SSC Hindi (Lokbharati) Question Paper Solution 2024 | Maharashtra Board Class 10 Answer Key

SSC Hindi (Lokbharati) Full Solution 2024

Subject: Hindi (Course N 582) | Year: March 2024 | Marks: 80

рд╡िрднाрдЧ 1 – рдЧрдж्рдп : 20 рдЕंрдХ

1. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЯाँрдЧ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдлिрдХ्рд░...)

(1) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП :
(i) рдорд░ीрдЬ рдХा рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рддрдм рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм — рдоिрд▓рдиे-рдЬुрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрддрдиे рдЕрдзिрдХ рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
(ii) рдЬрдм рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рдЦрдпाрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЖрддा рд╣ै рддрдм — рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЙрдирдХी рджूрд╕рд░ी рдЯाँрдЧ рднी рдЯूрдЯ рдЧрдИ।
(2) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рд╣рдорджрд░्рджी рдЬрддाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдлिрдХ्рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा — рд▓ेрдЦрдХ
(ii) рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े — рдоिрд▓рдиे-рдЬुрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ
(iii) рдорд░ीрдЬ рдХो рдоिрд▓рдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ाँ рд╕рдордп рдХा рдмंрдзрди рдкाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै — рдЬрдирд░рд▓ рд╡ाрд░्рдб
(iv) рдорд░ीрдЬ рдХो рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдиींрдж рдирд╣ीं рдЖрддी — рджрд░्рдж рдХे рдоाрд░े
(3) рднाрд╖िрдХ рдХृрддि :
(i) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЖрдИ рд╣ुрдИ рдПрдХ рд╕рдоाрдиाрд░्рдеी рд╢рдм्рдж рдХी рдЬोреЬी : рд╡рдХ्рдд - рд╕рдордп
(ii) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рджो рдЙрд░्рджू рд╢рдм्рдж : рдл़िрдХ्рд░, рд╣рдорджрд░्рджी (рдЕрди्рдп: рдорд░ीрдЬ, рдЕрд╣рд╕ाрди)
(4) рд╕्рд╡рдордд рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि : 'рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рд╣ै'
'рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рд╣ै' рдХा рдиाрд░ा рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдиे рджिрдпा рдеा। рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ंрддрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрд▓рд╕्рдп рдоें рдкреЬрдХрд░ рдЖрд░ाрдо рдвूंрдврддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрднी рдк्рд░рдЧрддि рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдорд░ीрдЬ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी, рдпрджि рдЙрд╕े рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд░ाрдо (рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмाрдзा) рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा, рддो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд▓ाрдн рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрддः рдХрд░्рдо рд╣ी рдкूрдЬा рд╣ै рдФрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рд╢рдд्рд░ु рд╣ै।

1. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЕрднी рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпрд╣ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै...)

(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдкрдиी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧ рдЗрд╕рд╕े рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं — рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рд╕े
(ii) рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдкрдиी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдеोреЬे рд▓ोрдЧ рдЗрд╕рд╕े рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं — рдмौрдж्рдзिрдХ рд╢्рд░рдо рд╕े
(iii) рдЖрд░ाрдо рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рдпрд╣ рдЕрдзिрдХ рд╣ै — рд╕ंрдкрдд्рддि
(iv) рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдЧों рдоें рдЗрд╕рдХी рдЖрджрдд рдирд╣ीं рд╣ै — рд╢्рд░рдо рдХрд░рдиे рдХी
(2) рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП :
рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдпрдЬ्рдЮ:
рд╕ंрдкрдд्рддि рджाрди рдпрдЬ्рдЮ
рднूрджाрди рдпрдЬ्рдЮ
рдзрдиिрдХों рдХे рджाрди рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдп:
рдЕрд╕्рдкрддाрд▓
рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
(3) (i) рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддिрдпाँ рдХीрдЬिрдП :
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧрдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж ← рд╢्рд░рдо → рдк्рд░рдд्рдпрдпрдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧрдпुрдХ्рдд: рдкрд░िрд╢्рд░рдо / рд╡िрд╢्рд░ाрдо
рдк्рд░рдд्рдпрдпрдпुрдХ्рдд: рд╢्рд░рдоिрдХ / рд╢्рд░рдордЬीрд╡ी
(3) (ii) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рджрдпुрдЧ्рдо :
рд╕ाрдзрди-рд╕ाрдордЧ्рд░ी (рд╡ाрдХ्рдп: рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдзрди-рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।)
(4) рд╕्рд╡рдордд : 'рдХрд░ोрдЧे рджाрди рдкाрдУрдЧे рд╕рдоाрдзाрди'
рджाрди рджेрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдХрдоाрдИ рдХा рдХुрдЫ рдЕंрд╢ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХो рджेрддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рд╕े рдЬो рдЖрдд्рдоिрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди рдоिрд▓рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдирдоोрд▓ рд╣ै। рджाрди рдХेрд╡рд▓ рдзрди рдХा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡िрдж्рдпा, рд╕рдордп рдФрд░ рд╢्рд░рдо рдХा рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдорди рдХा рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдоिрдЯрддा рд╣ै рдФрд░ рд╣ृрджрдп рдоें рдЦुрд╢ी рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

1. (рдЗ) рдЕрдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рд╕рди् 1911 рдоें...)

(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
рдвाрдХा рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें:
рдж्рд╡िрддीрдп рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓े:
рдоेрдШрдиाрде рд╕ाрд╣ा
рддृрддीрдп рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓े:
рдиिрдЦिрд▓ рд░ंрдЬрди рд╕ेрди
рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд:
рджрд▓: рд╕рдмूрдЬ рдкрдд्рд░
рд╕рджрд╕्рдп: рдк्рд░рдордеा рдЪौрдзрд░ी
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдЬ्рдЮाрди рджेрдиे рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдмреЭрддा рд╣ै'
рдЬ्рдЮाрди рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдРрд╕ा рдзрди рд╣ै рдЬो рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиे рд╕े рдШрдЯрддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмреЭрддा рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиा рдЬ्рдЮाрди рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдЭा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░ी рдЕрдкрдиी рд╕рдордЭ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдмोрд╕ рднी рдЕрдкрдиे рдЦाрд▓ी рд╕рдордп рдоें рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рдХो рдкреЭाрдпा рдХрд░рддे рдеे, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡рдпं рдмрд╣ुрдд рд▓ाрдн рд╣ुрдЖ। рдЕрддः рд╡िрдж्рдпाрджाрди рдорд╣ाрджाрди рд╣ै।

рд╡िрднाрдЧ 2 – рдкрдж्рдп : 12 рдЕंрдХ

2. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдХिрд╕ी рдХा рд╣рдордиे рдЫीрдиा рдирд╣ीं...)

(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
рд╡рдЪрди рдоें — рд╕рдд्рдп
рд╕ंрдЪрдп рдоें — рджाрди
рднुрдЬा рдоें — рд╢рдХ्рддि
рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдоें — рдЯेрд╡
(2) (i) рдЧрдж्рдпांрд╢ рд╕े рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рдХी рдЬोреЬी :
рд╕ंрдЪрдп × рджाрди
(2) (ii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╢рдм्рджों рдХे рд╡рдЪрди рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рднाрд░рдд — рдПрдХрд╡рдЪрди
(ii) рднुрдЬाрдПँ — рдмрд╣ुрд╡рдЪрди
(3) рдЕंрддिрдо рдЪाрд░ рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рднाрд╡ाрд░्рде :
рдХрд╡ि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рднाрд░рддрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рдирд╕ों рдоें рдЖрдЬ рднी рд╡рд╣ी рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХा рд░рдХ्рдд рдмрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╡рд╣ी рджेрд╢ рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕ाрд╣рд╕ рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рд╣ै। рд╣рдо рд╡рд╣ी рд╢ांрддि рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХे рдкुрдЬाрд░ी рд╣ैं, рд╣рдо рдЙрд╕ी рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╕ंрддाрди рд╣ैं। рд╣рдо рдЗрд╕ी рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЬीрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдоें рдЕрднिрдоाрди рд╣ै рдХि рд╣рдо рднाрд░рддीрдп рд╣ैं। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдк्рд░िрдп рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рди्рдпोрдЫाрд╡рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ैं।

2. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдШрди рдШрдоंрдб рдирдн рдЧрд░рдЬрдд...)

(1) рд╡िрдзाрди рд╕рдд्рдп рдЕрдерд╡ा рдЕрд╕рдд्рдп рдкрд╣рдЪाрдиिрдП :
(i) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрдж्рдпांрд╢ рдоें рд╢िрд╢िрд░ рдЛрддु рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै → рдЕрд╕рдд्рдп (рд╡рд░्рд╖ा рдЛрддु)
(ii) рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдЬी рдХा рдорди рдбрд░ рд░рд╣ा рд╣ै → рд╕рдд्рдп
(iii) рджुрд╖्рдЯ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдк्рд░ेрдо рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै → рд╕рдд्рдп
(iv) рд╕рдж्рдЧुрдг рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕рдЬ्рдЬрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдкाрд╕ рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं → рд╕рдд्рдп
(2) (i) рдкрдж्рдпांрд╢ рд╕े рд╢рдм्рдж рдвूँреЭрдХрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(1) рджुрд╖्рдЯ — рдЦрд▓
(2) рд╡िрдж्рд╡ाрди — рдмुрдз
(2) (ii) рд▓िंрдЧ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП :
(1) рдмूँрдж → рд╕्рдд्рд░ीрд▓िंрдЧ
(2) рдЧिрд░ि → рдкुрд▓्рд▓िंрдЧ
(3) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде :
"рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдирджी рднрд░ि рдЪрд▓ी рддोрд░ाрдИ। рдЬрд╕ рдеोрд░ेрд╣ुँ рдзрди рдЦрд▓ рдЗрддрд░ाрдИ॥"
рдЕрд░्рде: рдЫोрдЯी рдирджिрдпाँ рд╡рд░्рд╖ा рдХा рдЬрд▓ рдкाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдХिрдиाрд░ों рдХो рддोрдб़рддी рд╣ुрдИ рдмрд╣рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╣ै рдЬैрд╕े рдУрдЫे рдпा рджुрд╖्рдЯ рд▓ोрдЧ рдеोрдб़ा рд╕ा рдзрди рдкाрдХрд░ рдШрдоंрдб рдоें рдЗрддрд░ाрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं।

рд╡िрднाрдЧ 3 – рдкूрд░рдХ рдкрдарди : 8 рдЕंрдХ

3. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдмреЬी рднीрд╖рдг рдЧрд░्рдоी...)

(1) рд╕ंрдЬाрд▓ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдорди рдХो рд╕ुрдХूрди рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдХ
рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ौंрджрд░्рдп
рд╣рд░े-рднрд░े рдкрд╣ाреЬ
рдкрд╣ाреЬों рдХी рдиीрд░рд╡рддा
рд╣рд▓्рдХा-рд╕ा рд╢ोрд░ (рдЭрд░рдиे)
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдк्рд░рдХृрддि рдорди рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░рддी рд╣ै'
рдк्рд░рдХृрддि рдордиुрд╖्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рдоिрдд्рд░ рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдердХाрди рдпा рддрдиाрд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдЬाрдиे рд╕े рдорди рдХो рдЕрд╕ीрдо рд╢ांрддि рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд╣рд░े-рднрд░े рдкेреЬ, рдаंрдбी рд╣рд╡ा, рдЭрд░рдиों рдХा рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЪрд╣рдЪрд╣ाрд╣рдЯ рд╣рдоाрд░े рдорди рд╕े рд╕ाрд░ी рдЪिंрддाрдПँ рджूрд░ рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ाрдиिрдз्рдп рд╣рдоाрд░े рдЕंрджрд░ рдирдИ рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рднрд░ рджेрддा рд╣ै।

3. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ...)

(1) рдЙрдЪिрдд рдЬोреЬिрдпाँ рдоिрд▓ाрдЗрдП :
(i) рдЦिрд▓рдЦिрд▓ाрддा рдлूрд▓рдк्рд░ेрд░рдгा
(ii) рднीрддрд░ीрдХुंрдаा
(iii) рдЦाрд░ाрдЬрд▓
(iv) рдкाрд╡рдирдорди
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдЦिрд▓рдиेрд╡ाрд▓ा рдлूрд▓ рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै'
рдЧुрд▓ाрдм рдХा рдлूрд▓ рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдЦिрд▓рдХрд░ рднी рдЕрдкрдиी рд╕ुंрджрд░рддा рдФрд░ рд╕ुрдЧंрдз рдмिрдЦेрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡рди рдоें рдЪाрд╣े рдХिрддрдиी рднी рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рдпा рдоुрд╕ीрдмрддें (рдХाँрдЯे) рдХ्рдпों рди рд╣ों, рд╣рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рднी рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ों, рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рдЕрдЪ्рдЫाрдИ рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдирд╣ीं рдЫोреЬрдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХे рдмीрдЪ рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдиिрдЦрд░рддा рд╣ै।

рд╡िрднाрдЧ 4 – рднाрд╖ा рдЕрдз्рдпрдпрди (рд╡्рдпाрдХрд░рдг) : 14 рдЕंрдХ

рдХ्рд░.рдк्рд░рд╢्рдирдЙрдд्рддрд░
1 рд╢рдм्рдж рднेрдж рдкрд╣рдЪाрдиिрдП
'рдХ्рдпा рддुрдо рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкреЭी рд╣ो ?'
рддुрдо — рдкुрд░ुрд╖рд╡ाрдЪрдХ рд╕рд░्рд╡рдиाрдо
2 рдЕрд╡्рдпрдп рдХा рд╡ाрдХ्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ
(i) рдзीрд░े-рдзीрд░े
(ii) рд▓ेрдХिрди
(i) рдХрдЫुрдЖ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЪрд▓рддा рд╣ै।
(ii) рд╡рд╣ рджौреЬा рд▓ेрдХिрди рдмрд╕ рдЫूрдЯ рдЧрдИ।
3 рд╕ंрдзि рд╡िрдЪ्рдЫेрдж/рднेрдж
(i) рдорд╣ा + рдЖрдд्рдоा
(ii) рджुрд╕्рд╕ाрд╣рд╕
(i) рдорд╣ाрдд्рдоा (рд╕्рд╡рд░ рд╕ंрдзि)
(ii) рджुः + рд╕ाрд╣рд╕ (рд╡िрд╕рд░्рдЧ рд╕ंрдзि)
4 рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХ्рд░िрдпा
(i) рдмреЭ рдЧрдП
(ii) рдЦोрд▓ рджिрдпा
(i) рдЧрдП — рдЬाрдиा
(ii) рджिрдпा — рджेрдиा
5 рдк्рд░ेрд░рдгाрд░्рдердХ рд░ूрдк
(i) рдЪрд▓рдиा
(ii) рдоिрд▓рдиा
(i) рдЪрд▓ाрдиा — рдЪрд▓рд╡ाрдиा
(ii) рдоिрд▓ाрдиा — рдоिрд▓рд╡ाрдиा
6 рдоुрд╣ाрд╡рд░े
(i) рдЯाँрдЧ рдЕреЬाрдиा
(ii) рдЧрд▓ा рдлाреЬрдиा
рдЕрдерд╡ा рдЪрдпрди:
(i) рдмाрдзा рдбाрд▓рдиा।
(ii) рдЬोрд░ рд╕े рдЪिрд▓्рд▓ाрдиा।
рдЪрдпрди: рд░ोрддे рд╣ुрдП рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЧोрдж рдоें рдЙрдаाрдХрд░ рдоाँ рд╣ाрде рдлेрд░рдиे рд▓рдЧी।
7 рдХाрд░рдХ
(i) рдордХाрди рдкрд░
(ii) рдЗрд╢ाрд░े рдХे рд▓िрдП
(i) рдЕрдзिрдХрд░рдг рдХाрд░рдХ
(ii) рд╕ंрдк्рд░рджाрди рдХाрд░рдХ
8 рд╡िрд░ाрдо-рдЪिрд╣्рди
рд╣ाँ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд рд╕े рдкрдд्рд░ рдЖрддे рд╣ैं
"рд╣ाँ, рдоेрд░े рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд-рд╕े рдкрдд्рд░ рдЖрддे рд╣ैं।"
9 рдХाрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(i) рдоाрдиू рдХो... (рд╕ाрдоाрди्рдп рднрд╡िрд╖्рдп)
(ii) рджोрдиों рд╣ी... (рдЕрдкूрд░्рдг рднूрдд)
(iii) рд╡े рдкुрд╕्рддрдХ... (рдкूрд░्рдг рд╡рд░्рддрдоाрди)
(i) рдоाрдиू рдХो рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоैं рд╣ी рдЬाрдКँрдЧा
(ii) рджोрдиों рд╣ी рджेрд░ рддрдХ рдлूрдЯ-рдлूрдЯрдХрд░ рд░ो рд░рд╣े рдеे
(iii) рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкुрд╕्рддрдХ рд╢ांрддि рд╕े рдкреЭी рд╣ै
10 рд╡ाрдХ्рдп рднेрдж/рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(i) рднेрдж: рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░...
(ii) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(i) рд╡िрдзाрдиाрд░्рдердХ рд╡ाрдХ्рдп
(ii)(1) рдкрд░िрдЪрдп рдХे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдХो рджाрдЦिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। (рдиिрд╖ेрдзाрд░्рдердХ)
(2) рдХ्рдпा рдеोреЬी рдмाрддें рд╣ुрдИं ? (рдк्рд░рд╢्рдиाрд░्рдердХ)
11 рд╡ाрдХ्рдп рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг (i) рдШрд░ рдоें рддрдЦ्рдд рдХे рд░рдЦे рдЬाрдиे рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдЖрддी рд╣ै
(ii) рдХрд░ाрдордд рдЕрд▓ी рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рдЙрддрд░ рдЖрдП
(iii) рдаीрдХ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рд░ूрдкा рдХी рдЖँрдЦें рдЦुрд▓ीं

рд╡िрднाрдЧ 5 – рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рд▓ेрдЦрди : 26 рдЕंрдХ

5. (рдЕ) (1) рдкрдд्рд░рд▓ेрдЦрди :

рд╡िрд╖рдп: рдЫोрдЯे рднाрдИ рд╕ुрдпрд╢ рдХो рдпोрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рдордЭाрдиे рд╣ेрддु рдкрдд्рд░।

рджिрдиांрдХ: реп рдоाрд░्рдЪ реирежреирек
рдк्рд░िрдп рднाрдИ рд╕ुрдпрд╢,
рд╕рджा рдЦुрд╢ рд░рд╣ो।
рдХрд▓ рдоाँ рдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ा। рдпрд╣ рдЬाрдирдХрд░ рдЪिंрддा рд╣ुрдИ рдХि рддुрдо рдкреЭाрдИ рдХे рддрдиाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рджे рд░рд╣े рд╣ो। рд╕ुрдпрд╢, 'рд╕्рд╡рд╕्рде рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣ी рд╕्рд╡рд╕्рде рдорди рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै'।
рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдпोрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рдордЭाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ। рдк्рд░рддिрджिрди рд╕ुрдмрд╣ рейреж рдоिрдирдЯ рдпोрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рд╢рд░ीрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рднी рдмреЭрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рддрдиाрд╡ рджूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдоुрдЭे рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рддुрдо рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рдпोрдЧ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ोрдЧे।
рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднाрдИ,
рд░ाрдЬेрд╢ рд╢рд░्рдоा
рдоाрддोрд╢्рд░ी рдЫाрдд्рд░ाрд╡ाрд╕, рдЪिंрдЪрд╡реЬ, рдкुрдгे।
рдИрдоेрд▓: rajesh@abc.com

5. (рдЕ) (2) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдЖрдХрд▓рди (рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд░्рдоिрддि) :

рдЧрдж्рдпांрд╢ (рд╡ाрдгी рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा...):
1. рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдордиुрд╖्рдп рдХो рджी рдЧрдИ рдмреЬी рджेрди рдХौрди-рд╕ी рд╣ै?
2. рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╕ाрд░े рдЪिंрддрди-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХिрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं?
3. рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рдпा рдЦोрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं?
4. рдкрддंрдЬрд▓ि рдиे рдЪिрдд्рддрд╢ुрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рд▓िрдЦा рд╣ै?

5. (рдЖ) (1) рд╡ृрдд्рддांрдд рд▓ेрдЦрди :

рдЧुрд░ुрдХृрдкा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╣рд░्рд╖ोрд▓्рд▓ाрд╕ рд╕े рд╕ंрдкрди्рди
рдмीрдб, резрем рдЕрдЧрд╕्рдд: рд╕्рдеाрдиीрдп рдЧुрд░ुрдХृрдкा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдХрд▓ ренренрд╡ाँ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдмреЬे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा। рд╕ुрдмрд╣ рен:рейреж рдмрдЬे рдз्рд╡рдЬाрд░ोрд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╣ुрдЖ। рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдиे рддिрд░ंрдЧा рдлрд╣рд░ाрдпा рдФрд░ рд╕рднी рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧाрди рдЧाрдпा।
рдЫाрдд्рд░ों рдиे рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрддों рдФрд░ рднाрд╖рдгों рдХा рд╕ुंрджрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрддिрдеि рдиे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ेрдиाрдиिрдпों рдХे рдмрд▓िрджाрди рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рдФрд░ рдЫाрдд्рд░ों рдХो рджेрд╢ рдХा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдирдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджी। рдЕंрдд рдоें рдоिрдаाрдИ рд╡िрддрд░рдг рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╕рдоाрдкрди рд╣ुрдЖ।
--- рдЕрдерд╡ा ---

5. (рдЖ) (1) рдХрд╣ाрдиी рд▓ेрдЦрди :

рд╢ीрд░्рд╖рдХ: рд╣ोрд╢िрдпाрд░ рд▓реЬрдХिрдпाँ / рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди
рдПрдХ рдЧाँрд╡ рдоें рдкाрдиी рдХी рднाрд░ी рд╕рдорд╕्рдпा рдеी। рдЧाँрд╡ рдХी рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рджूрд░ рд╕े рдкाрдиी рд▓ाрдиा рдкреЬрддा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХी рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдП рдХрдо рд╕рдордп рдоिрд▓рддा рдеा। рдХुрдЫ рд╣ोрд╢िрдпाрд░ рд▓реЬрдХिрдпों рдиे рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧाँрд╡ рдХे рд╕рд░рдкंрдЪ рдФрд░ рдмреЬों рд╕े рдмाрдд рдХी рдФрд░ рд╡рд░्рд╖ा рдЬрд▓ рд╕ंрдЪрдпрди (Rainwater Harvesting) рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा। рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЧाँрд╡ рд╡ाрд▓ों рдиे рд╢्рд░рдорджाрди рдХрд░рдХे рдПрдХ рддाрд▓ाрдм рдЦोрджा рдФрд░ рдЫрддों рдХा рдкाрдиी рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░рдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी। рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд░िрд╢ рдоें рдЧाँрд╡ рдоें рдкाрдиी рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣рд▓ рд╣ो рдЧрдИ। рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ।
рд╕ीрдЦ: рджृреЭ рдиिрд╢्рдЪрдп рдФрд░ рд╕ूрдЭрдмूрдЭ рд╕े рдмреЬी рд╕े рдмреЬी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣рд▓ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

5. (рдЖ) (2) рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд▓ेрдЦрди :

ЁЯПП рднрд╡्рдп рдХ्рд░ीреЬा рд╢िрд╡िрд░ (Sports Camp) ЁЯПП

рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЦेрд▓ рдХौрд╢рд▓ рдХो рдиिрдЦाрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं?

рд╣рдоाрд░े рд╢िрд╡िрд░ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ:
✅ рдЕрдиुрднрд╡ी рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдХों (Coaches) рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди
✅ рдХ्рд░िрдХेрдЯ, рдлुрдЯрдмॉрд▓, рдмैрдбрдоिंрдЯрди рдФрд░ рдПрдерд▓ेрдЯिрдХ्рд╕
✅ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдФрд░ рдлिрдЯрдиेрд╕ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ

рдЙрдж्рдШाрдЯрди: рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЦिрд▓ाреЬी рд╢्рд░ी рд╕рдЪिрди рддेंрджुрд▓рдХрд░ рдХे рд╣ाрдеों।

рд╕्рдеाрди: рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо, рдкुрдгे।
рддिрдеि: рез рдордИ рд╕े резрел рдордИ реирежреирек
рд╕рдордп: рд╕ुрдмрд╣ рем рдмрдЬे рд╕े реп рдмрдЬे рддрдХ
рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ: рдоाрдд्рд░ ₹релрежреж/-

рд╕ीрдоिрдд рд╕ीрдЯें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं!

рд╕ंрдкрд░्рдХ: репреореиреиxxxxx | Email: sports@camp.com

5. (рдЗ) рдиिрдмंрдз рд▓ेрдЦрди :

рд╕ूрдЪрдиा: рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ 80 рд╕े 100 рд╢рдм्рджों рдоें рдиिрдмंрдз рд▓िрдЦिрдП :

(1) рдХिрд╕ाрди рдХी рдЖрдд्рдордХрдеा

рдоैं рдПрдХ рдХिрд╕ाрди рд╣ूँ, рдЬिрд╕े 'рдЕрди्рдирджाрддा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоेрд░ा рдЬीрд╡рди рд╕ाрджрдЧी рдФрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХी рдоूрд░рдд рд╣ै। рдоैं рд╕ुрдмрд╣ рд╕ूрд░рдЬ рдиिрдХрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЦेрддों рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ूँ рдФрд░ рджिрди рднрд░ рдХреЬी рдзूрдк, рдаंрдб рдпा рдмाрд░िрд╢ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдоेрд░ी рдоेрд╣рдирдд рд╕े рд╣ी рдмंрдЬрд░ рдзрд░рддी рдкрд░ рдлрд╕рд▓ рд▓рд╣рд▓рд╣ाрддी рд╣ै।

рдЬрдм рдлрд╕рд▓ рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдоेрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХा рдкेрдЯ рднрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрднी-рдХрднी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджाрдПँ, рд╕ूрдЦा рдпा рдмाреЭ рдоेрд░ी рд╕ाрд░ी рдоेрд╣рдирдд рдкрд░ рдкाрдиी рдлेрд░ рджेрддी рд╣ैं। рдХрд░्рдЬ рдХा рдмोрдЭ рдоुрдЭे рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी, рдоैं рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдоाрдирддा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ी рдлрд╕рд▓ рдХे рд▓िрдП рдлिрд░ рд╕े рдЬुрдЯ рдЬाрддा рд╣ूँ। рдоेрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдмрд╕ рдпрд╣ी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдоेрд░े рд╢्рд░рдо рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ो рдФрд░ рдоुрдЭे рдЕрдкрдиी рдЙрдкрдЬ рдХा рдЙрдЪिрдд рдоूрд▓्рдп рдоिрд▓े।

--- рдЕрдерд╡ा ---

(2) рд╣рдоाрд░ी рд╕ैрд░

рд╕ैрд░-рд╕рдкाрдЯा рдЬीрд╡рди рдоें рдирдИ рддाрдЬрдЧी рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рднрд░ рджेрддा рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдорд╣ीрдиे рдХी рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рдоें, рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рдорд╣ाрдмрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╕ैрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा। рд╣рдо рд╕ुрдмрд╣ рдЬрд▓्рджी рдмрд╕ рд╕े рдиिрдХрд▓े। рд░ाрд╕्рддे рднрд░ рд╣рд░े-рднрд░े рдкрд╣ाреЬ рдФрд░ рдШुрдоाрд╡рджाрд░ рд░ाрд╕्рддे рдорди рдХो рдоोрд╣ рд░рд╣े рдеे।

рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╣рдордиे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े 'рд╡ेрди्рдиा рд▓ेрдХ' рдоें рдиौрдХाрд╡िрд╣ाрд░ (Boating) рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдаंрдбी рд╣рд╡ा рдФрд░ рдкाрдиी рдХी рд▓рд╣рд░ों рдиे рд╕ाрд░ी рдердХाрди рдоिрдЯा рджी। рд╣рдордиे рд╡рд╣ाँ рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз 'рд╕рдирд╕ेрдЯ рдкॉрдЗंрдЯ' рд╕े рдбूрдмрддे рд╣ुрдП рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдЕрдж्рднुрдд рджृрд╢्рдп рджेрдЦा। рдорд╣ाрдмрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдХी рддाрдЬी рд╕्рдЯ्рд░ॉрдмेрд░ी рдХा рд╕्рд╡ाрдж рддो рд▓ाрдЬрд╡ाрдм рдеा।

рджो рджिрди рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдмिрддाрдХрд░ рд╣рдо рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯे। рд╡рд╣ рд╕ैрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдеी, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдиे рд╣рдоें рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рднी рджी। рдЙрди рдкрд▓ों рдХी рдпाрджें рдЖрдЬ рднी рдоेрд░े рдорди рдоें рддрд░ोрддाрдЬा рд╣ैं।

--- рдЕрдерд╡ा ---

(3) рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं...

рдкुрд╕्рддрдХें рдЬ्рдЮाрди рдХा рднंрдбाрд░ рдФрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕рдЪ्рдЪी рдоिрдд्рд░ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдХрд▓्рдкрдиा рдХीрдЬिрдП, рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं рддो рдХ्рдпा рд╣ोрддा? рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं, рддो рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХा рдЬ्рдЮाрди, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рдкाрддा। рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╣рдо рддрдХ рдХрднी рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрддे।

рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдмिрдиा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдЬाрддा। рд╣рдо рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдорд╣ाрди рдЧ्рд░ंрдеों рдФрд░ рди्рдпूрдЯрди, рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдЬैрд╕े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рдЦोрдЬों рд╕े рдЕрдирдЬाрди рд░рд╣ рдЬाрддे। рджुрдиिрдпा рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рдбूрдмी рд░рд╣рддी। рдкुрд╕्рддрдХें рд╣рдоें рдШрд░ рдмैрдаे рджुрдиिрдпा рдХी рд╕ैрд░ рдХрд░ाрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдоें рд╕рд╣ी рд░ाрд╣ рджिрдЦाрддी рд╣ैं।

рд╕рдЪрдоुрдЪ, рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдмिрдиा рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд░ुрдХ рдЬाрддा рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдиीрд░рд╕ рд╣ो рдЬाрддा। рдкुрд╕्рддрдХें рд╣ी рд╣ैं рдЬो рдПрдХ рдкीрдв़ी рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХो рджूрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрдирдХा рд╣ोрдиा рд╣рдоाрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।

Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 Question Paper Page No. 9 Question Paper Page No. 10 Question Paper Page No. 11 Question Paper Page No. 12 Question Paper Page No. 13 Question Paper Page No. 14 Question Paper Page No. 15 Question Paper Page No. 16 Question Paper Page No. 17 Question Paper Page No. 18 Question Paper Page No. 19 Question Paper Page No. 20 SSC Hindi March 2024 Solution