рдЧрдгिрдд рдФрд░ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी (рд╡ाрдгिрдЬ्рдп) - рдоाрд░्рдЪ 2024
рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╣рд▓ (рд╣िंрджी рдоाрдз्рдпрдо)
рд╕рдордп: 3 рдШंрдЯे | рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕंрдХ: 80
рд╡िрднाрдЧ - рез (Section I)
рдк्рд░. рез. (рдЕ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
(i) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ा рдХрдерди рдирд╣ीं рд╣ै:
- (рдЕ) рдзूрдо्рд░рдкाрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╣ै।
- (рдм) \(2+2=4\)
- (рдХ) 2 рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕рдо рдЕрднाрдЬ्рдп рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै।
- (рдб) рдпрд╣ाँ рдЖрдУ।
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рдпрд╣ाँ рдЖрдУ।
рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг: рдпрд╣ рдПрдХ рдЖрдЬ्рдЮाрд░्рдердХ рд╡ाрдХ्рдп (Imperative sentence) рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рддाрд░्рдХिрдХ рдХрдерди рдирд╣ीं рд╣ै।
(ii) рдпрджि \(x+y+z=3\), \(x+2y+3z=4\), \(x+4y+9z=6\) рддрдм \((y, z) = ...\)
- (рдЕ) (-1, 0)
- (рдм) (1, 0)
- (рдХ) (1, -1)
- (рдб) (-1, 1)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) (1, 0)
рд╣рд▓:
рд╕рдоीрдХрд░рдг (2) - (1): \(y + 2z = 1\)
рд╡िрдХрд▓्рдк (рдм) рдоें \(y=1, z=0\) рд░рдЦрдиे рдкрд░: \(1 + 0 = 1\) (рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै)।
(iii) рдпрджि \(y = \log(\frac{e^{x}}{x^{2}})\) рддрдм \(\frac{dy}{dx} = ?\)
- (рдЕ) \(\frac{2-x}{x}\)
- (рдм) \(\frac{x-2}{x}\)
- (рдХ) \(\frac{e-x}{ex}\)
- (рдб) \(\frac{x-e}{ex}\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \(\frac{x-2}{x}\)
\(y = \log e^x - \log x^2 = x - 2\log x\)
\(\frac{dy}{dx} = 1 - \frac{2}{x} = \frac{x-2}{x}\)
(iv) \(\int\frac{dx}{\sqrt{1-x}}\) рдХा рдоाрди рд╣ै:
- (рдЕ) \(2\sqrt{1-x}+c\)
- (рдм) \(-2\sqrt{1-x}+c\)
- (рдХ) \(\sqrt{x}+c\)
- (рдб) \(x+c\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) \(-2\sqrt{1-x}+c\)
(v) \(\int\frac{dx}{(x-8)(x+7)} = ...\)
- (рдЕ) \(\frac{1}{15}\log|\frac{x+2}{x+1}|+c\)
- (рдм) \(\frac{1}{15}\log|\frac{x+8}{x+7}|+c\)
- (рдХ) \(\frac{1}{15}\log|\frac{x-8}{x+7}|+c\)
- (рдб) \((x-8)(x+7)+c\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) \(\frac{1}{15}\log|\frac{x-8}{x+7}|+c\)
(vi) рд╕рдоीрдХрд░рдг \(y=k_{1}e^{x}+k_{2}e^{-x}\) рдХा рдЕрд╡рдХрд▓ рд╕рдоीрдХрд░рдг рд╣ै:
- (рдЕ) \(\frac{d^{2}y}{dx^{2}}-y=0\)
- (рдм) \(\frac{d^{2}y}{dx^{2}}+y\frac{dy}{dx}=0\)
- (рдХ) \(\frac{d^{2}y}{dx^{2}}+\frac{dy}{dx}=0\)
- (рдб) \(\frac{d^{2}y}{dx^{2}}+y=0\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \(\frac{d^{2}y}{dx^{2}}-y=0\)
рдк्рд░. рез. (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ैं рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рд▓िрдЦिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
- (i) \(\int_{a}^{b}f(x)dx=\int_{a}^{b}f(t)dt\)
рд╕рдд्рдп (True)
- (ii) \(\int\frac{x-1}{(x+1)^{3}}e^{x}dx=e^{x}f(x)+c\), рдХे рд▓िрдП \(f(x)=(x+1)^{2}\)
рдЕрд╕рдд्рдп (False) (рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ \(\frac{1}{(x+1)^2}\) рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП)
- (iii) рдЕрд╡рдХрд▓ рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХे рдШाрдд (order) рдФрд░ рдХोрдЯि (degree) рд╕рджैрд╡ рдзрдиाрдд्рдордХ рдкूрд░्рдгांрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╕рдд्рдп (True)
рдк्рд░. рез. (рдХ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрдиों рдХी рдкूрд░्рддि рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
- (i) рдХिрд╕ी рдмिंрджु (a, b) рдкрд░ рд╕्рдкрд░्рд╢ рд░ेрдЦा (tangent) рдХी рдк्рд░рд╡рдгрддा (slope) рдк्рд░рд╡рдгрддा / Gradient рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।
- (ii) рдпрджि \(f'(x)=\frac{1}{x}+x\) рддрдеा \(f(1)=\frac{5}{2}\) рддрдм \(f(x)=\log x + \frac{x^2}{2} + \) 2
- (iii) рдЕрд╡рдХрд▓ рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХा рд╣рд▓ рдЬिрд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣рд▓ рдоें рд╕्рд╡ेрдЪ्рдЫ рдЕрдЪрд░ों рдХो рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдоाрди рджेрдХрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╣рд▓ (Particular Solution) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдк्рд░. реи. (рдЕ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рей рдЕंрдХ):
(i) рд╕рдд्рдпрддा рд╕ाрд░рдгी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдЬांрдЪिрдП рдХि рдХ्рдпा рдХрдерди рдкुрдирд░ुрдХ्рддि (tautology), рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ (contradiction) рдпा рдЖрдХрд╕्рдоिрдХрддा (contingency) рд╣ै: \(\sim p\rightarrow(p\rightarrow\sim q)\)
рд╣рд▓:
| p | q | ~p | ~q | p -> ~q | ~p -> (p -> ~q) |
| T | T | F | F | F | T |
| T | F | F | T | T | T |
| F | T | T | F | T | T |
| F | F | T | T | T | T |
рдЪूँрдХि рдЕंрддिрдо рд╕्рддंрдн рдоें рд╕рднी рдоाрди 'T' рд╣ैं, рдЕрддः рдпрд╣ рдПрдХ
рдкुрдирд░ुрдХ्рддि (Tautology) рд╣ै।
(ii) рдпрджि \(x=e^{3t}\), \(y=e^{(4t+5)}\) рддрдм \(\frac{dy}{dx}\) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(\frac{dx}{dt} = 3e^{3t}\) рдФрд░ \(\frac{dy}{dt} = 4e^{(4t+5)}\)
\(\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{4e^{(4t+5)}}{3e^{3t}}\)
\(= \frac{4}{3} e^{(4t+5-3t)} = \frac{4}{3}e^{t+5}\)
(iii) рдпрджि \(A=[\begin{matrix}7&3&0\\ 0&4&-2\end{matrix}]\) \(B=[\begin{matrix}0&-2&3\\ 2&1&-4\end{matrix}]\) рддो \(A^{T}+4B^{T}\) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(A^T = [\begin{matrix}7&0\\ 3&4\\ 0&-2\end{matrix}]\), \(B^T = [\begin{matrix}0&2\\ -2&1\\ 3&-4\end{matrix}]\)
\(4B^T = [\begin{matrix}0&8\\ -8&4\\ 12&-16\end{matrix}]\)
\(A^T + 4B^T = [\begin{matrix}7&0\\ 3&4\\ 0&-2\end{matrix}] + [\begin{matrix}0&8\\ -8&4\\ 12&-16\end{matrix}] = [\begin{matrix}7&8\\ -5&8\\ 12&-18\end{matrix}]\)
рдк्рд░. реи. (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) рд╕рдоाрди рдЕрд░्рде рд╡ाрд▓े рдХрдердиों рдХे рдпुрдЧ्рдоों рдХो рдкрд╣рдЪाрдиिрдП। (рдХुрдд्рддा рд╡ाрд▓े рдХрдерди)
рд╣рд▓:
(рдЕ) \(p \to q\) (If D is dog, D is good)
(рдм) \(q \to p\) (If D is good, D is dog) - рд╡िрд▓ोрдо (Converse)
(рдХ) \(\sim q \to \sim p\) (If D not good, D not dog) - рдк्рд░рддिрдзрдиाрдд्рдордХ (Contrapositive)
(рдб) \(\sim p \to \sim q\) (If D not dog, D not good) - рдк्рд░рддिрд▓ोрдо (Inverse)
рддाрд░्рдХिрдХ рд╕рдорддुрд▓्рдпрддा:
1. (рдЕ) рдФрд░ (рдХ) рд╕рдоाрди рд╣ैं (\(p \to q \equiv \sim q \to \sim p\))
2. (рдм) рдФрд░ (рдб) рд╕рдоाрди рд╣ैं (\(q \to p \equiv \sim p \to \sim q\))
(ii) рдлрд▓рди \(f(x)=2x^{3}-21x^{2}+36x-20\) рдХा рдиिрдо्рдирддрдо рдоाрди (minimum value) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(f'(x) = 6x^2 - 42x + 36\).
\(f'(x) = 0 \Rightarrow x^2 - 7x + 6 = 0 \Rightarrow (x-6)(x-1)=0\).
\(x=1, x=6\).
\(f''(x) = 12x - 42\).
\(x=6\) рдкрд░, \(f''(6) = 72 - 42 = 30 > 0\) (рдиिрдо्рдирддрдо)।
рдиिрдо्рдирддрдо рдоाрди: \(f(6) = 2(216) - 21(36) + 36(6) - 20 = -128\).
(iii) рд░ेрдЦा \(y=-2x\), X рдЕрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рд░ेрдЦाрдУं \(x=-1\) рдФрд░ \(x=2\) рд╕े рдШिрд░े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = \(|\int_{-1}^{0} (-2x)dx| + |\int_{0}^{2} (-2x)dx|\)
\(A_1 = [-x^2]_{-1}^{0} = -(0 - 1) = 1\)
\(A_2 = [-x^2]_{0}^{2} = -(4 - 0) = -4 \Rightarrow |A_2| = 4\)
рдХुрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = \(1 + 4 = 5\) рд╡рд░्рдЧ рдЗрдХाрдИ।
рдк्рд░. рей. (рдЕ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рей рдЕंрдХ):
(i) рдпрджि \(y=x^{e^{x}}\) рддो \(\frac{dy}{dx}\) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдХा log рд▓ेрдиे рдкрд░: \(\log y = e^x \log x\)
рдЕрд╡рдХрд▓рди: \(\frac{1}{y}\frac{dy}{dx} = e^x(\frac{1}{x}) + \log x(e^x)\)
\(\frac{dy}{dx} = y \cdot e^x (\frac{1}{x} + \log x) = x^{e^x} e^x (\frac{1+x\log x}{x})\)
(ii) рдпрджि \(f'(x)=4x^{3}-3x^{2}+2x+k\), \(f(0)=1\) рдФрд░ \(f(1)=4\) рддो \(f(x)\) рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рд╕рдоाрдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдкрд░: \(f(x) = x^4 - x^3 + x^2 + kx + c\)
\(f(0)=1 \Rightarrow c=1\)
\(f(1)=4 \Rightarrow 1 - 1 + 1 + k + 1 = 4 \Rightarrow k=2\)
рдЕрддः \(f(x) = x^4 - x^3 + x^2 + 2x + 1\)
(iii) рдЕрд╡рдХрд▓ рд╕рдоीрдХрд░рдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХीрдЬिрдП рдЬिрд╕рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣рд▓ \(x^{3}+y^{3}=35ax\) рд╣ै।
рд╣рд▓:
\(\frac{x^3+y^3}{x} = 35a\). рдЕрд╡рдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдкрд░:
\(\frac{x(3x^2+3y^2 y') - (x^3+y^3)(1)}{x^2} = 0\)
\(3x^3 + 3xy^2 \frac{dy}{dx} - x^3 - y^3 = 0\)
\(2x^3 - y^3 + 3xy^2 \frac{dy}{dx} = 0\)
рдк्рд░. рей. (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) рдЖрд╡्рдпूрд╣ рдХा рд╕рд╣рдЦрдг्рдбрдЬ рд╡िрдзि (adjoint method) рд╕े рд╡्рдпुрдд्рдХ्рд░рдо рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП: \(A = [\begin{matrix}3&1&5\\ 2&7&8\\ 1&2&5\end{matrix}]\)
рд╣рд▓:
\(|A| = 3(35-16) - 1(10-8) + 5(4-7) = 57 - 2 - 15 = 40 \neq 0\).
Cofactors (рд╕рд╣рдЦंрдб):
\(C_{11}=19, C_{12}=-2, C_{13}=-3\)
\(C_{21}=5, C_{22}=10, C_{23}=-5\)
\(C_{31}=-27, C_{32}=-14, C_{33}=19\)
Adj A (рд╕рд╣рдЦрдг्рдбрдЬ) = Cofactors рдЖрд╡्рдпूрд╣ рдХा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (Transpose).
\(A^{-1} = \frac{1}{40} [\begin{matrix}19&5&-27\\ -2&10&-14\\ -3&-5&19\end{matrix}]\)
(ii) рдЙрдкрднोрдЧ рд╡्рдпрдп \(E_{c}=0.0006x^{2}+0.003x\). рдЬрдм рдЖрдп ₹ 200 рд╣ै рддрдм APC, MPC рдФрд░ MPS рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
\(APC = \frac{E_c}{x} = 0.0006x + 0.003\). \(x=200\) рдкрд░, \(APC = 0.123\).
\(MPC = \frac{dE_c}{dx} = 0.0012x + 0.003\). \(x=200\) рдкрд░, \(MPC = 0.243\).
\(MPS = 1 - MPC = 1 - 0.243 = 0.757\).
рдк्рд░. рей. (рдХ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХृрддि (activity) рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) \(\int_{0}^{2}\frac{dx}{4+x-x^{2}}\)
\(=\int_{0}^{2}\frac{dx}{-x^{2}+\boxed{x}+\boxed{4}}\)
\(=\int_{0}^{2}\frac{dx}{-x^{2}+x+\frac{1}{4}-\boxed{1/4}+4}\)
\(=-\int_{0}^{2}\frac{dx}{(x-\frac{1}{2})^{2}-(\boxed{\sqrt{17}/2})^{2}}\)
\(=\frac{1}{\sqrt{17}}\log(\frac{20+4\sqrt{17}}{20-4\sqrt{17}})\)
(ii) рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ृрдж्рдзि (Population Growth)
\(\frac{dP}{dt}=kP \Rightarrow \log P = kt + c\)
(i) \(c = \) \(\log(1,00,000)\)
(ii) рдЬрдм \(t=25, P=2,00,000\), рддो \(k = \) \(\frac{1}{25}\log 2\)
(iii) \(P=4,00,000\) рдХे рд▓िрдП, \(t = \) 50 рд╡рд░्рд╖।
рд╡िрднाрдЧ - реи (Section II)
рдк्рд░. рек. (рдЕ) рд╕рд╣ी рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
(i) рдЕंрдХिрдд рдоूрд▓्рдп рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоूрд▓्рдп рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХो ... рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рд╕рдЪ्рдЪी рдЫूрдЯ (True Discount)
(ii) рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡ाрд░्рд╖िрдХी рдоें, рднुрдЧрддाрди рдпा рдк्рд░ाрдк्рддिрдпाँ ... рдоें рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрд╡рдзि рдХे рдЕंрдд
(iii) \(b_{xy}\) рдФрд░ \(b_{yx}\) рд╣ैं:
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдоूрд▓ рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдХिрди рдкैрдоाрдиे рд╕े рдирд╣ीं
(iv) рдбॉрд░рдмिрд╢-рдмाрд╡рд▓ीрд╕ рдоूрд▓्рдп рд╕ूрдЪрдХांрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै:
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \(\frac{\frac{\Sigma p_{1}q_{0}}{\Sigma p_{0}q_{1}}+\frac{\Sigma p_{1}q_{1}}{\Sigma p_{0}q_{0}}}{2}\times100\)
(v) L.P.P. рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдлрд▓рди (objective function) рд╣ै:
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдПрдХ рдлрд▓рди рдЬिрд╕рдХो рдЕрдзिрдХрддрдо рдпा рди्рдпूрдирддрдо рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(vi) рд╣ंрдЧेрд░िрдпрди рдкрдж्рдзрддि (Assignment Problem) рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдн рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕рдорд╕्рдпा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै:
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рд╕рднी рд▓ाрднों рдХो рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ाрдиिрдпों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рдиा।
рдк्рд░. рек. (рдм) рд╕рдд्рдп рдпा рдЕрд╕рдд्рдп рд▓िрдЦिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
- (i) рдм्рд░ोрдХрд░ рдПрдХ рдПрдЬेंрдЯ рд╣ै... (рдЧाрд░ंрдЯी рджेрддा рд╣ै): рдЕрд╕рдд्рдп (False) (рдпрд╣ рдбेрд▓ рдХ्рд░ेрдбрд░ рдПрдЬेंрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै)
- (ii) \(\sum\frac{p_{0}q_{0}}{p_{1}q_{1}}\times100\) рдоूрд▓्рдп рд╕ूрдЪрдХांрдХ рд╣ै: рдЕрд╕рдд्рдп (False)
- (iii) L.P.P. рдХा рдЗрд╖्рдЯрддрдо рдоूрд▓्рдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै: рдЕрд╕рдд्рдп (False) (рдпрд╣ рдХोрдиे рдХे рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै)
рдк्рд░. рек. (рдХ) рд░िрдХ्рдд рд╕्рдеाрдиों рдХी рдкूрд░्рддि рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рез рдЕंрдХ):
- (i) рдмैंрдХрд░ рдХी рдЫूрдЯ рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдЪ्рдЪी рдЫूрдЯ рд╕े рдЕрдзिрдХ (Greater) рд╣ोрддी рд╣ै।
- (ii) рднाрд░िрдд рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдкрдж्рдзрддि (Weighted Average of Price Relatives) рд╕ूрдд्рд░: \(\frac{\sum IW}{\sum W}\)
- (iii) рдкрд╣рд▓े рдХाрд░्рдп рд╢ुрд░ु рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЕंрддिрдо рдХाрд░्рдп рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдмीрдЪ рдХा рд╕рдордп: рдХुрд▓ рд╡्рдпрддीрдд рд╕рдордп (Total Elapsed Time)
рдк्рд░. рел. (рдЕ) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рей рдЕंрдХ):
(i) рджीрдкрдХ рдХी рд╕ैрд▓рд░ी ₹ 4,000 рд╕े ₹ 5,000 рд╣ुрдИ। рдХрдоीрд╢рди 3% рд╕े 2% рд╣ो рдЧрдпा। рдЖрдп рд╕рдоाрди рд╣ै। рдмिрдХ्рд░ी рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें।
рд╣рд▓:
рдоाрдиा рдмिрдХ्рд░ी = \(x\)
рдкुрд░ाрдиी рдЖрдп = \(4000 + 0.03x\)
рдирдИ рдЖрдп = \(5000 + 0.02x\)
рджोрдиों рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ैं: \(4000 + 0.03x = 5000 + 0.02x\)
\(0.01x = 1000 \Rightarrow x = 1,00,000\)
рдмिрдХ्рд░ी = ₹ 1,00,000
(ii) \(b_{yx}=0.4\), \(b_{xy}=0.9\), \(V(X)=9\). \(V(Y)\) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें।
рд╣рд▓:
\(r^2 = b_{yx} \times b_{xy} = 0.4 \times 0.9 = 0.36 \Rightarrow r=0.6\)
\(\sigma_x = \sqrt{9} = 3\)
рд╕ूрдд्рд░: \(b_{yx} = r \frac{\sigma_y}{\sigma_x} \Rightarrow 0.4 = 0.6 (\frac{\sigma_y}{3})\)
\(0.4 = 0.2 \sigma_y \Rightarrow \sigma_y = 2\)
\(V(Y) = \sigma_y^2 = 4\).
(iii) 4 рд╡ाрд░्рд╖िрдХी рдХेंрдж्рд░िрдд рдЧрддिрдоाрди рдФрд╕рдд (4-yearly centered moving averages) рдиिрдХाрд▓ें।
рд╣рд▓ (Trend Values):
1978: \((0+2+3+3)/4\) рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рдХा рдФрд╕рдд = 2.25
1979: 2.75
1980: 3.25
1981: 3.875
1982: 4.875
1983: 6.25
рдк्рд░. рел. (рдм) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) рд╡ॉрд▓्рд╢ рдХी рдХीрдордд рд╕ूрдЪрдХांрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा 150 рд╣ै। 'x' рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдП।
рд╣рд▓:
рд╡ॉрд▓्рд╢ рд╕ूрдд्рд░: \(P_{01} = \frac{\sum p_1 \sqrt{q_0 q_1}}{\sum p_0 \sqrt{q_0 q_1}} \times 100\)
рднाрд░ \(W = \sqrt{q_0 q_1}\): A(3), B(6), C(5), D(4)
\(\sum p_1 W = 30 + 96 + 115 + 104 = 345\)
\(\sum p_0 W = 15 + 6x + 75 + 40 = 130 + 6x\)
\(150 = \frac{345}{130+6x} \times 100 \Rightarrow 1.5(130+6x) = 345\)
\(195 + 9x = 345 \Rightarrow 9x = 150 \Rightarrow x = 16.67\)
(ii) рдЦिрд▓ौрдиा рдиिрд░्рдоाрдг (Sequencing Problem) A->B->C. рдХुрд▓ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕рдордп рдФрд░ рдорд╢ीрди B рдХा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓ें।
рд╣рд▓:
рдиिрдпрдо: Min A (12) \(\ge\) Max B (12) (рд╕рдд्рдп)।
рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдорд╢ीрдиें G = A+B, H = B+C рдмрдиाрдпें।
рдХ्рд░рдо (Sequence): 3 - 2 - 5 - 4 - 1
рдХुрд▓ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕рдордп (Total Elapsed Time): 102 рдШंрдЯे।
рдорд╢ीрди B рдХा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╕рдордп (Idle Time): 62 рдШंрдЯे।
(iii) рд╕ंрднाрд╡्рдпрддा рд╡िрддрд░рдг: k, P(X < 3), P(X > 6) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें।
рд╣рд▓:
(рдЕ) \(\sum P(x) = 1 \Rightarrow 10k^2 + 9k - 1 = 0 \Rightarrow k = 0.1\) (k>0)
(рдм) \(P(X < 3) = P(1)+P(2) = k+2k = 3k = 0.3\)
(рдХ) \(P(X > 6) = P(7) = 7k^2+k = 7(0.01)+0.1 = 0.17\)
рдк्рд░. рем. (рдЕ) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рей рдЕंрдХ):
(i) рдмीрдоा рджाрд╡ा (Insurance Claim): рдкॉрд▓िрд╕ी 75%, рдк्рд░ीрдоिрдпрдо 0.70% (₹2625), рд╣ाрдиि 60%।
рд╣рд▓:
рдк्рд░ीрдоिрдпрдо = рдкॉрд▓िрд╕ी рдоूрд▓्рдп \(\times\) рджрд░ \(\Rightarrow 2625 = P.V. \times 0.007 \Rightarrow P.V. = 3,75,000\)
рдкॉрд▓िрд╕ी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा 75% рд╣ै \(\Rightarrow\) рд╕ंрдкрдд्рддि рдоूрд▓्рдп = \(3,75,000 / 0.75 = 5,00,000\)
рд╣ाрдиि = \(5,00,000 \times 0.60 = 3,00,000\)
рджाрд╡ा (Claim) = \(\frac{P.V.}{Property Value} \times Loss = 0.75 \times 3,00,000\) = ₹ 2,25,000
(ii) рд╕्рд╡рдд्рд╡ाрд░्рдкрдг рд╕рдорд╕्рдпा (Assignment Problem): рди्рдпूрдирддрдо рдЦрд░्рдЪ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें।
рд╣рд▓:
рдЗрд╖्рдЯрддрдо рд╢ेрдб्рдпूрд▓:
\(M_1 \rightarrow B\) (10)
\(M_2 \rightarrow C\) (13)
\(M_3 \rightarrow A\) (5)
рди्рдпूрдирддрдо рдЦрд░्рдЪ = \(10 + 13 + 5 = 28\) (рд╕ौ рд░ुрдкрдпे рдоें) = ₹ 2800.
(iii) 10% рдЦрд░ाрдм рдЕंрдбे। 10 рдЕंрдбों рдХे рдирдоूрдиे рдоें рдХрдо-рд╕े-рдХрдо рдПрдХ рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░ाрдпिрдХрддा।
рд╣рд▓:
\(p = 0.1, q = 0.9, n = 10\)
\(P(X \ge 1) = 1 - P(X=0)\)
\(= 1 - {^{10}C_0} (0.1)^0 (0.9)^{10} = 1 - (0.9)^{10}\)
рдк्рд░. рем. (рдм) рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд░ेрдЦा (Trend Line) - рди्рдпूрдирддрдо рд╡рд░्рдЧ рд╡िрдзि।
рд╣рд▓:
рд╡рд░्рд╖ (n=7): рдордз्рдп рд╡рд░्рд╖ 1995। \(u = \frac{t-1995}{5}\).
рд╕рдоीрдХрд░рдг \(y = a + bu\).
\(a = \frac{\sum y}{n} = \frac{30}{7} = 4.286\)
\(b = \frac{\sum uy}{\sum u^2} = \frac{-44}{28} = -1.571\)
рд░ेрдЦा: \(y = 4.286 - 1.571(\frac{t-1995}{5})\)
(ii) рди्рдпूрдирддрдо рдХीрдЬिрдП: \(z=6x+2y\) рд╢рд░्рддें: \(x+2y\ge3, x+4y\ge4, 3x+y\ge3\).
рд╣рд▓:
рдХोрдиे рдХे рдмिंрджु (Corner Points): A(0, 3), B(0.6, 1.2), C(2, 0.5), D(4, 0).
Z рдХा рдоाрди:
A: 6, B: 6, C: 13, D: 24.
рди्рдпूрдирддрдо рдоाрди 6 рд╣ै (рдмिंрджु A рдФрд░ B рдХो рдоिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рд░ेрдЦाрдЦंрдб рдкрд░)।
рдк्рд░. рем. (рдХ) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХृрддि (Activity) рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рек рдЕंрдХ):
(i) рдк्рд░рддिрдЧрдорди (Regression): \(x=10, \bar{y}=12, V(X)=9, \sigma_y=4, r=0.6\). рдЬрдм x=5 рддो y?
\(Y - 12 = r \cdot \frac{\sigma_y}{\sigma_x} (X-10)\)
\(Y - 12 = 0.6 \times \frac{4}{\boxed{3}} (X-10)\)
рдЬрдм \(x=5\):
\(Y - 12 = \boxed{0.8} \times (-5)\)
\(Y - 12 = -4 \Rightarrow Y = \boxed{8}\)
(ii) рдкॉрдЗрд╕рди рд╡िрддрд░рдг: \(X \sim P(m)\), \(P(X=1)=P(X=2)\).
\(\frac{e^{-m}m^1}{1!} = \frac{e^{-m}m^2}{\boxed{2!}}\)
\(m = \boxed{2}\)
\(P(X=2) = \frac{e^{-2}2^2}{2!} = \boxed{0.2706}\)
Title: Maths & Stats (Commerce) Board Paper Solution March 2024 (Hindi Medium)
Labels: Maths Commerce, HSC Board 2024, Hindi Medium Solution, Solved Paper
Permanent Link: maths-stats-commerce-march-2024-solution-hindi
Search Description: Complete solved paper for HSC Commerce Maths & Statistics March 2024 (Hindi Medium) with step-by-step explanations.