рдЧрдгिрдд (ренрез) рдЬ्рдпाрдоिрддि - рднाрдЧ реи
SSC 10th Board Exam Solution | 2025 Revised Course
рдЕंрдХ: 40 | рд╕рдордп: 2 рдШंрдЯे | рд╣िंрджी рдоाрдз्рдпрдо (Hindi Medium)
рдк्рд░рд╢्рди рез. (A) рдиीрдЪे рджिрдпे рдЧрдпे рдкрд░्рдпाрдпों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1)
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХौрдирд╕ा рдкाрдпрдеाрдЧोрд░рд╕ рдХा рдд्рд░िрдХ् рд╣ै ?
- (A) (1, 5, 10)
- (B) (3, 4, 5)
- (C) (2, 2, 2)
- (D) (5, 5, 2)
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
(3, 4, 5) рдоें, \(3^2 + 4^2 = 9 + 16 = 25\) рдФрд░ \(5^2 = 25\). рдЕрддः \(a^2 + b^2 = c^2\) рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдкाрдпрдеाрдЧोрд░рд╕ рдХा рдд्рд░िрдХ् рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: (B)
(2)
‘O’ рдХेंрдж्рд░ рд╡ाрд▓े рд╡ृрдд्рдд рдоें рдЕंрддрд░्рд▓िрдЦिрдд \(\angle ACB\) рдХा рдоाрдк \(65^\circ\) рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕंрддःрдЦंрдбिрдд рдЪाрдк AXB рдХा рдоाрдк рдХिрддрдиा ?
- (A) 65°
- (B) 230°
- (C) 295°
- (D) 130°
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
рдЕंрддःрдЦंрдбिрдд рдЪाрдк рдХा рдоाрдк = \(2 \times\) рдЕंрддрд░्рд▓िрдЦिрдд рдХोрдг рдХा рдоाрдк।
\(m(\text{рдЪाрдк } AXB) = 2 \times 65^\circ = 130^\circ\).
рдЙрдд्рддрд░: (D)
(3)
(3, 4) рдЗрд╕ рдмिंрджु рдХी рдЖрд░ंрдн рдмिंрджु рд╕े рджूрд░ी .................... рд╣ै।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
рджूрд░ी = \(\sqrt{x^2 + y^2} = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5\).
рдЙрдд्рддрд░: (C)
(4)
рдХिрд╕ी рд╢ंрдХु рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 5 рд╕ेрдоी рддрдеा рдЙрд╕рдХी рд▓ंрдм рдКँрдЪाрдИ 12 рд╕ेрдоी рд╣ो, рддो рдЙрд╕рдХी рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ ..................... рд╣ोрдЧी।
- (A) 17 рд╕ेрдоी
- (B) 4 рд╕ेрдоी
- (C) 13 рд╕ेрдоी
- (D) 60 рд╕ेрдоी
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ \(l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = \sqrt{169} = 13\) рд╕ेрдоी।
рдЙрдд्рддрд░: (C)
рдк्рд░рд╢्рди рез. (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдк-рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1)
\(\Delta ABC\) рдоें \(B-D-C\) рддрдеा \(BD = 7, BC = 20\), рддो \(\frac{A(\Delta ABD)}{A(\Delta ABC)}\) = рдХिрддрдиा ?
рд╣рд▓:
\(\Delta ABD\) рдФрд░ \(\Delta ABC\) рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢ीрд░्рд╖рдмिंрджु A рд╣ै рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдПрдХ рд╣ी рд░ेрдЦा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рдЕрддः рдЙрдирдХी рдКँрдЪाрдИ рд╕рдоाрди рд╣ै।
рд╕рдоाрди рдКँрдЪाрдИ рд╡ाрд▓े рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ों рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं।
\(\therefore \frac{A(\Delta ABD)}{A(\Delta ABC)} = \frac{BD}{BC}\)
\(= \frac{7}{20}\)
рдЙрдд्рддрд░: 7/20
(2)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें \(\angle MNP = 90^\circ\), рд░ेрдЦ \(NQ \perp\) рд░ेрдЦ \(MP\), \(MQ = 9\), \(QP = 4\), рддो NQ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рднूрдоिрддीрдп рдоाрдз्рдп рдХे рдк्рд░рдоेрдп рдЕрдиुрд╕ाрд░:
\(NQ^2 = MQ \times QP\)
\(NQ^2 = 9 \times 4\)
\(NQ^2 = 36\)
\(NQ = 6\) рдЗрдХाрдИ।
(3)
рдХिрд╕ी рд░ेрдЦा рдж्рд╡ाрд░ा X-рдЕрдХ्рд╖ рдХी рдзрдиाрдд्рдордХ рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдХोрдг рдХा рдоाрдк \(30^\circ\) рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рд░ेрдЦा рдХा рдвाрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рдпрд╣ाँ, рдЭुрдХाрд╡ рдХोрдг \(\theta = 30^\circ\)।
рд░ेрдЦा рдХा рдвाрд▓ \(m = \tan \theta\)
\(m = \tan 30^\circ\)
\(m = \frac{1}{\sqrt{3}}\)
(4)
рдЪрдХ्рд░ीрдп рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ABCD рдоें \(m\angle A = 100^\circ\), рддो \(m\angle C\) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рдЪрдХ्рд░ीрдп рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рдХोрдг рд╕ंрдкूрд░рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
\(\therefore \angle A + \angle C = 180^\circ\)
\(100^\circ + \angle C = 180^\circ\)
\(\angle C = 180^\circ - 100^\circ = 80^\circ\)।
рдк्рд░рд╢्рди реи. (A) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХрд░рдХे рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1)
‘P’ рдХेंрдж्рд░ рд╡ाрд▓े рд╡ृрдд्рдд рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 10 рд╕ेрдоी рд╣ै। рдЬीрд╡ा AB рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ृрдд्рдд рдХेंрдж्рд░ рдкрд░ рд╕рдордХोрдг рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ो, рддो рдж्рд╡ैрдд्рд░िрдЬ्рдп рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП। (\(\pi = 3.14\))
рдХृрддि:
\(r = 10\) рд╕ेрдоी, \(\theta = 90^\circ\), \(\pi = 3.14\).
\(A(P-AXB) = \frac{\theta}{360} \times\) \(\pi r^2\)
\(= \frac{\text{\class{input-box}{90}}}{360} \times 3.14 \times 10^2\)
\(= \frac{1}{4} \times\) 314
\(A(P-AXB) =\) 78.5 рд╡рд░्рдЧрд╕ेрдоी.
(2)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें рдЬीрд╡ा MN рдФрд░ рдЬीрд╡ा RS рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдмिंрджु D рдоें рдк्рд░рддिрдЪ्рдЫेрджिрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдпрджि RD = 15, DS = 4, MD = 8, рддो DN рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП :
рдХृрддि:
\(MD \times DN =\) RD \(\times DS\) ... (рдЬीрд╡ाрдУं рдХे рдЕंрддःрдЫेрджрди рдк्рд░рдоेрдп рд╕े)
8 \(\times DN = 15 \times 4\)
\(DN = \frac{\text{\class{input-box}{60}}}{8}\)
\(DN =\) 7.5
(3)
рдХिрд╕ी рдкेрдб़ рдХे рддрдиे рд╕े 10 рдоी. рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рдЦрдб़ा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдХ рдкेрдб़ рдХी рдЪोрдЯी рдХी рдУрд░ рджेрдЦрддा рд╣ै рддрдм \(60^\circ\) рдоाрдк рдХा рдЙрди्рдирдд рдХोрдг рдмрдирддा рд╣ै। рддो рдЙрд╕ рдкेрдб़ рдХी рдКँрдЪाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП। (\(\sqrt{3} = 1.73\))
рдХृрддि:
\(\tan \theta = \frac{\text{\class{input-box}{AB}}}{BC}\) ... (I)
\(\tan 60^\circ =\) \(\sqrt{3}\) ... (II)
\(\frac{AB}{BC} = \sqrt{3}\)
\(AB = BC \times \sqrt{3} = 10\sqrt{3}\)
\(AB = 10 \times 1.73 =\) 17.3
\(\therefore\) рдкेрдб़ рдХी рдКँрдЪाрдИ 17.3 рдоी. рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди реи. (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдк-рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (8 рдЕंрдХ)
(1)
\(\Delta ABC\) рдоें \(DE \parallel BC\)। рдпрджि \(DB = 5.4\) рд╕ेрдоी, \(AD = 1.8\) рд╕ेрдоी, \(EC = 7.2\) рд╕ेрдоी, рддो AE рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(\Delta ABC\) рдоें \(DE \parallel BC\)। рд╕рдоाрдиुрдкाрдд рдХे рдоूрд▓рднूрдд рдк्рд░рдоेрдп (BPT) рд╕े:
\(\frac{AD}{DB} = \frac{AE}{EC}\)
\(\frac{1.8}{5.4} = \frac{AE}{7.2}\)
\(\frac{1}{3} = \frac{AE}{7.2}\)
\(AE = \frac{7.2}{3}\)
\(AE = 2.4\) рд╕ेрдоी।
(2)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, \(\Delta PSR\) рдоें рджी рдЧрдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕े RS рдФрд░ PS рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП। (рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै: \(\angle S = 90^\circ, \angle P = 30^\circ, PR = 12\))
рд╣рд▓:
\(\Delta PSR\) рдоें, \(\angle S = 90^\circ, \angle P = 30^\circ\), рдЕрддः \(\angle R = 60^\circ\)।
рдпрд╣ \(30^\circ-60^\circ-90^\circ\) рдоाрдк рд╡ाрд▓ा рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै।
\(30^\circ\) рдХोрдг рдХे рд╕ाрдордиे рдХी рднुрдЬा (RS) рдХрд░्рдг (PR) рдХी рдЖрдзी рд╣ोрддी рд╣ै।
\(RS = \frac{1}{2} PR = \frac{1}{2} \times 12 = 6\) рдЗрдХाрдИ।
\(60^\circ\) рдХोрдг рдХे рд╕ाрдордиे рдХी рднुрдЬा (PS) рдХрд░्рдг рдХी \(\frac{\sqrt{3}}{2}\) рдЧुрдиा рд╣ोрддी рд╣ै।
\(PS = \frac{\sqrt{3}}{2} PR = \frac{\sqrt{3}}{2} \times 12 = 6\sqrt{3}\) рдЗрдХाрдИ।
(3)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, D рдХेंрдж्рд░ рд╡ाрд▓ा рд╡ृрдд्рдд \(\angle ACB\) рдХी рднुрдЬाрдУं рдХो рдмिंрджु A рдФрд░ B рдоें рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрджि \(\angle ACB = 52^\circ\), рддो \(\angle ADB\) рдХा рдоाрдк рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा-рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдк्рд░рдоेрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा рдкрд░ рд╕्рдкрд░्рд╢ рдмिंрджु рдкрд░ рд▓ंрдм рд╣ोрддी рд╣ै।
\(\therefore \angle CAD = 90^\circ\) рдФрд░ \(\angle CBD = 90^\circ\)।
рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ADBC рдоें рдЪाрд░ों рдХोрдгों рдХे рдоाрдкों рдХा рдпोрдЧ \(360^\circ\) рд╣ोрддा рд╣ै।
\(\angle ACB + \angle CAD + \angle ADB + \angle CBD = 360^\circ\)
\(52^\circ + 90^\circ + \angle ADB + 90^\circ = 360^\circ\)
\(232^\circ + \angle ADB = 360^\circ\)
\(\angle ADB = 360^\circ - 232^\circ = 128^\circ\)।
(4)
рдмिंрджु A(1, –3), B(2, –5) рдФрд░ C(–4, 7) рдПрдХрд░ेрдЦीрдп рд╣ैं рдпा рдирд╣ीं, рдЗрд╕рдХी рдЬाँрдЪ рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рд░ेрдЦा AB рдХा рдвाрд▓ = \(\frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} = \frac{-5 - (-3)}{2 - 1} = \frac{-2}{1} = -2\)।
рд░ेрдЦा BC рдХा рдвाрд▓ = \(\frac{y_3 - y_2}{x_3 - x_2} = \frac{7 - (-5)}{-4 - 2} = \frac{12}{-6} = -2\)।
рдпрд╣ाँ рд░ेрдЦा AB рдХा рдвाрд▓ = рд░ेрдЦा BC рдХा рдвाрд▓, рдФрд░ рдмिंрджु B рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै।
\(\therefore\) рдмिंрджु A, B, рдФрд░ C рдПрдХрд░ेрдЦीрдп рд╣ैं।
(5)
рдпрджि \(\sin \theta = \frac{11}{61}\), рддो рд╕рд░्рд╡рд╕рдоिрдХा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे \(\cos \theta\) рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рд╕рд░्рд╡рд╕рдоिрдХा: \(\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1\)
\((\frac{11}{61})^2 + \cos^2 \theta = 1\)
\(\frac{121}{3721} + \cos^2 \theta = 1\)
\(\cos^2 \theta = 1 - \frac{121}{3721} = \frac{3721 - 121}{3721} = \frac{3600}{3721}\)
рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХा рд╡рд░्рдЧрдоूрд▓ рд▓ेрдиे рдкрд░,
\(\cos \theta = \frac{60}{61}\).
рдк्рд░рд╢्рди рей. (A) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХрд░рдХे рдкुрдиः рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (3 рдЕंрдХ)
(1)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें, рд░ेрдЦ XY \(\parallel\) рднुрдЬा AC। рдпрджि \(2AX = 3BX\) рдФрд░ \(XY = 9\), рддो AC рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
\(2AX = 3BX \implies \frac{AX}{BX} = \) \(\frac{3}{2}\)
\(\frac{AX + BX}{BX} = \frac{3+2}{2}\) ... (рдпोрдЧाрдиुрдкाрдд рдХी рдХ्рд░िрдпा рд╕े)
\(\frac{\text{\class{input-box}{AB}}}{BX} = \frac{5}{2}\) ... (I)
рдЕрдм, \(\Delta BCA \sim \Delta BYX\) ... (рд╕рдорд░ूрдкрддा рдХी рдХो-рдХो рдХрд╕ौрдЯी)
\(\therefore \frac{BA}{BX} = \frac{AC}{XY}\)
\(\frac{\text{\class{input-box}{5}}}{\text{\class{input-box}{2}}} = \frac{AC}{9}\) ... (I) рд╕े
\(\therefore AC =\) 22.5
(2)
рд╕рдордЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рднुрдЬाрдУं рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧрдлрд▓ рдЙрд╕рдХे рд╡िрдХрд░्рдгों рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХे рдпोрдЧрдлрд▓ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП।
рдХृрддि:
PQRS рдПрдХ рд╕рдордЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै। рд╡िрдХрд░्рдг рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдмिंрджु T рдкрд░ рдк्рд░рддिрдЪ्рдЫेрджिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
\(\Delta PQS\) рдоें, PT рдоाрдз्рдпिрдХा рд╣ै। рдЕрдкोрд▓ोрдиिрдпрд╕ рдХे рдк्рд░рдоेрдпाрдиुрд╕ाрд░:
\(PQ^2 + PS^2 =\) \(2PT^2\) \(+ 2QT^2\) ... (I)
\(\Delta QRS\) рдоें, RT рдоाрдз्рдпिрдХा рд╣ै:
\(QR^2 + SR^2 =\) \(2RT^2\) \(+ 2QT^2\) ... (II)
(I) рддрдеा (II) рдХो рдЬोрдб़рдиे рдкрд░:
\(PQ^2+PS^2+QR^2+SR^2 = 2(PT^2 +\) \(RT^2\) \() + 4QT^2\)
рдЪूँрдХि \(PT=RT\), рддो \(2(PT^2+PT^2) = 4PT^2\).
\(= 4PT^2 + 4QT^2\)
\(= (\) \(2PT\) \()^2 + (2QT)^2\) (рдиोрдЯ: \(2PT = PR\) рдФрд░ \(2QT = SQ\))
\(\therefore PQ^2+PS^2+QR^2+SR^2 = PR^2 +\) \(QS^2\)
рдк्рд░рд╢्рди рей. (B) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдк-рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)
(1)
рд╕िрдж्рдз рдХीрдЬिрдП рдХि, рдмिंрджु P(1, –2), Q(5, 2), R(3, –1) рдФрд░ S(–1, –5) рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХे рд╢ीрд░्рд╖рдмिंрджु рд╣ैं।
рд╣рд▓:
рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХे рд╡िрдХрд░्рдг рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рд╕рдордж्рд╡िрднाрдЬिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрджि рд╡िрдХрд░्рдгों рдХे рдордз्рдпрдмिंрджु рд╕рдоाрди рд╣ों, рддो рд╡рд╣ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╡िрдХрд░्рдг PR рдХा рдордз्рдпрдмिंрджु = \(\left(\frac{1+3}{2}, \frac{-2+(-1)}{2}\right) = (2, -1.5)\)।
рд╡िрдХрд░्рдг QS рдХा рдордз्рдпрдмिंрджु = \(\left(\frac{5+(-1)}{2}, \frac{2+(-5)}{2}\right) = \left(\frac{4}{2}, \frac{-3}{2}\right) = (2, -1.5)\)।
рдпрд╣ाँ рджोрдиों рд╡िрдХрд░्рдгों рдХा рдордз्рдпрдмिंрджु рд╕рдоाрди рд╣ै।
\(\therefore \square PQRS\) рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै।
(2)
рд╕िрдж्рдз рдХीрдЬिрдП рдХि, ‘‘рд╡ृрдд्рдд рдХे рдмाрд╣्рдп рднाрдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рдмिंрджु рд╕े рдЙрд╕ рд╡ृрдд्рдд рдкрд░ рдЦींрдЪे рдЧрдП рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦाрдЦंрдб рд╕рд░्рд╡ांрдЧрд╕рдо рд╣ोрддे рд╣ैं।’’
рдЙрдкрдкрдд्рддि:
рджрдд्рдд: рдХेंрдж्рд░ O рд╡ाрд▓े рд╡ृрдд्рдд рдХे рдмाрд╣्рдп рднाрдЧ рдоें рдмिंрджु P рд╣ै। PA рдФрд░ PB рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦाрдЦंрдб рд╣ैं।
рд╕ाрдз्рдп: рд░ेрдЦ PA \(\cong\) рд░ेрдЦ PB।
рд░рдЪрдиा: рдд्рд░िрдЬ्рдпा OA рдФрд░ OB рдЦींрдЪिрдП। рд░ेрдЦ OP рдЦींрдЪिрдП।
рдЙрдкрдкрдд्рддि: \(\Delta OAP\) рдФрд░ \(\Delta OBP\) рдоें,
\(\angle OAP = \angle OBP = 90^\circ\) (рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा-рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдк्рд░рдоेрдп)
рдХрд░्рдг OP \(\cong\) рдХрд░्рдг OP (рд╕ाрдоाрди्рдп рднुрдЬा)
рднुрдЬा OA \(\cong\) рднुрдЬा OB (рдПрдХ рд╣ी рд╡ृрдд्рдд рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпाрдПँ)
\(\therefore \Delta OAP \cong \Delta OBP\) (рдХрд░्рдг-рднुрдЬा рдХрд╕ौрдЯी)
\(\therefore\) рд░ेрдЦ PA \(\cong\) рд░ेрдЦ PB (рд╕рд░्рд╡ांрдЧрд╕рдо рдд्рд░िрднुрдЬों рдХी рд╕ंрдЧрдд рднुрдЬाрдПँ)
рдЗрддि рд╕िрдж्рдзрдо्।
(3)
4.1 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд╡ृрдд्рдд рдЦींрдЪिрдП। рд╡ृрдд्рдд рдХे рдХेंрдж्рд░ рд╕े 7.3 рд╕ेрдоी рджूрд░ рд╕्рдеिрдд рдмिंрджु рд╕े рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा рдЦींрдЪिрдП।
рд░рдЪрдиा рдХे рд╕ोрдкाрди:
1. рдХेंрдж्рд░ O рд▓ेрдХрд░ 4.1 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХा рд╡ृрдд्рдд рдЦींрдЪिрдП।
2. рдХेंрдж्рд░ O рд╕े 7.3 рд╕ेрдоी рджूрд░ी рдкрд░ рдмिंрджु P рд▓ीрдЬिрдП।
3. рд░ेрдЦ OP рдХा рд▓ंрдмрд╕рдордж्рд╡िрднाрдЬрдХ рдЦींрдЪिрдП। рдордз्рдпрдмिंрджु рдХो M рдиाрдо рджें।
4. M рдХो рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рдд्рд░िрдЬ्рдпा OM рд▓ेрдХрд░ рдЪाрдк рдЦींрдЪिрдП рдЬो рдоूрд▓ рд╡ृрдд्рдд рдХो A рдФрд░ B рдоें рдк्рд░рддिрдЪ्рдЫेрджिрдд рдХрд░ें।
5. рд░ेрдЦा PA рдФрд░ PB рдЦींрдЪिрдП। рдпे рдЕрднीрд╖्рдЯ рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦाрдПँ рд╣ैं।
(4)
30 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХे рдПрдХ рдаोрд╕ рдЧोрд▓े рдХो рдкिрдШрд▓ाрдХрд░ рдЙрд╕рд╕े 10 рд╕ेрдоी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рд╡ाрд▓े рддрдеा 6 рд╕ेрдоी рдКँрдЪाрдИ рд╡ाрд▓े рдаोрд╕ рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдмेрд▓рди рдмрдиाрдП рдЧрдП рддो рдЙрд╕рд╕े рдмрдиे рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдмेрд▓рдиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рдоाрдиा \(n\) рдмेрд▓рди рдмрдиेंрдЧे।
рдЧोрд▓े рдХा рдШрдирдлрд▓ = \(n \times\) рдПрдХ рдмेрд▓рди рдХा рдШрдирдлрд▓
рдЧोрд▓ा: \(R = 30\). рдмेрд▓рди: \(r = 10, h = 6\).
\(\frac{4}{3} \pi R^3 = n \times \pi r^2 h\)
\(\frac{4}{3} (30)^3 = n (10)^2 (6)\)
\(\frac{4}{3} \times 27000 = n \times 100 \times 6\)
\(36000 = 600n\)
\(n = \frac{36000}{600} = 60\).
рдЙрдд्рддрд░: 60 рдмेрд▓рди рдмрдиेंрдЧे।
рдк्рд░рд╢्рди рек. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)
(1)
рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि рдоें \(DE \parallel BC\)। (i) рдпрджि DE=4, BC=8, A(\(\Delta\)ADE)=25, рддो A(\(\Delta\)ABC) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП। (ii) рдпрджि DE:BC = 3:5, рддो A(\(\Delta\)ADE) : A(\(\square\)DBCE) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(DE \parallel BC\) рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг, \(\Delta ADE \sim \Delta ABC\) (рдХो-рдХो рдХрд╕ौрдЯी)।
(i) рд╕рдорд░ूрдк рдд्рд░िрднुрдЬों рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХे рдк्рд░рдоेрдп рд╕े:
\(\frac{A(\Delta ADE)}{A(\Delta ABC)} = \frac{DE^2}{BC^2} = (\frac{4}{8})^2 = (\frac{1}{2})^2 = \frac{1}{4}\)
\(\frac{25}{A(\Delta ABC)} = \frac{1}{4} \implies A(\Delta ABC) = 100\) рд╡рд░्рдЧрд╕ेрдоी।
(ii) рдпрджि \(DE:BC = 3:5\), рддो рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ों рдХा рдЕрдиुрдкाрдд = \(3^2:5^2 = 9:25\).
рдоाрдиा \(A(\Delta ADE) = 9k\) рдФрд░ \(A(\Delta ABC) = 25k\).
\(\square DBCE\) рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = \(A(\Delta ABC) - A(\Delta ADE) = 25k - 9k = 16k\).
рдЕрдиुрдкाрдд \(A(\Delta ADE) : A(\square DBCE) = 9k : 16k = 9:16\).
(2)
\(\Delta ABC \sim \Delta PQR\)। \(\Delta ABC\) рдоें, \(AB=3.6, BC=4, AC=4.2\)। \(\Delta ABC\) рдФрд░ \(\Delta PQR\) рдХी рд╕ंрдЧрдд рднुрдЬाрдУं рдХा рдЕрдиुрдкाрдд 2:3 рд╣ै, рддो \(\Delta ABC\) рдФрд░ \(\Delta PQR\) рдХी рд░рдЪрдиा рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै: \(\frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR} = \frac{AC}{PR} = \frac{2}{3}\)।
\(\Delta PQR\) рдХी рднुрдЬाрдУं рдХी рдЧрдгрдиा:
\(PQ = \frac{3}{2} AB = 1.5 \times 3.6 = 5.4\) рд╕ेрдоी।
\(QR = \frac{3}{2} BC = 1.5 \times 4 = 6.0\) рд╕ेрдоी।
\(PR = \frac{3}{2} AC = 1.5 \times 4.2 = 6.3\) рд╕ेрдоी।
рд░рдЪрдиा:
1. рднुрдЬाрдПँ 3.6, 4, 4.2 рд▓ेрдХрд░ \(\Delta ABC\) рдмрдиाрдЗрдП।
2. рднुрдЬाрдПँ 5.4, 6, 6.3 рд▓ेрдХрд░ \(\Delta PQR\) рдмрдиाрдЗрдП।
(3)
рд╢ंрдХु рдЫेрдж рдХे рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рднाрдЧ рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХ्рд░рдорд╢ः 14 рд╕ेрдоी рддрдеा 8 рд╕ेрдоी рд╣ै। рдпрджि рд╢ंрдХु рдЫेрдж рдХी рдКँрдЪाрдИ 8 рд╕ेрдоी рд╣ो, рддो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХे рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП : (\(\pi = 3.14\)) (i) рд╡рдХ्рд░рдкृрд╖्рдардлрд▓ (ii) рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкृрд╖्рдардлрд▓ (iii) рдШрдирдлрд▓।
рд╣рд▓:
\(r_1 = 14, r_2 = 8, h = 8\).
рддिрд░рдЫी рдКँрдЪाрдИ \(l = \sqrt{h^2 + (r_1-r_2)^2} = \sqrt{8^2 + 6^2} = \sqrt{64+36} = 10\) рд╕ेрдоी।
(i) рд╡рдХ्рд░рдкृрд╖्рдардлрд▓ = \(\pi(r_1+r_2)l = 3.14(14+8)10 = 3.14(220) = 690.8\) рд╡рд░्рдЧрд╕ेрдоी।
(ii) рд╕ंрдкूрд░्рдг рдкृрд╖्рдардлрд▓ = рд╡рдХ्рд░рдкृрд╖्рдардлрд▓ + \(\pi r_1^2 + \pi r_2^2\)
\(= 690.8 + 3.14(14^2) + 3.14(8^2)\)
\(= 690.8 + 3.14(196) + 3.14(64) = 690.8 + 615.44 + 200.96 = 1507.2\) рд╡рд░्рдЧрд╕ेрдоी।
(iii) рдШрдирдлрд▓ = \(\frac{1}{3} \pi h (r_1^2 + r_2^2 + r_1r_2)\)
\(= \frac{1}{3} (3.14)(8) (196 + 64 + 112)\)
\(= \frac{25.12}{3} (372) = 25.12 \times 124 = 3114.88\) рдШрдирд╕ेрдоी।
рдк्рд░рд╢्рди рел. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдПрдХ) : (3 рдЕंрдХ)
(1)
ABCD рдПрдХ рдЖрдпрдд рд╣ै। рд░ेрдЦ AD рдХो рд╡्рдпाрд╕ рдоाрдирдХрд░ рд╡िрдХрд░्рдг BD рдХो рдмिंрджु X рдоें рдк्рд░рддिрдЪ्рдЫेрджिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдЕрд░्рдзрд╡ृрдд्рдд AXD рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдпрджि AB = 12 рд╕ेрдоी, AD = 9 рд╕ेрдоी, рддो BD рдФрд░ BX рдХे рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(\Delta DAB\) рдоें, \(\angle A = 90^\circ\) (рдЖрдпрдд рдХा рдХोрдг)।
\(BD = \sqrt{12^2 + 9^2} = \sqrt{144+81} = \sqrt{225} = 15\) рд╕ेрдоी।
AD рдЕрд░्рдзрд╡ृрдд्рдд рдХा рд╡्рдпाрд╕ рд╣ै, рдЕрддः \(\angle AXD = 90^\circ\) (рдЕрд░्рдзрд╡ृрдд्рдд рдХा рдХोрдг)।
рдЗрд╕рд▓िрдП, \(AX \perp BD\)।
рд╕рдордХोрдг \(\Delta DAB\) рдоें, рд░ेрдЦ AX рдХрд░्рдг рдкрд░ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд▓ंрдм рд╣ै।
рднूрдоिрддीрдп рдоाрдз्рдп рдХे рдЧुрдгрдзрд░्рдо рдЕрдиुрд╕ाрд░ (рдпा рд╕рдорд░ूрдкрддा рд╕े): \(AB^2 = BX \times BD\)।
\(12^2 = BX \times 15\)
\(144 = 15 BX\)
\(BX = \frac{144}{15} = 9.6\) рд╕ेрдоी।
рдЙрдд्рддрд░: BD = 15 рд╕ेрдоी, BX = 9.6 рд╕ेрдоी।
(2)
\(\theta = 30^\circ\) рд▓ेрдХрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдд्рд░िрдХोрдгрдоिрддीрдп рд╕рд░्рд╡рд╕рдоिрдХाрдУं рдХी рдЬाँрдЪ рдХीрдЬिрдП : (i) \(\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1\), (ii) \(1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta\), (iii) \(1 + \cot^2 \theta = \text{cosec}^2 \theta\)।
рд╣рд▓:
(i) \(\sin^2 30^\circ + \cos^2 30^\circ = (\frac{1}{2})^2 + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = \frac{1}{4} + \frac{3}{4} = \frac{4}{4} = 1\). рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।
(ii) \(1 + \tan^2 30^\circ = 1 + (\frac{1}{\sqrt{3}})^2 = 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}\).
\(\sec^2 30^\circ = (\frac{2}{\sqrt{3}})^2 = \frac{4}{3}\). рдмाрдпाँ рдкрдХ्рд╖ = рджाрдпाँ рдкрдХ्рд╖। рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।
(iii) \(1 + \cot^2 30^\circ = 1 + (\sqrt{3})^2 = 1 + 3 = 4\).
\(\text{cosec}^2 30^\circ = (2)^2 = 4\). рдмाрдпाँ рдкрдХ्рд╖ = рджाрдпाँ рдкрдХ्рд╖। рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।