдбी рд╣рд╡ाрдУं рдХो рд░ोрдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдирд╕ूрди рд╣рд╡ाрдУं рдХो рд░ोрдХрдХрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдХрд░ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा, рд╕िंрдзु рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ рдЬैрд╕ी рдмाрд░рд╣рдоाрд╕ी рдирджिрдпों рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै।
(3) рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╡рдиों рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП।
рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдХाрд░рдг:
- рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХृрд╖ि (рд░ोрдХा) рдХे рд▓िрдП рд╡рдиों рдХो рдЬрд▓ाрдиा।
- рдкрд╢ुрдЪाрд░рдг (Cattle Ranching) рдХे рд▓िрдП рдЪाрд░ाрдЧाрд╣ों рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░।
- рд▓рдХрдб़ी рдХी рдЕрд╡ैрдз рдХрдЯाрдИ рдФрд░ рдЦрдирди рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ।
- рдЯ्рд░ांрд╕-рдЕрдоेрдЬрди рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдЬैрд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдп।
рднाрд░рдд рдоें рдХाрд░рдг:
- рдмрдв़рддी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ाрд╕ рдФрд░ рдХृрд╖ि рднूрдоि рдХी рдоांрдЧ।
- рдЭूрдо рдЦेрддी (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें)।
- рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░।
- рдмाрдз, рд╕рдб़рдХें рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
- рдИंрдзрди рдФрд░ рдлрд░्рдиीрдЪрд░ рдХे рд▓िрдП рдкेрдб़ों рдХी рдХрдЯाрдИ।