Showing posts with label Science Part 2. Show all posts
Showing posts with label Science Part 2. Show all posts

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions (Hindi Medium)

рдк्рд░рд╢्рди рез (Question 1)

(рдЕ) рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :

(i) рдЬрдм рд╣рдо рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं, рддрдм рд╣рдоाрд░ी рдоाँрд╕рдкेрд╢िрдпाँ __________ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддी рд╣ैं।
  • (рдЕ) рдЖрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди
  • (рдм) рдЕрдиाрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди
  • (рдХ) рдХिрдг्рд╡рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
  • (рдб) рдХ्рд░ेрдм рдЪрдХ्рд░
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдЕрдиाрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди
(ii) __________ рдк्рд░ाрдгी рдЕрдкрдиे рдЯूрдЯे рд╣ुрдП рд╢рд░ीрд░ рдХे рднाрдЧ рдХी рдкुрдиः рдиिрд░्рдоिрддी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
  • (рдЕ) рддिрд▓рдЪрдЯ्рдЯा
  • (рдм) рдоेंрдврдХ
  • (рдХ) рдЪिрдб़िрдпाँ
  • (рдб) рд╕िрддाрд░ा рдордЫрд▓ी
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╕िрддाрд░ा рдордЫрд▓ी
(iii) рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे NKM-16 рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдж्рд╡ाрд░ा __________ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджिрдпा рд╣ै।
  • (рдЕ) рдордзुрдордХ्рд╖िрдХा рдкाрд▓рди
  • (рдм) рдФрд╖рдзीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХा рд░ोрдкрдг
  • (рдХ) рдордд्рд╕्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп
  • (рдб) рдлрд▓ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЙрдж्рдпोрдЧ
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рдордд्рд╕्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп
(iv) рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдЖрдкрджा рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рдЖрдкрджा рдиिрд╡ाрд░рдг рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдкрд░िрдкूрд░्рдгрддा рдХे рд▓िрдП __________ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • (рдЕ) рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी
  • (рдм) рддрд╣рд╕ीрд▓рджाрд░
  • (рдХ) рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी
  • (рдб) рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдЬिрд▓ाрдзिрдХाрд░ी
(╧Е) рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХा __________ рдмाрдШों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै।
  • (рдЕ) рдоाрдирд╕ рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп
  • (рдм) рдкрд╢्рдЪिрдо рдШाрдЯ
  • (рдХ) рдоोрд▓ाрдИ рдЬंрдЧрд▓
  • (рдб) рд╕ुंрджрд░рдмрди рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╕ुंрджрд░рдмрди рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп

(рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :

(i) рдиिрдо्рди рд╡ाрдХ्рдп рд╕рдд्рдп рд╣ै рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рд▓िрдЦिрдпे : рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддि рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕рдЬीрд╡ों рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдзीрдоी рдЧрддि рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдХ्рд░рдоिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп
(ii) рдХिрд╕ी рдПрдХ рд▓ैंрдЧिрдХ рд░ोрдЧ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕िрдлिрд▓िрд╕ (рдпा рдЧोрдиोрд░िрдпा)
(iii) рдЕрд╕ंрдЧрдд рд╢рдм्рдж рд▓िрдЦिрдпे : рдЧुрдЯрдЦा, рдпोрдЧाрд╕рди, рд╢рд░ाрдм, рд╕िрдЧрд░ेрдЯ
рдЙрдд्рддрд░: рдпोрдЧाрд╕рди (рдЕрди्рдп рд╕рднी рдирд╢ीрд▓े/рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдкрджाрд░्рде рд╣ैं)।
(iv) рд░िрдХ्рдд рдЪौрдХрдЯ рдоें рдЙрдЪिрдд рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे : рдмрд╣рддे рд╣ुрдП рдкрд╡рди рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा [ ______ ]
рдЙрдд्рддрд░: рдЯрд░्рдмाрдЗрди рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा (рдпा рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा)।
(╧Е) рдЙрдЪिрдд рдЬोрдб़ी рдоिрд▓ाрдЗрдпे :
'рдЕ' рд╕рдоूрд╣ 'рдм' рд╕рдоूрд╣
рдЭाрдпрд▓ीрдЯॉрд▓ (b) рдоिрдаाрд╕

рдк्рд░рд╢्рди реи (Question 2)

(рдЕ) рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) :

(i) рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХुрдЫ рдЕंрдЧ рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рд╣ैं।
рдХाрд░рдг: рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХुрдЫ рдЕंрдЧ рдЬैрд╕े рд╡ृрдХ्рдХ (Kidney), рд╣ृрджрдп, рдпрдХृрдд рдФрд░ рдЖँрдЦें рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рдпрджि рдпे рдЕंрдЧ рд╡िрдлрд▓ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдЬीрд╡рди рдЦрддрд░े рдоें рдкрдб़ рдЬाрддा рд╣ै। рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж (рдиेрдд्рд░рджाрди) рдпा рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддे рд╣ुрдП (рдЬैрд╕े рдПрдХ рдХिрдбрдиी), рдЗрди рдЕंрдЧों рдХा рджाрди рдХрд░рдХे рдЬрд░ूрд░рддрдоंрдж рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдЬाрди рдмрдЪाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЙрдирдХी рдЗрд╕ рдЬीрд╡рдирджाрдпी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХे рдХाрд░рдг, рдЗрди рдЕंрдЧों рдХो рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
(ii) рдЬрд▓-рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा, рд╕ौрд░ рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдкрд╡рди рдКрд░्рдЬा рдЗрди्рд╣ें рдиूрддрдиीрдХрд░рдгрдХ्рд╖рдо рдКрд░्рдЬा рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдХाрд░рдг: рдпे рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрдд (рдкाрдиी, рд╕ूрд░्рдп, рд╣рд╡ा) рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдЕрд╕ीрдоिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं рдФрд░ рдХрднी рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे। рдЗрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдпे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкुрдиः рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдпे рдк्рд░рджूрд╖рдг рд░рд╣िрдд рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЗрди्рд╣ें рдиूрддрдиीрдХрд░рдгрдХ्рд╖рдо (рдЕрдХ्рд╖рдп) рдКрд░्рдЬा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
(iii) рд░ेрд╢ेрджाрд░ рдкрджाрд░्рде рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХा рдкोрд╖рдХрддрдд्рдд्рд╡ рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рдпрдж्рдпрдкि рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рд░ेрд╢ेрджाрд░ рдкрджाрд░्рдеों (рдлाрдЗрдмрд░) рдХो рдкрдЪा рдирд╣ीं рд╕рдХрддा, рдлिрд░ рднी рдпे рдкाрдЪрди рдХ्рд░िрдпा рдоें рдмрд╣ुрдд рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпे рднोрдЬрди рдХो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдЕрдкрдЪिрдд рднोрдЬрди (рдорд▓) рдХो рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдХрдм्рдЬ рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдирд╣ीं рд╣ोрддीं। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЗрди्рд╣ें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

(рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рддीрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :

(i) рдЖрдХृрддि рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(рдЕ) рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рдиाрдо:
рдЖрдХृрддि 'A' : рдбрдХрдмिрд▓ рдк्рд▓ॅрдЯिрдкрд╕ (Duck-billed Platypus)
рдЖрдХृрддि 'B' : рд▓ंрдЧрдлिрд╢ (Lungfish)

(рдм) рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддि рдХा рдк्рд░рдоाрдг:
рдпे рдк्рд░ाрдгी 'рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдб़ी' (Connecting Links) рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं।
(ii) рддाрд▓िрдХा рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे: рдмрд╣ुрдХोрд╢िрдХीрдп рд╕рдЬीрд╡ों рдоें рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдХे рдк्рд░рдХाрд░।
1. рдЦंрдбीрднрд╡рди (Fragmentation)
2. рдкुрдирд░्рдЬрдирди (Regeneration)
3. рдоुрдХुрд▓рди (Budding)
4. рд╢ाрдХीрдп рдк्рд░рдЬрдирди (Vegetative Propagation)
5. рдмीрдЬाрдгु рдиिрд░्рдоिрддी (Spore Formation)
(iii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддाрд▓िрдХा рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
рдЕ.рдХ्рд░. рд╕рд╣рднाрдЧी рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ рдкेрдп рдкрджाрд░्рде рдХा рдиाрдо
1. рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕ीрд▓рд╕ рдм्рд░ुрдИрд╕ рдХॉрдлी
2. рдХॅрди्рдбीрдбा, рд╣ॅрди्рд╕ेрди्рдпुрд▓ा, рдкिрдЪिрдпा, рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рдХोрдХो (Cocoa)
3. рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рд╕ेрд░ेрд╡्рд╣िрд╕ी рд╡ाрдИрди
4. рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рд╕ेрд░ेрд╡्рд╣िрд╕ी рд╕िрдбрд░ (Cider)
(iv) рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рджो рдЙрджाрд╣рд░рдг рджीрдЬिрдпे :
(рдЕ) рдоोрдмाрдИрд▓ рдлोрди рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рддрдХрд▓ीрдлें:
1. рд╕िрд░рджрд░्рдж / рдЕрдиिрдж्рд░ा
2. рдЖँрдЦों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा / рдЬोрдб़ों рдХा рджрд░्рдж

(рдЖ) рд╕ाрдпрдмрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рдХрдХ्рд╖ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиाрдПँ:
1. рд╣ैрдХिंрдЧ (рдмैंрдХ рдЦाрддे рд╕े рдкैрд╕े рдЪुрд░ाрдиा)
2. рдкрд╣рдЪाрди рдХी рдЪोрд░ी (Identity Theft) / рдбेрдЯा рдЪोрд░ी
(╧Е) рдЖрдкрджा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рджो рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓िрдЦिрдпे।
1. рдЖрдкрджाрдУं рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЬीрд╡िрдд рд╣ाрдиि рдХो рд░ोрдХрдиा рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдмрдЪाрдиा।
2. рдЖрдкрджा рдЧ्рд░рд╕्рдд рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡рд╕्рддुрдПँ (рднोрдЬрди, рдкाрдиी, рджрд╡ा) рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиा рдФрд░ рдЙрдирдХा рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиा।

рдк्рд░рд╢्рди рей (Question 3)

рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдоें рд╕े рдХिрди्рд╣ीं рдкाँрдЪ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :

(i) рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे : рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рддрдеा рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди।
рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди
рдЗрд╕рдоें рджो рдЬрдирдХ (рдирд░ рдФрд░ рдоाрджा) рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЬрдирдХ рднाрдЧ рд▓ेрддा рд╣ै।
рдпुрдЧ्рдордХ (Gametes) рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдпुрдЧ्рдордХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рд╕ंрддाрди рдоें рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ंрддाрди рдЬрдирдХ рдХे рд╕рдоाрди (рдХ्рд▓ोрди) рд╣ोрддी рд╣ै।
рдпрд╣ рдПрдХ рдзीрдоी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рддीрд╡्рд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।
(ii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддाрд▓िрдХा рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे (рд╢्рд╡рд╕рди/рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрд▓िрд╕िрд╕) :
(рдЕ) рд╕्рдиिрдЧ्рдз рдЕрдо्рд▓ (Fatty acids)
(рдм) рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓ (Amino acids)
(рдХ) рдкाрдпрд░ुрд╡िрдХ рдЕрдо्рд▓ (Pyruvic acid)
(рдб) рдПрд╕िрдЯाрдЗрд▓ рдХो-рдПंрдЬाрдЗрдо-рдП (Acetyl Co-A)
(рдЗ) рдХ्рд░ेрдм рдЪрдХ्рд░ (Krebs Cycle)
(рдИ) $CO_2 + H_2O + \text{рдКрд░्рдЬा}$
(iii) рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे (рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ) :
(рдЕ) рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ рдХ्рдпा рд╣ैं? рд╕рдЬीрд╡ों рдоें рдирд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдпा рдЕрдкूрд░्рдг рд╡िрдХрд╕िрдд рдиिрд░ुрдкрдпोрдЧी рдЕंрдЧों рдХो рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं।

(рдм) рдоाрдирд╡ीрдп рд╢рд░ीрд░ рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे। рдЕрдкेंрдбिрдХ्рд╕ (Appendix), рдкूँрдЫ рдХी рд╣рдб्рдбी (Coccyx), рдЕрдХ्рдХрд▓ рджाрдв़ (Wisdom teeth), рдХाрди рдХी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпाँ।

(рдХ) рдЙрди рджो рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे рдЬो рдоाрдирд╡ рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ुрдкрдпोрдЧी рдкрд░ंрддु рдЕрди्рдп рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ैं। рдЕрдкेंрдбिрдХ्рд╕ (рдЬुрдЧाрд▓ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЬाрдирд╡рд░ों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी), рдХाрди рдХी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпाँ (рдмंрджрд░ों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी)।
(iv) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЖрдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे (рдКрд╖्рдоीрдп рд╡िрдж्рдпुрдд) :
(рдЕ) рдКрд╖्рдоीрдп рдКрд░्рдЬा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдиिрд░्рдоिрддी:
рдИंрдзрди рдХोрдпрд▓ा [рдкाрдиी рд╕े рднाрдк рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмॉрдпрд▓рд░] [рднाрдк рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдЯрд░्рдмाрдЗрди] рдЬрдиिрдд्рд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा

(рдм) рдКрд╖्рдоीрдп рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрд░्рдоिрддी рдХेंрдж्рд░ рдоें рдКрд░्рдЬा рд░ूрдкांрддрд░рдг:
рдХोрдпрд▓े рдХी рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдКрд░्рдЬा [рдКрд╖्рдоीрдп рдКрд░्рдЬा] [рднाрдк рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा] [рдЯрд░्рдмाрдЗрди рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा] рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा
(╧Е) рдХोрд╖्рдардХ рдоें рджिрдП рдЧрдП рдкрд░्рдпाрдпों рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рдиिрдо्рди рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
рджुрдиिрдпाрднрд░ рдоें рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЧाрдп рдХे рджूрдз рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рдкрдиीрд░ рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рджूрдз рдХा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬैрд╡िрдХ (microbiological) рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рджूрдз рдоें рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕िрд▓рд╕ рд▓ॅрдХ्рдЯिрд╕, рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕िрд▓рд╕ рдХ्рд░िрдоॉрд░िрд╕ (Lactobacillus cremoris) рдФрд░ рд╕्рдЯ्рд░ेрдк्рдЯोрдХॉрдХрд╕ рдерд░्рдоोрдлिрд▓ीрд╕ рдпे рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ рддрдеा рд░ंрдЧ рдоिрд▓ाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рджूрдз рдоें рдЦрдЯ्рдЯाрдкрди рдЖрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рджрд╣ी рдоें рд╕्рдеिрдд рдкाрдиी рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдФрд░ рдЧाрдв़ा рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬाрдирд╡рд░ों рдХे рдЕрди्рдирдирд▓िрдХा рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд░ेрдиेрдЯ (rennet) рдк्рд░рдХिрдг्рд╡ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рд▓ाрдпा рдЬाрддा рдеा; рдкрд░ рдЖрдЬрдХрд▓ рдХрд╡рдХों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдк्рд░ोрдЯीрдПрдЬ (Protease) рдиाрдордХ рдк्рд░рдХिрдг्рд╡ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рдкрдиीрд░ рдмрдирддा рд╣ै।
(vi) рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдпे : рдФрд╖рдзीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддी рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡।
рднाрд░рдд рдоें рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рдПрдХ рдорд╣ाрди рдкрд░ंрдкрд░ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд░ोрдЧों рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдФрд╖рдзीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рд╕рд░्рджी-рдЦाँрд╕ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдбुрд▓рд╕ा, рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рддुрд▓рд╕ी, рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рдЕрд╢्рд╡рдЧंрдзा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рдХोрдИ рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ (Side-effects) рдирд╣ीं рд╣ोрддे।
(vii) рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕ुрд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рдиे рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдмрддाрдЗрдпे।
рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ंрд╡ाрдж рд░рдЦрдиे рд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдУं, рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдоाрддा-рдкिрддा, рдоिрдд्рд░ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд╕ाрде рдЦुрд▓рдХрд░ рдмाрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдХрдаिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдорджрдж рдоिрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрд╡рд╕ाрдж (Depression) рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдмрдЪा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡ाрдж рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
(viii) рдиिрдо्рди рдЖрдкрджाрдУं рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдкрд╣рдЪाрдиिрдпे рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे :
рдШрдЯрдиा рдЖрдкрджा рдХा рдк्рд░рдХाрд░ рдкрд░िрдгाрдо
(рдЕ) рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд (рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░) рдЬрдирд╣ाрдиि, рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдиुрдХрд╕ाрди, рднрдп рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг।
(рдм) рджाрд╡ाрдирд▓ (рд╡рди рдХी рдЖрдЧ) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдпा рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд рдЬैрд╡ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рдиाрд╢, рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг।
(рдХ) рдЪोрд░ी рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд (рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░) рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди, рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡।

рдк्рд░рд╢्рди рек (Question 4)

рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे :

(i) 'рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдоें рдоेрд░ी рднूрдоिрдХा' рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рд╡ाрд▓ी рддाрд▓िрдХा рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдоें рдоेрд░ी рднूрдоिрдХा:
  • рд╕ंрднाрд▓рдиा (Conservation): рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХो рд╕ंрднाрд▓рдХрд░ рд░рдЦрдиा।
  • рдиिрдпंрдд्рд░рдг (Control): рдиुрдХрд╕ाрди рд░ोрдХрдиा; рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рд░ोрдХрдиा।
  • рдиिрд░्рдоिрддी (Production): рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ुрдП рдШрдЯрдХों рдХा рдкुрдирд░ुрдЬ्рдЬीрд╡рди рдХрд░рдиा; рдирд╡рдиिрд░्рдоिрддी рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा।
  • рдк्рд░рд╕ाрд░ (Awareness): рд╢िрдХ्рд╖ा, рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди, рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा, рдЕрдиुрдХрд░рдг, рд╕ंрдЧрдарди, рдФрд░ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдлैрд▓ाрдиा।
  • рдк्рд░рддिрдмंрдз (Prevention): рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЦрддрд░ों рдХो рд░ोрдХрдиा; рдирдИ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा।
  • рдЬрддрди (Preservation): рдЬो рдмрдЪा рд╣ै рдЙрд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा; рдЬैрд╡ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рдЬрддрди рдХрд░рдиा।
(ii) рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддिрдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे (рдЖрдХृрддि 'рдЕ' - рдордЫрд▓ी, рдЖрдХृрддि 'рдм' - рдХрдмूрддрд░) :
(рдЕ) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЖрдХृрддि рдоें рджрд░्рд╢ाрдпे рдЧрдпे рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд╡рд░्рдЧ рд▓िрдЦिрдпे।
рдЖрдХृрддि 'рдЕ' (рдордЫрд▓ी) рдХा рд╡рд░्рдЧ: рдордд्рд╕्рдп (Pisces)
рдЖрдХृрддि 'рдм' (рдХрдмूрддрд░) рдХा рд╡рд░्рдЧ: рдкрдХ्рд╖ी (Aves)

(рдм) рдЗрди рдк्рд░ाрдгिрдпों рдоें рдЕрдиुрдХूрд▓рди рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХौрдирд╕ी рд╕рдоाрдирддाрдпें рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं ?
рджोрдиों рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХा рд╢рд░ीрд░ рдиौрдХाрдХाрд░ (Spindle-shaped / Streamlined) рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдХाрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкाрдиी рдоें рддैрд░рддे рд╕рдордп рдпा рд╣рд╡ा рдоें рдЙрдб़рддे рд╕рдордп рдШрд░्рд╖рдг (рд╡िрд░ोрдз) рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

(рдХ) рдЗрди рдк्рд░ाрдгिрдпों рдоें рд╕рдоाрдирддाрдпें рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдЙрдирдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рднिрди्рди рд╡рд░्рдЧ рдоें рдХ्рдпों рдХिрдпा рд╣ै ?
рдпрдж्рдпрдкि рдЙрдирдХा рдЖрдХाрд░ рд╕рдоाрди рд╣ै, рдлिрд░ рднी рдЙрдирдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрддрд░ рд╣ैं:
  • рд╢्рд╡рд╕рди: рдордЫрд▓िрдпाँ рдЧрд▓рдлрдб़ों (Gills) рд╕े рд╕ाँрд╕ рд▓ेрддी рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдкрдХ्рд╖ी рдлेрдлрдб़ों (Lungs) рд╕े।
  • рдЖрд╡ाрд╕: рдордЫрд▓िрдпाँ рдЬрд▓рдЪрд░ рд╣ैं, рдкрдХ्рд╖ी рдЦेрдЪрд░/рднूрдЪрд░ рд╣ैं।
  • рдд्рд╡рдЪा: рдордЫрд▓िрдпों рдкрд░ рд╢рд▓्рдХ (Scales) рд╣ोрддे рд╣ैं, рдкрдХ्рд╖िрдпों рдкрд░ рдкंрдЦ (Feathers) рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рд░рдХ्рдд: рдордЫрд▓िрдпाँ рдЕрд╕рдорддाрдкी (Cold-blooded) рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдкрдХ्рд╖ी рд╕рдорддाрдкी (Warm-blooded) рд╣ोрддे рд╣ैं।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions (Marathi Medium)

рдк्рд░рд╢्рди рез (Question 1)

(рдЕ) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдпाрдЪा рдХ्рд░рдоांрдХ рдиिрд╡рдбा :

(i) рдЖрдкрдг рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░рддाрдиा рдЖрдкрд▓्рдпा рдоांрд╕рдкेрд╢ी __________ рдк्рд░рдХाрд░рдЪे рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд.
  • (рдЕ) рдСрдХ्рд╕िрд╢्рд╡рд╕рди
  • (рдм) рд╡िрдиॉрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди
  • (рдХ) рдХिрдг्рд╡рди рдХ्рд░िрдпा
  • (рдб) рдХ्рд░ेрдм्рдЬ рдЪрдХ्рд░
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рд╡िрдиॉрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди
(ii) __________ рд╣ा рдк्рд░ाрдгी рдЖрдкрд▓्рдпा рд╢рд░ीрд░ाрдЪ्рдпा рддुрдЯрд▓ेрд▓्рдпा рднाрдЧाрдЪी рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоिрддी рдХрд░ू рд╢рдХрддो.
  • (рдЕ) рдЭुрд░рд│
  • (рдм) рдмेрдбूрдХ
  • (рдХ) рдЪिрдордгी
  • (рдб) рддाрд░ाрдоाрд╕ा
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рддाрд░ाрдоाрд╕ा
(iii) рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░рдиे NKM-16 рдпा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоाрдж्рд╡ाрд░े __________ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпाрдЪ्рдпा рдЙрдд्рдкाрджрдирд╡ाрдвी рдХрд░िрддा рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджिрд▓े рдЖрд╣े.
  • (рдЕ) рдордзुрдордХ्рд╖िрдХा рдкाрд▓рди
  • (рдм) рдФрд╖рдзी рд╡рдирд╕्рдкрддी рд▓ाрдЧрд╡рдб
  • (рдХ) рдордд्рд╕्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп
  • (рдб) рдлрд│ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЙрдж्рдпोрдЧ
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рдордд्рд╕्рдп рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп
(iv) рдЬिрд▓्рд╣ाрд╕्рддрд░ीрдп рдЖрдкрдд्рддी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрдиाрд╕ाрдаी рд╡ рдЖрдкрдд्рддी рдиिрд╡ाрд░рдг рдпोрдЬрдиांрдЪ्рдпा рдкрд░िрдкूрд░्рдгрддेрд╕ाрдаी рдЬिрд▓्рд╣्рдпाрдЪे __________ рдЬрдмाрдмрджाрд░ рдЕрд╕рддाрдд.
  • (рдЕ) рдЬिрд▓्рд╣ाрдзिрдХाрд░ी
  • (рдм) рддрд╣рд╕ीрд▓рджाрд░
  • (рдХ) рд╢िрдХ्рд╖рдгाрдзिрдХाрд░ी
  • (рдб) рдоुрдЦ्рдпрдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдЬिрд▓्рд╣ाрдзिрдХाрд░ी
(╧Е) рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓рдордзीрд▓ __________ рд╣े рд╡ाрдШाрд╕ाрдаी рд░ाрдЦीрд╡ рдЖрд╣े.
  • (рдЕ) рдоाрдирд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди
  • (рдм) рдкрд╢्рдЪिрдо рдШाрдЯ
  • (рдХ) рдоोрд▓ाрдИ рдЬंрдЧрд▓
  • (рдб) рд╕ुंрджрд░рдмрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╕ुंрджрд░рдмрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди

(рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा :

(i) рдЪूрдХ рдХी рдмрд░ोрдмрд░ рддे рд▓िрд╣ा : рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддी рдо्рд╣рдгрдЬे рд╕рдЬीрд╡ांрдордз्рдпे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ाрд╡рдХाрд╢ рд╣ोрдгाрд░ा рдХ्рд░рдоिрдХ рдмрджрд▓ рд╣ोрдп.
рдЙрдд्рддрд░: рдмрд░ोрдмрд░
(ii) рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдПрдХा рд▓ैंрдЧिрдХ рд░ोрдЧाрдЪे рдиांрд╡ рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕िрдлिрд▓िрд╕ (рдХिंрд╡ा рдЧोрдиोрд░िрдпा, рдПрдб्рд╕)
(iii) рдЧрдЯाрдд рди рдмрд╕рдгाрд░ा рд╢рдм्рдж рд▓िрд╣ा : рдЧुрдЯрдЦा, рдпोрдЧाрд╕рдиे, рдорджрдп, рд╕िрдЧाрд░ेрдЯ.
рдЙрдд्рддрд░: рдпोрдЧाрд╕рдиे (рдЗрддрд░ рд╕рд░्рд╡ рд╡्рдпрд╕рдиे рдЖрд╣ेрдд).
(iv) рд░िрдХाрдо्рдпा рдЪौрдХрдЯीрдд рдпोрдЧ्рдп рд╢рдм्рдж рд▓िрд╣ा : рд╡ाрд╣рдд्рдпा рд╡ाрд▒्рдпाрддीрд▓ рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा [ ______ ]
рдЙрдд्рддрд░: рдЯрд░्рдмाрдИрдирдордзीрд▓ рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा (рдХिंрд╡ा рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा).
(v) рдпोрдЧ्рдп рдЬोрдбी рдЬुрд│рд╡ा :
рдЧрдЯ 'рдЕ' рдЧрдЯ 'рдм'
рдЭाрдпрд▓ीрдЯॉрд▓ (b) рдЧोрдбी рджेрдгे

рдк्рд░рд╢्рди реи (Question 2)

(рдЕ) рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдХाрд░рдгे рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди) :

(i) рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рдХाрд╣ी рдЕрд╡рдпрд╡ рд╣े рдмрд╣ुрдоोрд▓ рдЖрд╣ेрдд.
рдХाрд░рдг: рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рдХिрдбрдиी (рд╡ृрдХ्рдХ), рд╣ृрджрдп, рдпрдХृрдд рдЖрдгि рдбोрд│े рдпांрд╕ाрд░рдЦे рдЕрд╡рдпрд╡ рдЬीрд╡рди рдЬрдЧрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рдЖрд╣ेрдд. рдЬрд░ рд╣े рдЕрд╡рдпрд╡ рдиिрдХाрдоी рдЭाрд▓े, рддрд░ рд╡्рдпрдХ्рддीрдЪा рдЬीрд╡ рдзोрдХ्рдпाрдд рдпेрдК рд╢рдХрддो. рдорд░рдгोрдд्рддрд░ рдХिंрд╡ा рдХाрд╣ी рдк्рд░рд╕ंрдЧी рдЬिрд╡ंрдд рдЕрд╕рддाрдиा (рдЙрджा. рдХिрдбрдиी) рдЕрд╡рдпрд╡рджाрди рдХрд░ूрди рджुрд╕рд▒्рдпा рдЧрд░рдЬू рд░ुрдЧ्рдгांрдЪे рдк्рд░ाрдг рд╡ाрдЪрд╡рддा рдпेрддाрдд. рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдпा рдЬीрд╡рдирджाрдпी рдЙрдкрдпोрдЧाрдоुрд│े рдЖрдгि рдЕрдиुрдкрд▓рдм्рдзрддेрдоुрд│े рд╣े рдЕрд╡рдпрд╡ рдмрд╣ुрдоोрд▓ рдоाрдирд▓े рдЬाрддाрдд.
(ii) рдЬрд▓рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा, рд╕ौрд░ рдКрд░्рдЬा рдЖрдгि рдкрд╡рди рдКрд░्рдЬा рдпांрдиा рдиूрддрдиीрдХрд░рдгрдХ्рд╖рдо рдКрд░्рдЬा рдо्рд╣рдгрддाрдд.
рдХाрд░рдг: рд╣े рдКрд░्рдЬा рд╕्рдд्рд░ोрдд рдиिрд╕рд░्рдЧाрдд рдЕрдЦंрдбрдкрдгे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЖрд╣ेрдд рдЖрдгि рд╡ाрдкрд░рд▓्рдпाрдиे рд╕ंрдкрдд рдиाрд╣ीрдд (рдЙрджा. рдкाрдгी, рд╕ूрд░्рдпрдк्рд░рдХाрд╢, рд╡ाрд░ा). рд╣े рд╕्рдд्рд░ोрдд рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХрд░िрдд्рдпा рдкुрди्рд╣ा рднрд░рд▓े рдЬाрддाрдд рдЖрдгि рдк्рд░рджूрд╖рдгрдоुрдХ्рдд рдЕрд╕рддाрдд. рдо्рд╣рдгूрди рдд्рдпांрдиा рдиूрддрдиीрдХрд░рдгрдХ्рд╖рдо (рдЕрдХ्рд╖рдп) рдКрд░्рдЬा рдо्рд╣рдгрддाрдд.
(iii) рддंрддुрдордп рдкрджाрд░्рде рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рдкोрд╖рдХрддрдд्рдд्рд╡ рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг: рдЬрд░ी рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ рддंрддुрдордп рдкрджाрд░्рде рдкрдЪрд╡ू рд╢рдХрдд рдирд╕рд▓े, рддрд░ी рдкрдЪрдирдХ्рд░िрдпेрд╕ाрдаी рддे рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд╣ेрдд. рддे рдЕрди्рдиाрдЪ्рдпा рдкрдЪрдиाрд╕ рдорджрдд рдХрд░рддाрдд рдЖрдгि рдкрдЪрд▓ेрд▓े рдЕрди्рди рдкुрдвे рд╕рд░рдХрд╡рдг्рдпाрд╕ рд╡ рди рдкрдЪрд▓ेрд▓े рдЕрди्рди (рдорд│) рд╢рд░ीрд░ाрдмाрд╣ेрд░ рдЯाрдХрдг्рдпाрд╕ рдорджрдд рдХрд░рддाрдд. рдпाрдоुрд│े рдмрдж्рдзрдХोрд╖्рдарддेрдЪा рдд्рд░ाрд╕ рд╣ोрдд рдиाрд╣ी. рдо्рд╣рдгूрди рдд्рдпांрдиा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рдкोрд╖рдХрддрдд्рдд्рд╡ рдоाрдирд▓े рдЬाрддे.

(рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди) :

(i) рдЖрдХृрддीрдд рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ूрди рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдЖрдХृрддी 'рдЕ' - рдбрдХрдмिрд▓ рдк्рд▓ॅрдЯिрдкрд╕, рдЖрдХृрддी 'рдм' - рд▓ंрдЧрдлिрд╢):
(рдЕ) рдк्рд░ाрдгी рдУрд│рдЦा:
рдЖрдХृрддी 'рдЕ': рдбрдХрдмिрд▓ рдк्рд▓ॅрдЯिрдкрд╕ (Duck-billed Platypus)
рдЖрдХृрддी 'рдм': рд▓ंрдЧрдлिрд╢ (Lungfish)

(рдм) рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддीрдЪा рдкुрд░ाрд╡ा:
рд╣े рдк्рд░ाрдгी 'рдЬोрдбрдгाрд░े рджुрд╡े' (Connecting Links) рдпा рдкुрд░ाрд╡्рдпाрдЪी рдЙрджाрд╣рд░рдгे рдЖрд╣ेрдд.
(ii) рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: рдмрд╣ुрдкेрд╢ीрдп рд╕ंрдЬीрд╡ांрдордзीрд▓ рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирдиाрдЪे рдк्рд░рдХाрд░.
рез. рдЦंрдбीрднрд╡рди (Fragmentation)
реи. рдкुрдирд░्рдЬрдирди (Regeneration)
рей. рдоुрдХुрд▓ाрдпрди (Budding)
рек. рд╢ाрдХीрдп рдк्рд░рдЬрдирди (Vegetative Propagation)
рел. рдмीрдЬाрдгू рдиिрд░्рдоिрддी (Spore Formation)
(iii) рдЦाрд▓ीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा :
рдЕ.рдХ्рд░. рд╕рд╣рднाрдЧी рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ рдкेрдпाрдЪे рдиांрд╡
1. рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕ीрд▓рд╕ рдм्рд░ुрдИрд╕ рдХॉрдлी
2. рдХॅрди्рдбीрдбा, рд╣ॅрди्рд╕ेрди्рдпुрд▓ा, рдкिрдЪिрдпा, рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рдХोрдХो (Cocoa)
3. рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рд╕ेрд░ेрд╡्рд╣िрд╕ी рд╡ाрдИрди
4. рд╕ॅрдХрд░ोрдоाрдпрд╕िрд╕ рд╕ेрд░ेрд╡्рд╣िрд╕ी рд╕िрдбрд░ (Cider)
(iv) рдк्рд░рдд्рдпेрдХी рджोрди рдЙрджाрд╣рд░рдгे рд▓िрд╣ा :
(рдЕ) рдоोрдмाрдИрд▓ рдлोрдирдЪ्рдпा рдЕрддिрд╡ाрдкрд░ाрдоुрд│े рдЙрдж्рднрд╡рдгाрд░े рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдд्рд░ाрд╕:
рез. рдбोрдХेрджुрдЦी / рдиिрдж्рд░ाрдиाрд╢
реи. рджृрд╖्рдЯीрджोрд╖ / рд╕ांрдзेрджुрдЦी

(рдЖ) рд╕ाрдпрдмрд░ рдЧुрди्рд╣рдпाрдЪ्рдпा рдХрдХ्рд╖ेрдд рдпेрдгाрд▒्рдпा рдХृрддी:
рез. рд╣ॅрдХिंрдЧ (рдоाрд╣िрддीрдЪी рдЪोрд░ी) / рдмँрдХ рдлрд╕рд╡рдгूрдХ
реи. рдУрд│рдЦ рдЪोрд░ी (Identity theft) / рд╕ाрдпрдмрд░ рд╕्рдЯॉрдХिंрдЧ
(v) рдЖрдкрдд्рддी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкрдиाрдЪी рджोрди рдЙрдж्рджिрд╖्рдЯ्рдпे рд▓िрд╣ा.
рез. рдЖрдкрдд्рддीрдоुрд│े рд╣ोрдгाрд░ी рдоाрдирд╡ी рдЬीрд╡िрддрд╣ाрдиी рдЯाрд│рдгे рд╡ рд▓ोрдХांрдЪी рд╕ुрдЯрдХा рдХрд░рдгे.
реи. рдЖрдкрдд्рддीрдЧ्рд░рд╕्рддांрдиा рдЬीрд╡рдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡рд╕्рддूंрдЪा (рдЕрди्рди, рдкाрдгी, рдФрд╖рдзे) рдкुрд░рд╡рдаा рдХрд░рдгे.
рей. рдЬрдирдЬीрд╡рди рдкूрд░्рд╡рд╡рдд рдХрд░рдгे рдЖрдгि рдЖрдкрдд्рддीрдЧ्рд░рд╕्рддांрдЪे рдкुрдирд░्рд╡рд╕рди рдХрд░рдгे.

рдк्рд░рд╢्рди рей (Question 3)

рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рдкाрдЪ) :

(i) рдлрд░рдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा : рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рд╡ рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди.
рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди
рдпाрдд рджोрди рдЬрдирдХ (рдирд░ рд╡ рдоाрджी) рд╕рд╣рднाрдЧी рдЕрд╕рддाрдд. рдпाрдд рдХेрд╡рд│ рдПрдХрдЪ рдЬрдирдХ рд╕рд╣рднाрдЧी рдЕрд╕рддो.
рдпुрдЧ्рдордХ рдиिрд░्рдоिрддी рд╣ोрддे. рдпुрдЧ्рдордХ рдиिрд░्рдоिрддी рд╣ोрдд рдиाрд╣ी.
рдирд╡рдЬाрдд рд╕рдЬीрд╡ांрдд рдЬрдиुрдХीрдп рд╡िрд╡िрдзрддा рджिрд╕ूрди рдпेрддे. рдирд╡рдЬाрдд рд╕рдЬीрд╡ рдЬрдирдХाрд╕ाрд░рдЦाрдЪ (рдХ्рд▓ोрди) рдЕрд╕рддो.
рд╣ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕ंрде рдЧрддीрдиे рд╣ोрддे. рд╣ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЬрд▓рдж рдЧрддीрдиे рд╣ोрддे.
(ii) рдЦाрд▓ीрд▓ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рд╢्рд╡рд╕рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा) :
(рдЕ) рд╕्рдиिрдЧ्рдз рдЖрдо्рд▓े (Fatty acids)
(рдм) рдЕрдоिрдиो рдЖрдо्рд▓े (Amino acids)
(рдХ) рдкाрдпрд░ुрд╡िрдХ рдЖрдо्рд▓ (Pyruvic acid)
(рдб) ре▓рд╕िрдЯिрд▓ рдХो-рдПрди्рдЭाрдИрдо-рдП (Acetyl Co-A)
(рдЗ) рдХ्рд░ेрдм्рдЬ рдЪрдХ्рд░ (Krebs Cycle)
(рдИ) $CO_2 + H_2O + \text{рдКрд░्рдЬा}$
(iii) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ) :
(рдЕ) рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп ? рд╕рдЬीрд╡ांрдордзीрд▓ рд▒्рд╣ाрд╕ рдкाрд╡рд▓ेрд▓्рдпा рдХिंрд╡ा рдЕрдкूрд░्рдг рд╡ाрдв рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рдиिрд░ुрдкрдпोрдЧी рдЗंрдж्рд░िрдпांрдиा рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧ рдо्рд╣рдгрддाрдд.

(рдЖ) рдоाрдирд╡ी рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рджोрди рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧांрдЪी рдиांрд╡े рд▓िрд╣ा. рдЖंрдд्рд░рдкुрдЪ्рдЫ (Appendix), рдоाрдХрдбрд╣ाрдб (Coccyx), рдЕрдХ्рдХрд▓рджाрдвा (Wisdom teeth), рдХाрдиाрдЪे рд╕्рдиाрдпू.

(рдЗ) рдоाрдирд╡ाрд╕ाрдаी рдиिрд░ुрдкрдпोрдЧी рдкрд░ंрддु рдЗрддрд░ рдк्рд░ाрдг्рдпांрд╕ाрдаी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╡ рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдо рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рджोрди рдЕрд╡рд╢ेрд╖ांрдЧांрдЪी рдиाрд╡े рд▓िрд╣ा. рдЖंрдд्рд░рдкुрдЪ्рдЫ (рд░рд╡ंрде рдХрд░рдгाрд▒्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрд╕ाрдаी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд), рдХाрдиाрдЪे рд╕्рдиाрдпू (рдоाрдХрдбांрд╕ाрдаी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд).
(iv) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЖрдХृрддी рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рдФрд╖्рдгिрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд) :
(рдЕ) рдФрд╖्рдгिрдХ рдКрд░्рдЬेрд╡рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдиिрд░्рдоिрддी:
рдЗंрдзрди-рдХोрд│рд╕ा [рдкाрдг्рдпाрдЪे рд╡ाрдлेрдд рд░ूрдкांрддрд░ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдмॉрдпрд▓рд░] [рд╡ाрдлेрд╡рд░ рдЪाрд▓рдгाрд░े рдЯрд░्рдмाрдИрди] рдЬрдиिрдд्рд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा

(рдЖ) рдФрд╖्рдгिрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрд░्рдоिрддी рдХेंрдж्рд░ाрддीрд▓ рдКрд░्рдЬा рд░ूрдкांрддрд░рдг:
рдХोрд│рд╢ाрддीрд▓ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдКрд░्рдЬा [рдФрд╖्рдгिрдХ рдКрд░्рдЬा] [рд╡ाрдлेрддीрд▓ рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा] [рдЯрд░्рдмाрдИрдирдордзीрд▓ рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा] рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा
(v) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдордзूрди рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдп рдиिрд╡рдбूрди рдЦाрд▓ीрд▓ рдкрд░िрдЪ्рдЫेрдж рдкूрд░्рдг рдХрд░ा :
рдЬрдЧрднрд░ рдоोрда्рдпा рдк्рд░рдоाрдгाрдд рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдЧाрдИрдЪ्рдпा рджुрдзाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХрд░ूрди рдЪीрдЬ рдмрдирд╡рд▓े рдЬाрддे. рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рджुрдзाрдЪे рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╡ рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬैрд╡िрдХ (microbiological) рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ोрддे. рджुрдзाрдд рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕िрд▓рд╕ рд▓ॅрдХ्рдЯिрд╕, рд▓ॅрдХ्рдЯोрдмॅрд╕िрд▓рд╕ рдХ्рд░िрдоॉрд░िрд╕ (Lactobacillus cremoris) рд╡ рд╕्рдЯ्рд░ेрдк्рдЯोрдХॉрдХрд╕ рдерд░्рдоोрдлिрд▓िрд╕ рд╣े рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ рд╡ рд░ंрдЧ рдоिрд╕рд│рд▓े рдЬाрддाрдд. рдпाрдоुрд│े рджुрдзाрд▓ा рдЖंрдмрдЯрдкрдгा рдпेрддो. рдпाрдиंрддрд░ рджрд╣्рдпाрддीрд▓ рдкाрдгी рдХाрдвूрди рдЯाрдХрдг्рдпाрд╕ाрдаी рддे рдЖрдгрдЦी рдШрдЯ्рдЯ рд╣ोрдгे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрд╕рддे. рд╣्рдпाрд╕ाрдаी рдЬрдиाрд╡рд░ांрдЪ्рдпा рдЕрди्рдирдоाрд░्рдЧाрддूрди рдоिрд│рд╡िрд▓ेрд▓ा рд░ेрдиेрдЯ (rennet) рд╡िрдХрд░ рдкूрд░्рд╡ीрдкाрд╕ूрди рд╡ाрдкрд░ाрдд рдпेрдд рдЕрд╕े, рдкрдг рд╣рд▓्рд▓ी рдХрд╡рдХांрдкाрд╕ूрди рдоिрд│рд╡िрд▓ेрд▓ा рдк्рд░ोрдЯीрдПрдЬ (Protease) рд╣ा рд╡िрдХрд░ рдЙрдкрдпोрдЧाрдд рдЖрдгूрди рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рдЪीрдЬ рдмрдирддे.
(vi) рдЯीрдк рд▓िрд╣ा: рдФрд╖рдзी рд╡рдирд╕्рдкрддींрдЪे рдорд╣рдд्рдд्рд╡.
рднाрд░рддाрд▓ा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджाрдЪा рдоोрдаा рд╡ाрд░рд╕ा рд▓ाрднрд▓ा рдЖрд╣े. рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджाрдд рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рд╕ाрдзрдирд╕ंрдкрдд्рддीрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХрд░ूрди рд░ोрдЧांрд╡рд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХेрд▓े рдЬाрддाрдд. рдпाрдд рдФрд╖рдзी рд╡рдирд╕्рдкрддींрдиा рдЕрдирди्рдпрд╕ाрдзाрд░рдг рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдЖрд╣े. рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд░्рде, рдЕрдбुрд│рд╕ा рдЦोрдХрд▓्рдпाрд╕ाрдаी, рддुрд│рд╕ рд░ोрдЧрдк्рд░рддिрдХाрд░рдХ рд╢рдХ्рддीрд╕ाрдаी, рдЖрдгि рдЕрд╢्рд╡рдЧंрдзाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рд╢рдХ्рддीрд╡рд░्рдзрдХ рдо्рд╣рдгूрди рдХेрд▓ा рдЬाрддो. рдпा рд╡рдирд╕्рдкрддींрдЪे рдЬрддрди рдХрд░рдгे рдХाрд│ाрдЪी рдЧрд░рдЬ рдЖрд╣े рдХाрд░рдг рдд्рдпांрдкाрд╕ूрди рдоिрд│рдгाрд░े рдЙрдкрдЪाрд░ рд╣े рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдорд╡िрд░рд╣िрдд (Side-effect free) рдЕрд╕рддाрдд.
(vii) рдЗрддрд░ांрд╢ी рд╕ुрд╕ंрд╡ाрдж рд╕ाрдзрдг्рдпाрдЪे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕ांрдЧा.
рдЗрддрд░ांрд╢ी рд╕ुрд╕ंрд╡ाрдж рд╕ाрдзрд▓्рдпाрдиे рдЖрдкрд▓्рдпा рдордиाрддीрд▓ рд╡िрдЪाрд░, рднाрд╡рдиा рдЖрдгि рд╕рдорд╕्рдпा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддा рдпेрддाрдд. рдпाрдоुрд│े рдордиाрд╡рд░рдЪा рддाрдг рд╣рд▓рдХा рд╣ोрддो. рдкाрд▓рдХ, рдоिрдд्рд░ рдЖрдгि рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдпांрдЪ्рдпाрд╢ी рдоोрдХрд│ेрдкрдгाрдиे рдмोрд▓рд▓्рдпाрдиे рдХрдаीрдг рдк्рд░рд╕ंрдЧाрдд рдорджрдд рдоिрд│рддे рдЖрдгि рдиैрд░ाрд╢्рдп рдЯाрд│рддा рдпेрддे. рдЙрдд्рддрдо рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд░ोрдЧ्рдпाрд╕ाрдаी рд╕ुрд╕ंрд╡ाрдж рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪा рдЖрд╣े.
(viii) рдЦाрд▓ीрд▓ рдЖрдкрдд्рддीрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдУрд│рдЦा рд╡ рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा :
рдШрдЯрдиा рдЖрдкрдд्рддीрдЪा рдк्рд░рдХाрд░ рдкрд░िрдгाрдо
(рдЕ) рджрд╣рд╢рддрд╡ाрдж рдоाрдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд (рд╣ेрддुрдкुрд░рд╕्рд╕рд░) рдЬीрд╡िрддрд╣ाрдиी, рдоाрд▓рдордд्рддेрдЪे рдиुрдХрд╕ाрди, рднीрддीрдЪे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг.
(рдЖ) рд╡рдгрд╡ा рдиैрд╕рд░्рдЧिрдХ рдХिंрд╡ा рдоाрдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддेрдЪा рдиाрд╢, рд╣рд╡ा рдк्рд░рджूрд╖рдг, рдЬрдоिрдиीрдЪे рдиुрдХрд╕ाрди.
(рдЗ) рдЪोрд░ी рдоाрдирд╡рдиिрд░्рдоिрдд (рд╣ेрддुрдкुрд░рд╕्рд╕рд░) рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди, рдоाрдирд╕िрдХ рддाрдг.

рдк्рд░рд╢्рди рек (Question 4)

рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा (рдХोрдгрддाрд╣ी рдПрдХ) :

(i) рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгाрдд рдоाрдЭी рднूрдоिрдХा рджрд░्рд╢рд╡िрдгाрд░ा рдУрдШ рддрдХ्рддा рдкूрд░्рдг рдХрд░ा :
рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд╡рд░्рдзрдиाрдд рдоाрдЭी рднूрдоिрдХा:
  • рдЯिрдХрд╡рдгे (Conservation): рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдзрдирд╕ंрдкрдд्рддीрдЪे рдЬрддрди рдХрд░рдгे.
  • рдиिрдпंрдд्рд░рдг (Control): рд╣ाрдиी рд░ोрдЦрдгे; рд╣ाрдиी рдХрд░рдгाрд▒्рдпा рдХृрддी рдеांрдмрд╡рдгे.
  • рдиिрд░्рдоिрддी (Production): рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгाрддीрд▓ рд╣ाрдиी рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рдШрдЯрдХांрдЪे рдкुрдирд░ुрдЬ्рдЬीрд╡рди рдХрд░рдгे; рдирд╡рдиिрд░्рдоिрддीрдЪा рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рдгे.
  • рдк्рд░рд╕ाрд░ (Awareness): рд╢िрдХ्рд╖рдг, рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди, рдЬाрдЧृрддी, рдЕрдиुрдХрд░рдг, рд╕ंрдШрдЯрди, рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕рд╣рднाрдЧ рдпाрдж्рд╡ाрд░े рдЬрдирдЬाрдЧृрддी рдХрд░рдгे.
  • рдк्рд░рддिрдмंрдз (Prevention): рд╕ंрднाрд╡्рдп рдзोрдХे рд░ोрдЦрдгे; рдирд╡ीрди рдХृрддी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдЦрдгे.
  • рдЬрддрди (Preservation): рдЬे рдЙрд░рд▓े рдЖрд╣े рдд्рдпाрдЪे рдЬрддрди рдХрд░рдгे; рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддेрдЪे рдЬрддрди рдХрд░рдгे.
(ii) рдЦाрд▓ीрд▓ рдЪिрдд्рд░ांрдЪे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ूрди рд╡िрдЪाрд░рд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░рд╢्рдиांрдЪी рдЙрдд्рддрд░े рд▓िрд╣ा (рдЖрдХृрддी 'рдЕ' - рдоाрд╕ा, рдЖрдХृрддी 'рдм' - рдХрдмूрддрд░) :
(рдЕ) рдЖрдХृрддीрдордз्рдпे рджाрдЦрд╡рд▓ेрд▓्рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪे рд╡рд░्рдЧ рд▓िрд╣ा.
рдЖрдХृрддी 'рдЕ' (рдоाрд╕ा) рд╣ा рдк्рд░ाрдгी рдордд्рд╕्рдп (Pisces) рд╡рд░्рдЧाрддीрд▓ рдЖрд╣े.
рдЖрдХृрддी 'рдм' (рдХрдмूрддрд░) рд╣ा рдк्рд░ाрдгी рдкрдХ्рд╖ी (Aves) рд╡рд░्рдЧाрддीрд▓ рдЖрд╣े.

(рдм) рдЕрдиुрдХूрд▓рдиाрдЪ्рдпा рджृрд╖्рдЯीрдиे рд╡рд░ीрд▓ рдк्рд░ाрдг्рдпांрдордз्рдпे рдХोрдгрддे рд╕ाрдзрд░्рдо्рдп рджिрд╕ूрди рдпेрддे ?
рджोрди्рд╣ी рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪे рд╢рд░ीрд░ рджोрди्рд╣ी рдЯोрдХांрдиा рдиिрдоुрд│рддे (Spindle-shaped / Streamlined) рдЖрд╣े. рдпा рдЖрдХाрд░ाрдоुрд│े рд╣ाрд▓рдЪाрд▓ рдХрд░рддाрдиा (рдкाрдг्рдпाрдд рдХिंрд╡ा рд╣рд╡ेрдд) рд╣ोрдгाрд░ा рд╡िрд░ोрдз рдХрдоी рд╣ोрддो.

(рдХ) рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдордз्рдпे рд╕ाрдзрд░्рдо्рдп рдЕрд╕ूрди рд╣ी рдд्рдпांрдЪे рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рднिрди्рди рд╡рд░्рдЧाрдд рдХा рдХेрд▓े рдЖрд╣े ?
рдЬрд░ी рдд्рдпांрдЪा рдЖрдХाрд░ рд╕ाрд░рдЦा рдЕрд╕рд▓ा рддрд░ी рдд्рдпांрдЪ्рдпाрдд рдоोрдаे рдлрд░рдХ рдЖрд╣ेрдд:
  • рд╢्рд╡рд╕рди: рдоाрд╕े рдХрд▓्рд▓्рдпांрдж्рд╡ाрд░े рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд, рддрд░ рдкрдХ्рд╖ी рдлुрдл्рдлुрд╕ाрдж्рд╡ाрд░े рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд.
  • рдЕрдзिрд╡ाрд╕: рдоाрд╕े рдЬрд▓рдЪрд░ рдЖрд╣ेрдд, рддрд░ рдкрдХ्рд╖ी рдЦेрдЪрд░/рднूрдЪрд░ рдЖрд╣ेрдд.
  • рдмाрд╣्рдпрдХंрдХाрд▓: рдоाрд╢ांрдЪ्рдпा рдЕंрдЧाрд╡рд░ рдЦрд╡рд▓े рдЕрд╕рддाрдд, рддрд░ рдкрдХ्рд╖्рдпांрдЪ्рдпा рдЕंрдЧाрд╡рд░ рдкिрд╕े рдЕрд╕рддाрдд.
  • рд░рдХ्рдд: рдоाрд╕े рд╢ीрддрд░ाрдХ्рддी (Cold-blooded) рдЕрд╕рддाрдд, рддрд░ рдкрдХ्рд╖ी рдЙрд╖्рдгрд░рдХ्рддी (Warm-blooded) рдЕрд╕рддाрдд.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

10th Science Part 2 July 2025 Board Exam Question Paper with Solutions

Question 1

(A) Choose the correct alternatives:

(i) Our muscle cells perform __________ type of respiration during exercise.
  • (A) Aerobic
  • (B) Anaerobic
  • (C) Fermentation
  • (D) Krebs Cycle
Answer: (B) Anaerobic
(ii) Which of the following animals can regenerate its broken body part?
  • (A) Cockroach
  • (B) Frog
  • (C) Sparrow
  • (D) Starfish
Answer: (D) Starfish
(iii) Government of India has encouraged the __________ for improving the productivity by launching NKM-16.
  • (A) Apiculture
  • (B) Cultivation of medicinal plants
  • (C) Pisciculture
  • (D) Fruit processing
Answer: (C) Pisciculture (Note: NKM-16 usually refers to the Neel Kranti Mission/Blue Revolution).
(iv) At the district level __________ is responsible for disaster management and implementation of rehabilitation schemes.
  • (A) Collector
  • (B) Tahsildar
  • (C) Education Officer
  • (D) Chief Executive Officer
Answer: (A) Collector
(v) __________ of West Bengal is reserved for tigers.
  • (A) Manas National Park
  • (B) Western Ghat
  • (C) Molai Jungle
  • (D) Sundarban National Park
Answer: (D) Sundarban National Park

(B) Answer the following questions:

(i) State whether the following statement is True or False: Evolution is the gradual change occurring in living organisms over a long duration.
Answer: True
(ii) Write the name of any one sexual disease.
Answer: Syphilis (or Gonorrhea / AIDS)
(iii) Select odd man out: Gutkha, Yoga, Alcoholic drinks, Cigarette.
Answer: Yoga (Others are addictive and harmful substances).
(iv) Fill in the box with proper word: Kinetic Energy in wind -> [ ______ ]
Answer: Kinetic Energy in Turbine (or eventually Electrical Energy).
(v) Match the correct pair:
Column A Column B
Xylitol (b) To impart sweetness

Question 2

(A) Give scientific reasons (any two):

(i) Some of the organs in human body are most valuable.
Reason: Certain organs like the kidneys, heart, liver, and eyes are vital for survival or quality of life. If these organs fail, a person's life is at risk. However, these organs can be donated (after death or in some cases like kidneys/liver lobe while alive) to save the lives of patients in need. Due to their life-saving potential and scarcity, they are considered most valuable.
(ii) Hydroelectric energy, solar energy and wind energy are called renewable energies.
Reason: These energy sources are obtained from inexhaustible natural resources (water, sun, wind) that are continuously replenished by nature. Unlike fossil fuels, they do not run out after use and are generally eco-friendly. Hence, they are called renewable energies.
(iii) Fibres are one of the important nutrients.
Reason: Although human bodies cannot digest fibres, they are crucial for digestion. They help in the digestion of other substances and facilitate the excretion of undigested food (egestion), preventing constipation. Therefore, they are considered important nutrients.

(B) Answer the following questions (any three):

(i) Observe the given animals (Fig A: Duck-billed Platypus, Fig B: Lungfish) and answer the questions:
(a) Identify the animals:
Fig A: Duck-billed Platypus
Fig B: Lungfish

(b) State the type of evidence of evolution:
Connecting Links.
(ii) Complete the chart: Asexual reproduction in multicellular organisms.
1. Fragmentation
2. Regeneration
3. Budding
4. Vegetative Propagation
5. Spore Formation
(iii) Complete the table:
Sr. No. Microbe used Name of beverage
1. Lactobacillus brevis Coffee
2. Candida, Hansenula, Pichia, Saccharomyces Cocoa
3. Saccharomyces cerevisiae Wine
4. Saccharomyces cerevisiae Cider
(iv) Give two examples of each:
(a) Physical problems arising due to excessive use of mobile phones:
1. Headache / Insomnia
2. Vision problems / Joint pain

(b) Activities under the jurisdiction of cyber crime laws:
1. Hacking of information / Bank frauds
2. Identity theft / Cyber stalking
(v) Write any two objectives of disaster management.
1. To save human lives and property from disasters.
2. To supply essential commodities (food, water, medicine) to affected people.
3. To rehabilitate the affected people and restore normalcy in the area.

Question 3

Answer the following questions (any five):

(i) Distinguish between Sexual reproduction and Asexual reproduction.
Sexual Reproduction Asexual Reproduction
Two parents (male and female) are involved. Only one parent is involved.
Germ cells (Gametes) are formed. Gametes are not formed.
Offspring show genetic variation. Offspring are genetically identical (clones).
It is a slower process. It is a faster process.
(ii) Complete the chart (Respiration / Glycolysis):
(a) Fatty acids
(b) Amino acids
(c) Pyruvic acid
(d) Acetyl Co-A
(e) Krebs Cycle
(f) CO2 + H2O + Energy
(iii) Answer the following questions (Vestigial Organs):
(a) Define vestigial organs: Degenerated or underdeveloped useless organs of organisms are called vestigial organs.
(b) Two vestigial organs in human body: Appendix, Tail bone (Coccyx), Wisdom teeth, Ear muscles.
(c) Organs non-functional in humans but functional in others: Appendix (functional in ruminants), Ear muscles (functional in monkeys).
(iv) Complete the following flow chart (Thermal Energy):
Generation of electrical energy using thermal energy:
Fuel Coal [Boiler for conversion of water to steam] [Steam Turbine] Generator Electrical energy

Energy transformation:
Chemical energy in coal [Thermal energy] [Kinetic energy in steam] [Kinetic energy in turbine] Electrical energy
(v) Complete the paragraph regarding Cheese Production:
Cheese is produced on large scale from the abundantly available milk all over the world. First chemical and microbiological tests of milk are performed. Some colours and microbes like Lactobacillus lactis, Lactobacillus cremoris and Streptococcus thermophilus are mixed with milk. It imparts sourness to the milk. After this, to impart the dense texture, whey needs to be removed. An enzyme rennet obtained from alimentary canal of cattle was being traditionally used earlier. However an enzyme protease obtained from fungi is used at present to produce cheese.
(vi) Write a short note on the importance of medicinal plants.
India has a great tradition of Ayurveda that cures diseases with the help of natural resources. Medicinal plants are the main source of these cures. For example, Adulsa is used for cough and cold, Tulsi is an immunity booster, and Ashwagandha is used for vitality. Conservation of these plants is crucial as they provide side-effect-free remedies.
(vii) Explain the importance of good communication with others.
Good communication helps to express one's feelings, problems, and thoughts effectively. It helps in relieving stress and mental pressure. Communicating with parents, teachers, and friends helps in finding solutions to problems, thereby preventing depression and maintaining good social health.
(viii) Identify the type of disaster and write its effect:
Event Type of Disaster Effect
(a) Terrorism Man-made (Intentional) Loss of life, Property damage, Fear/Panic
(b) Forest Fire Natural or Man-made Loss of biodiversity, Air pollution
(c) Theft Man-made (Intentional) Financial loss, Mental stress

Question 4

Answer the following questions (any one):

(i) Complete the following flow chart explaining my role in environmental conservation:
My Role in Environmental Conservation:
  • Conservation: Conserving the available resources.
  • Control: Preventing the harm; stopping the harmful activities.
  • Production: Revival of harmed factors of environment; attempting innovation.
  • Awareness: Education, guidance, awareness, imitation, organization, participation.
  • Prevention: Preventing possible harms; designing new plans; factors harmful to environment.
  • Preservation: Preserving whatever has been left; preserving biodiversity.
(ii) Observe the picture (Fig A: Fish, Fig B: Pigeon) and answer the questions:
(a) Identify the class of animals shown in above picture.
Fig A (Fish) belongs to Class Pisces.
Fig B (Pigeon) belongs to Class Aves.

(b) Which similarities are shown in above animals from the adaptation point of view?
Both animals have a spindle-shaped (streamlined) body. This adaptation minimizes the resistance of the surrounding medium (water for fish, air for birds) during movement.

(c) Why these animals are included in different classes inspite of their similarities?
Despite the streamlined shape, they have major differences:
  • Respiration: Fish use gills, Birds use lungs.
  • Habitat: Fish are aquatic, Birds are aerial/terrestrial.
  • Skin: Fish have scales, Birds have feathers.
  • Thermoregulation: Fish are cold-blooded (Poikilotherms), Birds are warm-blooded (Homeotherms).
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8

10th Science Part 2 March 2025 Hindi Medium Board Exam Question Paper with Solutions

рдк्рд░рд╢्рди 1. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдпे рдкрд░्рдпाрдпों рдоें рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдХा рдХ्рд░рдоांрдХ рд▓िрдЦिрдпे :

(i) рдЖрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдоें рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рдХा рдкूрд░्рдг рдЖрдХ्рд╕ीрдХрд░рдг рд╣ोрдХрд░ рдКрд░्рдЬा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрдиी рдФрд░ __________ рдХे рдЕрдгु рдмрдирддे рд╣ैं।
  • (рдЕ) \(CO_{2}\)
  • (рдм) \(O_{2}\)
  • (рдХ) NaOH
  • (рдб) \(HNO_{3}\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \(CO_{2}\)
(ii) рд╕िрд░рдХा (рд╡्рд╣िрдиेрдЧрд░) рдоें __________ рдЕрдо्рд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • (рдЕ) рдРрд╕ीрдЯिрдХ
  • (рдм) рд▓ॅрдХ्рдЯिрдХ
  • (рдХ) рдЯाрд░्рдЯрд░िрдХ
  • (рдб) рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХ्рд▓ोрд░िрдХ
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) рдРрд╕ीрдЯिрдХ
(iii) рдЬрдиुрдХों рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдмрджрд▓рдХрд░ рдЬो рдЫोрдЯा-рд╕ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдмрджрд▓ाрд╡ рдЕрд░्рдеाрдд् __________ рд╣ै।
  • (рдЕ) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
  • (рдм) рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
  • (рдХ) рд╡िрдХृрддि
  • (рдб) рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(iv) рдордиुрд╖्рдп рдоें рд╢ुрдХ्рд░рдХोрд╢िрдХा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг __________ рдЕंрдЧ рдоें рд╣ोрддा рд╣ै।
  • (рдЕ) рд╢ुрдХ्рд░рдирд▓िрдХा
  • (рдм) рд╕्рдЦрд▓рди рд╡ाрд╣िрдиी
  • (рдХ) рд╡ृрд╖рдг
  • (рдб) рдоूрдд्рд░рдЬрдирди рд╡ाрд╣िрдиी
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рд╡ृрд╖рдг
(v) рд╕ौрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рд╕ेрд▓ рд╕ूрд░्рдп рдХी рдХिрд░рдгों рдХी рдк्рд░рдХाрд╢ीрдп рдКрд░्рдЬा рдХा рд░ूрдкांрддрд░рдг рд╕ीрдзे __________ рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं।
  • (рдЕ) рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдКрд░्рдЬा
  • (рдм) рдк्рд░рдХाрд╢ीрдп рдКрд░्рдЬा
  • (рдХ) рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा
  • (рдб) рд╡िрджрдпुрдд рдКрд░्рдЬा
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╡िрджрдпुрдд рдКрд░्рдЬा

рдк्рд░рд╢्рди 1. (рдм) рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे :

(i) рдЕрд╕ंрдЧрдд рдШрдЯрдХ рдкрд╣рдЪाрдиिрдпे: рдЦंрдбीрднрд╡рди, рдкुрдирд░्рдЬрдирди, рдоुрдХुрд▓рди, рдлрд▓рди।
рдЙрдд्рддрд░: рдлрд▓рди (Fertilization)
рдХाрд░рдг: рдлрд▓рди рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рддीрдиों рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं।
(ii) рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рд▓िрдЦिрдпे: рдордзुрдоेрд╣ : рдЗрди्рд╕ुрд▓िрди :: рдХैрди्рд╕рд░ : __________
рдЙрдд्рддрд░: рдЗंрдЯрд░рдлेрд░ॉрди (рдпा рдХीрдоोрдеेрд░ेрдкी)।
(iii) рдХрдерди рд╕рдд्рдп рд╣ै рдпा рдЕрд╕рдд्рдп, рд▓िрдЦिрдпे: рдЬीрд╡ाрд╢्рдоों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддी рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рд╣ी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕рдд्рдп
(iv) рдЬैрд╡ рдк्рд░ौ‌рдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рджो рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░:
  1. рдЯीрдХों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг (Vaccine production)।
  2. рдЗрди्рд╕ुрд▓िрди рдЬैрд╕े рдоाрдирд╡ рд╕ंрдк्рд░ेрд░рдХों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
  3. рдЬрдиुрдХीрдп рджृрд╖्рдЯ्рдпा рдЙрди्рдирдд рдлрд╕рд▓ों (Bt Cotton) рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
(v) рдоैं рдордд्рд╕्рдпрд╡рд░्рдЧ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдлेрдлрдб़े рдж्рд╡ाрд░ा рд╢्рд╡рд╕рди рдХी рдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддा рд╣ूँ, рддो рдоैं рдХौрди ?
рдЙрдд्рддрд░: рд▓ंрдЧрдлिрд╢ (Lungfish)

рдк्рд░рд╢्рди 2. (рдЕ) рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдпे (рдХोрдИ рджो) :

(i) рдХुрдЫ рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддि рдФрд░ рдк्рд░ाрдгी рднी рдХрднी-рдХрднी рдЕрдиाрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдХाрд░рдг:
  • рдЖрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХे рд▓िрдП рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬрдм рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рдХрдоी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рддрдм рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдпे рд╕рдЬीрд╡ рдЕрдиाрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддे рд╣ैं।
  • рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдЬрдм рдЬрдоीрди рдкाрдиी рдоें рдбूрдм рдЬाрддी рд╣ै рддो рдкौрдзों рдХी рдЬрдб़ें рдЕрдиाрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддी рд╣ैं।
(ii) рд▓рдб़рдХी рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕्рдд्рд░ी рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдоाрдирдиा рдЕрдиुрдЪिрдд рд╣ै।
рдХाрд░рдг:
  • рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рдХेрд╡рд▓ 'X' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ (XX) рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╕рднी рдбिंрдм рдХोрд╢िрдХाрдПं 'X' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рд╡ाрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • рдкुрд░ुрд╖ों рдоें 'X' рдФрд░ 'Y' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ (XY) рд╣ोрддे рд╣ैं। 50% рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु 'X' рдФрд░ 50% 'Y' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рд╡ाрд▓े рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рд▓िंрдЧ рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдХौрди рд╕ा рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдбिंрдм рдХो рдиिрд╖ेрдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрджि 'Y' рд╡ाрд▓ा рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдоिрд▓рддा рд╣ै рддो рд▓рдб़рдХा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрддः рд▓िंрдЧ рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै, рди рдХि рд╕्рдд्рд░ी рдкрд░।
(iii) рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгрд╕्рдиेрд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै।
рдХाрд░рдг:
  • рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХेंрдж्рд░ों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдИंрдзрди рд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рд░ेрдбिрдпोрдзрд░्рдоी рдХрдЪрд░ा (Radioactive waste) рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рдЗрд╕ рдХрдЪрд░े рдХा рдиिрдкрдЯाрди рдХрд░рдиा рдПрдХ рдмрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै।
  • рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдШाрддрдХ рд╡िрдХिрд░рдг рдХा рд░िрд╕ाрд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдоाрдирд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рд╣ै।

рдк्рд░рд╢्рди 2. (рдм) рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे (рдХोрдИ рддीрди) :

(i) рдиिрдо्рди рднोрдЬрди рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे: рд╣рд░िрдд рд╡рдирд╕्рдкрддि -> __________ -> рдоेंрдврдХ -> __________ -> рдмाрдЬ
Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle
рдЙрдд्рддрд░:
рд╣рд░िрдд рд╡рдирд╕्рдкрддि -> рдЯिрдб्рдбा/рдиाрдХрддोрдбा (Grasshopper) -> рдоेंрдврдХ -> рд╕ाँрдк (Snake) -> рдмाрдЬ Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle
(ii) рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे: рдордд्рд╕्рдп рдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ рддрдеा рд╕рд░ीрд╕ृрдк рдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ।
рдордд्рд╕्рдп рдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ (Pisces) рд╕рд░ीрд╕ृрдк рдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ (Reptilia)
рдпे рдкूрд░्рдгрддः рдЬрд▓ीрдп (рдкाрдиी рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े) рдк्рд░ाрдгी рд╣ैं। рдпे рд░ेंрдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдгी рд╣ैं рдЬो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЬрдоीрди рдкрд░ рд░рд╣рддे рд╣ैं।
рд╢्рд╡рд╕рди рдЧрд▓рдлрдб़ों (Gills) рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै। рд╢्рд╡рд╕рди рдлेрдлрдб़ों (Lungs) рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рд╢рд▓्рдХ (Scales) рд╣ोрддे рд╣ैं। рдд्рд╡рдЪा рд╢ुрд╖्рдХ рдФрд░ рдЦुрд░рджрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।
(iii) рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдЪिрдд्рд░ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХीрдЬिрдпे। рдЗрд╕ рдЖрдкрджा рдХे рдХोрдИ рднी рджो рдкрд░िрдгाрдо рд▓िрдЦिрдпे। (рдмाрдв़ рдХा рджृрд╢्рдп)
Observe the picture (Train in flood water) and write any two effects of this disaster.
рдЖрдкрджा: рдмाрдв़ (Flood)।
рдкрд░िрдгाрдо:
  1. рдпाрддाрдпाрдд рдоें рдмाрдзा: рд░ेрд▓ рдФрд░ рд╕рдб़рдХ рдоाрд░्рдЧ рдкाрдиी рдоें рдбूрдмрдиे рд╕े рдпाрддाрдпाрдд рдардк рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
  2. рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╣ाрдиि: рдлрд╕рд▓ों рдФрд░ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдкाрдиी рдЬрдоा рд╣ोрдиे рд╕े рдмीрдоाрд░िрдпाँ рдлैрд▓рдиे рдХा рдЦрддрд░ा рд░рд╣рддा рд╣ै।
(iv) рддрдиाрд╡ рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рдХोрдИ рдЪाрд░ рдоाрд░्рдЧ рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░:
  1. рдиिрдпрдоिрдд рд╡्рдпाрдпाрдо рдФрд░ рдпोрдЧाрд╕рди।
  2. рдЫंрдж (Hobbies) рдЬोрдкाрд╕рдиा (рдЬैрд╕े рдЧाрдпрди, рд╡ाрджрди, рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा)।
  3. рдоिрдд्рд░ों рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд╡ाрдж рд╕ाрдзрдиा।
  4. рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕ाрдиिрдз्рдп рдоें рд╕рдордп рдмिрддाрдиा।
(v) рджिрдП рдЧрдП рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкूрд░ा рдХीрдЬिрдпे: рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рдиिрд╖्рдХाрд╖िрдд рдЬрд▓।
Complete the following conceptual picture: Sewage after processing. рдЙрдд्рддрд░:
рд╢ुрдж्рдз рдкाрдиी (рдкीрдиे рдпोрдЧ्рдп)
рдмाрдпोрдЧैрд╕ (рдИंрдзрди)
рд╕्ludge / рдЦाрдж (рдХृрд╖ि рдХे рд▓िрдП)
рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा (рдмाрдпोрдЧैрд╕ рд╕े)

рдк्рд░рд╢्рди 3. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे (рдХोрдИ рдкाँрдЪ) :

(i) рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдХ्рдпा рд╣ै ? рдпрд╣ рдмрддाрдХрд░ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХैрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै, рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा: рдПрдХ рдкीрдв़ी рд╕े рджूрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рдоें рдЬрдиुрдХों (Genes) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬैрд╡िрдХ рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХे рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдХрд╣рддे рд╣ैं。

рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди:
  • рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (Mutation): рдХрднी-рдХрднी рдЬрдиुрдХ (Gene) рдХे рди्рдпूрдХ्рд▓िрдпोрдЯाрдЗрдб рдХी рд╕्рдеिрддि рдЕрдЪाрдирдХ рдмрджрд▓ рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрдиुрдХ рдоें рдЫोрдЯा рд╕ा рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
  • рдкुрдирд░्рд╕ंрдпोрдЬрди (Recombination): рдЕрд░्рдзрд╕ूрдд्рд░ी рд╡िрднाрдЬрди рдХे рджौрд░ाрди рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ों рдХी рдЕрджрд▓ा-рдмрджрд▓ी (Crossing over) рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдЖрддी рд╣ै।
(ii) рд╕рдорд╕ूрдд्рд░ी рдХोрд╢िрдХा рд╡िрднाрдЬрди рдХी рдЪाрд░ों рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХे рдиाрдо рдмрддाрдЗрдпे рд╡ рдХिрди्рд╣ीं рджो рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
рдЪाрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПं: 1. рдкूрд░्рд╡ाрд╡рд╕्рдеा (Prophase), 2. рдордз्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Metaphase), 3. рдкрд╢्рдЪाрд╡рд╕्рдеा (Anaphase), 4. рдЕंрдд्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Telophase)।

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
  • рдкूрд░्рд╡ाрд╡рд╕्рдеा (Prophase): рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рдШрдиीрднूрдд рд╣ोрдХрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдХेंрдж्рд░рдХ рдЖрд╡рд░рдг рдФрд░ рдХेंрдж्рд░िрдХा рд▓ुрдк्рдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै।
  • рдордз्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Metaphase): рд╕рднी рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рдХोрд╢िрдХा рдХे рдордз्рдп рднाрдЧ (рд╡िрд╖ुрд╡рд╡ृрдд्рддीрдп рдк्рд░рддрд▓) рдоें рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рддुрд░्рдХ рддंрддु (Spindle fibers) рдмрдирддे рд╣ैं।
(iii) рдПрдХрдХोрд╢िрдХीрдп рд╕рдЬीрд╡ों рдоें рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕рд╣िрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
рдк्рд░рдХाрд░:
  1. рдж्рд╡िрд╡िрднाрдЬрди (Binary Fission): рдЬрдирдХ рдХोрд╢िрдХा рджो рд╕рдоाрди рднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। (рдЙрджा. рдЕрдоीрдмा, рдкैрд░ाрдоीрд╢िрдпрдо)।
  2. рдмрд╣ुрд╡िрднाрдЬрди (Multiple Fission): рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЕрдоीрдмा рдкुрдЯी (Cyst) рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЕंрджрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕्рдеिрддि рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкुрдЯी рдлूрдЯрддी рд╣ै рдФрд░ рдХрдИ рдЕрдоीрдмा рдмाрд╣рд░ рдЖрддे рд╣ैं।
  3. рдоुрдХुрд▓рди (Budding): рдЬрдирдХ рдХोрд╢िрдХा рдкрд░ рдПрдХ рдЫोрдЯी рдЙрднाрд░ (рдХрд▓िрдХा) рдЖрддी рд╣ै рдЬो рдмрдв़рдХрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। (рдЙрджा. рдИрд╕्рдЯ/рдХिрдг्рд╡)।
(iv) рдКрд╖्рдоीрдп рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрд░्рдоिрддी рдоें рдХिрд╕ рдИंрдзрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं ? рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрд░्рдоिрддी рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рджो рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
рдИंрдзрди: рдХोрдпрд▓ा (Coal)।

рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ:
  1. рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг: рдХोрдпрд▓े рдХे рдЬрд▓рдиे рд╕े рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(CO_2\)), рд╕рд▓्рдлрд░ рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(SO_2\)) рдФрд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(NO_x\)) рдЬैрд╕ी рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЧैрд╕ें рдиिрдХрд▓рддी рд╣ैं।
  2. рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ: рд╣рд╡ा рдоें рдЫोрдб़े рдЧрдП рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХрдг (Soot particles) рд╢्рд╡рд╕рди рддंрдд्рд░ рдХे рдЧंрднीрд░ рд░ोрдЧ рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
(v) рдоृрджु рдХрд╡рдЪрдзाрд░ी рдк्рд░ाрдгी рд╕ंрдШ рдХे рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХी рддीрди рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рдмрддाрдЗрдпे।
рдоृрджु рдХрд╡рдЪрдзाрд░ी (Phylum Mollusca) рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ:
  1. рдЗрдирдХा рд╢рд░ीрд░ рдмрд╣ुрдд рдирд░рдо рдФрд░ рдЪिрдкрдЪिрдкा рд╣ोрддा рд╣ै।
  2. рдЕрдзिрдХांрд╢ рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ рдХा рдХрдаोрд░ рдХрд╡рдЪ (Shell) рд╣ोрддा рд╣ै।
  3. рдпे рдк्рд░ाрдгी рдк्рд░рдЪрд▓рди рдХे рд▓िрдП рдоांрд╕рд▓ рдкैрд░ (Muscular foot) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं। (рдЙрджा. рдШोंрдШा, рдСрдХ्рдЯोрдкрд╕)।
(vi) рдЕрдо्рд▓ीрдп рд╡рд░्рд╖ा рдХे рдШрдЯрдХ рдХौрди-рдХौрдирд╕े рд╣ैं ? рдЗрд╕рдХे рдкृрде्рд╡ी рдХे рдкृрд╖्рдарднाрдЧ рдкрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХोрдИ рднी рджो рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдо рдмрддाрдЗрдпे।
рдШрдЯрдХ: рд╕рд▓्рдл्рдпूрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ (\(H_2SO_4\)) рдФрд░ рдиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ (\(HNO_3\))।

рджुрд╖्рдкрд░िрдгाрдо:
  1. рдоृрджा рдФрд░ рдЬрд▓: рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों рдХी рдЕрдо्рд▓рддा рдмрдв़рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрд▓ीрдп рдЬीрд╡ों рдФрд░ рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै।
  2. рдХ्рд╖рд░рдг: рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЗрдоाрд░рддों, рдкुрд▓ों рдФрд░ рдоूрд░्рддिрдпों рдХा рдХ्рд╖рд░рдг (Corrosion) рд╣ोрддा рд╣ै। (рдЬैрд╕े рддाрдЬрдорд╣рд▓ рдХा рд░ंрдЧ рдмрджрд▓рдиा)।
(vii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╢рдм्рдж рдкрд╣ेрд▓ी рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे :
Solve the Following Cross-word1. Continuous Consumption of Alcoholic and Tobacco-materials.2. this App May Cause the Cyber Crimes.3. a Remedy to Resolve Stress.4. Requirement for Stress Free Life. 5 - Science and Technology 2 рдЙрдд्рддрд░: Solve the Following Cross-word1. Continuous Consumption of Alcoholic and Tobacco-materials.2. this App May Cause the Cyber Crimes.3. a Remedy to Resolve Stress.4. Requirement for Stress Free Life. 5 - Science and Technology 2
  • 1. (рдмाрдПं рд╕े рджाрдПं) рд╡्рдпрд╕рдиाрдзिрдирддा: рдордж्рдп, рддंрдмाрдХूрдЬрди्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рд╕ेрд╡рди।
  • 2. (рдКрдкрд░ рд╕े рдиीрдЪे) рдлेрд╕рдмुрдХ: рдЗрд╕ рдПрдк рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрдЗрдмрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा।
  • 3. (рдКрдкрд░ рд╕े рдиीрдЪे) рдЧाрдпрди: рддрдиाрд╡ рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдЙрдкाрдп।
  • 4. (рдмाрдПं рд╕े рджाрдПं) рд╣ाрд╕्рдпрдХ्рд▓рдм (Laughter Club): рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдпрд╡рд░्рдзрдХ рдЬीрд╡рди рдмिрддाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ (рдпा рдоैрджाрди)।
(viii) рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдХिрд╕ी рдПрдХ рдЖрдкрджा рдХे рдХाрд░рдг, рдкрд░िрдгाрдо рддрдеा рдХी рдЧрдИ рдЙрдкाрдп-рдпोрдЬрдиा рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рднूрдХंрдк
  • рдХाрд░рдг: рдкृрде्рд╡ी рдХे рднूрдЧрд░्рдн рдоें рд╣рд▓рдЪрд▓ рдпा рдЯेрдХ्рдЯोрдиिрдХ рдк्рд▓ेрдЯ्рд╕ рдХा рдЦिрд╕рдХрдиा।
  • рдкрд░िрдгाрдо: рдЬाрди-рдоाрд▓ рдХी рд╣ाрдиि, рдЗрдоाрд░рддों рдХा рдЧिрд░рдиा, рдмिрдЬрд▓ी рдЖрдкूрд░्рддि рдмाрдзिрдд рд╣ोрдиा।
  • рдЙрдкाрдп-рдпोрдЬрдиा: рднूрдХंрдк рдХे рд╕рдордп рдоेрдЬ рдХे рдиीрдЪे рдЫिрдкрдиा, рдЦुрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рдоें рдЬाрдиा рдФрд░ рдШрдмрд░ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рджूрд╕рд░ों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиा।

рдк्рд░рд╢्рди 4. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХोрдИ рднी рдПрдХ рдЙрдкрдк्рд░рд╢्рди рд╣рд▓ рдХीрдЬिрдпे :

(i) рдЬैрд╡-рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै ? рдЬैрд╡-рд╡िрд╡िрдзрддाрдУं рдХे рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдХे рдЪाрд░ рдЙрдкाрдп рдмрддाрдЗрдпे।
рдЬैрд╡-рд╡िрд╡िрдзрддा (Biodiversity): рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдЬीрд╡ों рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा, рдПрдХ рд╣ी рдк्рд░рдЬाрддि рдХे рдЬीрд╡ों рдоें рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдЕंрддрд░, рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рддंрдд्рд░ों рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХो рдЬैрд╡-рд╡िрд╡िрдзрддा рдХрд╣рддे рд╣ैं。

рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдХे рдЙрдкाрдп:
  1. рджुрд░्рд▓рдн рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиा।
  2. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рдФрд░ рдЕрднрдпाрд░рдг्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиा।
  3. рдЬैрд╡-рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиा।
  4. рд╢िрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡ैрдз рдХрдЯाрдИ рдкрд░ рдХрдб़े рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрдирдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा।
(ii) рдоूрд▓ рдХोрд╢िрдХा рдХा рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै ? рдоूрд▓ рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХे рдЪाрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
рдоूрд▓ рдХोрд╢िрдХा (Stem Cells): рдмрд╣ुрдХोрд╢िрдХीрдп рдЬीрд╡ों рдоें рдкाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдРрд╕ी рдЕрд╡िрднेрджिрдд рдХोрд╢िрдХाрдПं, рдЬिрдирдоें рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХोрд╢िрдХा (рдЬैрд╕े рд░рдХ्рдд, рд╕्рдиाрдпु) рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рд╣ोрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрди्рд╣ें рдоूрд▓ рдХोрд╢िрдХा рдХрд╣рддे рд╣ैं。

рдЙрдкрдпोрдЧ:
  1. рдЕंрдЧ рдк्рд░рдд्рдпाрд░ोрдкрдг: рдХिрдбрдиी, рд▓ीрд╡рд░ рдЬैрд╕े рдЕंрдЧों рдХो рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
  2. рдХोрд╢िрдХा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा (Cell Therapy): рдордзुрдоेрд╣, рдкाрд░्рдХिंрд╕ंрд╕ рдЬैрд╕े рд░ोрдЧों рдоें рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП।
  3. рд░рдХ्рдд рдиिрд░्рдоाрдг: рд▓्рдпूрдХेрдоिрдпा рдФрд░ рдеैрд▓ेрд╕ीрдоिрдпा рдХे рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рдирдИ рд░рдХ्рдд рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП।
  4. рдФрд╖рдзि рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди: рдирдИ рджрд╡ाрдУं рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдФрд░ рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

10th Science Part 2 March 2025 Marathi Medium Board Exam Question Paper with Solutions

(i) рдСрдХ्рд╕िрд╢्рд╡рд╕рдиाрдордз्рдпे рдЧ्рд▓ुрдХोрдЬрдЪे рдкूрд░्рдг рд╡िрдШрдЯрди рд╣ोрдКрди рдКрд░्рдЬेрдмрд░ोрдмрд░рдЪ рдкाрдгी рдЖрдгि __________ рдЪे рд░ेрдгू рддрдпाрд░ рд╣ोрддाрдд.
  • (рдЕ) \(CO_{2}\)
  • (рдм) \(O_{2}\)
  • (рдХ) NaOH
  • (рдб) \(HNO_{3}\)
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) \(CO_{2}\)
(ii) рд╡्рд╣िрдиेрдЧрд░рдордз्рдпे __________ рдЖрдо्рд▓ рдЕрд╕рддे.
  • (рдЕ) ре▓рд╕ेрдЯीрдХ
  • (рдм) рд▓ॅрдХ्рдЯिрдХ
  • (рдХ) рдЯाрд░рдЯाрд░ीрдХ
  • (рдб) рд╣ाрдпрдб्рд░ोрдХ्рд▓ोрд░ीрдХ
рдЙрдд्рддрд░: (рдЕ) ре▓рд╕ेрдЯीрдХ
(iii) рдЬрдиुрдХांрдордз्рдпे рдЕрдЪाрдирдХ рдмрджрд▓ рд╣ोрдКрди рд╕рдЬीрд╡ाрдд рд▓рд╣ाрдирд╕ा рдмрджрд▓ рдШрдбूрди рдпेрддो. рддो рдмрджрд▓ рдо्рд╣рдгрдЬेрдЪ __________ рд╣ोрдп.
  • (рдЕ) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
  • (рдм) рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
  • (рдХ) рд╡िрдХृрддी
  • (рдб) рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг
рдЙрдд्рддрд░: (рдм) рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
(iv) рдоाрдирд╡ी рд╢ुрдХ्рд░рдкेрд╢ीрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी __________ рдпा рдЕрд╡рдпрд╡ाрдд рд╣ोрддे.
  • (рдЕ) рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд╣िрдиी
  • (рдм) рд╕्рдЦрд▓рдирд╡ाрд╣िрдиी
  • (рдХ) рд╡ृрд╖рдг
  • (рдб) рдоूрдд्рд░рдЬрдирдирд╡ाрд╣िрдиी
рдЙрдд्рддрд░: (рдХ) рд╡ृрд╖рдг
(v) рд╕ौрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдШрдЯ рд╕ूрд░्рдпрдХिрд░рдгाрддीрд▓ рдк्рд░рдХाрд╢ рдКрд░्рдЬेрдЪे рд░ूрдкांрддрд░ рд╕рд░рд│рдкрдгे __________ рдХрд░рддाрдд.
  • (рдЕ) рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдКрд░्рдЬेрдд
  • (рдм) рдк्рд░рдХाрд╢ рдКрд░्рдЬेрдд
  • (рдХ) рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬेрдд
  • (рдб) рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬेрдд
рдЙрдд्рддрд░: (рдб) рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬेрдд

рдк्рд░рд╢्рди рез. (рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा.

(i) рд╡िрд╕ंрдЧрдд рдкрдж рдУрд│рдЦा: рдЦंрдбीрднрд╡рди, рдкुрдирд░्рдЬрдирди, рдоुрдХुрд▓ाрдпрди, рдлрд▓рди.
рдЙрдд्рддрд░: рдлрд▓рди
рдХाрд░рдг: рдлрд▓рди рд╣ी рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирдиाрдЪी рдкрдж्рдзрдд рдЖрд╣े, рддрд░ рдмाрдХी рд╕рд░्рд╡ рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирдиाрдЪे рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрд╣ेрдд.
(ii) рд╕рд╣рд╕ंрдмंрдз рд▓िрд╣ा: рдордзुрдоेрд╣ : рдЗрди्рд╕ुрд▓िрди :: рдХॅрди्рд╕рд░ : __________
рдЙрдд्рддрд░: рдЗंрдЯрд░рдлेрд░ॉрди (рдХिंрд╡ा рдХेрдоोрдеेрд░рдкी).
(iii) рдЪूрдХ рдХी рдмрд░ोрдмрд░ рддे рд▓िрд╣ा: рдЬीрд╡ाрд╢्рдоांрдЪा рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╣े рдЙрдд्рдХ्рд░ांрддीрдЪ्рдпा рдЕрдн्рдпाрд╕ाрдЪे рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рдЕंрдЧ рдЖрд╣े.
рдЙрдд्рддрд░: рдмрд░ोрдмрд░
(iv) рдЬैрд╡рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрдиाрдЪे рджोрди рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░:
  1. рд▓рд╕ींрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी. (Vaccine production)
  2. рдоाрдирд╡ी рдЗрди्рд╕ुрд▓िрдирдЪी рдиिрд░्рдоिрддी.
  3. рдЬрдиुрдХीрдп рджृрд╖्рдЯ्рдпा рдЙрди्рдирдд рдкिрдХे (рдЙрджा. рдмीрдЯी рдХॉрдЯрди).
(v) рдоी рдордд्рд╕्рдпрдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧाрддीрд▓ рдЕрд╕ूрдирд╣ी рдлुрдл्рдлुрд╕ाрдж्рд╡ाрд░े рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддो, рддрд░ рдоी рдХोрдг ?
рдЙрдд्рддрд░: рд▓ंрдЧрдлिрд╢ (Lungfish)

рдк्рд░рд╢्рди реи. (рдЕ) рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдХाрд░рдгे рд▓िрд╣ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди).

(i) рдХाрд╣ी рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рд╡рдирд╕्рдкрддी рд╡ рдк्рд░ाрдгीрд╕ुрдж्рдзा рдХाрд╣ी рд╡ेрд│ा рд╡िрдиॉрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд.
рдХाрд░рдг:
  • рдСрдХ्рд╕िрд╢्рд╡рд╕рдиाрд╕ाрдаी рдСрдХ्рд╕िрдЬрдирдЪी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╕рддे. рдЬेрд╡्рд╣ा рд╕рднोрд╡рддाрд▓рдЪ्рдпा рд╡ाрддाрд╡рд░рдгाрдд рдСрдХ्рд╕िрдЬрдирдЪे рдк्рд░рдоाрдг рдХрдоी рд╣ोрддे рдХिंрд╡ा рд╕ंрдкрддे, рддेрд╡्рд╣ा рдкेрд╢ी рдЬिрд╡ंрдд рд░ाрд╣рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╡िрдиॉрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд.
  • рдЙрджा. рдЬрдоिрдиी рдкाрдг्рдпाрдЦाрд▓ी рдмुрдбाрд▓्рдпाрд╕ рдоुрд│ांрдиा рдСрдХ्рд╕िрдЬрди рдоिрд│рдд рдиाрд╣ी, рдЕрд╢ा рд╡ेрд│ी рд╡рдирд╕्рдкрддी рд╡िрдиॉрдХ्рд╕ीрд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рддाрдд.
(ii) рдоुрд▓рдЧी рд╣ोрдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╕्рдд्рд░ीрд▓ा рдЬрдмाрдмрджाрд░ рдзрд░рдгे рдЕрдпोрдЧ्рдп рдЖрд╣े.
рдХाрд░рдг:
  • рд╕्рдд्рд░ीрдордз्рдпे рдХेрд╡рд│ 'X' рдк्рд░рдХाрд░рдЪी рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░े (XX) рдЕрд╕рддाрдд, рдд्рдпाрдоुрд│े рддिрдЪ्рдпाрдХрдбूрди рдпेрдгाрд░ी рдЕंрдбी рд╣ी рдиेрд╣рдоी 'X' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓ीрдЪ рдЕрд╕рддाрдд.
  • рдкुрд░ुрд╖ाрдордз्рдпे 'X' рдЖрдгि 'Y' рдЕрд╢ी рджोрди рдк्рд░рдХाрд░рдЪी рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░े (XY) рдЕрд╕рддाрдд. релреж% рд╢ुрдХ्рд░ाрдгू 'X' рд╡ релреж% рд╢ुрдХ्рд░ाрдгू 'Y' рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рд╡ाрд╣ूрди рдиेрддाрдд.
  • рдлрд▓рдиाрдЪ्рдпा рд╡ेрд│ी рдЬрд░ 'X' рд╢ुрдХ्рд░ाрдгूрдЪा рдЕंрдб्рдпाрд╢ी рд╕ंрдпोрдЧ рдЭाрд▓ा рддрд░ рдоुрд▓рдЧी (XX) рд╣ोрддे, рдЖрдгि 'Y' рд╢ुрдХ्рд░ाрдгूрдЪा рд╕ंрдпोрдЧ рдЭाрд▓्рдпाрд╕ рдоुрд▓рдЧा (XY) рд╣ोрддो. рд▓िंрдЧрдиिрд╢्рдЪिрддी рдкुрд░ुрд╖ाрдЪ्рдпा рд╢ुрдХ्рд░ाрдгूрд╡рд░ рдЕрд╡рд▓ंрдмूрди рдЕрд╕рддे, рдд्рдпाрдоुрд│े рд╕्рдд्рд░ीрд▓ा рдЬрдмाрдмрджाрд░ рдзрд░рдгे рдЪुрдХीрдЪे рдЖрд╣े.
(iii) рдЕрдгु рдКрд░्рдЬेрдкाрд╕ूрди рдоिрд│рдгाрд░ी рдКрд░्рдЬा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгрд╕्рдиेрд╣ी рдиाрд╣ी.
рдХाрд░рдг:
  • рдЕрдгुрдКрд░्рдЬा рдХेंрдж्рд░ाрдд рд╡ाрдкрд░рд▓्рдпा рдЬाрдгाрд▒्рдпा рдЗंрдзрдиाрддूрди рдШाрддрдХ рдХिрд░рдгोрдд्рд╕рд░्рдЧी рдХрдЪрд░ा (Radioactive waste) рдмाрд╣ेрд░ рдкрдбрддो.
  • рдпा рдХрдЪрд▒्рдпाрдЪी рд╡िрд▓्рд╣ेрд╡ाрдЯ рд▓ाрд╡рдгे рд╣ी рдоोрдаी рд╕рдорд╕्рдпा рдЖрд╣े.
  • рдЕрдгुрднрдЯ्рдЯीрдд рдЕрдкрдШाрдд рдЭाрд▓्рдпाрд╕ рдХिрд░рдгोрдд्рд╕рд░्рдЧाрдЪी рдЧрд│рддी рд╣ोрдКрди рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгाрдЪी рд╡ рдоाрдирд╡ाрдЪी рдк्рд░рдЪंрдб рд╣ाрдиी рд╣ोрдК рд╢рдХрддे.

рдк्рд░рд╢्рди реи. (рдм) рдЦाрд▓ीрд▓ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा (рдХोрдгрддेрд╣ी рддीрди).

(i) рдЦाрд▓ीрд▓ рдЕрди्рдирд╕ाрдЦрд│ी рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: рдЧрд╡рдд -> __________ -> рдмेрдбूрдХ -> __________ -> рдЧрд░ुрдб
Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle
рдЙрдд्рддрд░:
рдЧрд╡рдд -> рдиाрдХрддोрдбा (Grasshopper) -> рдмेрдбूрдХ -> рд╕ाрдк (Snake) -> рдЧрд░ुрдб
Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle Complete the following food chain: Grass -> ______ -> Frog -> ______ -> Eagle
(ii) рдлрд░рдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा: рдордд्рд╕्рдпрдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ рдЖрдгि рд╕рд░ीрд╕ृрдкрдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ.
рдордд्рд╕्рдпрдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ (Pisces) рд╕рд░ीрд╕ृрдкрдк्рд░ाрдгी рд╡рд░्рдЧ (Reptilia)
рд╣े рдк्рд░ाрдгी рдкाрдг्рдпाрдд рд░ाрд╣рддाрдд (рдЬрд▓рдЪрд░). рд╣े рдк्рд░ाрдгी рдЬрдоिрдиीрд╡рд░ рд╕рд░рдкрдЯрддाрдд (рднूрдЪрд░).
рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд▓्рд▓्рдпांрдж्рд╡ाрд░े (Gills) рд╣ोрддे. рд╢्рд╡рд╕рди рдлुрдл्рдлुрд╕ाрдж्рд╡ाрд░े рд╣ोрддे.
рд╢рд░ीрд░ाрд╡рд░ рдЦрд╡рд▓े рдЕрд╕рддाрдд. рдд्рд╡рдЪा рдЦрдбрдмрдбीрдд рд╡ рдХोрд░рдбी рдЕрд╕рддे.
(iii) рдЦाрд▓ी рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдЪिрдд्рд░ाрдЪे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░ूрди рдпा рдЖрдкрдд्рддीрдЪे рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди рдкрд░िрдгाрдо рд▓िрд╣ा. (рдкुрд░ाрдЪ्рдпा рдкाрдг्рдпाрддीрд▓ рд░ेрд▓्рд╡े рдЖрдгि рд▓ोрдХ)
Observe the picture (Train in flood water) and write any two effects of this disaster.
рдЖрдкрдд्рддी: рдкूрд░ (Flood).
рдкрд░िрдгाрдо:
  1. рдЬрдирдЬीрд╡рди рд╡िрд╕्рдХрд│ीрдд: рд░ेрд▓्рд╡े рд╡ рд░рд╕्рддे рд╡ाрд╣рддूрдХ рдардк्рдк рд╣ोрддे, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рд▓ोрдХांрдЪे рджैрдиंрджिрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдеांрдмрддाрдд.
  2. рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди: рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоाрд▓рдордд्рддेрдЪे рдЖрдгि рд╢ेрддीрдЪे рдоोрда्рдпा рдк्рд░рдоाрдгाрд╡рд░ рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрддे. рддрд╕ेрдЪ рд░ोрдЧрд░ाрдИ рдкрд╕рд░рдг्рдпाрдЪी рднीрддी рдЕрд╕рддे.
(iv) рддाрдгрддрдгाрд╡ рдХрдоी рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдХोрдгрддेрд╣ी рдЪाрд░ рдоाрд░्рдЧ рд▓िрд╣ा.
рдЙрдд्рддрд░:
  1. рдиिрдпрдоिрдд рд╡्рдпाрдпाрдо рд╡ рдпोрдЧाрд╕рдиे рдХрд░рдгे.
  2. рдЫंрдж рдЬोрдкाрд╕рдгे (рдЙрджा. рд╡ाрдЪрди, рдЧाрдпрди, рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा).
  3. рдоिрдд्рд░-рдоैрдд्рд░िрдгी рд╡ рдиाрддेрд╡ाрдИрдХांрд╢ी рд╕ंрд╡ाрдж рд╕ाрдзрдгे.
  4. рдиिрд╕рд░्рдЧाрдЪ्рдпा рд╕ाрдиिрдз्рдпाрдд рд╡ेрд│ рдШाрд▓рд╡рдгे.
(v) рдЦाрд▓ीрд▓ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиाрдЪिрдд्рд░ рдкूрд░्рдг рдХрд░ा: рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрдиंрддрд░ рдоिрд│рдгाрд░े рд╕ांрдбрдкाрдгी.
Complete the following conceptual picture: Sewage after processing.
рдЙрдд्рддрд░: рд╕ांрдбрдкाрдг्рдпाрд╡рд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рдоिрд│рдгाрд░े рдШрдЯрдХ:
рд╢ुрдж्рдз рдкाрдгी (рдкिрдг्рдпाрдпोрдЧ्рдп рдкाрдгी)
рдмाрдпोрдЧॅрд╕ (рдЗंрдзрди)
рд╕्ludge / рдЦрдд (рд╢ेрддीрд╕ाрдаी)
рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा (рдмाрдпोрдЧॅрд╕рдкाрд╕ूрди)

рдк्рд░рд╢्рди рей. рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдХोрдгрддेрд╣ी рдкाрдЪ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ोрдбрд╡ा.

(i) рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп рд╣े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ूрди рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдмрджрд▓ рдХрд╕े рдШрдбрддाрдд рддे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдПрдХा рдкिрдвीрддीрд▓ рдЬैрд╡िрдХ рд▓рдХ्рд╖рдгे рдЬрдиुрдХांрдЪ्рдпा (Genes) рд╕ाрд╣ाрдп्рдпाрдиे рдкुрдврдЪ्рдпा рдкिрдвीрдордз्рдпे рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рд╣ोрдг्рдпाрдЪ्рдпा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпेрд▓ा 'рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा' рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рдмрджрд▓ рдШрдбрдг्рдпाрдЪी рдХाрд░рдгे:
  • рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (Mutation): рдХрдзीрдХрдзी рдЬрдиुрдХांрдордзीрд▓ рдПрдЦाрджे рди्рдпुрдХ्рд▓िрдУрдЯाрдЗрдб рдЖрдкрд▓ी рдЬाрдЧा рдмрджрд▓рддे, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдЬрдиुрдХाрдд рд▓рд╣ाрдирд╕ा рдмрджрд▓ рд╣ोрддो. рдпाрд▓ा рдЙрдд्рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдо्рд╣рдгрддाрдд.
  • рдЬрдиुрдХीрдп рд╕ंрдпोрдЧ (Recombination): рдЕрд░्рдзрдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ी рд╡िрднाрдЬрдиाрдЪ्рдпा рд╡ेрд│ी рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ांрдЪे рдкाрд░рдЧрддि (Crossing over) рд╣ोрддे, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдЬрдиुрдХीрдп рд╡ैрд╡िрдз्рдп рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддे.
(ii) рд╕ूрдд्рд░ी рдкेрд╢ीрд╡िрднाрдЬрдиाрдЪ्рдпा рдЪाрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд▓िрд╣ा рдЖрдгि рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рджोрди рдЕрд╡рд╕्рдеांрдЪे рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдХрд░ा.
рд╕ूрдд्рд░ी рд╡िрднाрдЬрдиाрдЪ्рдпा (Mitosis) рдЪाрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा: 1. рдкूрд░्рд╡ाрд╡рд╕्рдеा (Prophase) 2. рдордз्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Metaphase) 3. рдкрд╢्рдЪाрд╡рд╕्рдеा (Anaphase) 4. рдЕंрдд्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Telophase).

рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг:
  • рдкूрд░्рд╡ाрд╡рд╕्рдеा (Prophase): рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ांрдЪे рд╡рд▓ीрднрд╡рди (Condensation) рд╣ोрддे. рдХेंрдж्рд░рдХ рдкрдЯрд▓ рд╡ рдХेंрдж्рд░рдХी (Nucleolus) рдиाрд╣ीрд╕े рд╣ोрдК рд▓ाрдЧрддाрдд.
  • рдордз्рдпाрд╡рд╕्рдеा (Metaphase): рд╕рд░्рд╡ рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░े рдкेрд╢ीрдЪ्рдпा рд╡िрд╖ुрд╡рд╡ृрдд्рддीрдп рдк्рд░рддрд▓ाрд▓ा рд╕рдоांрддрд░ рд░ेрд╖ेрдд рдпेрддाрдд. рддрд░्рдХुрддंрддू (Spindle fibers) рддрдпाрд░ рд╣ोрддाрдд.
(iii) рдПрдХрдкेрд╢ीрдп рд╕рдЬीрд╡ाрддीрд▓ рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирдиाрдЪे рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд╕рд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдк्рд░рдХाрд░:
  1. рдж्рд╡िрд╡िрднाрдЬрди (Binary Fission): рдЬрдирдХ рдкेрд╢ीрдЪे рджोрди рд╕рдоाрди рднाрдЧांрдд рд╡िрднाрдЬрди рд╣ोрддे. рдЙрджा. рдЕрдоिрдмा, рдкॅрд░ाрдоेрд╢िрдпрдо.
  2. рдмрд╣ुрд╡िрднाрдЬрди (Multiple Fission): рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдкрд░िрд╕्рдеिрддीрдд рдЕрдоिрдмा рдЖрдкрд▓्рдпाрднोрд╡рддी рдХрдаीрдг рдХрд╡рдЪ (рдкुрдЯी) рддрдпाрд░ рдХрд░рддो рдЖрдгि рдЖрддрд▓्рдпा рдЖрдд рдЕрдиेрдХ рд╡ेрд│ा рд╡िрднाрдЬрди рдХрд░рддो. рдЕрдиुрдХूрд▓ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рдоिрд│рддाрдЪ рдХрд╡рдЪ рдлुрдЯूрди рдЕрдиेрдХ рдЕрдоिрдмा рдмाрд╣ेрд░ рдкрдбрддाрдд.
  3. рдоुрдХुрд▓ाрдпрди (Budding): рдЬрдирдХ рдкेрд╢ीрд▓ा рдПрдХ рд▓рд╣ाрди рдлुрдЧрд╡рдЯा (рдоुрдХुрд▓) рдпेрддो. рдд्рдпाрдЪी рд╡ाрдв рд╣ोрдКрди рддो рдоूрд│ рдкेрд╢ीрдкाрд╕ूрди рд╡ेрдЧрд│ा рд╣ोрддो. рдЙрджा. рдХिрдг्рд╡ (Yeast).
(iv) рдФрд╖्рдгिрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрд░्рдоिрддीрдордз्рдпे рдХोрдгрддे рдЗंрдзрди рд╡ाрдкрд░рддाрдд? рдпा рд╡िрдж्рдпुрддрдиिрд░्рдоिрддीрдоुрд│े рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдгाрд▒्рдпा рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рджोрди рд╕рдорд╕्рдпा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдЗंрдзрди: рдХोрд│рд╕ा (Coal).

рд╕рдорд╕्рдпा:
  1. рд╣рд╡ा рдк्рд░рджूрд╖рдг: рдХोрд│рд╢ाрдЪ्рдпा рдЬ्рд╡рд▓рдиाрддूрди рдХाрд░्рдмрди рдбाрдпрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(CO_2\)), рд╕рд▓्рдлрд░ рдбाрдпрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(SO_2\)) рдЖрдгि рдиाрдпрдЯ्рд░ोрдЬрди рдСрдХ्рд╕ाрдИрдб (\(NO_x\)) рдпांрд╕ाрд░рдЦे рдШाрддрдХ рд╡ाрдпू рдмाрд╣ेрд░ рдкрдбрддाрдд, рдЬे рдЖрд░ोрдЧ्рдпाрд╕ рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдЕрд╕рддाрдд.
  2. рдХрдгрд░ूрдкी рдк्рд░рджूрд╖рдг: рдХोрд│рд╕ा рдЬрд│рддाрдиा рдд्рдпाрддूрди рдХाрдЬрд│ीрдЪे рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХрдг рд╣рд╡ेрдд рд╕ोрдбрд▓े рдЬाрддाрдд, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рд╢्рд╡рд╕рдиाрдЪे рдЧंрднीрд░ рд╡िрдХाрд░ рд╣ोрдК рд╢рдХрддाрдд.
(v) рдоृрджुрдХाрдп рдк्рд░ाрдгीрд╕ंрдШाрддीрд▓ рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪ्рдпा рд╢рд░ीрд░ाрдЪे рддीрди рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे рд▓िрд╣ा.
рдоृрджुрдХाрдп рдк्рд░ाрдгीрд╕ंрдШ (Phylum Mollusca) рд╡ैрд╢िрд╖्рдЯ्рдпे:
  1. рдпा рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪे рд╢рд░ीрд░ рдордК рдЖрдгि рдмुрд│рдмुрд│ीрдд рдЕрд╕рддे, рдо्рд╣рдгूрди рдд्рдпांрдиा рдоृрджुрдХाрдп рдк्рд░ाрдгी рдо्рд╣рдгрддाрдд.
  2. рдмрд╣ुрддेрдХ рдк्рд░ाрдг्рдпांрдЪ्рдпा рд╢рд░ीрд░ाрднोрд╡рддी рдХॅрд▓्рд╢िрдЕрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯрдЪे рдХрдаीрдг рдХрд╡рдЪ (Shell) рдЕрд╕рддे.
  3. рд╣े рдк्рд░ाрдгी рдЬрд▓рдЪрд░ рдХिंрд╡ा рднूрдЪрд░ рдЕрд╕рддाрдд рдЖрдгि рд╣ाрд▓рдЪाрд▓ीрд╕ाрдаी рд╕्рдиाрдпुрдордп рдкाрдпाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдХрд░рддाрдд. (рдЙрджा. рдЧोрдЧрд▓рдЧाрдп, рдСрдХ्рдЯोрдкрд╕).
(vi) рдЖрдо्рд▓ рдкрд░्рдЬрди्рдпाрдЪे рдШрдЯрдХ рдХोрдгрддे? рдд्рдпाрдЪे рдкृрде्рд╡ीрддрд│ाрд╡рд░ рд╣ोрдгाрд░े рдХोрдгрддेрд╣ी рджोрди рджृрд╖्рдпрдкрд░िрдгाрдо рд▓िрд╣ा.
рдШрдЯрдХ: рд╕рд▓्рдл्рдпूрд░िрдХ рдЖрдо्рд▓ (\(H_2SO_4\)) рдЖрдгि рдиाрдпрдЯ्рд░िрдХ рдЖрдо्рд▓ (\(HNO_3\)).

рдкрд░िрдгाрдо:
  1. рдоृрджा рд╡ рдЬрд▓рд╕ाрдаे: рдЖрдо्рд▓ рдкрд░्рдЬрди्рдпाрдоुрд│े рдЬрдоिрдиीрдЪी рд╡ рдкाрдг्рдпाрдЪे рд╕ाрда्рдпांрдЪी рдЖрдо्рд▓рддा рд╡ाрдврддे, рдЬ्рдпाрдоुрд│े рдЬрд▓рдЪрд░ рдк्рд░ाрдгी рдЖрдгि рд╡рдирд╕्рдкрддींрдиा рд╣ाрдиी рдкोрд╣ोрдЪрддे.
  2. рд╕्рдоाрд░рдХांрдЪे рдиुрдХрд╕ाрди: рдЖрдо्рд▓ рдкрд░्рдЬрди्рдпाрдоुрд│े рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡ाрд╕्рддू, рдкुрддрд│े, рдкूрд▓ рдЖрдгि рдЗрдоाрд░рддींрдЪे рдХ्рд╖рд░рдг (Corrosion) рд╣ोрддे. (рдЙрджा. рддाрдЬрдорд╣ाрд▓ рдкिрд╡рд│ा рдкрдбрдгे).
(vii) рдЦाрд▓ीрд▓ рд╢рдм्рджрдХोрдбे рдкूрд░्рдг рдХрд░ा (рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд░ोрдЧ्рдп).
Solve the Following Cross-word1. Continuous Consumption of Alcoholic and Tobacco-materials.2. this App May Cause the Cyber Crimes.3. a Remedy to Resolve Stress.4. Requirement for Stress Free Life. 5 - Science and Technology 2
рдЙрдд्рддрд░े: Solve the Following Cross-word1. Continuous Consumption of Alcoholic and Tobacco-materials.2. this App May Cause the Cyber Crimes.3. a Remedy to Resolve Stress.4. Requirement for Stress Free Life. 5 - Science and Technology 2
  • 1. (рдЖрдбрд╡े) рдордж्рдп, рддंрдмाрдЦूрдЬрди्рдп рдкрджाрд░्рдеांрдЪे рд╕рддрдд рд╕ेрд╡рди: рд╡्рдпрд╕рдиाрдзिрдирддा (Addiction).
  • 2. (рдЙрднे) рдпा ре▓рдкрдоुрд│े рд╕ाрдпрдмрд░ рдЧुрди्рд╣े рдШрдбрдг्рдпाрдЪी рд╢рдХ्рдпрддा: рдлेрд╕рдмुрдХ (Facebook).
  • 3. (рдЙрднे) рддाрдгрддрдгाрд╡ рдиाрд╣ीрд╕ा рдХрд░рдг्рдпाрдЪा рдПрдХ рдЙрдкाрдп: рдЧाрдпрди (Singing) рдХिंрд╡ा рд╡ाрдЪрди.
  • 4. (рдЖрдбрд╡े) рддाрдгрд╡िрд░рд╣िрдд рдЬीрд╡рди рдЬрдЧрдг्рдпाрд╕ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ: рдоैрджाрди (Playground) рдХिंрд╡ा рд╣ाрд╕्рдп (Laughter).
(viii) рддुрдо्рд╣ी рдРрдХрд▓ेрд▓्рдпा рдПрдХा рдЖрдкрдд्рддीрдЪे рдХाрд░рдг, рдкрд░िрдгाрдо рдЖрдгि рдХेрд▓ेрд▓ी рдЙрдкाрдпрдпोрдЬрдиा рд▓िрд╣ा.
рдЖрдкрдд्рддी: рднूрдХंрдк (Earthquake)
  • рдХाрд░рдг: рднूрдЧрд░्рднाрддीрд▓ рд╣ाрд▓рдЪाрд▓ी рдЖрдгि рдкрдЯ्рдЯ्рдпांрдЪे рд╕рд░рдХрдгे.
  • рдкрд░िрдгाрдо: рдЗрдоाрд░рддी рдХोрд╕рд│рдгे, рдЬीрд╡िрддрд╣ाрдиी, рд╡ीрдЬ рдЖрдгि рд╕ंрдкрд░्рдХाрдЪी рд╕ाрдзрдиे рдирд╖्рдЯ рд╣ोрдгे.
  • рдЙрдкाрдпрдпोрдЬрдиा: рднूрдХंрдк рдЭाрд▓्рдпाрд╕ рдЯेрдмрд▓ рдХिंрд╡ा рдкрд▓ंрдЧाрдЦाрд▓ी рдЖрд╢्рд░рдп рдШेрдгे. рдоोрдХрд│्рдпा рдЬाрдЧेрд╡рд░ рдЬाрдгे. рдЕрдЧ्рдиिрд╢рдорди рджрд▓ рдЖрдгि рдкोрд▓िрд╕ांрдиा рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдгे.

рдк्рд░рд╢्рди рек. рдЦाрд▓ीрд▓рдкैрдХी рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдПрдХा рдк्рд░рд╢्рдиाрдЪे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрд╣ा.

(i) рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддा рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддा рд╕ंрд╡рд░्рдзрдиाрдЪे рдЪाрд░ рдЙрдкाрдп рд▓िрд╣ा.
рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддा (Biodiversity): рдиिрд╕рд░्рдЧाрдордз्рдпे рдЖрдврд│рдгाрд▒्рдпा рд╕рдЬीрд╡ांрдЪ्рдпा рд╡िрд╡िрдзрддेрд╕, рдо्рд╣рдгрдЬेрдЪ рдПрдХाрдЪ рдЬाрддीрдЪ्рдпा рд╕рдЬीрд╡ांрдордзीрд▓ рдЬрдиुрдХीрдп рдлрд░рдХ, рд╡िрд╡िрдз рдЬाрддींрдЪे рд╕рдЬीрд╡ рдЖрдгि рд╡िрд╡िрдз рдкрд░िрд╕ंрд╕्рдеा рдпांрдЪ्рдпा рдПрдХрдд्рд░िрдд рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ाрд╕ рдЬैрд╡рд╡िрд╡िрдзрддा рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рд╕ंрд╡рд░्рдзрдиाрдЪे рдЙрдкाрдп:
  1. рджुрд░्рдоिрд│ рдЬाрддीрдЪ्рдпा рд╕рдЬीрд╡ांрдЪे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХрд░рдгे.
  2. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрдиे рд╡ рдЕрднрдпाрд░рдг्рдпे рдпांрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी рдХрд░рдгे.
  3. рдХाрд╣ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░े 'рд░ाрдЦीрд╡ рдЬैрд╡рд╡िрднाрдЧ' рдо्рд╣рдгूрди рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдгे.
  4. рдк्рд░ाрдгी рд╡ рд╡рдирд╕्рдкрддींрдЪ्рдпा рд╢िрдХाрд░/рддोрдбрдгी рдмंрджीрдЪ्рдпा рдХाрдпрдж्рдпांрдЪे рдкाрд▓рди рдХрд░рдгे.
(ii) рдоूрд│рдкेрд╢ी рдо्рд╣рдгрдЬे рдХाрдп? рдоूрд│рдкेрд╢ीрдЪे рдЪाрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ा.
рдоूрд│рдкेрд╢ी (Stem Cells): рдмрд╣ुрдкेрд╢ीрдп рд╕рдЬीрд╡ांрдЪ्рдпा рд╢рд░ीрд░ाрдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдЕрд╢ा рдЕрд╡िрднेрджिрдд рдкेрд╢ी, рдЬ्рдпांрдЪ्рдпाрдкाрд╕ूрди рд╢рд░ीрд░ाрддीрд▓ рдХोрдгрдд्рдпाрд╣ी рдк्рд░рдХाрд░рдЪ्рдпा рдкेрд╢ींрдЪी рдиिрд░्рдоिрддी рд╣ोрдК рд╢рдХрддे, рдд्рдпांрдиा рдоूрд│рдкेрд╢ी рдо्рд╣рдгрддाрдд.

рдЙрдкрдпोрдЧ:
  1. рдЕрд╡рдпрд╡ рдк्рд░рдд्рдпाрд░ोрдкрдг: рдиिрдХाрдоी рдЭाрд▓ेрд▓े рдЕрд╡рдпрд╡ (рдЙрджा. рдХिрдбрдиी, рдпрдХृрдд) рдмрдирд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी.
  2. рдкेрд╢ी рдЙрдкрдЪाрд░ (Cell Therapy): рдордзुрдоेрд╣, рдЕрд▓्рдЭाрдпрдорд░ рдпांрд╕ाрд░рдЦ्рдпा рдЖрдЬाрд░ांрдордз्рдпे рдоृрдд рдкेрд╢ी рдмрджрд▓рдг्рдпाрд╕ाрдаी.
  3. рд░рдХ्рддрдкेрд╢ी рдиिрд░्рдоिрддी: рдеॅрд▓ेрд╕ेрдоिрдпा, рд▓्рдпुрдХेрдоिрдпा рдпांрд╕ाрд░рдЦ्рдпा рд░ोрдЧाрдд рдирд╡ीрди рд░рдХ्рддрдкेрд╢ी рдмрдирд╡рдг्рдпाрд╕ाрдаी.
  4. рд╕ंрд╢ोрдзрди: рдирд╡ीрди рдФрд╖рдзांрдЪ्рдпा рдЪाрдЪрдг्рдпा рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी.
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com

рдк्рд░рд╢्рди рез. (рдЕ) рджिрд▓ेрд▓्рдпा рдкрд░्рдпाрдпांрдкैрдХी рдпोрдЧ्рдп рдкрд░्рдпाрдпाрдЪा рдХ्рд░рдоांрдХ рд▓िрд╣ा.