Showing posts with label Maharashtra Board 2024. Show all posts
Showing posts with label Maharashtra Board 2024. Show all posts

Maharashtra Board HSC Physics Question Paper 2024 Solution (Hindi Medium) - PDF Download

Maharashtra Board HSC Physics Question Paper Solution 2024 (Hindi Medium)

рд╡िрд╖рдп: рднौрддिрдХी (Physics - 54) | рд╡рд░्рд╖: 2024 | рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕंрдХ: 70

рд╡िрднाрдЧ - рдЕ (Section A)

рдк्рд░. рез. рджिрдП рдЧрдП рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП : [резреж]

(i) рдХिрд╕ी рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдЪрдХрддी рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा R рддрдеा рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди (mass) M рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдмрд▓-рдЖрдШूрд░्рдг (MI) рдХेंрдж्рд░ рдХे рдЕрдХ्рд╖ рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ .......... рд╣ोрдЧा।

  • (рдЕ) \( \frac{MR^2}{4} \)
  • (рдм) \( \frac{MR^2}{2} \)
  • (рдХ) \( MR^2 \)
  • (рдб) \( \frac{3MR^2}{2} \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \( \frac{MR^2}{2} \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдХिрд╕ी рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдЪрдХрддी (disc) рдХा рдЙрд╕рдХे рдХेंрдж्рд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рддрд▓ рдХे рд▓ंрдмрд╡рдд рдЕрдХ्рд╖ рдХे рдкрд░िрддः рдЬрдб़рдд्рд╡ рдЖрдШूрд░्рдг \( I = \frac{1}{2}MR^2 \) рд╣ोрддा рд╣ै।

(ii) рд╕рддрд╣ (рдкृрд╖्рда)-рддрдиाрд╡ рдХा рд╡िрдоीрдп рд╕ूрдд्рд░ .......... рд╣ोрдЧा।

  • (рдЕ) \( [L^{-1}M^1T^{-2}] \)
  • (рдм) \( [L^2M^1T^{-2}] \)
  • (рдХ) \( [L^1M^1T^{-1}] \)
  • (рдб) \( [L^0M^1T^{-2}] \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) \( [L^0M^1T^{-2}] \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдкृрд╖्рда рддрдиाрд╡ (Surface Tension) \( T = \frac{\text{рдмрд▓ (Force)}}{\text{рд▓ंрдмाрдИ (Length)}} \) рд╣ोрддा рд╣ै।
рдмрд▓ рдХी рд╡िрдоा = \( [M^1L^1T^{-2}] \)
рд▓ंрдмाрдИ рдХी рд╡िрдоा = \( [L^1] \)
рдЕрддः, T рдХी рд╡िрдоा = \( \frac{[M^1L^1T^{-2}]}{[L^1]} = [L^0M^1T^{-2}] \)।

(iii) рдПрдХ рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧ рдоें рдХिрд╕ी рдиिрд╕्рдкंрдж (node) рддрдеा рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдк्рд░рд╕्рдкंрдж (antinode) рдХे рдмीрдЪ рдХा рдХрд▓ा рдЕंрддрд░ (phase difference) .......... рд╣ोрдЧा।

  • (рдЕ) \( \frac{\pi}{4} \) rad
  • (рдм) \( \frac{\pi}{2} \) rad
  • (рдХ) \( \frac{3\pi}{4} \) rad
  • (рдб) \( \pi \) rad
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \( \frac{\pi}{2} \) rad

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдиोрдб рдФрд░ рдиिрдХрдЯрддрдо рдПंрдЯीрдиोрдб рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी \( \frac{\lambda}{4} \) рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХрд▓ा рдЕंрддрд░ (Phase difference) \( \phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \text{рдкрде рдЕंрддрд░} = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2} \) rad।

(iv) рдХिрд╕ी рдзрди рдЗрдХाрдИ рдЖрд╡ेрд╢ рдХो рдЕрдиंрдд рд╕े рдХिрд╕ी рджिрдП рдЧрдП рдмिंрджु рдкрд░, рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╡िрд░ुрдж्рдз рджिрд╢ा рдоें, рд▓ाрдиे рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХाрд░्рдп .......... рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।

  • (рдЕ) рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрднिрд╡ाрд╣ (electric flux)
  • (рдм) рдЪुंрдмрдХीрдп рд╡िрднрд╡ (magnetic potential)
  • (рдХ) рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ (electric potential)
  • (рдб) рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рд╡िрднрд╡ (gravitational potential)
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ (electric potential)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ (Electric Potential) рдХी рдоाрдирдХ рдкрд░िрднाрд╖ा рд╣ै।

(v) рдХिрд╕ी рдЪрд▓ рдХुंрдбрд▓ рдЧैрд▓्рд╡ेрдиोрдоीрдЯрд░ рдХा рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ाрдоाрдкी рдоें рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕े .......... рдЬोрдб़рдиा рдкрдб़ेрдЧा।

  • (рдЕ) рд▓рдШु рд░ोрдз рд╕рдоांрддрд░ рдХ्рд░рдо рдоें
  • (рдм) рдмрдб़ा рд░ोрдз рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рдоें
  • (рдХ) рд▓рдШु рд░ोрдз рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рдоें
  • (рдб) рдмрдб़ा рд░ोрдз рд╕рдоांрддрд░ рдХ्рд░рдо рдоें
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд▓рдШु рд░ोрдз рд╕рдоांрддрд░ рдХ्рд░рдо рдоें

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЧैрд▓्рд╡ेрдиोрдоीрдЯрд░ рдХो рдПрдоीрдЯрд░ (ammeter) рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЙрд╕рдХे рд╕рдоांрддрд░ рдХ्рд░рдо (parallel) рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдоाрди рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз (рдЬिрд╕े рд╢ंрдЯ рдХрд╣рддे рд╣ैं) рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।

(vi) рдпрджि рдЖрдкाрддी рдХिрд░рдгों рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि, рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓-рд╕ाрдордЧ्рд░ी (photo-sensitive material) рдХे рд▓िрдП рджुрдЧुрдиी рдХрд░ рджी рдЬाрдП рддो рдЙрд╕рд╕े рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди (Photoelectron) рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा ..........

  • (рдЕ) рдкрд╣рд▓े рдЬैрд╕े рд╣ी рд░рд╣ेрдЧी।
  • (рдм) рдкрд╣рд▓े рд╕े рджुрдЧुрдиी рд╣ोрдЧी।
  • (рдХ) рдкрд╣рд▓े рд╕े рджुрдЧुрдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी।
  • (рдб) рдкрд╣рд▓े рд╕े рджुрдЧुрдиे рд╕े рдХрдо рд╣ोрдЧी।
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рдкрд╣рд▓े рд╕े рджुрдЧुрдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧी।

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдХा рдк्рд░рдХाрд╢-рд╡िрдж्рдпुрдд рд╕рдоीрдХрд░рдг: \( K_{max} = h\nu - \phi_0 \)।
рдпрджि рдЖрд╡ृрдд्рддि рджोрдЧुрдиी рдХрд░ рджी рдЬाрдП (\( 2\nu \)), рддो рдирдИ рдКрд░्рдЬा \( K_2 = h(2\nu) - \phi_0 = 2h\nu - \phi_0 \)।
рдЗрд╕े рдРрд╕े рд▓िрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै: \( K_2 = 2(h\nu - \phi_0) + \phi_0 = 2K_1 + \phi_0 \)।
рдЪूंрдХि \( \phi_0 \) (рдХाрд░्рдп рдлрд▓рди) рдзрдиाрдд्рдордХ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП \( K_2 > 2K_1 \)।

(vii) рдХिрд╕ी рдЪрдХ्рд░ीрдп-рдк्рд░рдХ्рд░рдо рдоें рдпрджि \( \Delta U = \) рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा, W = рдХिрдпा рдЧрдпा рдХाрд░्рдп, Q = рдКрд╖्рдоा рджेрдп рддрдм ..........

  • (рдЕ) \( \Delta U = Q \)
  • (рдм) \( Q = 0 \)
  • (рдХ) \( W = 0 \)
  • (рдб) \( W = Q \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) \( W = Q \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЪрдХ्рд░ीрдп рдк्рд░рдХ्рд░рдо рдоें рдиिрдХाрдп рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЬाрддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди \( \Delta U = 0 \) рд╣ोрддा рд╣ै। рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдХे рдк्рд░рдердо рдиिрдпрдо рд╕े \( Q = \Delta U + W \Rightarrow Q = 0 + W \Rightarrow Q = W \)।

(viii) рдХिрд╕ी рдХुंрдбрд▓ рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдзाрд░ा 50A рд╕े 10A рддрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдиे рдоें 0.1 рд╕ेрдХंрдб рдХा рд╕рдордп рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдХुंрдбрд▓ рдХा рд╕्рд╡рдк्рд░ेрд░рдг (self inductance) 20H рд╣ै। рддрдм рдЙрд╕рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░ेрд░िрдд рд╡ि.рд╡ा.рдм. (e.m.f.) .......... рд╣ोрдЧा।

  • (рдЕ) 800V
  • (рдм) 6000V
  • (рдХ) 7000V
  • (рдб) 8000V
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) 8000V

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕ूрдд्рд░: \( |e| = L \frac{di}{dt} \)।
\( L = 20 \) H, \( di = 50 - 10 = 40 \) A, \( dt = 0.1 \) s।
\( e = 20 \times \frac{40}{0.1} = 20 \times 400 = 8000 \) V।

(ix) рдХिрд╕ी рд╕ेрдХंрдб-рджोрд▓рдХ рдХा рд╡ेрдЧ (velocity), рдЬрдм рджोрд▓рдХ рдордз्рдп рд╕्рдеिрддि рд╕े 6 cm рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ो рддрдеा рдЙрд╕рдХा рдЖрдпाрдо 10 cm рд╣ै, рддो .......... рд╣ोрдЧा।

  • (рдЕ) \( 8\pi \) cm/s
  • (рдм) \( 6\pi \) cm/s
  • (рдХ) \( 4\pi \) cm/s
  • (рдб) \( 2\pi \) cm/s
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \( 8\pi \) cm/s

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕ेрдХंрдб рд▓ोрд▓рдХ рдХा рдЖрд╡рд░्рддрдХाрд▓ \( T = 2 \) s рд╣ोрддा рд╣ै। \( \omega = \frac{2\pi}{T} = \pi \) rad/s।
рд╡ेрдЧ \( v = \omega \sqrt{A^2 - x^2} \)।
\( v = \pi \sqrt{10^2 - 6^2} = \pi \sqrt{100 - 36} = \pi \sqrt{64} = 8\pi \) cm/s।

(x) рдж्рд╡िрд▓ोрд▓рдХ (biprism) рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें, рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рдЦрд░ рдкुंрдЬ рд╕े 20 рд╡ें рдк्рд░рдЦрд░ рдкुंрдЬ рдХी рджूрд░ी 1.2 cm рд╣ै। рдпрджि рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╡िрдЪрд▓िрдд рди рдХिрдпा рдЬाрдП рддो, рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рдЦрд░ рдкुंрдЬ рд╕े 30 рд╡ें рдк्рд░рдЦрд░ рдкुंрдЬ рдХी рджूрд░ी .......... рд╣ोрдЧी।

  • (рдЕ) 0.6 cm
  • (рдм) 0.8 cm
  • (рдХ) 1.2 cm
  • (рдб) 1.8 cm
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) 1.8 cm

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: \( n \)-рд╡ें рдк्рд░рдЦрд░ рдкुंрдЬ рдХी рджूрд░ी \( x_n = n \frac{\lambda D}{d} \) рд╣ोрддी рд╣ै।
\( x_{20} = 20 \beta = 1.2 \) cm \(\Rightarrow \beta = \frac{1.2}{20} = 0.06 \) cm।
\( x_{30} = 30 \beta = 30 \times 0.06 = 1.8 \) cm।

HSC Physics Board Papers with Solution

рдк्рд░. реи. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : [рео]

(i) рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ीрдп рдмрд▓ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░: рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдЧрддि рдоें рдХрдг рдкрд░ рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХे рдЕрдиुрджिрд╢ рдФрд░ рд╡ृрдд्рдд рдХे рдХेंрдж्рд░ рдХी рдУрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдмрд▓ рдХो рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ीрдп рдмрд▓ (Centripetal force) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

(ii) рдХрдкрдб़े рдзोрдиे рдХे рд▓िрдП рдкाрдиी рдоें рдбिрдЯрд░्рдЬेंрдЯ рдХा рдЪूрд░्рдг рдХ्рдпों рдоिрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдиी рдоें рдбिрдЯрд░्рдЬेंрдЯ рдоिрд▓ाрдиे рд╕े рдкाрдиी рдХा рдкृрд╖्рда рддрдиाрд╡ (surface tension) рдХрдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкाрдиी рдХрдкрдб़े рдХे рд░ेрд╢ों рдФрд░ рдЫिрдж्рд░ों рдоें рдЧрд╣рд░ाрдИ рддрдХ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै (рдЧिрд▓ा рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै), рдЬिрд╕рд╕े рдоैрд▓ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рд╕ाрдл рд╣ोрддा рд╣ै।

(iii) рдХिрд╕ी рдЖрджрд░्рд╢ рд╡िрднрд╡рдоाрдкी (ideal voltmeter) рдХा рд░ोрдз рдХिрддрдиा рд╣ोрддा рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рдЖрджрд░्рд╢ рд╡िрднрд╡рдоाрдкी (voltmeter) рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдЕрдиंрдд (infinity) рд╣ोрддा рд╣ै।

(iv) рдХिрд╕ी рдШूрд░्рдгрди рдХрд░рддी рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡ाрд╣рдХ рдХुंрдбрд▓ी (coil) рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдШूрд░्рдгрди рдмрд▓ рдХा рдЧрдгिрддीрдп рд╕ूрдд्рд░, рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдг-рд╕рджिрд╢ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦिрдП।

рдЙрдд्рддрд░: \( \vec{\tau} = \vec{m} \times \vec{B} \)
(рдЬрд╣ाँ \( \vec{m} \) рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ \( \vec{B} \) рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै)।

(v) рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгु рдХे рд▓िрдП рдмंрдзрди рдКрд░्рдЬा (binding energy) рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдкрд░рдоाрдгु рдХी рдоूрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा (ground state) рд╕े рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдХो рдЕрдиंрдд рддрдХ рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рди्рдпूрдирддрдо рдКрд░्рдЬा рдХो рдмंрдзрди рдКрд░्рдЬा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा 13.6 eV рд╣ोрддी рд╣ै।

(vi) рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी (thermodynamics) рдоें рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (surroundings) рдЕрд░्рдеाрдд् рдХ्рдпा?

рдЙрдд्рддрд░: рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдиिрдХाрдп (system) рдХे рдмाрд╣рд░ рдХा рд╡рд╣ рднाрдЧ рдЬो рдиिрдХाрдп рдХे рд╕ाрде рдКрд░्рдЬा рдпा рдж्рд░рд╡्рдп рдХा рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (surroundings) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

(vii) рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдЕрд╡рд░ोрдзрдХ рд╡िрднрд╡ (stopping potential) 1.5V рд╣ै। рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиों рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдХिрддрдиी рд╣ोрдЧी?

рдЙрдд्рддрд░: рдЕрдзिрдХрддрдо рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( K_{max} = e V_s \)।
рджिрдпा рд╣ै: \( V_s = 1.5 \) V।
\( K_{max} = 1.5 \) eV (рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди-рд╡ोрд▓्рдЯ) рдпा \( 1.5 \times 1.6 \times 10^{-19} = 2.4 \times 10^{-19} \) J।

(viii) 5┬╡F рддрдеा 10┬╡F рдХे рджो рд╕ंрдзाрд░िрдд्рд░ों рдХो рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рддрд░ीрдХे рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХी рд╕рдорддुрд▓्рдп рдзाрд░िрддा (resultant capacity) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░: рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рд╕ंрдпोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд╕ूрдд्рд░: $$ \frac{1}{C_s} = \frac{1}{C_1} + \frac{1}{C_2} $$ $$ \frac{1}{C_s} = \frac{1}{5} + \frac{1}{10} = \frac{2 + 1}{10} = \frac{3}{10} $$ $$ C_s = \frac{10}{3} \approx 3.33 \, \mu\text{F} $$

рд╡िрднाрдЧ - рдм (Section B)

рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рдЖрда рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП : [резрем]

рдк्рд░. рей. рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдк्рд░рдХ्рд░рдо рдоें (рдЧैрд╕ рдХो) рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рд╕рдордЭाрдЗрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдЬрдм рдХिрд╕ी рдЧैрд╕ (рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдиिрдХाрдп) рдХो рдКрд╖्рдоा рджी рдЬाрддी рд╣ै:

  1. рдЧैрд╕ рдХे рдЕрдгुрдУं рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै। рдЪूँрдХि рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै (рдЖрджрд░्рд╢ рдЧैрд╕ рдХे рд▓िрдП), рддाрдкрдоाрди рдмрдв़рдиे рд╕े рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै (\( \Delta U > 0 \))।
  2. рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдХे рдк्рд░рдердо рдиिрдпрдо (\( Q = \Delta U + W \)) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рджी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा рдХा рдХुрдЫ рднाрдЧ рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдмрдв़ाрдиे рдоें рдЦрд░्рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢ेрд╖ рднाрдЧ рдмाрд╣рд░ी рджाрдм рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै (рдпрджि рдЖрдпрддрди рдмрдв़рддा рд╣ै)।
  3. рдпрджि рдЖрдпрддрди рд╕्рдеिрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै (рд╕рдордЖрдпрддрдиिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा), рддो рдХाрд░्рдп рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै (\( W=0 \)) рдФрд░ рджी рдЧрдИ рд╕ाрд░ी рдКрд╖्рдоा рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдмрдв़ाрдиे рдоें рдЬाрддी рд╣ै (\( Q = \Delta U \))।

рдк्рд░. рек. рд╣्рдпूрдЬेрди (Huygens) рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рджीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ (Spherical Wavefront) рдХा рдиिрд░्рдоाрдг:

  1. рдПрдХ рдмिंрджु рд╕्рд░ोрдд 'S' рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें рдЬो рдПрдХ рд╕рдоांрдЧी рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╕рдордп \( t=0 \) рдкрд░ рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рд╕्рд░ोрдд рдкрд░ рд╣ै।
  2. рдпрд╣ рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рдоें 'c' рдЪाрд▓ рд╕े рдлैрд▓рддा рд╣ै। рд╕рдордп 't' рдХे рдмाрдж, рд╕рдоाрди рдХрд▓ा рдоें рдХंрдкрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХрдгों рдХा рдмिंрджुрдкрде \( ct \) рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХा рдПрдХ рдЧोрд▓ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рд╣ै।
  3. рд╣्рдпूрдЬेрди рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рдХा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмिंрджु рдПрдХ рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рд╕्рд░ोрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рдоें рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рддрд░ंрдЧिрдХाрдПं (secondary wavelets) рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  4. рдЕрдЧрд▓े \( \Delta t \) рд╕рдордп рдХे рдмाрдж рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рдХी рдирдИ рд╕्рдеिрддि рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдк्рд░ाрдердоिрдХ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рдХे рдмिंрджुрдУं рдХो рдХेंрдж्рд░ рдоाрдирдХрд░ \( c\Delta t \) рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХे рдЧोрд▓े рдЦींрдЪे рдЬाрддे рд╣ैं।
  5. рдЗрди рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рддрд░ंрдЧिрдХाрдУं рдХो рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдмाрд╣рд░ी рдЖрд╡рд░рдг (envelope) рд╕рдордп \( t + \Delta t \) рдкрд░ рддрд░ंрдЧाрдЧ्рд░ рдХी рдирдИ рд╕्рдеिрддि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

рдк्рд░. рел. рдЪुंрдмрдХрдд्рд╡ (magnetization) рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рджेрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХी SI рдЗрдХाрдИ рддрдеा рд╡िрдоाрдПँ рд▓िрдЦिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдХिрд╕ी рдкрджाрд░्рде рдХे рдк्рд░рддि рдПрдХांрдХ рдЖрдпрддрди рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдиेрдЯ рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдг (net magnetic dipole moment) рдХो рдЪुंрдмрдХрдд्рд╡ (Magnetization) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

$$ M_z = \frac{m_{net}}{V} $$

SI рдЗрдХाрдИ: рдПрдо्рдкीрдпрд░ рдк्рд░рддि рдоीрдЯрд░ (A/m)।

рд╡िрдоाрдПँ: \( [L^{-1}M^0T^0I^1] \) рдпा \( [L^{-1}A] \)।

рдк्рд░. рем. рд░ेрдЦीрдп рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рдХрд▓рди (differential) рд╕рдоीрдХрд░рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд░ेрдЦीрдп рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддि (SHM) рдоें, рдХрдг рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдд्рдпाрдирдпрди рдмрд▓ (restoring force) \( F \) рд╡िрд╕्рдеाрдкрди \( x \) рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рджिрд╢ा рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

$$ F = -kx $$ (рдЬрд╣ाँ \( k \) рдмрд▓ рдиिрдпрддांрдХ рд╣ै)।

рди्рдпूрдЯрди рдХे рджूрд╕рд░े рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, \( F = ma = m \frac{d^2x}{dt^2} \)।

рдмрд▓ों рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиे рдкрд░:

$$ m \frac{d^2x}{dt^2} = -kx $$

$$ m \frac{d^2x}{dt^2} + kx = 0 $$

\( m \) рд╕े рднाрдЧ рджेрдиे рдкрд░:

$$ \frac{d^2x}{dt^2} + \frac{k}{m}x = 0 $$

\( \frac{k}{m} = \omega^2 \) (рдХोрдгीрдп рдЖрд╡ृрдд्рддि) рд░рдЦрдиे рдкрд░:

$$ \frac{d^2x}{dt^2} + \omega^2 x = 0 $$

рдпрд╣ рд░ेрдЦीрдп SHM рдХा рдЕрд╡рдХрд▓рди рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╣ै।

рдк्рд░. рен. 30\( \Omega \) рд░ोрдз рд╡ाрд▓े рдЧैрд▓्рд╡ेрдиोрдоाрдкी рдХा рдЕрдзिрдХрддрдо рд╡िрдЪрд▓рди рдзाрд░ा 20 рдоाрдЗрдХ्рд░ो рдПрдо्рдкीрдпрд░ (\( \mu \)A) рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХिрддрдиा рд░ोрдз рдЬोрдб़ा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рдЙрд╕рдХी рд░ेंрдЬ 0-10 volt рд╣ो рдЬाрдП?

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрдпा рд╣ै:
рдЧैрд▓्рд╡ेрдиोрдоीрдЯрд░ рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз \( G = 30 \, \Omega \)
рдкूрд░्рдг рдкैрдоाрдиे рдХी рдзाрд░ा \( I_g = 20 \, \mu\text{A} = 20 \times 10^{-6} \, \text{A} \)
рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ рд░ेंрдЬ \( V = 10 \, \text{V} \)

рдЧैрд▓्рд╡ेрдиोрдоीрдЯрд░ рдХो рд╡ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░ рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП, рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдк्рд░рддिрд░ोрдз \( X \) (рдпा \( R_s \)) рдХो рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рдоें рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ूрдд्рд░: \( V = I_g (G + X) \)

$$ 10 = 20 \times 10^{-6} (30 + X) $$

$$ 30 + X = \frac{10}{20 \times 10^{-6}} $$

$$ 30 + X = \frac{10^6}{2} = 500,000 $$

$$ X = 500,000 - 30 = 499,970 \, \Omega $$

рдЙрдд्рддрд░: \( 499,970 \, \Omega \) рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо рдоें рдЬोрдб़рдиा рд╣ोрдЧा।

рдк्рд░. рео. рдмॉрдпрдЯ-рд╕ाрд╡рд░्рдЯ (Biot-Savart) рдХे рдиिрдпрдо (рд╕िрдж्рдзांрдд) рдХो рд╕рдордЭाрдЗрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдмॉрдпрдЯ-рд╕ाрд╡рд░्рдЯ рдиिрдпрдо рдХिрд╕ी рдзाрд░ाрд╡ाрд╣ी рдЪाрд▓рдХ рдХे рдЕрд▓्рдкांрд╢ (current element) рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рд╣ै।

рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдХि рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рд╕े \( I \) рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। \( dl \) рдЪाрд▓рдХ рдХा рдПрдХ рдЫोрдЯा рдЕрд▓्рдкांрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд▓्рдкांрд╢ рд╕े \( r \) рджूрд░ी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдмिंрджु P рдкрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( dB \) рдиिрдо्рди рдмाрддों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै:

  1. рдзाрд░ा \( I \) рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै।
  2. рдЕрд▓्рдкांрд╢ рдХी рд▓ंрдмाрдИ \( dl \) рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै।
  3. \( dl \) рдФрд░ рд╕्рдеिрддि рд╕рджिрд╢ \( r \) рдХे рдмीрдЪ рдХे рдХोрдг рдХी рд╕ाрдЗрди (\( \sin \theta \)) рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै।
  4. рджूрд░ी рдХे рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╡्рдпुрдд्рдХ्рд░рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै (\( dB \propto 1/r^2 \))।

рдЧрдгिрддीрдп рд░ूрдк:

$$ dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I \, dl \, \sin\theta}{r^2} $$

рд╕рджिрд╢ рд░ूрдк рдоें:

$$ d\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I (d\vec{l} \times \vec{r})}{r^3} $$

рдк्рд░. реп. рдк्рд░рдХाрд╢-рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд-рдПрдХ рджिрд╖्рдЯрдХाрд░ी (LED) рдХ्рдпा рд╣ै? рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдкрде рдк्рд░рддीрдХ рдЪिрдд्рд░िрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдкрд░िрднाрд╖ा: рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ рдбाрдпोрдб (LED) рдПрдХ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдбोрдк рдХिрдпा рд╣ुрдЖ (heavily doped) p-n рдЬंрдХ्рд╢рди рдбाрдпोрдб рд╣ै рдЬो рдЕрдЧ्рд░ рдЕрднिрдирддि (forward bias) рдоें рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕्рд╡рддः рд╡िрдХिрд░рдг (рдк्рд░рдХाрд╢) рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬंрдХ्рд╢рди рдкрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдФрд░ рд╣ोрд▓्рд╕ рдХे рдкुрдирд░्рд╕ंрдпोрдЬрди (recombination) рдХे рдХाрд░рдг рдлोрдЯॉрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдКрд░्рдЬा рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдкрд░िрдкрде рдк्рд░рддीрдХ:

LED Circuit Symbol
(рдбाрдпोрдб рдХे рдк्рд░рддीрдХ рдкрд░ рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджो рддीрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं)

рдк्рд░. резреж. 60 m рдкंрдЦ-рд╡िрд╕्рддाрд░ (Wing span) рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ (aircraft) рдкृрде्рд╡ी рдХे \( 6\times10^{-5} \)T рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХ्рд╖िрддिрдЬ рдХे рд╕рдоांрддрд░, 500 m/s рдХी рдЧрддि рд╕े рдЙрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрд╕ рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ рдХे рдкंрдЦों рдХे рд╕िрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ि.рд╡ा.рдм. (e.m.f.) рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдпрд╣ рдЧрддिрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡ाрд╣рдХ рдмрд▓ (Motional EMF) рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।

рджिрдпा рд╣ै:
рдкंрдЦों рдХी рд▓ंрдмाрдИ \( l = 60 \) m
рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B = 6 \times 10^{-5} \) T
рдЪाрд▓ \( v = 500 \) m/s

рд╕ूрдд्рд░: \( e = Blv \)

$$ e = (6 \times 10^{-5}) \times 60 \times 500 $$

$$ e = 6 \times 10^{-5} \times 30000 $$

$$ e = 6 \times 10^{-5} \times 3 \times 10^4 $$

$$ e = 18 \times 10^{-1} = 1.8 \, \text{V} $$

рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ेрд░िрдд рд╡ि.рд╡ा.рдм. 1.8 V рд╣ै।

рдк्рд░. резрез. рдХ्рд╖िрддिрдЬिрдп рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдоाрд░्рдЧ рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЧुрдЬрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХिрд╕ी рд╡ाрд╣рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рд╡ेрдЧ рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП \( m \) рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХा рдПрдХ рд╡ाрд╣рди \( r \) рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХे рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ \( v \) рдЪाрд▓ рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╡ाрд╣рди рдкрд░ рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдмрд▓:
1. рднाрд░ \( mg \) (рдКрд░्рдз्рд╡ाрдзрд░ рдиीрдЪे рдХी рдУрд░)।
2. рдЕрднिрд▓ंрдм рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा \( N \) (рдКрд░्рдз्рд╡ाрдзрд░ рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░, \( N = mg \))।
3. рдЯाрдпрд░ों рдФрд░ рд╕рдб़рдХ рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеैрддिрдХ рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ \( f_s \) (рдХेंрдж्рд░ рдХी рдУрд░)।

рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ीрдп рдмрд▓ рд╕्рдеैрддिрдХ рдШрд░्рд╖рдг рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

$$ \frac{mv^2}{r} = f_s $$

рдЕрдзिрдХрддрдо рдЪाрд▓ (\( v_{max} \)) рдХे рд▓िрдП, рд╕्рдеैрддिрдХ рдШрд░्рд╖рдг рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХрддрдо рдоाрди \( f_{s,max} = \mu N = \mu mg \) рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै (рдЬрд╣ाँ \( \mu \) рд╕्рдеैрддिрдХ рдШрд░्рд╖рдг рдЧुрдгांрдХ рд╣ै)।

$$ \frac{mv_{max}^2}{r} = \mu mg $$

$$ v_{max}^2 = \mu rg $$

$$ v_{max} = \sqrt{\mu rg} $$

рдк्рд░. резреи. \( 10^{-2} \text{m}^2 \) рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рд╡ाрд▓ी рдзाрддु рдХी рдк्рд▓ेрдЯ рдХो \( 3\times10^{-2} \text{m/s} \) рд╡ेрдЧ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 0.5N рдХ्рд╖िрддिрдЬ рдмрд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдм рдпрд╣ \( 0.5\times10^{-3} \text{m} \) рдоोрдЯे рдЧ्рд▓िрд╕рд░ीрди рдХी рдкрд░рдд рдкрд░ рд╕्рдеिрд░ рд░рдЦी рд╣ो, рдЧ्рд▓िрд╕рд░ीрди рдХा рд╢्рдпाрдирддा рд╕рд╣рдЧुрдгांрдХ (coefficient of viscosity) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрдпा рд╣ै:
рдмрд▓ \( F = 0.5 \) N
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ \( A = 10^{-2} \, \text{m}^2 \)
рд╡ेрдЧ \( dv = 3 \times 10^{-2} \) m/s
рдоोрдЯाрдИ (рджूрд░ी) \( dx = 0.5 \times 10^{-3} \) m

рди्рдпूрдЯрди рдХे рд╢्рдпाрдирддा рдиिрдпрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: \( F = \eta A \frac{dv}{dx} \)

$$ \eta = \frac{F \cdot dx}{A \cdot dv} $$

$$ \eta = \frac{0.5 \times 0.5 \times 10^{-3}}{10^{-2} \times 3 \times 10^{-2}} $$

$$ \eta = \frac{0.25 \times 10^{-3}}{3 \times 10^{-4}} = \frac{2.5 \times 10^{-4}}{3 \times 10^{-4}} $$

$$ \eta = \frac{2.5}{3} \approx 0.833 \, \text{Ns/m}^2 $$

рдк्рд░. резрей. 320 Hz рддрдеा 340 Hz рдЖрд╡ृрдд्рддि рд╡ाрд▓े рджो рдЯ्рдпूрдиिंрдЧ рдХाँрдЯों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдХंрдкिрдд рд╣ोрдХрд░ рдз्рд╡рдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХी рдЧрдИ। рд╡ाрдпु рдоें рдз्рд╡рдиि рдХा рд╡ेрдЧ 340 m/s рд╣ै। рдЗрдирдХी рддрд░ंрдЧ рд▓ंрдмाрдИ рдоें рдЕंрддрд░ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрдпा рд╣ै:
\( n_1 = 320 \) Hz, \( n_2 = 340 \) Hz
\( v = 340 \) m/s

рддрд░ंрдЧ рджैрд░्рдз्рдп (Wavelength) \( \lambda = \frac{v}{n} \)

\( \lambda_1 = \frac{340}{320} = \frac{34}{32} = 1.0625 \) m

\( \lambda_2 = \frac{340}{340} = 1.0 \) m

рддрд░ंрдЧ рд▓ंрдмाрдИ рдоें рдЕंрддрд░ \( \Delta \lambda = \lambda_1 - \lambda_2 = 1.0625 - 1.0 = 0.0625 \) m।

рдк्рд░. резрек. рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХे рдЕрдгु рдоें рдпрджि рдХोрдИ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди, рддृрддीрдп рдХрдХ्рд╖ рд╕े рдк्рд░рдердо рдХрдХ्рд╖ рдоें рдЙрдЫрд▓рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХे рдХोрдгीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдмोрд░ рдХे рджूрд╕рд░े рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХोрдгीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧ \( L = \frac{nh}{2\pi} \)।

рддृрддीрдп рдХрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП (\( n_1 = 3 \)): \( L_3 = \frac{3h}{2\pi} \)

рдк्рд░рдердо рдХрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП (\( n_2 = 1 \)): \( L_1 = \frac{1h}{2\pi} \)

рдХोрдгीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди \( \Delta L = L_3 - L_1 = \frac{3h}{2\pi} - \frac{h}{2\pi} = \frac{2h}{2\pi} = \frac{h}{\pi} \)।

рдоाрди рд░рдЦрдиे рдкрд░ (\( h = 6.63 \times 10^{-34} \) Js, \( \pi = 3.142 \)):

$$ \Delta L = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{3.142} \approx 2.11 \times 10^{-34} \, \text{kg m}^2/\text{s} $$

рд╡िрднाрдЧ - рдХ (Section C)

рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рдЖрда рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП : [реирек]

рдк्рд░. резрел. 200 рдлेрд░ों (turns) рдХे рдПрдХ рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдХुंрдбрд▓ рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдлेрд░े рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 10 cm рд╣ै, рдоें рд╕े 0.5A рдХी рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдХुंрдбрд▓ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрд▓ рдХिрддрдиा рд╣ोрдЧा? рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрдпा рд╣ै: \( N = 200 \), \( R = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m} \), \( I = 0.5 \text{ A} \)।

рдХुंрдбрд▓ी рдХे рдХेंрдж्рд░ рдкрд░ рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╕ूрдд्рд░:

$$ B = \frac{\mu_0 N I}{2R} $$

$$ B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 200 \times 0.5}{2 \times 0.1} $$

$$ B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 100}{0.2} = \frac{400\pi \times 10^{-7}}{0.2} $$

$$ B = 2000\pi \times 10^{-7} = 2\pi \times 10^{-4} \text{ T} $$

$$ B \approx 2 \times 3.142 \times 10^{-4} = 6.284 \times 10^{-4} \text{ T} $$

рдк्рд░. резрем. рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджीрдЬिрдП рддрдеा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрди рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдкрд░िрднाрд╖ा: рдЬрдм рдЙрдЪिрдд рдЖрд╡ृрдд्рддि рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рдХिрд╕ी рдзाрддु рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рд╕े рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ोрдиे рдХी рдШрдЯрдиा рдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рднाрд╡ (Photoelectric effect) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा:

  • рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рдиिрд░्рд╡ाрддिрдд рдХांрдЪ рдХी рдирд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рджो рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдб рд╣ोрддे рд╣ैं: рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд╢-рд╕ंрд╡ेрджी рдк्рд▓ेрдЯ (рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ E) рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рд╕ंрдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдк्рд▓ेрдЯ (рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ C)।
  • рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ рдкрд░ рдкрд░ाрдмैंрдЧрдиी рдпा рджृрд╢्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдкрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд▓ी рдоें рдПрдХ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯ्рдЬ рдЦिрдб़рдХी рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдк्рд▓ेрдЯें рдПрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ рд╕्рд░ोрдд (рдмैрдЯрд░ी) рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдз्рд░ुрд╡рддा рдмрджрд▓рдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдПрдо्рдоीрдЯрд░ (\( \mu A \)) рдФрд░ рд╡िрднрд╡ рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░ (V) рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ E рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै, рддो рдлोрдЯोрдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ C рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░िрдкрде рдоें рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдк्рд░. резрен. рдХिрд╕ी рдЯ्рд░ांрдЬिрд╕्рдЯрд░ рдХे рд▓िрдП рдХрд░ंрдЯ рдЧेрди \( \alpha_{DC} \) рддрдеा \( \beta_{DC} \) рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджीрдЬिрдП рддрдеा рдЙрдирдХे рдмीрдЪ рдЧрдгिрддीрдп рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдеाрдкिрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдкрд░िрднाрд╖ा:
1. \( \alpha_{DC} \) (рдЙрднрдпрдиिрд╖्рда рдЖрдзाрд░ рдзाрд░ा рд▓ाрдн): рд╕ंрдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдзाрд░ा (\( I_C \)) рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ рдзाрд░ा (\( I_E \)) рдХा рдЕрдиुрдкाрдд। \( \alpha_{DC} = \frac{I_C}{I_E} \)।
2. \( \beta_{DC} \) (рдЙрднрдпрдиिрд╖्рда рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ рдзाрд░ा рд▓ाрдн): рд╕ंрдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдзाрд░ा (\( I_C \)) рдФрд░ рдЖрдзाрд░ рдзाрд░ा (\( I_B \)) рдХा рдЕрдиुрдкाрдд। \( \beta_{DC} = \frac{I_C}{I_B} \)।

рд╕ंрдмंрдз:
рд╣рдо рдЬाрдирддे рд╣ैं \( I_E = I_C + I_B \)।
\( I_C \) рд╕े рднाрдЧ рджेрдиे рдкрд░:
$$ \frac{I_E}{I_C} = 1 + \frac{I_B}{I_C} $$
рдкрд░िрднाрд╖ाрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП (\( \frac{I_E}{I_C} = \frac{1}{\alpha} \) рдФрд░ \( \frac{I_B}{I_C} = \frac{1}{\beta} \)):
$$ \frac{1}{\alpha} = 1 + \frac{1}{\beta} = \frac{\beta + 1}{\beta} $$
$$ \alpha = \frac{\beta}{1 + \beta} $$
рдпा: \( \beta = \frac{\alpha}{1 - \alpha} \)।

рдк्рд░. резрео. рдж्рд░рд╡ рдХी рд╕рддрд╣-рдКрд░्рдЬा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджीрдЬिрдП। рд╕рддрд╣-рдКрд░्рдЬा рддрдеा рд╕рддрд╣-рддрдиाрд╡ рдХे рдмीрдЪ рдЧрдгिрддीрдп рд╕ंрдмंрдз рд╕्рдеाрдкिрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рддрд╣ рдКрд░्рдЬा: рдж्рд░рд╡ рдХी рд╕рддрд╣ рдХे рдЕрдгुрдУं рдоें, рдж्рд░рд╡ рдХे рднीрддрд░ рдХे рдЕрдгुрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЬो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕्рдеिрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕рддрд╣ рдКрд░्рдЬा (Surface Energy) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рд╕ंрдмंрдз:
рдПрдХ рдЖрдпрддाрдХाрд░ рдл्рд░ेрдо рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें рдЬिрд╕рдХी рдПрдХ рднुрдЬा \( L \) рд▓ंрдмाрдИ рдХी рд╣ै рдФрд░ рд╕рд░рдХ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЙрд╕ рдкрд░ рд╕ाрдмुрди рдХी рдлिрд▓्рдо рдмрдиी рд╣ै। рдкृрд╖्рда рддрдиाрд╡ \( T \) рдХे рдХाрд░рдг рдЕंрджрд░ рдХी рдУрд░ \( F = 2TL \) (рджो рд╕рддрд╣ों рдХे рдХाрд░рдг 2) рдмрд▓ рд▓рдЧрддा рд╣ै।
рдпрджि рддाрд░ рдХो \( dx \) рджूрд░ी рддрдХ рдмाрд╣рд░ рдЦींрдЪा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдХिрдпा рдЧрдпा рдХाрд░्рдп:
$$ dW = F \cdot dx = 2TL \cdot dx $$
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдоें рд╡ृрдж्рдзि \( dA = 2(L \cdot dx) \)।
рдЕрддः, \( dW = T (2L \cdot dx) = T \cdot dA \)।
рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рд╕рддрд╣ рдКрд░्рдЬा \( E \) рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЪिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
$$ \text{рд╕рддрд╣ рдКрд░्рдЬा } (E) = T \times \text{рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдоें рд╡ृрдж्рдзि } (dA) $$
$$ T = \frac{\text{рд╕рддрд╣ рдКрд░्рдЬा}}{\text{рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓}} $$

рдк्рд░. резреп. рд╕рдорддाрдкीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (isothermal process) рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं? рд╕рдорддाрдкीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХिрд╕ी рд╡ाрдпु (Gas) рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рдХाрд░्рдп рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рдорддाрдкीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рд╡рд╣ рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЬिрд╕рдоें рдиिрдХाрдп рдХा рддाрдкрдоाрди рдкूрд░े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рджौрд░ाрди рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЙрд╕े рд╕рдорддाрдкीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдХिрдпा рдЧрдпा рдХाрд░्рдп (Work Done):
рдХाрд░्рдп \( W = \int_{V_i}^{V_f} P \, dV \)।
рдЖрджрд░्рд╢ рдЧैрд╕ рдХे рд▓िрдП, \( PV = nRT \implies P = \frac{nRT}{V} \)।
рдЪूंрдХि T рд╕्рдеिрд░ рд╣ै:
$$ W = \int_{V_i}^{V_f} \frac{nRT}{V} \, dV $$
$$ W = nRT \int_{V_i}^{V_f} \frac{1}{V} \, dV $$
$$ W = nRT [\ln V]_{V_i}^{V_f} $$
$$ W = nRT \ln\left(\frac{V_f}{V_i}\right) $$

рдк्рд░. реиреж. рдХिрд╕ी рдЦींрдЪे рдЧрдП рддाрд░ рдкрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧों рдХे рдЧрдгिрддीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП। рджрд░्рд╢ाрдЗрдП рдХि рджो рд▓рдЧाрддाрд░ рдиिрд╕्рдкंрджों (nodes) рдпा рдк्рд░рд╕्рдкंрджों (antinodes) рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी \( \lambda/2 \) рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ाрдУं рдоें рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рджो рд╕рдоाрди рдк्рд░рдЧाрдоी рддрд░ंрдЧों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें:
\( y_1 = A \sin(\omega t - kx) \)
\( y_2 = A \sin(\omega t + kx) \)
рдЕрдз्рдпाрд░ोрдкрдг рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕े: \( y = y_1 + y_2 \)
\( y = A [\sin(\omega t - kx) + \sin(\omega t + kx)] \)
рд╕ूрдд्рд░ \( \sin C + \sin D = 2 \sin(\frac{C+D}{2}) \cos(\frac{C-D}{2}) \) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे:
\( y = 2A \sin(\omega t) \cos(-kx) = 2A \cos(kx) \sin(\omega t) \)।
рдпрд╣ рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧ рдХा рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╣ै।

рдиोрдб्рд╕ рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी:
рдиोрдб्рд╕ рд╡рд╣ाँ рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдЖрдпाрдо рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै: \( \cos(kx) = 0 \)।
\( kx = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2} \dots \)
\( \frac{2\pi}{\lambda} x = (2n-1)\frac{\pi}{2} \implies x = (2n-1)\frac{\lambda}{4} \)।
рд▓рдЧाрддाрд░ рдиोрдб्рд╕ \( x_n = \frac{\lambda}{4} \) рдФрд░ \( x_{n+1} = \frac{3\lambda}{4} \) рдкрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рджूрд░ी = \( \frac{3\lambda}{4} - \frac{\lambda}{4} = \frac{2\lambda}{4} = \frac{\lambda}{2} \)।

рдк्рд░. реирез. рдк्рд░рдд्рдпाрд╡рд░्рддी рдзाрд░ा рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдЬोрдб़े рдЧрдП рдХिрд╕ी LCR A.C. рдкрд░िрдкрде рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрдмाрдзा (impedance) рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП। рдХрд▓ा рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЪिрдд्рд░ (phasor diagram) рдмрдиाрдЗрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдХि рдПрдХ рд╢्рд░ेрдгी LCR рдкрд░िрдкрде рдоें рдк्рд░рддिрд░ोрдз \( R \), рдк्рд░ेрд░рдХрдд्рд╡ \( L \), рдФрд░ рдзाрд░िрддा \( C \) рдЬुрдб़े рд╣ैं।
рдзाрд░ा \( I = I_0 \sin(\omega t) \)।
рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ:
\( V_R \), \( I \) рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрди рдХрд▓ा рдоें рд╣ै।
\( V_L \), \( I \) рд╕े \( 90^\circ \) рдЖрдЧे рд╣ै।
\( V_C \), \( I \) рд╕े \( 90^\circ \) рдкीрдЫे рд╣ै।
рдлेрдЬрд░ рдЖрд░ेрдЦ рд╕े, рдХुрд▓ рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ \( V \) рд╕рджिрд╢ рдпोрдЧ рд╣ै:
\( V = \sqrt{V_R^2 + (V_L - V_C)^2} \)
\( V = \sqrt{(IR)^2 + (IX_L - IX_C)^2} \)
\( V = I \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} \)
рдк्рд░рддिрдмाрдзा (Impedance) \( Z = \frac{V}{I} = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} \)।

[рдлेрдЬрд░ рдЖрд░ेрдЦ: X-рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ \( V_R \), Y-рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рдКрдкрд░ \( V_L \) рдФрд░ рдиीрдЪे \( V_C \)। рдкрд░िрдгाрдоी \( V \) рдФрд░ рдХोрдг \( \phi \)]

рдк्рд░. реиреи. рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгु рдХे рдмाрд▓्рдорд░ (Balmer) рдХ्рд░рдо рдХी рдк्рд░рдердо рджो рд░ेрдЦाрдУं рдХी рддрд░ंрдЧ рд▓ंрдмाрдИ рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕ूрдд्рд░: \( \frac{1}{\lambda} = R_H \left( \frac{1}{2^2} - \frac{1}{n^2} \right) \), рдЬрд╣ाँ \( R_H = 1.097 \times 10^7 \, \text{m}^{-1} \)।

1. рдк्рд░рдердо рд░ेрдЦा (\( H_\alpha \)): \( n = 3 \)।
\( \frac{1}{\lambda_1} = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{1}{4} - \frac{1}{9} \right) = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{5}{36} \right) \)
\( \lambda_1 = \frac{36}{5 \times 1.097 \times 10^7} \approx 6.563 \times 10^{-7} \text{ m} = 6563 \, \mathring{A} \)।

2. рдж्рд╡िрддीрдп рд░ेрдЦा (\( H_\beta \)): \( n = 4 \)।
\( \frac{1}{\lambda_2} = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{1}{4} - \frac{1}{16} \right) = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{3}{16} \right) \)
\( \lambda_2 = \frac{16}{3 \times 1.097 \times 10^7} \approx 4.861 \times 10^{-7} \text{ m} = 4861 \, \mathring{A} \)।

рдк्рд░. реирей. \( \chi = 2.1 \times 10^{-5} \) рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣िрддा рд╡ाрд▓े рд▓िрдеिрдпрдо рднрд░े рд╣ुрдП рдЪрдХ्рд░ीрдп рдХुंрдбрд▓ (toroid) рдоें рд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмрдв़ोрддрд░ी рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП рдЬрдм рдЪрдХ्рд░ीрдп рдХुंрдбрд▓ рд▓िрдеिрдпрдо рд░рд╣िрдд рд╣ो।

рдЙрдд्рддрд░:

рдмिрдиा рд▓िрдеिрдпрдо рдХोрд░ рдХे рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B_0 = \mu_0 n I \)।
рд▓िрдеिрдпрдо рдХोрд░ рдХे рд╕ाрде рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B = \mu n I = \mu_0 (1 + \chi) n I \)।
\( B = B_0 (1 + \chi) \)।
рд╡ृрдж्рдзि \( \Delta B = B - B_0 = B_0 \chi \)।
рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╡ृрдж्рдзि = \( \frac{\Delta B}{B_0} \times 100\% = \chi \times 100\% \)।
\( \% \text{ рд╡ृрдж्рдзि} = 2.1 \times 10^{-5} \times 100 = 2.1 \times 10^{-3} \% = 0.0021\% \)।

рдк्рд░. реирек. рдХिрд╕ी рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдкрде рдХी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 200 m рд╣ै। рдпрджि рдХोрдИ рдХाрд░ рдЗрд╕ рдкрде рдкрд░ 25 m/s рдХी рдЧрддि рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░ूрдк рд╕े рдЪрд▓ाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ो рддो рдЗрд╕ рдкрде рдХे рдврд▓ाрди рдХोрдг (angle of banking) рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдмैंрдХिंрдЧ рдХोрдг \( \theta \) рдХा рд╕ूрдд्рд░:
\( \tan\theta = \frac{v^2}{rg} \)।
рджिрдпा рд╣ै: \( r = 200 \) m, \( v = 25 \) m/s, \( g = 9.8 \) m/s\(^2\)।
\( \tan\theta = \frac{25^2}{200 \times 9.8} = \frac{625}{1960} \)।
\( \tan\theta \approx 0.3189 \)।
\( \theta = \tan^{-1}(0.3189) \approx 17.69^\circ \) (рдпा \( 17^\circ 41' \))।

рдк्рд░. реирел. рдоेрдпрд░ рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╕िрдж्рдз рдХीрдЬिрдП : \( C_p - C_v = \frac{R}{J} \)

рдЙрдд्рддрд░:

рдПрдХ рдоोрд▓ рдЖрджрд░्рд╢ рдЧैрд╕ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें।
рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 1 (рд╕्рдеिрд░ рдЖрдпрддрди): рджी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा \( dQ_v = C_v dT \)। рдЪूँрдХि \( dV=0 \), рдЗрд╕рд▓िрдП рдХाрд░्рдп \( dW=0 \)। рдк्рд░рдердо рдиिрдпрдо рд╕े, \( dU = C_v dT \)।
рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 2 (рд╕्рдеिрд░ рджाрдм): рджी рдЧрдИ рдКрд╖्рдоा \( dQ_p = C_p dT \)। рдХाрд░्рдп \( dW = P dV \)।
рдк्рд░рдердо рдиिрдпрдо рд╕े, \( dQ_p = dU + dW \)।
\( C_p dT = C_v dT + P dV \)।
рдЖрджрд░्рд╢ рдЧैрд╕ рд╕рдоीрдХрд░рдг \( PV = RT \) рдХा рдЕрд╡рдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдкрд░: \( P dV = R dT \)।
\( C_p dT = C_v dT + R dT \)।
\( C_p = C_v + R \implies C_p - C_v = R \) (рдХाрд░्рдп рдХी рдЗрдХाрдИ рдоें)।
рдпांрдд्рд░िрдХ рддुрд▓्рдпांрдХ \( J \) рд╕े рднाрдЧ рджेрдиे рдкрд░ (рдпрджि рдКрд╖्рдоा рдХैрд▓ोрд░ी рдоें рдФрд░ рдХाрд░्рдп рдЬूрд▓ рдоें рд╣ो):
$$ C_p - C_v = \frac{R}{J} $$

рдк्рд░. реирем. рдПрдХ рдк्рд░рдд्рдпाрд╡рд░्рддी рдзाрд░ा рдХा рд╡िрднрд╡ \( e = 8\sin 628.4t \) рд╣ै। рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП :
(i) рд╢िрдЦрд░ рд╡ि.рд╡ा.рдм. (peak value of e.m.f.)
(ii) рд╡ि.рд╡ा.рдм. (e.m.f.) рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि
(iii) рд╡ि.рд╡ा.рдм. рдХा рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдоूрд▓्рдп рдЬрдм t = 10 ms

рдЙрдд्рддрд░:

\( e = e_0 \sin(\omega t) \) рд╕े рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиे рдкрд░:

(i) рд╢िрдЦрд░ рдоाрди (Peak value) \( e_0 \):
\( e_0 = 8 \) V।

(ii) рдЖрд╡ृрдд्рддि (Frequency):
\( \omega = 628.4 \) rad/s।
\( 2\pi f = 628.4 \Rightarrow f = \frac{628.4}{2 \times 3.142} = \frac{628.4}{6.284} = 100 \) Hz।

(iii) \( t = 10 \) ms рдкрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдоाрди:
\( t = 0.01 \) s।
\( e = 8 \sin(628.4 \times 0.01) = 8 \sin(6.284) \)।
\( 6.284 \text{ rad} \approx 2\pi \text{ rad} \)।
\( e = 8 \sin(2\pi) = 8 \times 0 = 0 \) V।

рд╡िрднाрдЧ - рдб (Section D)

рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рддीрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП : [резреи]

рдк्рд░. реирен. рд░ोрд╣िрдд (transformer) рдХ्рдпा рд╣ै? рд░ोрд╣िрдд рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рддрдеा рдХाрд░्рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХीрдЬिрдП। рд░ोрд╣िрдд рдХे рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХी рдЧрдгिрддीрдп рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдкрд░िрднाрд╖ा: рдЯ्рд░ांрд╕рдлाрд░्рдорд░ (Rohitra) рдПрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ै рдЬो рдЕрди्рдпोрди्рдп рдк्рд░ेрд░рдг (mutual induction) рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдХрдо рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ (рдкрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдзाрд░ा) рдХो рдЙрдЪ्рдЪ рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ (рдкрд░ рдХрдо рдзाрд░ा) рдоें рдпा рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╕ंрд░рдЪрдиा: рдЗрд╕рдоें рдирд░рдо рд▓ोрд╣े рдХी рдХ्рд░ोрдб (laminated core) рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рддांрдмे рдХे рддाрд░ рдХी рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХुंрдбрд▓िрдпाँ рд▓िрдкрдЯी рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдЬुрдб़ी рдХुंрдбрд▓ी рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХुंрдбрд▓ी (\( N_p \)) рдФрд░ рд▓ोрдб рд╕े рдЬुрдб़ी рдХुंрдбрд▓ी рдХो рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдХुंрдбрд▓ी (\( N_s \)) рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдХाрд░्рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी: рдЬрдм рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХुंрдбрд▓ी рдоें рдк्рд░рдд्рдпाрд╡рд░्рддी рдзाрд░ा (AC) рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдХ्рд░ोрдб рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдЪुंрдмрдХीрдп рдл्рд▓рдХ्рд╕ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдл्рд▓рдХ्рд╕ рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдХुंрдбрд▓ी рд╕े рдЬुрдб़рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрди्рдпोрди्рдп рдк्рд░ेрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдоें EMF рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рд╕рдоीрдХрд░рдг:
рдк्рд░ाрдердоिрдХ EMF: \( e_p = -N_p \frac{d\phi}{dt} \)।
рдж्рд╡िрддीрдпрдХ EMF: \( e_s = -N_s \frac{d\phi}{dt} \)।
рдЕрдиुрдкाрдд:
$$ \frac{e_s}{e_p} = \frac{N_s}{N_p} $$

рдк्рд░. реирео. рдж्рд╡ि-рджрд░ाрд░ (double slit) рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпрддिрдХрд░рдг рдкрдЯ्рдЯों (interference bands) рдХी рдЪौрдб़ाрдИ (fringe width) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рдоाрдиा \( S_1 \) рдФрд░ \( S_2 \) рджो рдХрд▓ा-рд╕ंрдмрдж्рдз рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी \( d \) рд╣ै рдФрд░ рдкрд░्рджा \( D \) рджूрд░ी рдкрд░ рд╣ै।

рдкрд░्рджे рдкрд░ рдмिंрджु P рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рд╡ाрд▓ी рддрд░ंрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдкрде рдЕंрддрд░:
\( \Delta x = S_2P - S_1P \)।
рдЬ्рдпाрдоिрддि рд╕े (рдоाрдирддे рд╣ुрдП \( D \gg d \)):
\( S_2P^2 - S_1P^2 = 2yd \)।
\( (S_2P - S_1P)(S_2P + S_1P) \approx \Delta x \cdot 2D \)।
\( \Delta x = \frac{yd}{D} \)।

рджीрдк्рдд рдл्рд░िंрдЬ рдХे рд▓िрдП (Constructive Interference):
\( \Delta x = n\lambda \implies y_n = \frac{n\lambda D}{d} \)।

рдл्рд░िंрдЬ рдЪौрдб़ाрдИ (\( X \) рдпा \( \beta \)): рджो рд▓рдЧाрддाрд░ рджीрдк्рдд рдл्рд░िंрдЬों рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी।
\( X = y_{n+1} - y_n = \frac{(n+1)\lambda D}{d} - \frac{n\lambda D}{d} \)।
$$ X = \frac{\lambda D}{d} $$

рдк्рд░. реиреп. рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ाрдоाрдкी (ammeter) рддрдеा рд╡िрднрд╡рдоाрдкी (voltmeter) рдоें рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП। (рдХोрдИ рднी рджो рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХे рддрдд्рдд्рд╡)।
рдпрджि рдХिрд╕ी рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддि (simple harmonic motion) рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХрдг рдХा рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдЙрд╕рдХे рдЖрдпाрдо рдХा \( \frac{1}{3} \) рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рдХрдг рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा, рдХुрд▓ рдКрд░्рдЬा рдХे рдХिрддрдиे рднाрдЧ (fraction) рдоें рд╣ोрдЧी?

рдЙрдд्рддрд░:

рдЕंрддрд░:

рдПрдоीрдЯрд░ (Ammeter)рд╡ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░ (Voltmeter)
рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।рд╡िрднрд╡ांрддрд░ рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдкрд░िрдкрде рдоें рд╢्рд░ेрдгी рдХ्рд░рдо (series) рдоें рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।рдкрд░िрдкрде рдоें рд╕рдоांрддрд░ рдХ्рд░рдо (parallel) рдоें рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै।рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╣рд▓:
рд╡िрд╕्рдеाрдкрди \( x = \frac{A}{3} \)।
рдХुрд▓ рдКрд░्рдЬा \( E = \frac{1}{2}kA^2 \)।
рд╕्рдеिрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( U = \frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}k(\frac{A}{3})^2 = \frac{1}{9} (\frac{1}{2}kA^2) = \frac{E}{9} \)।
рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( K = E - U = E - \frac{E}{9} = \frac{8E}{9} \)।
рдХुрд▓ рдКрд░्рдЬा рдХा рднाрдЧ = \( \frac{K}{E} = \frac{8}{9} \)।

рдк्рд░. рейреж. рдлेрд░ी рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХाрд▓ी рд╡рд╕्рддु (Ferry’s perfectly black body) рдХा рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдПрд╡ं рдиाрдоांрдХिрдд рдЪिрдд्рд░ рдмрдиाрдЗрдП।
227°C рдкрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгु рдХे рд╡рд░्рдЧ рдоूрд▓ рд╡рд░्рдЧ рдоाрдз्рдп рд╡ेрдЧ (rms speed) рдХी рддुрд▓рдиा 127°C рдкрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдЕрдгु рдХे рд╡рд░्рдЧ рдоूрд▓ рд╡рд░्рдЧ рдоाрдз्рдп рд╡ेрдЧ рд╕े рдХीрдЬिрдП।
рджिрдпा рд╣ै : рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рддрдеा рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХे рдЖрдг्рд╡िрдХ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХ्рд░рдорд╢ः 2 рддрдеा 32 рд╣ैं।

рдЙрдд्рддрд░:
[рдлेрд░ी рдХी рдм्рд▓ैрдХ рдмॉрдбी рдХा рдЪिрдд्рд░: рджोрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ рд╡ाрд▓ा рдЦोрдЦрд▓ा рдЧोрд▓ा, рдЫिрдж्рд░, рдЫिрдж्рд░ рдХे рд╕ाрдордиे рд╢ंрдХ्рд╡ाрдХाрд░ рдЙрднाрд░, рджीрд╡ाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдиिрд░्рд╡ाрдд।]

рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╣рд▓:
RMS рд╡ेрдЧ \( v_{rms} = \sqrt{\frac{3RT}{M}} \)।
рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди (\( H_2 \)): \( T_H = 227+273 = 500 \) K, \( M_H = 2 \)।
рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди (\( O_2 \)): \( T_O = 127+273 = 400 \) K, \( M_O = 32 \)।
рдЕрдиुрдкाрдд:
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{\frac{T_H}{M_H} \times \frac{M_O}{T_O}} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{\frac{500}{2} \times \frac{32}{400}} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{250 \times 0.08} = \sqrt{20} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = 2\sqrt{5} \approx 4.47 $$

рдк्рд░. рейрез. рдХिрд╕ी рдЖрд╡ेрд╢िрдд рд╕ंрдзाрд░िрдд्рд░ рдоें рд╕ंрдЪिрдд рдКрд░्рдЬा (energy stored) рдХी рдЧрдгिрддीрдп рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।
15 cm рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдХा рдПрдХ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдзाрддु рдХा рдЧोрд▓ा 2┬╡C рдЖрд╡ेрд╢ рд╕े рдЖрд╡ेрд╢िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧोрд▓े рдХे рдХेंрдж्рд░ рд╕े 20 cm рдХी рджूрд░ी (distance) рдкрд░ рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдЧрдгрдиा рдХीрдЬिрдП।

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि:
рдПрдХ рд╕ंрдзाрд░िрдд्рд░ рдХो рдЖрд╡ेрд╢िрдд рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ें। рдпрджि рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдЖрд╡ेрд╢ \( q \) рдФрд░ рд╡िрднрд╡ \( V = q/C \) рд╣ै, рддो рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЖрд╡ेрд╢ \( dq \) рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдХाрд░्рдп:
\( dW = V dq = \frac{q}{C} dq \)।
рдХुрд▓ рдХाрд░्рдп (0 рд╕े Q рддрдХ рдЖрд╡ेрд╢िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП):
\( W = \int_0^Q \frac{q}{C} dq = \frac{1}{C} [\frac{q^2}{2}]_0^Q = \frac{Q^2}{2C} \)।
рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рдКрд░्рдЬा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЪिрдд рд╣ोрддा рд╣ै \( U = \frac{Q^2}{2C} = \frac{1}{2}CV^2 \)।

рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╣рд▓:
рдд्рд░िрдЬ्рдпा \( R = 15 \) cm। рдЖрд╡ेрд╢ \( Q = 2 \mu C = 2 \times 10^{-6} \) C।
рджूрд░ी \( r = 20 \) cm \( = 0.2 \) m।
рдЪूंрдХि \( r > R \), рдмिंрджु рдЧोрд▓े рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ै।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( E = \frac{1}{4\pi\epsilon_0} \frac{Q}{r^2} \)।
\( \frac{1}{4\pi\epsilon_0} \approx 9 \times 10^9 \) Nm\(^2\)/C\(^2\) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे।
$$ E = \frac{9 \times 10^9 \times 2 \times 10^{-6}}{(0.2)^2} $$
$$ E = \frac{18 \times 10^3}{0.04} = \frac{18000}{0.04} $$
$$ E = 450,000 \, \text{N/C} = 4.5 \times 10^5 \, \text{N/C} $$

Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 HSC Physics Board Paper 2024 Hindi Medium

Maharashtra Board HSC Physics Question Paper 2024 Solution (Marathi Medium) - PDF Download

Maharashtra Board HSC Physics Question Paper Solution 2024 (Marathi Medium)

рд╡िрд╖рдп: рднौрддिрдХрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Physics - 54) | рд╡рд░्рд╖: 2024 | рдЧुрдг: 70

рд╡िрднाрдЧ – рдЕ (Section A)

рдк्рд░. рез. рдЦाрд▓ीрд▓ рдмрд╣ुрдкрд░्рдпाрдпी рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдпोрдЧ्рдп рдЙрдд्рддрд░े рдиिрд╡рдбा рд╡ рд▓िрд╣ा : [резреж]

(i) R рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдЖрдгि M рд╡рд╕्рддुрдоाрди рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рддрдмрдХрдбीрдЪ्рдпा рдХेंрдж्рд░ाрддूрди рдЬाрдгाрд▒्рдпा рдЕрдХ्рд╖ाрднोрд╡рддीрдЪे рдЬрдбрдд्рд╡ рдЖрдШूрд░्рдг (M.I.) ..........

  • (рдЕ) \( \frac{MR^2}{4} \)
  • (рдм) \( \frac{MR^2}{2} \)
  • (рдХ) \( MR^2 \)
  • (рдб) \( \frac{3MR^2}{2} \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \( \frac{MR^2}{2} \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдПрдХрд╕рдоाрди рддрдмрдХрдбीрдЪे (disc) рддिрдЪ्рдпा рдХेंрдж्рд░ाрддूрди рдЬाрдгाрд▒्рдпा рдЖрдгि рддिрдЪ्рдпा рдк्рд░рддрд▓ाрд╕ рд▓ंрдм рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдЕрдХ्рд╖ाрднोрд╡рддीрдЪे рдЬрдбрдд्рд╡ рдЖрдШूрд░्рдг \( I = \frac{1}{2}MR^2 \) рдЕрд╕рддे.

(ii) рдкृрд╖्рдаीрдп рддाрдгाрдЪी рдоिрддी .......... рдЖрд╣े.

  • (рдЕ) \( [L^{-1}M^1T^{-2}] \)
  • (рдм) \( [L^2M^1T^{-2}] \)
  • (рдХ) \( [L^1M^1T^{-1}] \)
  • (рдб) \( [L^0M^1T^{-2}] \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) \( [L^0M^1T^{-2}] \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдкृрд╖्рдаीрдп рддाрдг \( T = \frac{\text{рдмрд▓ (Force)}}{\text{рд▓ांрдмी (Length)}} \).
рдмрд▓ाрдЪी рдоिрддी = \( [M^1L^1T^{-2}] \)
рд▓ांрдмीрдЪी рдоिрддी = \( [L^1] \)
рдо्рд╣рдгूрди, T рдЪी рдоिрддी = \( \frac{[M^1L^1T^{-2}]}{[L^1]} = [L^0M^1T^{-2}] \).

(iii) рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧाрдордзीрд▓ рдиिрд╕्рдкंрдж (node) рдЖрдгि рд╢ेрдЬाрд░ीрд▓ (adjacent) рд▓рдЧрддрдЪ्рдпा рдк्рд░рддिрдиिрд╕्рдкंрдж (antinode) рдордзीрд▓ рдлрд░рдХ (phase difference) .......... рдЖрд╣े.

  • (рдЕ) \( \frac{\pi}{4} \) rad
  • (рдм) \( \frac{\pi}{2} \) rad
  • (рдХ) \( \frac{3\pi}{4} \) rad
  • (рдб) \( \pi \) rad
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \( \frac{\pi}{2} \) rad

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдиोрдб рдЖрдгि рдЕँрдЯीрдиोрдбрдордзीрд▓ рдЕंрддрд░ \( \frac{\lambda}{4} \) рдЕрд╕рддे.
рдХрд▓ा рдлрд░рдХ (Phase difference) \( \phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \text{рдкрде рдлрд░рдХ} = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2} \) rad.

(iv) рдПрдХ рдПрдХрдХ рдзрди рд╡िрдж्рдпुрдд рднाрд░ рдЕрдиंрдд рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ूрди рдПрдХा рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрддीрд▓ рд╣рд╡्рдпा рдд्рдпा рдмिंрджूрдкрд░्рдпंрдд рдЖрдгрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрддीрд▓ рдмрд▓ाрдЪ्рдпा рд╡िрд░ुрдж्рдз рджिрд╢ेрдиे рдХрд░ाрд╡े рд▓ाрдЧрдгाрд░े рдХाрд░्рдп рдо्рд╣рдгрдЬे .......... рд╣ोрдп.

  • (рдЕ) рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрднिрд╡ाрд╣ (electric flux)
  • (рдм) рдЪुंрдмрдХीрдп рд╡िрднрд╡ (magnetic potential)
  • (рдХ) рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ (electric potential)
  • (рдб) рдЧुрд░ुрдд्рд╡ीрдп рд╡िрднрд╡ (gravitational potential)
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ (electric potential)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╣ी рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрднрд╡ाрдЪी (Electric Potential) рдк्рд░рдоाрдгрднूрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдЖрд╣े.

(v) рдЪрд▓ рдХुंрдбрд▓ рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рджрд░्рд╢рдХाрдЪे (moving coil galvanometer) рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдоाрдкрдХाрдордз्рдпे (ammeter) рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдкрдгाрд╕ .......... рдЬोрдбрдг्рдпाрдЪी рдЧрд░рдЬ рдЖрд╣े.

  • (рдЕ) рдХुंрдбрд▓ाрд▓ा рд╕рдоांрддрд░ рдХрдоी рд░ोрдзाрдЪा рд╡ाрд╣рдХ
  • (рдм) рдХुंрдбрд▓ाрд▓ा рдПрдХрд╕рд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд░ोрдзाрдЪा рд╡ाрд╣рдХ
  • (рдХ) рдХुंрдбрд▓ाрд▓ा рдПрдХрд╕рд░ рдХрдоी рд░ोрдзाрдЪा рд╡ाрд╣рдХ
  • (рдб) рдХुंрдбрд▓ाрд▓ा рд╕рдоांрддрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд░ोрдзाрдЪा рд╡ाрд╣рдХ
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдХुंрдбрд▓ाрд▓ा рд╕рдоांрддрд░ рдХрдоी рд░ोрдзाрдЪा рд╡ाрд╣рдХ

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЧॅрд▓्рд╡्рд╣рдиोрдоीрдЯрд░рдЪे ре▓рдоीрдЯрд░рдордз्рдпे рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдд्рдпाрд▓ा рд╕рдоांрддрд░ рдЬोрдбрдгीрдордз्рдпे (parallel) рдЦूрдк рдХрдоी рдоूрд▓्рдпाрдЪा рд░ोрдз (Shunt resistance) рдЬोрдбाрд╡ा рд▓ाрдЧрддो.

(vi) рдЬрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдкрджाрд░्рдеाрд╡рд░ (photosensitive material) рдкрдбрдгाрд▒्рдпा рдк्рд░рдХाрд╢ाрдЪी рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддा рджुрдк्рдкрдЯ рдХेрд▓ी рддрд░ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдирдЪी (emitted photoelectron) рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा .......... рд╣ोрдИрд▓.

  • (рдЕ) рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоूрд▓्рдпा рдЗрддрдХीрдЪ
  • (рдм) рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоूрд▓्рдпाрдЪ्рдпा рджुрдк्рдкрдЯ
  • (рдХ) рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоूрд▓्рдпाрдЪ्рдпा рджुрдкрдЯी рдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд
  • (рдб) рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоूрд▓्рдпाрдЪ्рдпा рджुрдкрдЯी рдкेрдХ्рд╖ा рдХрдоी
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдоूрд▓्рдпाрдЪ्рдпा рджुрдкрдЯी рдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЖрдИрди्рд╕्рдЯाрдИрдирдЪे рд╕рдоीрдХрд░рдг: \( K_{max} = h\nu - \phi_0 \).
рдЬрд░ рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддा рджुрдк्рдкрдЯ рдХेрд▓ी (\( 2\nu \)), рддрд░ рдирд╡ीрди рдКрд░्рдЬा \( K_2 = h(2\nu) - \phi_0 = 2h\nu - \phi_0 = 2(h\nu - \phi_0) + \phi_0 = 2K_1 + \phi_0 \).
\( \phi_0 \) (рдХाрд░्рдп рдлрд▓рди) рдзрди рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे, \( K_2 > 2K_1 \).

(vii) рдЖрд╡рд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдордз्рдпे (cyclic process) рдЬрд░ \( \Delta U = \) рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा, W = рдШрдбрд▓ेрд▓े рдХाрд░्рдп, Q = рдкुрд░рд╡рд▓ेрд▓ी рдКрд╖्рдоा, рддрд░

  • (рдЕ) \( \Delta U = Q \)
  • (рдм) \( Q = 0 \)
  • (рдХ) \( W = 0 \)
  • (рдб) \( W = Q \)
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) \( W = Q \)

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдЪрдХ्рд░ीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рдЖрдкрд▓्рдпा рдоूрд│ рд╕्рдеिрддीрдд рдкрд░рдд рдпेрддे, рдд्рдпाрдоुрд│े рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬेрддीрд▓ рдмрджрд▓ \( \Delta U = 0 \) рдЕрд╕рддो. рдЙрд╖्рдоाрдЧрддिрдХीрдЪ्рдпा рдкрд╣िрд▓्рдпा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ \( Q = \Delta U + W \Rightarrow Q = 0 + W \Rightarrow Q = W \).

(viii) рдХुंрдбрд▓ाрддूрди рд╡ाрд╣рдгाрд░ा рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ 0.1 рд╕ेрдХंрджाрдордз्рдпे 50A рдкाрд╕ूрди 10A рдкрд░्рдпंрдд рдмрджрд▓рддो. рдХुंрдбрд▓ाрдЪा рд╕्рд╡рдк्рд░рд╡рд░्рддрдиाрдЪा рдЧुрдгांрдХ (self inductance) 20H рдЖрд╣े. рдХुंрдбрд▓ाрддीрд▓ рдк्рд░рд╡рд░्рддिрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдЧाрдордХ рдмрд▓ (induced e.m.f.) ..........

  • (рдЕ) 800V
  • (рдм) 6000V
  • (рдХ) 7000V
  • (рдб) 8000V
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) 8000V

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕ूрдд्рд░: \( |e| = L \frac{di}{dt} \).
\( L = 20 \) H, \( di = 50 - 10 = 40 \) A, \( dt = 0.1 \) s.
\( e = 20 \times \frac{40}{0.1} = 20 \times 400 = 8000 \) V.

(ix) рд╕ेрдХंрдж рд▓ंрдмрдХाрдЪा рдЧोрд▓ (bob) рдЬेрд╡्рд╣ा рд╕рдорддोрд▓ рд╕्рдеाрдиाрдкाрд╕ूрди 6 cm рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ рдЖрд╣े рдЖрдгि рдЖрдпाрдо 10 cm рдЖрд╣े, рдд्рдпाрдЪा рд╡ेрдЧ ..........

  • (рдЕ) \( 8\pi \) cm/s
  • (рдм) \( 6\pi \) cm/s
  • (рдХ) \( 4\pi \) cm/s
  • (рдб) \( 2\pi \) cm/s
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \( 8\pi \) cm/s

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рд╕ेрдХंрдж рд▓ंрдмрдХाрдЪा рдЖрд╡рд░्рддрдХाрд▓ \( T = 2 \) s. \( \omega = \frac{2\pi}{T} = \pi \) rad/s.
рд╡ेрдЧ \( v = \omega \sqrt{A^2 - x^2} \).
\( v = \pi \sqrt{10^2 - 6^2} = \pi \sqrt{100 - 36} = \pi \sqrt{64} = 8\pi \) cm/s.

(x) рдж्рд╡िрд▓ोрд▓рдХ рдк्рд░рдпोрдЧाрдордз्рдпे 20 рд╡्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯीрдЪे рдордзрд▓्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯीрдкाрд╕ूрдирдЪे рдЕंрддрд░ 1.2 cm рдЖрд╣े. рдк्рд░рдпोрдЧाрдЪी рдоांрдбрдгी рддрд╢ीрдЪ рд╕ाрд░рдЦी рдаेрд╡ूрди 30рд╡्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯीрдЪे рдордзрд▓्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯी рдкाрд╕ूрдирдЪे рдЕंрддрд░ .......... рдЕрд╕ेрд▓.

  • (рдЕ) 0.6 cm
  • (рдм) 0.8 cm
  • (рдХ) 1.2 cm
  • (рдб) 1.8 cm
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) 1.8 cm

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: \( n \)-рд╡्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯीрдЪे рдЕंрддрд░ \( x_n = n \frac{\lambda D}{d} \).
\( x_{20} = 20 \beta = 1.2 \) cm \(\Rightarrow \beta = \frac{1.2}{20} = 0.06 \) cm.
\( x_{30} = 30 \beta = 30 \times 0.06 = 1.8 \) cm.

HSC Physics Board Papers with Solution

рдк्рд░. реи. рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा : [рео]

(i) рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा - рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ी рдмрд▓ (centripetal force)

рдЙрдд्рддрд░: рд╡рд░्рддुрд│ाрдХाрд░ рдЧрддीрдордз्рдпे рдХрдгाрд╡рд░ рдд्рд░िрдЬेрдЪ्рдпा рджिрд╢ेрдиे рдЖрдгि рд╡рд░्рддुрд│ाрдЪ्рдпा рдХेंрдж्рд░ाрдХрдбे рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдмрд▓ाрд▓ा рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ी рдмрд▓ рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрддाрдд.

(ii) рдХрдкрдбे рдзुрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдкाрдг्рдпाрдордз्рдпे рдбिрдЯрд░्рдЬंрдЯ (detergent) рдкाрд╡рдбрд░ рдХा рдоिрд╕рд│рддाрдд?

рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдг्рдпाрдордз्рдпे рдбिрдЯрд░्рдЬंрдЯ рдкाрд╡рдбрд░ рдоिрд╕рд│рд▓्рдпाрдиे рдкाрдг्рдпाрдЪा рдкृрд╖्рдаीрдп рддाрдг (surface tension) рдХрдоी рд╣ोрддो. рдпाрдоुрд│े рдкाрдгी рдХाрдкрдбाрдЪ्рдпा рдЫिрдж्рд░ांрдордз्рдпे рдЖрдгि рдзाрдЧ्рдпांрдордз्рдпे рдЦोрд▓рд╡рд░ рд╢िрд░ू рд╢рдХрддे (рдкाрдг्рдпाрдЪी рднिрдЬрд╡рдг्рдпाрдЪी рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрдврддे), рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдорд│ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ीрдкрдгे рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╣ोрддो.

(iii) рдЖрджрд░्рд╢ рд╡िрднрд╡ांрддрд░ рдоाрдкрдХाрдЪा (ideal voltmeter) рд░ोрдз рдХिрддी рдЕрд╕рддो?

рдЙрдд्рддрд░: рдЖрджрд░्рд╢ рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░рдЪा рд░ोрдз рдЕрдиंрдд (infinity) рдЕрд╕рддो.

(iv) рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╣рдгाрд▒्рдпा рдШूрд░्рдгрди рдХुंрдбрд▓ाрд╡рд░ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдпुрдЧ्рдоाрдЪे (torque) рд╕ूрдд्рд░, рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдг (magnetic dipole moment) рдЪ्рдпा рд╕рджिрд╢ рд░ूрдкाрдд (vector form) рд▓िрд╣ा.

рдЙрдд्рддрд░: \( \vec{\tau} = \vec{m} \times \vec{B} \)
(рдпेрдеे \( \vec{m} \) рд╣े рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдг рдЖрдгि \( \vec{B} \) рд╣े рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЖрд╣े).

(v) рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгूрдЪी рдмंрдзрдирдХाрд░ी рдКрд░्рдЬा (binding energy) рдХिрддी рдЕрд╕ेрд▓?

рдЙрдд्рддрд░: рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгूрдЪ्рдпा рдкрд╣िрд▓्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрддीрд▓ (ground state) рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдирд▓ा рдЕрдгूрдкाрд╕ूрди рдоुрдХ्рдд рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рдКрд░्рдЬेрд╕ рдмंрдзрдирдХाрд░ी рдКрд░्рдЬा рдо्рд╣рдгрддाрдд. рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрдирд╕ाрдаी рд╣ी рдКрд░्рдЬा 13.6 eV рдЕрд╕рддे.

(vi) рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдордз्рдпे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (surroundings) рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп?

рдЙрдд्рддрд░: рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдк्рд░рдгाрд▓ीрдЪ्рдпा (system) рдмाрд╣ेрд░ीрд▓ рдЕрд╕ा рднाрдЧ рдЬो рдк्рд░рдгाрд▓ीрд╕ोрдмрдд рдКрд░्рдЬा рдХिंрд╡ा рдж्рд░рд╡्рдпाрдЪी рджेрд╡ाрдгрдШेрд╡ाрдг рдХрд░ू рд╢рдХрддो, рдд्рдпाрд╕ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (surroundings) рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрддाрдд.

(vii) рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдгाрдоाрдЪ्рдпा рдк्рд░рдпोрдЧाрдордз्рдпे рд╕्рдердЧрдд рд╡िрднрд╡ (stopping potential) 1.5V рдЖрд╣े. рдк्рд░рдХाрд╢ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдирдЪी рдорд╣рдд्рддрдо рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░: рдорд╣рдд्рддрдо рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( K_{max} = e V_s \).
рджिрд▓ेрд▓े: \( V_s = 1.5 \) V.
\( K_{max} = 1.5 \) eV (рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди-рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯ) рдХिंрд╡ा \( 1.5 \times 1.6 \times 10^{-19} = 2.4 \times 10^{-19} \) J.

(viii) 5┬╡F рдЖрдгि 10┬╡F рдзाрд░िрддा рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рджोрди рд╕ंрдзाрд░िрдд्рд░ांрдЪी рдПрдХрд╕рд░ी рдЬोрдбрдгी рдХेрд▓ी рдЖрд╣े. рдоांрдбрдгीрдЪी рдк्рд░рднाрд╡ी рдзाрд░िрддा (resultant capacity) рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░: рдПрдХрд╕рд░ рдЬोрдбрдгीрд╕ाрдаी (series combination) рд╕рдорддुрд▓्рдп рдзाрд░िрддेрдЪे рд╕ूрдд्рд░: $$ \frac{1}{C_s} = \frac{1}{C_1} + \frac{1}{C_2} $$ $$ \frac{1}{C_s} = \frac{1}{5} + \frac{1}{10} = \frac{2 + 1}{10} = \frac{3}{10} $$ $$ C_s = \frac{10}{3} \approx 3.33 \, \mu\text{F} $$

рд╡िрднाрдЧ – рдм (Section B)

рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдХोрдгрддेрд╣ी рдЖрда рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा : [резрем]

рдк्рд░. рей. рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдпंрдд्рд░рдгेрд▓ा (рд╡ाрдпू) рдКрд╖्рдоा рджिрд▓ी рдЕрд╕рддा рдмрджрд▓рдгाрд▒्рдпा рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬेрдЪे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдЬेрд╡्рд╣ा рдПрдЦाрдж्рдпा рд╡ाрдпूрд▓ा (рдКрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдпंрдд्рд░рдгेрд▓ा) рдЙрд╖्рдгрддा рджिрд▓ी рдЬाрддे:

  1. рд╡ाрдпूрдЪ्рдпा рд░ेрдгूंрдЪी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рд╡ाрдврддे. рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рд╣ी рддाрдкрдоाрдиाрд╡рд░ рдЕрд╡рд▓ंрдмूрди рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे (рдЖрджрд░्рд╢ рд╡ाрдпूрд╕ाрдаी), рддाрдкрдоाрдиाрдд рд╡ाрдв рдЭाрд▓्рдпाрдоुрд│े рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬेрдд рд╡ाрдв рд╣ोрддे (\( \Delta U > 0 \)).
  2. рдЙрд╖्рдоाрдЧрддिрдХीрдЪ्рдпा рдкрд╣िрд▓्рдпा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ (\( Q = \Delta U + W \)), рдкुрд░рд╡рд▓ेрд▓्рдпा рдЙрд╖्рдгрддेрдЪा рдХाрд╣ी рднाрдЧ рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рд╡ाрдврд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рд▓ा рдЬाрддो рдЖрдгि рдЙрд░рд▓ेрд▓ा рднाрдЧ рдмाрд╣्рдп рджाрдмाрд╡िрд░ुрдж्рдз рдХाрд░्рдп (work done) рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рд▓ा рдЬाрдК рд╢рдХрддो (рдЬрд░ рдЖрдХाрд░рдоाрди рд╡ाрдврд▓े рддрд░).
  3. рдЬрд░ рдЖрдХाрд░рдоाрди рд╕्рдеिрд░ рдаेрд╡рд▓े (Isochoric process), рддрд░ рдХाрд░्рдп рд╢ूрди्рдп рдЕрд╕рддे (\( W=0 \)) рдЖрдгि рдкुрд░рд╡рд▓ेрд▓ी рд╕рд░्рд╡ рдЙрд╖्рдгрддा рдЖंрддрд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рд╡ाрдврд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рд▓ी рдЬाрддे (\( Q = \Delta U \)).

рдк्рд░. рек. рд╣ाрдпрдЬेрдирдЪ्рдпा рддрдд्рдд्рд╡ाрдиुрд╕ाрд░ рдЧोрд▓ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦ рдиिрд░्рдоिрддीрдЪे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦ (Spherical Wavefront) рдиिрд░्рдоिрддी:

  1. рдПрдХा рдмिंрджू рд╕्рдд्рд░ोрддाрдЪा (Point source 'S') рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ा рдЬो рдПрдХा рд╕рдоांрдЧी рдоाрдз्рдпрдоाрдд рдЖрд╣े. рд╡ेрд│ \( t=0 \) рдЕрд╕рддाрдиा рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рд╕्рдд्рд░ोрддाрдкाрд╢ी рдЖрд╣े.
  2. рд╣ा рд╡िрдХ्рд╖ोрдн рд╕рд░्рд╡ рджिрд╢ांрдиा 'c' рд╡ेрдЧाрдиे рдкрд╕рд░рддो. 't' рд╡ेрд│ेрдиंрддрд░, рд╕рдоाрди рдХрд▓ेрдд рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рдмिंрджूंрдЪा рдмिंрджूрдкрде (locus) \( ct \) рдд्рд░िрдЬेрдЪा рдЧोрд▓ рдЕрд╕рддो. рд╣े рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦ рдЖрд╣े.
  3. рд╣ाрдпрдЬेрдирдЪ्рдпा рддрдд्рдд्рд╡ाрдиुрд╕ाрд░, рдпा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦाрд╡рд░ीрд▓ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмिंрджू рджुрдп्рдпрдо рд╕्рдд्рд░ोрдд рдо्рд╣рдгूрди рдХाрд░्рдп рдХрд░рддो рдЖрдгि рд╕рд░्рд╡ рджिрд╢ांрдиा рджुрдп्рдпрдо рд▓рд╣рд░ी (secondary wavelets) рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддो.
  4. рдкुрдвीрд▓ \( \Delta t \) рд╡ेрд│ेрдиंрддрд░ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦाрдЪे рдирд╡ीрди рд╕्рдеाрди рд╢ोрдзрдг्рдпाрд╕ाрдаी, рдк्рд░ाрдердоिрдХ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦाрд╡рд░ीрд▓ рдмिंрджूंрдиा рдХेंрдж्рд░ рдоाрдиूрди \( c\Delta t \) рдд्рд░िрдЬेрдЪे рдЧोрд▓ рдХाрдвा.
  5. рдпा рджुрдп्рдпрдо рд▓рд╣рд░ींрдиा рд╕्рдкрд░्рд╢ рдХрд░рдгाрд░े рдмाрд╣ेрд░ीрд▓ рдЖрд╡рд░рдг (envelope) рдо्рд╣рдгрдЬेрдЪ рд╡ेрд│ \( t + \Delta t \) рд╡рд░ीрд▓ рддрд░ंрдЧрдоुрдЦाрдЪे рдирд╡ीрди рд╕्рдеाрди рд╣ोрдп.

рдк्рд░. рел. рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा - рдЪुंрдмрдХрдг (magnetization), рдд्рдпाрдЪे SI рдПрдХрдХ рдЖрдгि рдоिрддी рд╕ांрдЧा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдкрджाрд░्рдеाрдЪ्рдпा рдПрдХрдХ рдЖрдХाрд░рдоाрдиाрдд (per unit volume) рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдиिрд╡्рд╡рд│ рдЪुंрдмрдХीрдп рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдЖрдШूрд░्рдгाрд╕ (net magnetic dipole moment) рдЪुंрдмрдХрдг (Magnetization) рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрддाрдд.

$$ M_z = \frac{m_{net}}{V} $$

SI рдПрдХрдХ: рдЕँрдкिрдЕрд░ рдк्рд░рддि рдоीрдЯрд░ (A/m).

рдоिрддी: \( [L^{-1}M^0T^0I^1] \) рдХिंрд╡ा \( [L^{-1}A] \).

рдк्рд░. рем. рд░ेрд╖ीрдп рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддीрдЪे рд╡िрдХрд▓рди рд╕рдоीрдХрд░рдг (differential equation) рдоिрд│рд╡ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд░ेрд╖ीрдп рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддीрдордз्рдпे (SHM), рдХрдгाрд╡рд░ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрдгाрд░े рдк्рд░рдд्рдпाрдирдпрди рдмрд▓ (restoring force) \( F \) рд╣े рд╡िрд╕्рдеाрдкрдиाрдЪ्рдпा рд╕рдордк्рд░рдоाрдгाрдд рдЕрд╕рддे рдЖрдгि рд╡िрд░ुрдж्рдз рджिрд╢ेрдиे рдЕрд╕рддे.

$$ F = -kx $$ (рдпेрдеे \( k \) рд╣ा рдмрд▓ рд╕्рдеिрд░ांрдХ рдЖрд╣े).

рди्рдпूрдЯрдирдЪ्рдпा рджुрд╕рд▒्рдпा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░, \( F = ma = m \frac{d^2x}{dt^2} \).

рдмрд▓ांрдЪी рддुрд▓рдиा рдХрд░ूрди:

$$ m \frac{d^2x}{dt^2} = -kx $$

$$ m \frac{d^2x}{dt^2} + kx = 0 $$

\( m \) рдиे рднाрдЧूрди:

$$ \frac{d^2x}{dt^2} + \frac{k}{m}x = 0 $$

\( \frac{k}{m} = \omega^2 \) (рдХोрдиीрдп рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддा) рдаेрд╡ूрди:

$$ \frac{d^2x}{dt^2} + \omega^2 x = 0 $$

рд╣े рд░ेрд╖ीрдп SHM рдЪे рд╡िрдХрд▓рди рд╕рдоीрдХрд░рдг рдЖрд╣े.

рдк्рд░. рен. рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рджрд░्рд╢рдХाрдЪा рд░ोрдз 30\( \Omega \) рдЖрд╣े. рдЖрдгि 20\( \mu \)A рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ेрд▓ा рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдоाрдгाрдд рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (full scale deflection) рджрд░्рд╢рд╡рддे. 0-10 volt рдЪ्рдпा рдкрд▓्рд▓्рдпाрд╕ाрдаी (range) рдд्рдпाрдд рдХिрддी рд░ोрдз рдоिрд│рд╡ाрд╡ा рд▓ाрдЧेрд▓?

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрд▓ेрд▓े:
рдЧॅрд▓्рд╡्рд╣рдиोрдоीрдЯрд░рдЪा рд░ोрдз \( G = 30 \, \Omega \)
рдкूрд░्рдг рдХ्рд╖рдорддेрдЪी рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ा \( I_g = 20 \, \mu\text{A} = 20 \times 10^{-6} \, \text{A} \)
рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬ рд░ेंрдЬ \( V = 10 \, \text{V} \)

рдЧॅрд▓्рд╡्рд╣рдиोрдоीрдЯрд░рдЪे рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░рдордз्рдпे рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी, рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рд░ोрдз \( X \) (рдХिंрд╡ा \( R_s \)) рдПрдХрд╕рд░ (series) рдЬोрдбрд▓ा рдЬाрддो.

рд╕ूрдд्рд░: \( V = I_g (G + X) \)

$$ 10 = 20 \times 10^{-6} (30 + X) $$

$$ 30 + X = \frac{10}{20 \times 10^{-6}} $$

$$ 30 + X = \frac{10^6}{2} = 500,000 $$

$$ X = 500,000 - 30 = 499,970 \, \Omega $$

рдЙрдд्рддрд░: \( 499,970 \, \Omega \) рдЪा рд░ोрдз рдПрдХрд╕рд░ рдЬोрдбрдгीрдд рдЬोрдбाрд╡ा рд▓ाрдЧेрд▓.

рдк्рд░. рео. рдмाрдпो-рд╕ाрд╡рд░्рддрдЪा (Biot - Savart) рдиिрдпрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдмाрдпो-рд╕ाрд╡рд░्рдд рдиिрдпрдо рд╡िрдж्рдпुрддрд╡ाрд╣рдХ рддाрд░ेрддूрди рд╡ाрд╣рдгाрд▒्рдпा рдк्рд░рд╡ाрд╣ाрдоुрд│े рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдЪे рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддो.

рд╕рдордЬा рдПрдХा рд╡ाрд╣рдХाрддूрди \( I \) рдПрд╡рдвी рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ा рд╡ाрд╣рдд рдЖрд╣े. \( dl \) рд╣ा рд╡ाрд╣рдХाрдЪा рд▓рд╣ाрди рднाрдЧ рдоाрдиू. рдпा рднाрдЧाрдкाрд╕ूрди \( r \) рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा P рдмिंрджूрдкाрд╢ी рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд░े рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( dB \) рд╣े:

  1. рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ा \( I \) рдЪ्рдпा рд╕рдордк्рд░рдоाрдгाрдд рдЕрд╕рддे.
  2. рд╡ाрд╣рдХाрдЪी рд▓ांрдмी \( dl \) рдЪ्рдпा рд╕рдордк्рд░рдоाрдгाрдд рдЕрд╕рддे.
  3. \( dl \) рдЖрдгि рд╕्рдеाрди рд╕рджिрд╢ \( r \) рдпांрдордзीрд▓ рдХोрдиाрдЪ्рдпा рд╕ाрдЗрди (\( \sin \theta \)) рдЪ्рдпा рд╕рдордк्рд░рдоाрдгाрдд рдЕрд╕рддे.
  4. рдЕंрддрд░ाрдЪ्рдпा рд╡рд░्рдЧाрдЪ्рдпा рд╡्рдпрд╕्рдд рдк्рд░рдоाрдгाрдд рдЕрд╕рддे (\( dB \propto 1/r^2 \)).

рдЧрдгिрддीрдп рд░ूрдк:

$$ dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I \, dl \, \sin\theta}{r^2} $$

рд╕рджिрд╢ рд░ूрдкाрдд:

$$ d\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I (d\vec{l} \times \vec{r})}{r^3} $$

рдк्рд░. реп. рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬी рдбाрдпोрдб (L.E.D.) рдХाрдп рдЖрд╣े? рдд्рдпाрдЪी рдкрд░िрдкрдеाрддीрд▓ рд╕ांрдХेрддिрдХ рд░рдЪрдиा рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬी рдбाрдпोрдб (LED) рд╣ा рдПрдХ рд╣ेрд╡िрд▓ी рдбोрдк्рдб (heavily doped) p-n рдЬंрдХ्рд╢рди рдбाрдпोрдб рдЖрд╣े рдЬो рдлॉрд░рд╡рд░्рдб рдмाрдпрд╕ (forward bias) рдордз्рдпे рдЕрд╕рддाрдиा рдЙрдд्рд╕्рдлूрд░्рддрдкрдгे рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рдХрд░рддो. рдЬंрдХ्рд╢рдирд╡рд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдЖрдгि рд╣ोрд▓्рд╕рдЪ्рдпा рдкुрдирд░्рдоिрд▓рдиाрдоुрд│े (recombination) рдлोрдЯॉрди्рд╕рдЪ्рдпा рд╕्рд╡рд░ूрдкाрдд рдКрд░्рдЬा рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддे.

рд╕ांрдХेрддिрдХ рдЦूрдг (Circuit Symbol):

LED Circuit Symbol
(рдбाрдпोрдбрдЪ्рдпा рдЪिрди्рд╣ाрд╡рд░ рдмाрд╣ेрд░ рдЬाрдгाрд░े рджोрди рдмाрдг рдк्рд░рдХाрд╢ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рджрд░्рд╢рд╡рддाрдд)

рдк्рд░. резреж. рд╡ाрдпुрд╡рд╣рдиाрдЪ्рдпा рдкाрдд्рдпाрдЪी рдПрдХा рдЯोрдХाрдкाрд╕ूрди рджुрд╕рд▒्рдпा рдЯोрдХाрдкрд░्рдпंрдд рдЪी рд▓ांрдмी 60m рдЕрд╕ूрди рдкृрде्рд╡ीрдЪ्рдпा \( 6\times10^{-5} \)T рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдд 500 m/s рдЧрддीрдиे рдХ्рд╖िрддीрдЬ рд╕рдоांрддрд░ рдЙрдбрдд рдЖрд╣े. рд╡ाрдпुрд╡рд╣рдиाрдЪ्рдпा рдкाрдд्рдпाрдЪ्рдпा рдЯोрдХांрдордз्рдпे рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд░े рд╡िрдж्рдпुрдд рдЧाрдордХ рдмрд▓ (e.m.f.) рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрд▓ेрд▓े:
рд▓ांрдмी (рдкाрдд्рдпांрдЪी рд▓ांрдмी) \( l = 60 \) m
рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B = 6 \times 10^{-5} \) T
рд╡ेрдЧ \( v = 500 \) m/s

рд╕ूрдд्рд░: \( e = Blv \)

$$ e = (6 \times 10^{-5}) \times 60 \times 500 $$

$$ e = 6 \times 10^{-5} \times 30000 $$

$$ e = 6 \times 10^{-5} \times 3 \times 10^4 $$

$$ e = 18 \times 10^{-1} = 1.8 \, \text{V} $$

рдЙрдд्рддрд░: рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд░े рд╡िрдж्рдпुрдд рдЧाрдордХ рдмрд▓ 1.8 V рдЖрд╣े.

рдк्рд░. резрез. рд╕рдкाрдЯ рд╡рд░्рддुрд│ाрдХाрд░ рдоाрд░्рдЧाрд╡рд░ рдзाрд╡рдгाрд▒्рдпा рд╡ाрд╣рдиाрдЪ्рдпा рдХрдоाрд▓ рд╡ेрдЧाрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рдордЬा \( m \) рд╡рд╕्рддुрдоाрдиाрдЪे рд╡ाрд╣рди \( r \) рдд्рд░िрдЬ्рдпेрдЪ्рдпा рд╕рдкाрдЯ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рд░рд╕्рдд्рдпाрд╡рд░ूрди \( v \) рд╡ेрдЧाрдиे рдЬाрдд рдЖрд╣े.
рд╡ाрд╣рдиाрд╡рд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдгाрд░ी рдмрд▓े:
1. рд╡рдЬрди \( mg \) (рдЙрдн्рдпा рджिрд╢ेрдиे рдЦाрд▓ी).
2. рд▓ंрдм рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा \( N \) (рдЙрдн्рдпा рджिрд╢ेрдиे рд╡рд░, \( N = mg \)).
3. рдЪाрдХ рдЖрдгि рд░рд╕्рддा рдпांрдордзीрд▓ рд╕्рдеिрддिрдХ рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ \( f_s \) (рдХेंрдж्рд░ाрдЪ्рдпा рджिрд╢ेрдиे).

рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрднिрдХेंрдж्рд░ी рдмрд▓ рд╣े рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ाрдж्рд╡ाрд░े рдкुрд░рд╡рд▓े рдЬाрддे.

$$ \frac{mv^2}{r} = f_s $$

рдХрдоाрд▓ рд╡ेрдЧाрд╕ाрдаी (\( v_{max} \)), рдШрд░्рд╖рдг рдмрд▓ рдд्рдпाрдЪ्рдпा рд╕ीрдоांрдд (limiting) рдоूрд▓्рдпाрдкрд░्рдпंрдд рдкोрд╣ोрдЪрддे \( f_{s,max} = \mu N = \mu mg \) (рдпेрдеे \( \mu \) рд╣ा рдШрд░्рд╖рдг рдЧुрдгांрдХ рдЖрд╣े).

$$ \frac{mv_{max}^2}{r} = \mu mg $$

$$ v_{max}^2 = \mu rg $$

$$ v_{max} = \sqrt{\mu rg} $$

рдк्рд░. резреи. \( 10^{-2} \text{m}^2 \) рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│ рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рдзाрддूрдЪ्рдпा рдкрдЯ्рдЯीрд▓ा \( 3\times10^{-2} \text{m/s} \) рдЗрддрдХ्рдпा рд╡ेрдЧाрдиे рд╣рд▓рд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी 0.5N рдПрд╡рдвे рдХ्рд╖िрддिрдЬ рд╕рдоांрддрд░ рдмрд▓ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣े. рдЬेрд╡्рд╣ा рддी рдЧ्рд▓िрд╕рд░ीрдирдЪ्рдпा \( 0.5\times10^{-3} \text{m} \) рдЬाрдбीрдЪ्рдпा рдерд░ाрд╡рд░ рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рддे, рддेрд╡्рд╣ा рдЧ्рд▓िрд╕рд░ीрдирдЪा рд╡िрд╖्рдпंрджिрддा рдЧुрдгांрдХ (coefficient of viscosity) рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрд▓ेрд▓े:
рдмрд▓ \( F = 0.5 \) N
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│ \( A = 10^{-2} \, \text{m}^2 \)
рд╡ेрдЧ \( dv = 3 \times 10^{-2} \) m/s
рдЬाрдбी (рдЕंрддрд░) \( dx = 0.5 \times 10^{-3} \) m

рди्рдпूрдЯрдирдЪ्рдпा рд╢्рдпाрдирддा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░: \( F = \eta A \frac{dv}{dx} \)

$$ \eta = \frac{F \cdot dx}{A \cdot dv} $$

$$ \eta = \frac{0.5 \times 0.5 \times 10^{-3}}{10^{-2} \times 3 \times 10^{-2}} $$

$$ \eta = \frac{0.25 \times 10^{-3}}{3 \times 10^{-4}} = \frac{2.5 \times 10^{-4}}{3 \times 10^{-4}} $$

$$ \eta = \frac{2.5}{3} \approx 0.833 \, \text{Ns/m}^2 $$

рдк्рд░. резрей. рджोрди рдиाрджрдХाрдЯे рдЕрдиुрдХ्рд░рдоे 320 Hz рдЖрдгि 340 Hz рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддेрдЪे рдПрдХрдд्рд░िрдд рдз्рд╡рдиी рддрд░ंрдЧ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддाрдд. рдз्рд╡рдиीрдЪा рд╣рд╡ेрддीрд▓ рд╡ेрдЧ 340 m/s рдЖрд╣े. рдпा рддрд░ंрдЧांрддीрд▓ рддрд░ंрдЧрд▓ांрдмीрддीрд▓ рдлрд░рдХ рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрд▓ेрд▓े:
\( n_1 = 320 \) Hz, \( n_2 = 340 \) Hz
\( v = 340 \) m/s

рддрд░ंрдЧрд▓ांрдмी \( \lambda = \frac{v}{n} \)

\( \lambda_1 = \frac{340}{320} = \frac{34}{32} = 1.0625 \) m

\( \lambda_2 = \frac{340}{340} = 1.0 \) m

рддрд░ंрдЧрд▓ांрдмीрддीрд▓ рдлрд░рдХ \( \Delta \lambda = \lambda_1 - \lambda_2 = 1.0625 - 1.0 = 0.0625 \) m.

рдк्рд░. резрек. рдЬेрд╡्рд╣ा рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгुрдордз्рдпे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рддिрд╕рд▒्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрддूрди рдкрд╣िрд▓्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрдд рдЙрдбी рдоाрд░рддो рдд्рдпाрд╡ेрд│ी рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдХोрдиीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧाрдд (angular momentum) рд╣ोрдгाрд░ा рдмрджрд▓ рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдмोрд░рдЪ्рдпा рджुрд╕рд▒्рдпा рдЧृрд╣िрддрдХाрдиुрд╕ाрд░, рдХोрдиीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧ \( L = \frac{nh}{2\pi} \).

рддिрд╕рд▒्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрд╕ाрдаी (\( n_1 = 3 \)): \( L_3 = \frac{3h}{2\pi} \)

рдкрд╣िрд▓्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрд╕ाрдаी (\( n_2 = 1 \)): \( L_1 = \frac{1h}{2\pi} \)

рдХोрдиीрдп рд╕ंрд╡ेрдЧाрддीрд▓ рдмрджрд▓ \( \Delta L = L_3 - L_1 = \frac{3h}{2\pi} - \frac{h}{2\pi} = \frac{2h}{2\pi} = \frac{h}{\pi} \).

рдХिंрдорддी рдЯाрдХूрди (\( h = 6.63 \times 10^{-34} \) Js, \( \pi = 3.142 \)):

$$ \Delta L = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{3.142} \approx 2.11 \times 10^{-34} \, \text{kg m}^2/\text{s} $$

рд╡िрднाрдЧ – рдХ (Section C)

рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдХोрдгрддेрд╣ी рдЖрда рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा : [реирек]

рдк्рд░. резрел. рдк्рд░рдд्рдпेрдХी 10 cm рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдЖрдгि 200 рд╡ेрдвे рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рд╡рд░्рддुрд│ाрдХाрд░ рдХुंрдбрд▓ाрддूрди 0.5A рдЗрддрдХा рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╣рддो. рдХुंрдбрд▓ाрдЪ्рдпा рдордз्рдпрднाрдЧी рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдЪुंрдмрдХीрдп рдк्рд░ेрд░рдгाрдЪे рдкрд░िрдоाрдг рдХाрдп рдЕрд╕ेрд▓?

рдЙрдд्рддрд░:

рджिрд▓ेрд▓े: \( N = 200 \), \( R = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m} \), \( I = 0.5 \text{ A} \).

рдХुंрдбрд▓ाрдЪ्рдпा рдХेंрдж्рд░ाрд╢ी рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдЪे рд╕ूрдд्рд░:

$$ B = \frac{\mu_0 N I}{2R} $$

$$ B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 200 \times 0.5}{2 \times 0.1} $$

$$ B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 100}{0.2} = \frac{400\pi \times 10^{-7}}{0.2} $$

$$ B = 2000\pi \times 10^{-7} = 2\pi \times 10^{-4} \text{ T} $$

$$ B \approx 2 \times 3.142 \times 10^{-4} = 6.284 \times 10^{-4} \text{ T} $$

рдк्рд░. резрем. рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा – рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдгाрдо. рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдгाрдоाрдЪ्рдпा рдк्рд░рдпोрдЧाрдЪी рд░рдЪрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдЬेрд╡्рд╣ा рдпोрдЧ्рдп рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддेрдЪा рдк्рд░рдХाрд╢ рдзाрддूрдЪ्рдпा рдкृрд╖्рдарднाрдЧाрд╡рд░ рдкрдбрддो рддेрд╡्рд╣ा рдд्рдпाрддूрди рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди्рд╕ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ोрдг्рдпाрдЪ्рдпा рдШрдЯрдиेрд▓ा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдгाрдо (Photoelectric effect) рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд░рдЪрдиा:

  • рдпाрдордз्рдпे рдПрдХा рдиिрд░्рд╡ाрдд рдХाрдЪेрдЪ्рдпा рдирд│ीрдд рджोрди рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдб рдЕрд╕рддाрдд: рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд╢рд╕ंрд╡ेрджी рдк्рд▓ेрдЯ (рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХ E) рдЖрдгि рджुрд╕рд░ी рд╕ंрдЧ्рд░ाрд╣рдХ рдк्рд▓ेрдЯ (рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ C).
  • рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрдХाрд╡рд░ рдЕрддिрдиीрд▓ рдХिंрд╡ा рджृрд╢्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдкрдбрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдирд│ीрд▓ा рдПрдХ рдХ्рд╡ाрд░्рдЯ्рдЭ рдЦिрдбрдХी рдЕрд╕рддे.
  • рдк्рд▓ेрдЯ्рд╕ рдПрдХा рд╡्рд╣ेрд░िрдПрдмрд▓ рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬ рд╕्рдд्рд░ोрддाрд▓ा (рдмॅрдЯрд░ी) рдЬोрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдЕрд╕рддाрдд, рдЬ्рдпाрдордз्рдпे рдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдмрджрд▓рдг्рдпाрдЪी рд╕ोрдп рдЕрд╕рддे.
  • рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдоोрдЬрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдоाрдпрдХ्рд░ोрдЕँрдоीрдЯрд░ (\( \mu A \)) рдЖрдгि рд╡िрднрд╡ рдоोрдЬрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░ (V) рдЬोрдбрд▓ेрд▓े рдЕрд╕рддाрдд.
  • рдЬेрд╡्рд╣ा рдк्рд░рдХाрд╢ E рд╡рд░ рдкрдбрддो, рддेрд╡्рд╣ा рдлोрдЯोрдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди्рд╕ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ोрддाрдд рдЖрдгि C рдХрдбे рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрддाрдд, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдкрд░िрдкрдеाрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╣рддो.

рдк्рд░. резрен. рдЯ्рд░ाрди्рдЭिрд╕्рдЯрд░рд╕ाрдаी рдзाрд░ा рд▓ाрдн (current gain) \( \alpha_{DC} \) рдЖрдгि \( \beta_{DC} \) рдЪ्рдпा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा, рдд्рдпाрддीрд▓ рд╕ंрдмंрдзांрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा:
1. \( \alpha_{DC} \) (Common Base current gain): рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдХрд░ंрдЯ (\( I_C \)) рдЖрдгि рдПрдоिрдЯрд░ рдХрд░ंрдЯ (\( I_E \)) рдпांрдЪे рдЧुрдгोрдд्рддрд░. \( \alpha_{DC} = \frac{I_C}{I_E} \).
2. \( \beta_{DC} \) (Common Emitter current gain): рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдХрд░ंрдЯ (\( I_C \)) рдЖрдгि рдмेрд╕ рдХрд░ंрдЯ (\( I_B \)) рдпांрдЪे рдЧुрдгोрдд्рддрд░. \( \beta_{DC} = \frac{I_C}{I_B} \).

рд╕ंрдмंрдз:
рдЖрдкрд▓्рдпाрд▓ा рдоाрд╣िрдд рдЖрд╣े \( I_E = I_C + I_B \).
\( I_C \) рдиे рднाрдЧूрди:
$$ \frac{I_E}{I_C} = 1 + \frac{I_B}{I_C} $$
рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд╡ाрдкрд░ूрди (\( \frac{I_E}{I_C} = \frac{1}{\alpha} \) рдЖрдгि \( \frac{I_B}{I_C} = \frac{1}{\beta} \)):
$$ \frac{1}{\alpha} = 1 + \frac{1}{\beta} = \frac{\beta + 1}{\beta} $$
$$ \alpha = \frac{\beta}{1 + \beta} $$
рдХिंрд╡ा: \( \beta = \frac{\alpha}{1 - \alpha} \).

рдк्рд░. резрео. рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рд▓िрд╣ा - рдж्рд░рд╡ाрдЪी рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा. рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा рдЖрдгि рдкृрд╖्рдаीрдп рддाрдг рдпाрддीрд▓ рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा: рдж्рд░рд╡ाрдЪ्рдпा рдкृрд╖्рдарднाрдЧाрд╡рд░ीрд▓ рд░ेрдгूंрдордз्рдпे, рдж्рд░рд╡ाрдЪ्рдпा рдЖрддीрд▓ рд░ेрдгूंрдЪ्рдпा рддुрд▓рдиेрдд рдЬी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕्рдеिрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдЕрд╕рддे, рддिрд▓ा рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рд╕ंрдмंрдз:
рдПрдХ рдЖрдпрддाрдХृрддी рдл्рд░ेрдо рд╡िрдЪाрд░ाрдд рдШ्рдпा рдЬिрдЪी рдПрдХ рдмाрдЬू \( L \) рд▓ांрдмीрдЪी рд╕рд░рдХрдгाрд░ी рдЖрд╣े. рдд्рдпाрд╡рд░ рд╕ाрдмрдгाрдЪा рдкाрдкुрдж्рд░ा (film) рддрдпाрд░ рдЭाрд▓ा рдЖрд╣े. рдкृрд╖्рдаीрдп рддाрдг \( T \) рдоुрд│े рдЖрддрд▓्рдпा рдмाрдЬूрдиे \( F = 2TL \) (рджोрди рдкृрд╖्рдарднाрдЧांрдоुрд│े 2) рдПрд╡рдвे рдмрд▓ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे.
рдЬрд░ рддाрд░ \( dx \) рдЕंрддрд░ाрдиे рдмाрд╣ेрд░ рдУрдврд▓ी, рддрд░ рдХेрд▓ेрд▓े рдХाрд░्рдп:
$$ dW = F \cdot dx = 2TL \cdot dx $$
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│ाрддीрд▓ рд╡ाрдв \( dA = 2(L \cdot dx) \).
рдо्рд╣рдгूрди, \( dW = T (2L \cdot dx) = T \cdot dA \).
рд╣े рдХाрд░्рдп рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा \( E \) рдо्рд╣рдгूрди рд╕ाрдард╡рд▓े рдЬाрддे.
$$ \text{рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा } (E) = T \times \text{рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│ाрддीрд▓ рд╡ाрдв } (dA) $$
$$ T = \frac{\text{рдкृрд╖्рдаीрдп рдКрд░्рдЬा}}{\text{рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд│}} $$

рдк्рд░. резреп. рд╕рдорддाрдкी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (isothermal process) рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рд╕рдорддाрдкी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдордз्рдпे рд╡ाрдпूрдХрдбूрди рдШрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдХाрд░्рдпाрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдоिрд│рд╡ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рдорддाрдкी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рдЬ्рдпा рдЙрд╖्рдоाрдЧрддिрдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдордз्рдпे рдк्рд░рдгाрд▓ीрдЪे рддाрдкрдоाрди рд╕ुрд░ुрд╡ाрддीрдкाрд╕ूрди рд╢ेрд╡рдЯрдкрд░्рдпंрдд рд╕्рдеिрд░ рд░ाрд╣рддे, рдд्рдпा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрд▓ा рд╕рдорддाрдкी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рдХाрд░्рдп (Work Done):
рдХाрд░्рдп \( W = \int_{V_i}^{V_f} P \, dV \).
рдЖрджрд░्рд╢ рд╡ाрдпूрд╕ाрдаी, \( PV = nRT \implies P = \frac{nRT}{V} \).
T рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे:
$$ W = \int_{V_i}^{V_f} \frac{nRT}{V} \, dV $$
$$ W = nRT \int_{V_i}^{V_f} \frac{1}{V} \, dV $$
$$ W = nRT [\ln V]_{V_i}^{V_f} $$
$$ W = nRT \ln\left(\frac{V_f}{V_i}\right) $$

рдк्рд░. реиреж. рддाрдгрд▓ेрд▓्рдпा рддाрд░ेрд╡рд░ीрд▓ рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧाрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा. рджोрди рд▓рдЧрддрдЪ्рдпा рдиिрд╕्рдкंрдж (nodes) рдХिंрд╡ा рдк्рд░рддिрдиिрд╕्рдкंрдж (antinodes) рдордзीрд▓ рдЕंрддрд░ \( \lambda/2 \) рдЖрд╣े рд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡िрд░ुрдж्рдз рджिрд╢ेрдиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХрд░рдгाрд▒्рдпा рджोрди рд╕рдоाрди рдк्рд░рдЧाрдоी рд▓рд╣рд░ींрдЪा рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ा:
\( y_1 = A \sin(\omega t - kx) \)
\( y_2 = A \sin(\omega t + kx) \)
рд╕ुрдкрд░рдкोрдЬिрд╢рди рддрдд्рдд्рд╡ाрдиुрд╕ाрд░: \( y = y_1 + y_2 \)
\( y = A [\sin(\omega t - kx) + \sin(\omega t + kx)] \)
рд╕ूрдд्рд░ рд╡ाрдкрд░ूрди \( \sin C + \sin D = 2 \sin(\frac{C+D}{2}) \cos(\frac{C-D}{2}) \):
\( y = 2A \sin(\omega t) \cos(-kx) = 2A \cos(kx) \sin(\omega t) \).
рд╣े рд╕्рдеिрд░ рддрд░ंрдЧाрдЪे рд╕рдоीрдХрд░рдг рдЖрд╣े.

рдиोрдб्рд╕рдордзीрд▓ рдЕंрддрд░:
рдиोрдб्рд╕ рдЬिрдеे рдЖрдпाрдо рд╢ूрди्рдп рдЕрд╕рддो: \( \cos(kx) = 0 \).
\( kx = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2} \dots \)
\( \frac{2\pi}{\lambda} x = (2n-1)\frac{\pi}{2} \implies x = (2n-1)\frac{\lambda}{4} \).
рд▓рдЧрддрдЪे рдиोрдб्рд╕ \( x_n = \frac{\lambda}{4} \) рдЖрдгि \( x_{n+1} = \frac{3\lambda}{4} \) рдпेрдеे рдЕрд╕рддाрдд.
рдЕंрддрд░ = \( \frac{3\lambda}{4} - \frac{\lambda}{4} = \frac{2\lambda}{4} = \frac{\lambda}{2} \).

рдк्рд░. реирез. рднिрди्рдирджिрдХ рд╕्рд░ोрддाрд▓ा (AC source) рдЬोрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░े.рд╕ं.рд░ो. (LCR circuit) рдкрд░ीрдкрдеाрдЪ्рдпा рд╕ंрд░ोрдзाрдЪी (impedance) рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा. рдк्рд░ाрд╡рд╕्рдеा рдЖрдХृрддी (phasor diagram) рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рдордЬा рдПрдХрд╕рд░ LCR рдкрд░िрдкрдеाрдд рд░ोрдз \( R \), рдк्рд░ेрд░рдХрдд्рд╡ \( L \), рдЖрдгि рдзाрд░िрддा \( C \) рдЬोрдбрд▓ेрд▓े рдЖрд╣ेрдд.
рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ा \( I = I_0 \sin(\omega t) \).
рд╡िрднрд╡ांрддрд░:
\( V_R \) рд╣ा \( I \) рдЪ्рдпा рд╕рдоाрди рдХрд▓ेрдд рдЕрд╕рддो.
\( V_L \) рд╣ा \( I \) рдЪ्рдпा \( 90^\circ \) рдиे рдкुрдвे рдЕрд╕рддो.
\( V_C \) рд╣ा \( I \) рдЪ्рдпा \( 90^\circ \) рдиे рдоाрдЧे рдЕрд╕рддो.
рдлेрдЭрд░ рдЖрдХृрддीрд╡рд░ूрди, рдПрдХूрдг рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬ \( V \) рд╣े рд╕рджिрд╢ рдмेрд░ीрдЬ рдЕрд╕рддे:
\( V = \sqrt{V_R^2 + (V_L - V_C)^2} \)
\( V = \sqrt{(IR)^2 + (IX_L - IX_C)^2} \)
\( V = I \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} \)
рд╕ंрд░ोрдз (Impedance) \( Z = \frac{V}{I} = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} \).

[рдлेрдЭрд░ рдЖрдХृрддी: X-рдЕрдХ्рд╖ाрд╡рд░ \( V_R \), Y-рдЕрдХ्рд╖ाрд╡рд░ рд╡рд░ \( V_L \) рдЖрдгि рдЦाрд▓ी \( V_C \). рдкрд░िрдгाрдоी \( V \) рдЖрдгि рдХोрди \( \phi \)]

рдк्рд░. реиреи. рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рдЕрдгुрддीрд▓ рдмाрдорд░ (Balmer series) рдоाрд▓िрдХेрддीрд▓ рдкрд╣िрд▓्рдпा рджोрди рд░ेрд╖ांрдЪी рддрд░ंрдЧрд▓ांрдмी рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕ूрдд्рд░: \( \frac{1}{\lambda} = R_H \left( \frac{1}{2^2} - \frac{1}{n^2} \right) \), рдпेрдеे \( R_H = 1.097 \times 10^7 \, \text{m}^{-1} \).

1. рдкрд╣िрд▓ी рд░ेрд╖ा (\( H_\alpha \)): \( n = 3 \).
\( \frac{1}{\lambda_1} = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{1}{4} - \frac{1}{9} \right) = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{5}{36} \right) \)
\( \lambda_1 = \frac{36}{5 \times 1.097 \times 10^7} \approx 6.563 \times 10^{-7} \text{ m} = 6563 \, \mathring{A} \).

2. рджुрд╕рд░ी рд░ेрд╖ा (\( H_\beta \)): \( n = 4 \).
\( \frac{1}{\lambda_2} = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{1}{4} - \frac{1}{16} \right) = 1.097 \times 10^7 \left( \frac{3}{16} \right) \)
\( \lambda_2 = \frac{16}{3 \times 1.097 \times 10^7} \approx 4.861 \times 10^{-7} \text{ m} = 4861 \, \mathring{A} \).

рдк्рд░. реирей. рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╣ूрди рдиेрдгाрд▒्рдпा рдЪрдХ्рд░ीрдпрдЪे (toroid) рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡ेрдвे, рдЪुंрдмрдХीрдп рдк्рд░рднाрд╡्рдпрддा \( \chi = 2.1 \times 10^{-5} \) рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рд▓िрдеिрдЕрдордиे рднрд░рд▓ेрд▓े рдЖрд╣े. рд▓िрдеीрдЕрдо рдЕрд╕рддाрдиा рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдЪी рд╢ेрдХрдбा рдк्рд░рддि/рд╡ाрдв рдирд╕рддाрдиांрдЪ्рдпा рдХिрддी рдЯрдХ्рдХे рдЖрд╣े?

рдЙрдд्рддрд░:

рд▓िрдеिрдЕрдо рдирд╕рддाрдиा рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B_0 = \mu_0 n I \).
рд▓िрдеिрдЕрдо рдЕрд╕рддाрдиा рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( B = \mu n I = \mu_0 (1 + \chi) n I \).
\( B = B_0 (1 + \chi) \).
рд╡ाрдв \( \Delta B = B - B_0 = B_0 \chi \).
рд╢ेрдХрдбा рд╡ाрдв = \( \frac{\Delta B}{B_0} \times 100\% = \chi \times 100\% \).
\( \% \text{ рд╡ाрдв} = 2.1 \times 10^{-5} \times 100 = 2.1 \times 10^{-3} \% = 0.0021\% \).

рдк्рд░. реирек. рдПрдХ рд╡рд░्рддुрд│ाрдХाрд░ рд░рд╕्рдд्рдпाрдЪी рдд्рд░िрдЬ्рдпा 200m рдЖрд╣े. рдЬрд░ рдХाрд░рдЪा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдкрдгे рдЪाрд▓рд╡рдг्рдпाрдЪा рдХрдоाрд▓ рд╡ेрдЧ 25 m/sec рдЕрд╕ेрд▓ рддрд░ рдХрд▓ाрдЪा рдХोрди (angle of banking) рдХाрдвा.

рдЙрдд्рддрд░:

рдмँрдХिंрдЧ рдХोрдиाрдЪे рд╕ूрдд्рд░ \( \theta \) :
\( \tan\theta = \frac{v^2}{rg} \).
рджिрд▓ेрд▓े: \( r = 200 \) m, \( v = 25 \) m/s, \( g = 9.8 \) m/s\(^2\).
\( \tan\theta = \frac{25^2}{200 \times 9.8} = \frac{625}{1960} \).
\( \tan\theta \approx 0.3189 \).
\( \theta = \tan^{-1}(0.3189) \approx 17.69^\circ \) (рдХिंрд╡ा \( 17^\circ 41' \)).

рдк्рд░. реирел. рдоेрдЕрд░рдЪे рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╕िрдж्рдз рдХрд░ा. \( C_p - C_v = \frac{R}{J} \)

рдЙрдд्рддрд░:

рдПрдХ рдоोрд▓ рдЖрджрд░्рд╢ рд╡ाрдпू рд╡िрдЪाрд░ाрдд рдШ्рдпा.
рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 1 (рд╕्рдеिрд░ рдЖрдХाрд░рдоाрди): рдЙрд╖्рдгрддा рджिрд▓ी \( dQ_v = C_v dT \). \( dV=0 \) рдЕрд╕рд▓्рдпाрдоुрд│े, рдХाрд░्рдп \( dW=0 \). рдкрд╣िрд▓्рдпा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░, \( dU = C_v dT \).
рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 2 (рд╕्рдеिрд░ рджाрдм): рдЙрд╖्рдгрддा рджिрд▓ी \( dQ_p = C_p dT \). рдХाрд░्рдп \( dW = P dV \).
рдкрд╣िрд▓्рдпा рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░, \( dQ_p = dU + dW \).
\( C_p dT = C_v dT + P dV \).
рдЖрджрд░्рд╢ рд╡ाрдпू рд╕рдоीрдХрд░рдг \( PV = RT \) рдЪे рд╡िрдХрд▓рди рдХрд░ूрди: \( P dV = R dT \).
\( C_p dT = C_v dT + R dT \).
\( C_p = C_v + R \implies C_p - C_v = R \) (рдХाрд░्рдпाрдЪ्рдпा рдПрдХрдХाрдд).
рдпांрдд्рд░िрдХ рд╕рдорддुрд▓्рдпांрдХ \( J \) рдиे рднाрдЧूрди:
$$ C_p - C_v = \frac{R}{J} $$

рдк्рд░. реирем. рдПрдХ рднिрди्рдирджिрдХ рд╡िрднрд╡ (A.C. voltage) рдкुрдвीрд▓ рдк्рд░рдоाрдгे рджिрд▓े рдЖрд╣े.
\( e = 8\sin 628.4t \)
рдХाрдвा (рд╢ोрдзा) :
(i) рд╡ि.рдЧा.рдм. ( рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ peak value of e.m.f.)
(ii) рд╡ि.рдЧा.рдм. рдЪी рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддा
(iii) t = 10 ms рд╡ेрд│ेрд▓ा рддрдд्рдХ्рд╖рдгिрдХ рд╡ि.рдЧा. рдмрд▓ाрдЪी рдХिंрдордд (instantaneous value of e.m.f.)

рдЙрдд्рддрд░:

рддुрд▓рдиा рдХрд░ूрди \( e = e_0 \sin(\omega t) \):

(i) рдорд╣рдд्рддрдо рдоूрд▓्рдп (Peak value) \( e_0 \):
\( e_0 = 8 \) V.

(ii) рд╡ाрд░ंрд╡ाрд░рддा (Frequency):
\( \omega = 628.4 \) rad/s.
\( 2\pi f = 628.4 \Rightarrow f = \frac{628.4}{2 \times 3.142} = \frac{628.4}{6.284} = 100 \) Hz.

(iii) \( t = 10 \) ms рд╡рд░ рддрдд्рдХ्рд╖рдгिрдХ рдоूрд▓्рдп:
\( t = 0.01 \) s.
\( e = 8 \sin(628.4 \times 0.01) = 8 \sin(6.284) \).
\( 6.284 \text{ rad} \approx 2\pi \text{ rad} \).
\( e = 8 \sin(2\pi) = 8 \times 0 = 0 \) V.

рд╡िрднाрдЧ – рдб (Section D)

рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा : [резреи]

рдк्рд░. реирен. рд░ोрд╣िрдд्рд░ рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рд░ोрд╣िрдд्рд░ाрдЪी (transformer) рд░рдЪрдиा рд╡ рдХाрд░्рдп рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा. рд░ोрд╣िрдд्рд░ाрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдоिрд│рд╡ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдЕрди्рдпोрди्рдп рдк्рд░рд╡рд░्рддрди (mutual induction) рддрдд्рдд्рд╡ाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХрд░ूрди рдХрдоी рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬрдЪे рд░ूрдкांрддрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬрдордз्рдпे рдХिंрд╡ा рдЙрдЪ्рдЪ рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬрдЪे рд░ूрдкांрддрд░ рдХрдоी рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯेрдЬрдордз्рдпे рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рд▓्рдпा рдЬाрдгाрд▒्рдпा рдЙрдкрдХрд░рдгाрд▓ा рд░ोрд╣िрдд्рд░ (Transformer) рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рд░рдЪрдиा: рдпाрдордз्рдпे рдоृрджू рд▓ोрдЦंрдбाрдЪा рдЧाрднा (soft iron core) рдЕрд╕рддो рдЖрдгि рдд्рдпाрд╡рд░ рддांрдм्рдпाрдЪ्рдпा рджोрди рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЧुंрдбाрд│्рдпा (coils) рдЧुंрдбाрд│рд▓ेрд▓्рдпा рдЕрд╕рддाрдд. рдЗрдирдкुрдЯрд▓ा рдЬोрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдХुंрдбрд▓िрд▓ा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХुंрдбрд▓ (\( N_p \)) рдЖрдгि рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯрд▓ा рдЬोрдбрд▓ेрд▓्рдпा рдХुंрдбрд▓िрд▓ा рджुрдп्рдпрдо рдХुंрдбрд▓ (\( N_s \)) рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рдХाрд░्рдп: рдЬेрд╡्рд╣ा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХुंрдбрд▓ाрддूрди AC рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╣рддो, рддेрд╡्рд╣ा рдЧाрдн्рдпाрдд рдмрджрд▓рдгाрд░े рдЪुंрдмрдХीрдп рдл्рд▓рдХ्рд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддे. рд╣े рдл्рд▓рдХ्рд╕ рджुрдп्рдпрдо рдХुंрдбрд▓ाрд╢ी рдЬोрдбрд▓े рдЬाрддे рдЖрдгि рдЕрди्рдпोрди्рдп рдк्рд░рд╡рд░्рддрдиाрдоुрд│े рдд्рдпाрдд EMF рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ोрддे.

рд╕рдоीрдХрд░рдг:
рдк्рд░ाрдердоिрдХ EMF: \( e_p = -N_p \frac{d\phi}{dt} \).
рджुрдп्рдпрдо EMF: \( e_s = -N_s \frac{d\phi}{dt} \).
рдЧुрдгोрдд्рддрд░:
$$ \frac{e_s}{e_p} = \frac{N_s}{N_p} $$

рдк्рд░. реирео. рд╡्рдпрддिрдХрд░рдгाрдЪ्рдпा рджोрди рдлрдЯी рдк्рд░рдпोрдЧाрдЪ्рдпा рднौрдоिрддिрдХ рд░рдЪрдиेрд╡рд░ूрди рдЭрд▓्рд▓рд░ी рд░ुंрджीрдЪी (width) рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕рдордЬा \( S_1 \) рдЖрдгि \( S_2 \) рд╣े рджोрди рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рд╕्рдд्рд░ोрдд \( d \) рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ рдЖрд╣ेрдд рдЖрдгि рдкрдбрджा \( D \) рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ рдЖрд╣े.

рдкрдбрдж्рдпाрд╡рд░ीрд▓ P рдмिंрджूрд╡рд░ рдкोрд╣ोрдЪрдгाрд▒्рдпा рд▓рд╣рд░ींрдордзीрд▓ рдкрдердлрд░рдХ (path difference):
\( \Delta x = S_2P - S_1P \).
рднूрдоिрддीрдиुрд╕ाрд░ (\( D \gg d \) рдоाрдиूрди):
\( S_2P^2 - S_1P^2 = 2yd \).
\( (S_2P - S_1P)(S_2P + S_1P) \approx \Delta x \cdot 2D \).
\( \Delta x = \frac{yd}{D} \).

рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯीрд╕ाрдаी (Constructive Interference):
\( \Delta x = n\lambda \implies y_n = \frac{n\lambda D}{d} \).

рдЭрд▓्рд▓рд░ी рд░ुंрджी (\( X \) рдХिंрд╡ा \( \beta \)): рджोрди рд▓рдЧрддрдЪ्рдпा рдк्рд░рдЦрд░ рдкрдЯ्рдЯ्рдпांрдордзीрд▓ рдЕंрддрд░.
\( X = y_{n+1} - y_n = \frac{(n+1)\lambda D}{d} - \frac{n\lambda D}{d} \).
$$ X = \frac{\lambda D}{d} $$

рдк्рд░. реиреп. рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдоाрдкрдХ рдЖрдгि рд╡िрднрд╡рдоाрдкрдХ (ammeter and voltmeter) рдпांрдордзीрд▓ рдлрд░рдХाрдЪे рдк्рд░рдд्рдпेрдХी рджोрди рдоुрдж्рджे рд▓िрд╣ा.
рд╕рд░рд▓ рдЖрд╡рд░्рдд рдЧрддीрддीрд▓ рдХрдгाрдЪे рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдЖрдпाрдоाрдЪ्рдпा \( \frac{1}{3} \) рдЖрд╣े. рдХрдгाрдЪी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдПрдХूрдг рдКрд░्рдЬेрдЪा рдХिрддрд╡ा рднाрдЧ рдЕрд╕ेрд▓?

рдЙрдд्рддрд░:

рдлрд░рдХ:

ре▓рдоीрдЯрд░ (Ammeter)рд╡्рд╣ोрд▓्рдЯрдоीрдЯрд░ (Voltmeter)
рд╡िрдж्рдпुрддрдзाрд░ा рдоोрдЬрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рддाрдд.рд╡िрднрд╡ांрддрд░ рдоोрдЬрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡ाрдкрд░рддाрдд.
рдкрд░िрдкрдеाрдд рдПрдХрд╕рд░ (series) рдЬोрдбрддाрдд.рдкрд░िрдкрдеाрдд рд╕рдоांрддрд░ (parallel) рдЬोрдбрддाрдд.
рд░ोрдз рдЦूрдк рдХрдоी рдЕрд╕рддो.рд░ोрдз рдЦूрдк рдЬाрд╕्рдд рдЕрд╕рддो.

рдЙрджाрд╣рд░рдгाрдЪे рдЙрдд्рддрд░:
рд╡िрд╕्рдеाрдкрди \( x = \frac{A}{3} \).
рдПрдХूрдг рдКрд░्рдЬा \( E = \frac{1}{2}kA^2 \).
рд╕्рдеिрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( U = \frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}k(\frac{A}{3})^2 = \frac{1}{9} (\frac{1}{2}kA^2) = \frac{E}{9} \).
рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा \( K = E - U = E - \frac{E}{9} = \frac{8E}{9} \).
рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рд╣ी рдПрдХूрдг рдКрд░्рдЬेрдЪ्рдпा \( \frac{8}{9} \) рдкрдЯ рдЕрд╕ेрд▓.

рдк्рд░. рейреж. рдлेрд░ीрдЪ्рдпा рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдХृрд╖्рдгिрдХेрдЪी рд╕ुрдмрдХ рдЖрдгि рдиाрдордиिрд░्рджेрд╢िрдд рдЖрдХृрддी рдХाрдвा. 227┬║C рддाрдкрдоाрдиाрд▓ा рдЕрд╕рдгाрд▒्рдпा рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рд░ेрдгूрдЪा рд╡рд░्рдЧрдоूрд│ рд╡рд░्рдЧрдоाрдз्рдп рд╡ेрдЧाрдЪी (rms speed) рддुрд▓рдиा 127┬║C рддाрдкрдоाрдиाрд▓ा рдСрдХ्рд╕िрдЬрди рд░ेрдгूрдЪ्рдпा рд╡рд░्рдЧрдоूрд│ рд╡рд░्рдЧрдоाрдз्рдп рд╡ेрдЧाрд╢ी рдХрд░ा. рджिрд▓ेрд▓े рдЖрд╣े: рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди рдЖрдгि рдСрдХ्рд╕िрдЬрдирдЪे рд░ेрдгू рд╡рд╕्рддुрдоाрди рдЕрдиुрдХ्рд░рдо 2 рдЖрдгि 32.

рдЙрдд्рддрд░:
[рдлेрд░ीрдЪी рдХृрд╖्рдгिрдХा рдЖрдХृрддी: рджुрд╣ेрд░ी рднिंрддीрдЪा рдкोрдХрд│ рдЧोрд▓, рдЫिрдж्рд░, рдЫिрдж्рд░ाрд╕рдоोрд░ рд╢ंрдХूрдЪ्рдпा рдЖрдХाрд░ाрдЪा рдЙंрдЪрд╡рдЯा, рднिंрддींрдордзीрд▓ рдкोрдХрд│ी.]

рдЙрджाрд╣рд░рдгाрдЪे рдЙрдд्рддрд░:
RMS рд╡ेрдЧ \( v_{rms} = \sqrt{\frac{3RT}{M}} \).
рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдЬрди (\( H_2 \)): \( T_H = 227+273 = 500 \) K, \( M_H = 2 \).
рдСрдХ्рд╕िрдЬрди (\( O_2 \)): \( T_O = 127+273 = 400 \) K, \( M_O = 32 \).
рдЧुрдгोрдд्рддрд░:
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{\frac{T_H}{M_H} \times \frac{M_O}{T_O}} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{\frac{500}{2} \times \frac{32}{400}} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = \sqrt{250 \times 0.08} = \sqrt{20} $$
$$ \frac{v_H}{v_O} = 2\sqrt{5} \approx 4.47 $$

рдк्рд░. рейрез. рдк्рд░рднाрд░िрдд рд╕ंрдзाрд░िрдд्рд░ाрдордз्рдпे (charge capacitor) рд╕ाрдард╡рд▓ेрд▓्рдпा рдКрд░्рдЬेрдЪी рдкрджाрд╡рд▓ी рдЕрдиुрд╕िрдж्рдз рдХрд░ा.
15 cm рдд्рд░िрдЬ्рдпेрдЪ्рдпा рдзाрддू рдЧोрд▓ाрд╡рд░ 2┬╡C рднाрд░ рдЖрд╣े. рдЧोрд▓ाрдЪ्рдпा рдХेंрдж्рд░ाрдкाрд╕ूрди 20 cm рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдЪी рдЧрдгрдиा рдХрд░ा.

рдЙрдд्рддрд░:

рд╕िрдж्рдзрддा:
рдЪाрд░्рдЬ рдХрд░рддाрдиा, рдЬрд░ рд╕рдз्рдпाрдЪा рдЪाрд░्рдЬ \( q \) рдЖрдгि рд╡िрднрд╡ \( V = q/C \) рдЕрд╕ेрд▓, рддрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЪाрд░्рдЬ \( dq \) рджेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдХेрд▓ेрд▓े рдХाрд░्рдп:
\( dW = V dq = \frac{q}{C} dq \).
рдПрдХूрдг рдХाрд░्рдп (0 рддे Q рдЪाрд░्рдЬ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी):
\( W = \int_0^Q \frac{q}{C} dq = \frac{1}{C} [\frac{q^2}{2}]_0^Q = \frac{Q^2}{2C} \).
рд╣े рдХाрд░्рдп рдКрд░्рдЬा рдо्рд╣рдгूрди рд╕ाрдард╡рд▓े рдЬाрддे \( U = \frac{Q^2}{2C} = \frac{1}{2}CV^2 \).

рдЙрджाрд╣рд░рдгाрдЪे рдЙрдд्рддрд░:
рдд्рд░िрдЬ्рдпा \( R = 15 \) cm. рдЪाрд░्рдЬ \( Q = 2 \mu C = 2 \times 10^{-6} \) C.
рдЕंрддрд░ \( r = 20 \) cm \( = 0.2 \) m.
\( r > R \) рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे, рдмिंрджू рдЧोрд▓ाрдЪ्рдпा рдмाрд╣ेрд░ рдЖрд╣े.
рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ \( E = \frac{1}{4\pi\epsilon_0} \frac{Q}{r^2} \).
\( \frac{1}{4\pi\epsilon_0} \approx 9 \times 10^9 \) Nm\(^2\)/C\(^2\) рд╡ाрдкрд░ूрди.
$$ E = \frac{9 \times 10^9 \times 2 \times 10^{-6}}{(0.2)^2} $$
$$ E = \frac{18 \times 10^3}{0.04} = \frac{18000}{0.04} $$
$$ E = 450,000 \, \text{N/C} = 4.5 \times 10^5 \, \text{N/C} $$

Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 HSC Physics Board Paper 2024 Marathi Medium