SSC Hindi (Lokbharati) Full Solution 2024
Subject: Hindi (Course N 582) | Year: March 2024 | Marks: 80
рд╡िрднाрдЧ 1 – рдЧрдж्рдп : 20 рдЕंрдХ
1. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЯाँрдЧ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдлिрдХ्рд░...)
(1) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП :
(i) рдорд░ीрдЬ рдХा рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рддрдм рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм — рдоिрд▓рдиे-рдЬुрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрддрдиे рдЕрдзिрдХ рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
(ii) рдЬрдм рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рдЦрдпाрд▓ рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдЖрддा рд╣ै рддрдм — рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЙрдирдХी рджूрд╕рд░ी рдЯाँрдЧ рднी рдЯूрдЯ рдЧрдИ।
(2) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рд╣рдорджрд░्рджी рдЬрддाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рдлिрдХ्рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा — рд▓ेрдЦрдХ
(ii) рд▓ेрдЦрдХ рдХो рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े — рдоिрд▓рдиे-рдЬुрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ
(iii) рдорд░ीрдЬ рдХो рдоिрд▓рдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдпрд╣ाँ рд╕рдордп рдХा рдмंрдзрди рдкाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै — рдЬрдирд░рд▓ рд╡ाрд░्рдб
(iv) рдорд░ीрдЬ рдХो рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдиींрдж рдирд╣ीं рдЖрддी — рджрд░्рдж рдХे рдоाрд░े
(3) рднाрд╖िрдХ рдХृрддि :
(i) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЖрдИ рд╣ुрдИ рдПрдХ рд╕рдоाрдиाрд░्рдеी рд╢рдм्рдж рдХी рдЬोреЬी : рд╡рдХ्рдд - рд╕рдордп
(ii) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рджो рдЙрд░्рджू рд╢рдм्рдж : рдл़िрдХ्рд░, рд╣рдорджрд░्рджी (рдЕрди्рдп: рдорд░ीрдЬ, рдЕрд╣рд╕ाрди)
(4) рд╕्рд╡рдордд рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि : 'рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рд╣ै'
'рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рд╣ै' рдХा рдиाрд░ा рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдиे рджिрдпा рдеा। рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░ंрддрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрд▓рд╕्рдп рдоें рдкреЬрдХрд░ рдЖрд░ाрдо рдвूंрдврддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрднी рдк्рд░рдЧрддि рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा। рдорд░ीрдЬ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рднी, рдпрджि рдЙрд╕े рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЖрд░ाрдо (рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ों рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмाрдзा) рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा, рддो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд▓ाрдн рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрддः рдХрд░्рдо рд╣ी рдкूрдЬा рд╣ै рдФрд░ рдЖрд▓рд╕्рдп рд╢рдд्рд░ु рд╣ै।
1. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЕрднी рд╕рдоाрдЬ рдоें рдпрд╣ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै...)
(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдкрдиी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧ рдЗрд╕рд╕े рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं — рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рд╕े
(ii) рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдкрдиी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдеोреЬे рд▓ोрдЧ рдЗрд╕рд╕े рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं — рдмौрдж्рдзिрдХ рд╢्рд░рдо рд╕े
(iii) рдЖрд░ाрдо рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХे рдкाрд╕ рдпрд╣ рдЕрдзिрдХ рд╣ै — рд╕ंрдкрдд्рддि
(iv) рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдЧों рдоें рдЗрд╕рдХी рдЖрджрдд рдирд╣ीं рд╣ै — рд╢्рд░рдо рдХрд░рдиे рдХी
(2) рдХृрддि рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП :
рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд рдпрдЬ्рдЮ:
рд╕ंрдкрдд्рддि рджाрди рдпрдЬ्рдЮ
рднूрджाрди рдпрдЬ्рдЮ
рдзрдиिрдХों рдХे рджाрди рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдп:
рдЕрд╕्рдкрддाрд▓
рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
(3) (i) рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХृрддिрдпाँ рдХीрдЬिрдП :
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧрдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж ← рд╢्рд░рдо → рдк्рд░рдд्рдпрдпрдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рдж
рдЙрдкрд╕рд░्рдЧрдпुрдХ्рдд: рдкрд░िрд╢्рд░рдо / рд╡िрд╢्рд░ाрдо
рдк्рд░рдд्рдпрдпрдпुрдХ्рдд: рд╢्рд░рдоिрдХ / рд╢्рд░рдордЬीрд╡ी
(3) (ii) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╢рдм्рджрдпुрдЧ्рдо :
рд╕ाрдзрди-рд╕ाрдордЧ्рд░ी (рд╡ाрдХ्рдп: рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдзрди-рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।)
(4) рд╕्рд╡рдордд : 'рдХрд░ोрдЧे рджाрди рдкाрдУрдЧे рд╕рдоाрдзाрди'
рджाрди рджेрдиा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдХрдоाрдИ рдХा рдХुрдЫ рдЕंрд╢ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХो рджेрддे рд╣ैं, рддो рдЙрд╕рд╕े рдЬो рдЖрдд्рдоिрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди рдоिрд▓рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдирдоोрд▓ рд╣ै। рджाрди рдХेрд╡рд▓ рдзрди рдХा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡िрдж्рдпा, рд╕рдордп рдФрд░ рд╢्рд░рдо рдХा рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдкрд░ोрдкрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдорди рдХा рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдоिрдЯрддा рд╣ै рдФрд░ рд╣ृрджрдп рдоें рдЦुрд╢ी рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
1. (рдЗ) рдЕрдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рд╕рди् 1911 рдоें...)
(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
рдвाрдХा рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें:
рдж्рд╡िрддीрдп рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓े:
рдоेрдШрдиाрде рд╕ाрд╣ा
рддृрддीрдп рд╕्рдеाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓े:
рдиिрдЦिрд▓ рд░ंрдЬрди рд╕ेрди
рдЧрдж्рдпांрд╢ рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦिрдд:
рджрд▓: рд╕рдмूрдЬ рдкрдд्рд░
рд╕рджрд╕्рдп: рдк्рд░рдордеा рдЪौрдзрд░ी
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдЬ्рдЮाрди рджेрдиे рд╕े рдЬ्рдЮाрди рдмреЭрддा рд╣ै'
рдЬ्рдЮाрди рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдРрд╕ा рдзрди рд╣ै рдЬो рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиे рд╕े рдШрдЯрддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмреЭрддा рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиा рдЬ्рдЮाрди рджूрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдЭा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░ी рдЕрдкрдиी рд╕рдордЭ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдмोрд╕ рднी рдЕрдкрдиे рдЦाрд▓ी рд╕рдордп рдоें рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ों рдХो рдкреЭाрдпा рдХрд░рддे рдеे, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡рдпं рдмрд╣ुрдд рд▓ाрдн рд╣ुрдЖ। рдЕрддः рд╡िрдж्рдпाрджाрди рдорд╣ाрджाрди рд╣ै।
рд╡िрднाрдЧ 2 – рдкрдж्рдп : 12 рдЕंрдХ
2. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдХिрд╕ी рдХा рд╣рдордиे рдЫीрдиा рдирд╣ीं...)
(1) рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
рд╡рдЪрди рдоें — рд╕рдд्рдп
рд╕ंрдЪрдп рдоें — рджाрди
рднुрдЬा рдоें — рд╢рдХ्рддि
рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдоें — рдЯेрд╡
(2) (i) рдЧрдж्рдпांрд╢ рд╕े рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж рдХी рдЬोреЬी :
рд╕ंрдЪрдп × рджाрди
(2) (ii) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╢рдм्рджों рдХे рд╡рдЪрди рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рднाрд░рдд — рдПрдХрд╡рдЪрди
(ii) рднुрдЬाрдПँ — рдмрд╣ुрд╡рдЪрди
(3) рдЕंрддिрдо рдЪाрд░ рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рднाрд╡ाрд░्рде :
рдХрд╡ि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рднाрд░рддрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рдирд╕ों рдоें рдЖрдЬ рднी рд╡рд╣ी рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХा рд░рдХ्рдд рдмрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╡рд╣ी рджेрд╢ рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕ाрд╣рд╕ рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рд╣ै। рд╣рдо рд╡рд╣ी рд╢ांрддि рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХे рдкुрдЬाрд░ी рд╣ैं, рд╣рдо рдЙрд╕ी рдИрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╕ंрддाрди рд╣ैं। рд╣рдо рдЗрд╕ी рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЬीрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдоें рдЕрднिрдоाрди рд╣ै рдХि рд╣рдо рднाрд░рддीрдп рд╣ैं। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдк्рд░िрдп рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд╕рдм рдХुрдЫ рди्рдпोрдЫाрд╡рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ैं।
2. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдШрди рдШрдоंрдб рдирдн рдЧрд░рдЬрдд...)
(1) рд╡िрдзाрди рд╕рдд्рдп рдЕрдерд╡ा рдЕрд╕рдд्рдп рдкрд╣рдЪाрдиिрдП :
(i) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрдж्рдпांрд╢ рдоें рд╢िрд╢िрд░ рдЛрддु рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै → рдЕрд╕рдд्рдп (рд╡рд░्рд╖ा рдЛрддु)
(ii) рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдЬी рдХा рдорди рдбрд░ рд░рд╣ा рд╣ै → рд╕рдд्рдп
(iii) рджुрд╖्рдЯ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдк्рд░ेрдо рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै → рд╕рдд्рдп
(iv) рд╕рдж्рдЧुрдг рдПрдХ-рдПрдХ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕рдЬ्рдЬрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдкाрд╕ рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं → рд╕рдд्рдп
(2) (i) рдкрдж्рдпांрд╢ рд╕े рд╢рдм्рдж рдвूँреЭрдХрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(1) рджुрд╖्рдЯ — рдЦрд▓
(2) рд╡िрдж्рд╡ाрди — рдмुрдз
(2) (ii) рд▓िंрдЧ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП :
(1) рдмूँрдж → рд╕्рдд्рд░ीрд▓िंрдЧ
(2) рдЧिрд░ि → рдкुрд▓्рд▓िंрдЧ
(3) рдХिрди्рд╣ीं рджो рдкंрдХ्рддिрдпों рдХा рд╕рд░рд▓ рдЕрд░्рде :
"рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдирджी рднрд░ि рдЪрд▓ी рддोрд░ाрдИ। рдЬрд╕ рдеोрд░ेрд╣ुँ рдзрди рдЦрд▓ рдЗрддрд░ाрдИ॥"
рдЕрд░्рде: рдЫोрдЯी рдирджिрдпाँ рд╡рд░्рд╖ा рдХा рдЬрд▓ рдкाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдХिрдиाрд░ों рдХो рддोрдб़рддी рд╣ुрдИ рдмрд╣рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╣ै рдЬैрд╕े рдУрдЫे рдпा рджुрд╖्рдЯ рд▓ोрдЧ рдеोрдб़ा рд╕ा рдзрди рдкाрдХрд░ рдШрдоंрдб рдоें рдЗрддрд░ाрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ैं।
рд╡िрднाрдЧ 3 – рдкूрд░рдХ рдкрдарди : 8 рдЕंрдХ
3. (рдЕ) рдкрдаिрдд рдЧрдж्рдпांрд╢ (рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдмреЬी рднीрд╖рдг рдЧрд░्рдоी...)
(1) рд╕ंрдЬाрд▓ рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдорди рдХो рд╕ुрдХूрди рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдХ
рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ौंрджрд░्рдп
рд╣рд░े-рднрд░े рдкрд╣ाреЬ
рдкрд╣ाреЬों рдХी рдиीрд░рд╡рддा
рд╣рд▓्рдХा-рд╕ा рд╢ोрд░ (рдЭрд░рдиे)
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдк्рд░рдХृрддि рдорди рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХрд░рддी рд╣ै'
рдк्рд░рдХृрддि рдордиुрд╖्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рдоिрдд्рд░ рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рдердХाрди рдпा рддрдиाрд╡ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдЬाрдиे рд╕े рдорди рдХो рдЕрд╕ीрдо рд╢ांрддि рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд╣рд░े-рднрд░े рдкेреЬ, рдаंрдбी рд╣рд╡ा, рдЭрд░рдиों рдХा рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЪрд╣рдЪрд╣ाрд╣рдЯ рд╣рдоाрд░े рдорди рд╕े рд╕ाрд░ी рдЪिंрддाрдПँ рджूрд░ рдХрд░ рджेрддी рд╣ै। рдк्рд░рдХृрддि рдХा рд╕ाрдиिрдз्рдп рд╣рдоाрд░े рдЕंрджрд░ рдирдИ рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдк्рд░рд╕рди्рдирддा рднрд░ рджेрддा рд╣ै।
3. (рдЖ) рдкрдаिрдд рдкрдж्рдпांрд╢ (рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ...)
(1) рдЙрдЪिрдд рдЬोреЬिрдпाँ рдоिрд▓ाрдЗрдП :
| (i) рдЦिрд▓рдЦिрд▓ाрддा рдлूрд▓ | рдк्рд░ेрд░рдгा |
| (ii) рднीрддрд░ी | рдХुंрдаा |
| (iii) рдЦाрд░ा | рдЬрд▓ |
| (iv) рдкाрд╡рди | рдорди |
(2) рд╕्рд╡рдордд : 'рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдЦिрд▓рдиेрд╡ाрд▓ा рдлूрд▓ рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै'
рдЧुрд▓ाрдм рдХा рдлूрд▓ рдХाँрдЯों рдХे рдмीрдЪ рдЦिрд▓рдХрд░ рднी рдЕрдкрдиी рд╕ुंрджрд░рддा рдФрд░ рд╕ुрдЧंрдз рдмिрдЦेрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡рди рдоें рдЪाрд╣े рдХिрддрдиी рднी рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рдпा рдоुрд╕ीрдмрддें (рдХाँрдЯे) рдХ्рдпों рди рд╣ों, рд╣рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдЪाрд╣े рдЬिрддрдиी рднी рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ों, рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рдЕрдЪ्рдЫाрдИ рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдирд╣ीं рдЫोреЬрдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХे рдмीрдЪ рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдиिрдЦрд░рддा рд╣ै।
рд╡िрднाрдЧ 4 – рднाрд╖ा рдЕрдз्рдпрдпрди (рд╡्рдпाрдХрд░рдг) : 14 рдЕंрдХ
| рдХ्рд░. | рдк्рд░рд╢्рди | рдЙрдд्рддрд░ |
| 1 |
рд╢рдм्рдж рднेрдж рдкрд╣рдЪाрдиिрдП 'рдХ्рдпा рддुрдо рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдкреЭी рд╣ो ?' |
рддुрдо — рдкुрд░ुрд╖рд╡ाрдЪрдХ рд╕рд░्рд╡рдиाрдо |
| 2 |
рдЕрд╡्рдпрдп рдХा рд╡ाрдХ्рдп рдк्рд░рдпोрдЧ (i) рдзीрд░े-рдзीрд░े (ii) рд▓ेрдХिрди |
(i) рдХрдЫुрдЖ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЪрд▓рддा рд╣ै। (ii) рд╡рд╣ рджौреЬा рд▓ेрдХिрди рдмрд╕ рдЫूрдЯ рдЧрдИ। |
| 3 |
рд╕ंрдзि рд╡िрдЪ्рдЫेрдж/рднेрдж (i) рдорд╣ा + рдЖрдд्рдоा (ii) рджुрд╕्рд╕ाрд╣рд╕ |
(i) рдорд╣ाрдд्рдоा (рд╕्рд╡рд░ рд╕ंрдзि) (ii) рджुः + рд╕ाрд╣рд╕ (рд╡िрд╕рд░्рдЧ рд╕ंрдзि) |
| 4 |
рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХ्рд░िрдпा (i) рдмреЭ рдЧрдП (ii) рдЦोрд▓ рджिрдпा |
(i) рдЧрдП — рдЬाрдиा (ii) рджिрдпा — рджेрдиा |
| 5 |
рдк्рд░ेрд░рдгाрд░्рдердХ рд░ूрдк (i) рдЪрд▓рдиा (ii) рдоिрд▓рдиा |
(i) рдЪрд▓ाрдиा — рдЪрд▓рд╡ाрдиा (ii) рдоिрд▓ाрдиा — рдоिрд▓рд╡ाрдиा |
| 6 |
рдоुрд╣ाрд╡рд░े (i) рдЯाँрдЧ рдЕреЬाрдиा (ii) рдЧрд▓ा рдлाреЬрдиा рдЕрдерд╡ा рдЪрдпрди: |
(i) рдмाрдзा рдбाрд▓рдиा। (ii) рдЬोрд░ рд╕े рдЪिрд▓्рд▓ाрдиा। рдЪрдпрди: рд░ोрддे рд╣ुрдП рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЧोрдж рдоें рдЙрдаाрдХрд░ рдоाँ рд╣ाрде рдлेрд░рдиे рд▓рдЧी। |
| 7 |
рдХाрд░рдХ (i) рдордХाрди рдкрд░ (ii) рдЗрд╢ाрд░े рдХे рд▓िрдП |
(i) рдЕрдзिрдХрд░рдг рдХाрд░рдХ (ii) рд╕ंрдк्рд░рджाрди рдХाрд░рдХ |
| 8 |
рд╡िрд░ाрдо-рдЪिрд╣्рди рд╣ाँ рдоेрд░े рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд рд╕े рдкрдд्рд░ рдЖрддे рд╣ैं |
"рд╣ाँ, рдоेрд░े рдкाрд╕ рдмрд╣ुрдд-рд╕े рдкрдд्рд░ рдЖрддे рд╣ैं।" |
| 9 |
рдХाрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (i) рдоाрдиू рдХो... (рд╕ाрдоाрди्рдп рднрд╡िрд╖्рдп) (ii) рджोрдиों рд╣ी... (рдЕрдкूрд░्рдг рднूрдд) (iii) рд╡े рдкुрд╕्рддрдХ... (рдкूрд░्рдг рд╡рд░्рддрдоाрди) |
(i) рдоाрдиू рдХो рд╕рд╕ुрд░ाрд▓ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоैं рд╣ी рдЬाрдКँрдЧा। (ii) рджोрдиों рд╣ी рджेрд░ рддрдХ рдлूрдЯ-рдлूрдЯрдХрд░ рд░ो рд░рд╣े рдеे। (iii) рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкुрд╕्рддрдХ рд╢ांрддि рд╕े рдкреЭी рд╣ै। |
| 10 |
рд╡ाрдХ्рдп рднेрдж/рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (i) рднेрдж: рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░... (ii) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди |
(i) рд╡िрдзाрдиाрд░्рдердХ рд╡ाрдХ्рдп (ii)(1) рдкрд░िрдЪрдп рдХे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдХो рджाрдЦिрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। (рдиिрд╖ेрдзाрд░्рдердХ) (2) рдХ्рдпा рдеोреЬी рдмाрддें рд╣ुрдИं ? (рдк्рд░рд╢्рдиाрд░्рдердХ) |
| 11 |
рд╡ाрдХ्рдп рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг |
(i) рдШрд░ рдоें рддрдЦ्рдд рдХे рд░рдЦे рдЬाрдиे рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдЖрддी рд╣ै। (ii) рдХрд░ाрдордд рдЕрд▓ी рдХी рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рдЙрддрд░ рдЖрдП। (iii) рдаीрдХ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рд░ूрдкा рдХी рдЖँрдЦें рдЦुрд▓ीं। |
рд╡िрднाрдЧ 5 – рдЙрдкрдпोрдЬिрдд рд▓ेрдЦрди : 26 рдЕंрдХ
5. (рдЕ) (1) рдкрдд्рд░рд▓ेрдЦрди :
рд╡िрд╖рдп: рдЫोрдЯे рднाрдИ рд╕ुрдпрд╢ рдХो рдпोрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рдордЭाрдиे рд╣ेрддु рдкрдд्рд░।
рджिрдиांрдХ: реп рдоाрд░्рдЪ реирежреирек
рдк्рд░िрдп рднाрдИ рд╕ुрдпрд╢,
рд╕рджा рдЦुрд╢ рд░рд╣ो।
рдХрд▓ рдоाँ рдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ा। рдпрд╣ рдЬाрдирдХрд░ рдЪिंрддा рд╣ुрдИ рдХि рддुрдо рдкреЭाрдИ рдХे рддрдиाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рджे рд░рд╣े рд╣ो। рд╕ुрдпрд╢, 'рд╕्рд╡рд╕्рде рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣ी рд╕्рд╡рд╕्рде рдорди рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै'।
рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдпोрдЧ рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╕рдордЭाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ूँ। рдк्рд░рддिрджिрди рд╕ुрдмрд╣ рейреж рдоिрдирдЯ рдпोрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рд╢рд░ीрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рднी рдмреЭрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рддрдиाрд╡ рджूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдоुрдЭे рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рддुрдо рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рдпोрдЧ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ोрдЧे।
рддुрдо्рд╣ाрд░ा рднाрдИ,
рд░ाрдЬेрд╢ рд╢рд░्рдоा
рдоाрддोрд╢्рд░ी рдЫाрдд्рд░ाрд╡ाрд╕, рдЪिंрдЪрд╡реЬ, рдкुрдгे।
рдИрдоेрд▓: rajesh@abc.com
5. (рдЕ) (2) рдЧрдж्рдпांрд╢ рдЖрдХрд▓рди (рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд░्рдоिрддि) :
рдЧрдж्рдпांрд╢ (рд╡ाрдгी рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा...):
1. рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдордиुрд╖्рдп рдХो рджी рдЧрдИ рдмреЬी рджेрди рдХौрди-рд╕ी рд╣ै?
2. рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╕ाрд░े рдЪिंрддрди-рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХिрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं?
3. рдЧंрднीрд░ рдЪिंрддрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рдпा рдЦोрдЬ рдХрд░рддे рд╣ैं?
4. рдкрддंрдЬрд▓ि рдиे рдЪिрдд्рддрд╢ुрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рд▓िрдЦा рд╣ै?
5. (рдЖ) (1) рд╡ृрдд्рддांрдд рд▓ेрдЦрди :
рдЧुрд░ुрдХृрдкा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╣рд░्рд╖ोрд▓्рд▓ाрд╕ рд╕े рд╕ंрдкрди्рди
рдмीрдб, резрем рдЕрдЧрд╕्рдд: рд╕्рдеाрдиीрдп рдЧुрд░ुрдХृрдкा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдХрд▓ ренренрд╡ाँ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдмреЬे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХे рд╕ाрде рдордиाрдпा рдЧрдпा। рд╕ुрдмрд╣ рен:рейреж рдмрдЬे рдз्рд╡рдЬाрд░ोрд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рд╣ुрдЖ। рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рдзाрдиाрдЪाрд░्рдп рдиे рддिрд░ंрдЧा рдлрд╣рд░ाрдпा рдФрд░ рд╕рднी рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧाрди рдЧाрдпा।
рдЫाрдд्рд░ों рдиे рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрддों рдФрд░ рднाрд╖рдгों рдХा рд╕ुंрджрд░ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрддिрдеि рдиे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ेрдиाрдиिрдпों рдХे рдмрд▓िрджाрди рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рдФрд░ рдЫाрдд्рд░ों рдХो рджेрд╢ рдХा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдирдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджी। рдЕंрдд рдоें рдоिрдаाрдИ рд╡िрддрд░рдг рдХे рд╕ाрде рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╕рдоाрдкрди рд╣ुрдЖ।
--- рдЕрдерд╡ा ---
5. (рдЖ) (1) рдХрд╣ाрдиी рд▓ेрдЦрди :
рд╢ीрд░्рд╖рдХ: рд╣ोрд╢िрдпाрд░ рд▓реЬрдХिрдпाँ / рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди
рдПрдХ рдЧाँрд╡ рдоें рдкाрдиी рдХी рднाрд░ी рд╕рдорд╕्рдпा рдеी। рдЧाँрд╡ рдХी рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рджूрд░ рд╕े рдкाрдиी рд▓ाрдиा рдкреЬрддा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХी рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдП рдХрдо рд╕рдордп рдоिрд▓рддा рдеा। рдХुрдЫ рд╣ोрд╢िрдпाрд░ рд▓реЬрдХिрдпों рдиे рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдХेрд╡рд▓ рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧाँрд╡ рдХे рд╕рд░рдкंрдЪ рдФрд░ рдмреЬों рд╕े рдмाрдд рдХी рдФрд░ рд╡рд░्рд╖ा рдЬрд▓ рд╕ंрдЪрдпрди (Rainwater Harvesting) рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा। рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдЧाँрд╡ рд╡ाрд▓ों рдиे рд╢्рд░рдорджाрди рдХрд░рдХे рдПрдХ рддाрд▓ाрдм рдЦोрджा рдФрд░ рдЫрддों рдХा рдкाрдиी рдЗрдХрдЯ्рдаा рдХрд░рдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी। рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд░िрд╢ рдоें рдЧाँрд╡ рдоें рдкाрдиी рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣рд▓ рд╣ो рдЧрдИ। рд▓реЬрдХिрдпों рдХो рдкреЭाрдИ рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ।
рд╕ीрдЦ: рджृреЭ рдиिрд╢्рдЪрдп рдФрд░ рд╕ूрдЭрдмूрдЭ рд╕े рдмреЬी рд╕े рдмреЬी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣рд▓ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
5. (рдЖ) (2) рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд▓ेрдЦрди :
ЁЯПП рднрд╡्рдп рдХ्рд░ीреЬा рд╢िрд╡िрд░ (Sports Camp) ЁЯПП
рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдЦेрд▓ рдХौрд╢рд▓ рдХो рдиिрдЦाрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं?
рд╣рдоाрд░े рд╢िрд╡िрд░ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ:
✅ рдЕрдиुрднрд╡ी рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдХों (Coaches) рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди
✅ рдХ्рд░िрдХेрдЯ, рдлुрдЯрдмॉрд▓, рдмैрдбрдоिंрдЯрди рдФрд░ рдПрдерд▓ेрдЯिрдХ्рд╕
✅ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдФрд░ рдлिрдЯрдиेрд╕ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ
рдЙрдж्рдШाрдЯрди: рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЦिрд▓ाреЬी рд╢्рд░ी рд╕рдЪिрди рддेंрджुрд▓рдХрд░ рдХे рд╣ाрдеों।
рд╕्рдеाрди: рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕्рдЯेрдбिрдпрдо, рдкुрдгे।
рддिрдеि: рез рдордИ рд╕े резрел рдордИ реирежреирек
рд╕рдордп: рд╕ुрдмрд╣ рем рдмрдЬे рд╕े реп рдмрдЬे рддрдХ
рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╢ुрд▓्рдХ: рдоाрдд्рд░ ₹релрежреж/-
рд╕ीрдоिрдд рд╕ीрдЯें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं!
рд╕ंрдкрд░्рдХ: репреореиреиxxxxx | Email: sports@camp.com
5. (рдЗ) рдиिрдмंрдз рд▓ेрдЦрди :
рд╕ूрдЪрдиा: рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ 80 рд╕े 100 рд╢рдм्рджों рдоें рдиिрдмंрдз рд▓िрдЦिрдП :
(1) рдХिрд╕ाрди рдХी рдЖрдд्рдордХрдеा
рдоैं рдПрдХ рдХिрд╕ाрди рд╣ूँ, рдЬिрд╕े 'рдЕрди्рдирджाрддा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоेрд░ा рдЬीрд╡рди рд╕ाрджрдЧी рдФрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХी рдоूрд░рдд рд╣ै। рдоैं рд╕ुрдмрд╣ рд╕ूрд░рдЬ рдиिрдХрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЦेрддों рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ूँ рдФрд░ рджिрди рднрд░ рдХреЬी рдзूрдк, рдаंрдб рдпा рдмाрд░िрд╢ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ूँ। рдоेрд░ी рдоेрд╣рдирдд рд╕े рд╣ी рдмंрдЬрд░ рдзрд░рддी рдкрд░ рдлрд╕рд▓ рд▓рд╣рд▓рд╣ाрддी рд╣ै।
рдЬрдм рдлрд╕рд▓ рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдоेрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рджेрд╢ рдХा рдкेрдЯ рднрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдоुрдЭे рдмрд╣ुрдд рдЦुрд╢ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрднी-рдХрднी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджाрдПँ, рд╕ूрдЦा рдпा рдмाреЭ рдоेрд░ी рд╕ाрд░ी рдоेрд╣рдирдд рдкрд░ рдкाрдиी рдлेрд░ рджेрддी рд╣ैं। рдХрд░्рдЬ рдХा рдмोрдЭ рдоुрдЭे рдкрд░ेрд╢ाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी, рдоैं рд╣ाрд░ рдирд╣ीं рдоाрдирддा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ी рдлрд╕рд▓ рдХे рд▓िрдП рдлिрд░ рд╕े рдЬुрдЯ рдЬाрддा рд╣ूँ। рдоेрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рдмрд╕ рдпрд╣ी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдоेрд░े рд╢्рд░рдо рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ो рдФрд░ рдоुрдЭे рдЕрдкрдиी рдЙрдкрдЬ рдХा рдЙрдЪिрдд рдоूрд▓्рдп рдоिрд▓े।
--- рдЕрдерд╡ा ---
(2) рд╣рдоाрд░ी рд╕ैрд░
рд╕ैрд░-рд╕рдкाрдЯा рдЬीрд╡рди рдоें рдирдИ рддाрдЬрдЧी рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рднрд░ рджेрддा рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдорд╣ीрдиे рдХी рдЫुрдЯ्рдЯिрдпों рдоें, рдоैंрдиे рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рдорд╣ाрдмрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдХी рд╕ैрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा। рд╣рдо рд╕ुрдмрд╣ рдЬрд▓्рджी рдмрд╕ рд╕े рдиिрдХрд▓े। рд░ाрд╕्рддे рднрд░ рд╣рд░े-рднрд░े рдкрд╣ाреЬ рдФрд░ рдШुрдоाрд╡рджाрд░ рд░ाрд╕्рддे рдорди рдХो рдоोрд╣ рд░рд╣े рдеे।
рд╡рд╣ाँ рдкрд╣ुँрдЪрдХрд░ рд╣рдордиे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े 'рд╡ेрди्рдиा рд▓ेрдХ' рдоें рдиौрдХाрд╡िрд╣ाрд░ (Boating) рдХा рдЖрдиंрдж рд▓िрдпा। рдаंрдбी рд╣рд╡ा рдФрд░ рдкाрдиी рдХी рд▓рд╣рд░ों рдиे рд╕ाрд░ी рдердХाрди рдоिрдЯा рджी। рд╣рдордиे рд╡рд╣ाँ рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз 'рд╕рдирд╕ेрдЯ рдкॉрдЗंрдЯ' рд╕े рдбूрдмрддे рд╣ुрдП рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдЕрдж्рднुрдд рджृрд╢्рдп рджेрдЦा। рдорд╣ाрдмрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдХी рддाрдЬी рд╕्рдЯ्рд░ॉрдмेрд░ी рдХा рд╕्рд╡ाрдж рддो рд▓ाрдЬрд╡ाрдм рдеा।
рджो рджिрди рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЧोрдж рдоें рдмिрддाрдХрд░ рд╣рдо рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯे। рд╡рд╣ рд╕ैрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рдордиोрд░ंрдЬрдХ рдеी, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдиे рд╣рдоें рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рднी рджी। рдЙрди рдкрд▓ों рдХी рдпाрджें рдЖрдЬ рднी рдоेрд░े рдорди рдоें рддрд░ोрддाрдЬा рд╣ैं।
--- рдЕрдерд╡ा ---
(3) рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं...
рдкुрд╕्рддрдХें рдЬ्рдЮाрди рдХा рднंрдбाрд░ рдФрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕рдЪ्рдЪी рдоिрдд्рд░ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдХрд▓्рдкрдиा рдХीрдЬिрдП, рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं рддो рдХ्рдпा рд╣ोрддा? рдпрджि рдкुрд╕्рддрдХें рди рд╣ोрддीं, рддो рдоाрдирд╡ рдЬाрддि рдХा рдЬ्рдЮाрди, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рдкाрддा। рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╣рдо рддрдХ рдХрднी рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрддे।
рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдмिрдиा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдЬाрддा। рд╣рдо рд░ाрдоाрдпрдг, рдорд╣ाрднाрд░рдд рдЬैрд╕े рдорд╣ाрди рдЧ्рд░ंрдеों рдФрд░ рди्рдпूрдЯрди, рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди рдЬैрд╕े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХी рдЦोрдЬों рд╕े рдЕрдирдЬाрди рд░рд╣ рдЬाрддे। рджुрдиिрдпा рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдоें рдбूрдмी рд░рд╣рддी। рдкुрд╕्рддрдХें рд╣рдоें рдШрд░ рдмैрдаे рджुрдиिрдпा рдХी рд╕ैрд░ рдХрд░ाрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╣рдоें рд╕рд╣ी рд░ाрд╣ рджिрдЦाрддी рд╣ैं।
рд╕рдЪрдоुрдЪ, рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рдмिрдиा рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд░ुрдХ рдЬाрддा рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдиीрд░рд╕ рд╣ो рдЬाрддा। рдкुрд╕्рддрдХें рд╣ी рд╣ैं рдЬो рдПрдХ рдкीрдв़ी рдХे рдЬ्рдЮाрди рдХो рджूрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрдирдХा рд╣ोрдиा рд╣рдоाрд░े рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।