SSC 10th Science Part 2 March 2024 Question Paper Solution Marathi Medium

विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग २ (म) - मार्च २०२४ संपूर्ण उत्तरे

महत्त्वाच्या सूचना: सर्व प्रश्नांची उत्तरे बोर्डाच्या नवीन अभ्यासक्रमानुसार आणि दिलेल्या प्रश्नपत्रिकेनुसार आहेत.

प्रश्न १ (अ) योग्य पर्याय निवडून त्याचा क्रमांक लिहा :

(i) पुनर्जनन पद्धती कोणत्या प्राण्यात आढळते?

उत्तर: (ड) प्लॅनेरीया

(ii) लॅक्टोबॅसिलस ब्रुईसद्वारे कोणते पेय तयार होते?

उत्तर: (ड) सिडार

(iii) जनुकातील न्यूक्लिओटाईडच्या जागेतील बदलाला काय म्हणतात?

उत्तर: (क) उत्परिवर्तन

(iv) महाराष्ट्रातील प्रमुख अणुऊर्जा निर्मिती केंद्र कोठे आहे?

उत्तर: (क) तारापूर

(v) संधीपाद (Arthropoda) संघाचे उदाहरण ओळखा:

उत्तर: (अ) विंचू

प्रश्न १ (ब) खालील प्रश्न सोडवा :

(i) गटातील वेगळा शब्द ओळखा: डकबील प्लॅटिपस, पापलेट, लंगफीश, पेरीपॅटस.

उत्तर: पापलेट. (कारण: इतर सर्व प्राण्यांना विविध संघांमधील 'जोडणारे दुवे' म्हटले जाते.)

(ii) सहसंबंध लिहा: त्वचा : मेलॅनिन :: स्वादुपिंड : _________

उत्तर: इन्स्युलिन.

(iii) चूक की बरोबर: पाण्याचा वापर करून उपयोगी जीवांची निर्मिती करणे म्हणजे नीलक्रांती होय.

उत्तर: सत्य (बरोबर).

(iv) W.H.O. या संक्षिप्त रूपाचे विस्तारित नाव लिहा.

उत्तर: World Health Organization (जागतिक आरोग्य संघटना).

(v) योग्य जोडी जुळवा: पुरुष (Male)

उत्तर: (ब) 44 + XY.

प्रश्न २ (अ) शास्त्रीय कारणे लिहा (कोणतीही दोन) :

(i) कासवाचा समावेश उभयचर वर्गात का करता येत नाही?

उत्तर: कासवाची त्वचा कोरडी आणि खवलेयुक्त असते, तर उभयचर प्राण्यांची त्वचा ओलसर असते. तसेच कासव केवळ फुफ्फुसाद्वारे श्वसन करते आणि आपली अंडी जमिनीवर घालते. ही सर्व लक्षणे सरपटणाऱ्या (Reptilia) वर्गाची आहेत.

(ii) जलविद्युत, सौर आणि पवन ऊर्जेला नूतनीकरणक्षम ऊर्जा का म्हणतात?

उत्तर: कारण हे ऊर्जा स्रोत नैसर्गिक प्रक्रियांवर आधारित असून ते कधीही न संपणारे आहेत आणि निसर्गात सतत पुनरुज्जीवित होतात.

(iii) व्यायाम केल्यानंतर थकल्यासारखे का वाटते?

उत्तर: जड व्यायाम करताना स्नायूंना ऑक्सिजन कमी पडतो, ज्यामुळे तिथे 'विनाॅक्सी श्वसन' होऊन लॅक्टिक ॲसिड साठते. यामुळे थकवा जाणवतो.

प्रश्न २ (ब) खालील प्रश्न सोडवा (कोणतेही तीन) :

(i) किरणोत्सारी प्रदूषणाचे मानवी शरीरावर होणारे चार दुष्परिणाम लिहा.

१. कॅन्सरचा धोका वाढतो. २. शरीरातील पेशी नष्ट होतात. ३. अनुवंशिक दोष निर्माण होतात. ४. डोळ्यांचे विकार (मोतीबिंदू) होतात.

(ii) तक्ता पूर्ण करा: सामाजिक आरोग्यावर परिणाम करणारे घटक

उत्तर: १. शिक्षण, २. आर्थिक स्थिती, ३. आरोग्य सेवा, ४. सामाजिक सुरक्षितता.

(iii) आपत्तीच्या व्याप्तीचा विचार करता विचारात घ्याव्या लागणाऱ्या चार बाबी लिहा.

१. पूर्वतयारी, २. इशारा, ३. आणीबाणीचा टप्पा, ४. पुनर्वसन.

(iv) सूक्ष्मजैविक इंधनांची नावे आणि वापर वाढवणे का गरजेचे आहे?

उत्तर: मिथेन आणि इथेनॉल. प्रदूषण कमी करण्यासाठी आणि जीवाश्म इंधनांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी त्यांचा वापर गरजेचा आहे.

(v) डी.एन.ए. फिंगरप्रिंटींग म्हणजे काय आणि त्याचा वापर कोठे होतो?

उत्तर: व्यक्तीच्या DNA मधील वैशिष्ट्यपूर्ण आराखड्यावरून त्याची ओळख पटवणे. याचा वापर गुन्हेगारी तपास आणि पितृत्व चाचणीत होतो.

प्रश्न ३ खालील प्रश्न सोडवा (कोणतेही पाच) :

(i) जीवनसत्त्वांची व्याख्या आणि वर्गीकरण:

उत्तर: जीवनसत्त्वे म्हणजे शरीराच्या आरोग्यासाठी आवश्यक असलेली सेंद्रिय संयुगे.
१. जलविद्राव्य: B, C.
२. मेदविद्राव्य: A, D, E, K.

(ii) व्याख्या लिहा: मूलपेशी, क्लोनिंग, जनुकीयदृष्ट्या उन्नत पिके.

१. मूलपेशी: बहुपेशीय सजीवांच्या शरीरातील ज्या पेशींपासून इतर सर्व प्रकारच्या पेशी तयार होतात.
२. क्लोनिंग: एखाद्या पेशीची किंवा सजीवाची हुबेहूब अनुवंशिक प्रतिकृती तयार करणे.
३. जनुकीय उन्नत पिके: बाहेरचे जनुक घालून पिकांच्या गुणधर्मात सुधारणा केलेली पिके.

(iii) उतारा पूर्ण करा: (समुद्रातील तेल गळती)

उत्तर: १. पेट्रोलिअम, २. घातक, ३. यांत्रिक, ४. पिरिडिन्स, ५. ऑक्सिजन, ६. CO2.

(iv) पवनचक्की आकृती आधारित प्रश्न:

(अ) ही आकृती पवनचक्कीच्या विविध घटकांची आहे.
(ब) ऊर्जेचा स्रोत: वारा.
(क) यामुळे प्रदूषण होत नाही आणि हा अक्षय ऊर्जा स्रोत आहे, म्हणून तो पर्यावरणस्नेही आहे.

(v) तक्ता पूर्ण करा: ताणतणाव व्यवस्थापनाचे उपाय

उत्तर: १. संगीत, २. व्यायाम, ३. वाचन, ४. छंद, ५. निसर्ग पर्यटन, ६. मैदानी खेळ.

(vi) प्रथमोपचार पेटीसाठी आवश्यक सहा साहित्यांची नावे:

१. बँडेज, २. कापूस, ३. डेटॉल, ४. कात्री, ५. चिकटपट्टी, ६. अँटीसेप्टिक क्रीम.

(vii) अवशेषांगे म्हणजे काय? मानवी शरीरातील दोन नावे लिहा.

उत्तर: सजीवांमधील निरुपयोगी किंवा अपूर्ण वाढ झालेल्या इंद्रियांना अवशेषांगे म्हणतात. उदा. माकडहाड आणि अक्कलदाढ.
उपयुक्तता: माकडहाड शेपटी असलेल्या प्राण्यांत आणि अक्कलदाढ रवंथ करणाऱ्या प्राण्यांत उपयुक्त असते.

(viii) प्राणी ओळखा: (अ) काटेरी त्वचा, (ब) आभासी देहगुहा, (क) कल्ल्यांद्वारे श्वसन.

(अ) संघ: Echinodermata (उदा. तारामासा).
(ब) संघ: Aschelminthes (उदा. जंत/Ascaris).
(क) वर्ग: Pisces (उदा. रोहू मासा).

प्रश्न ४ खालीलपैकी एक प्रश्न सोडवा :

(i) पुरुष प्रजनन संस्थेवर आधारित उत्तरे:

(अ) शुक्राणू निर्मिती वृषण मध्ये होते.
(आ) लांबी: साधारण ६० मायक्रोमीटर.
(इ) शुक्रवाहिनी शुक्राणूंना पुढे वाहून नेते.
(ई) अर्धसूत्री (Meiosis) विभाजनाद्वारे.
(उ) शिश्न आणि प्रोस्टेट ग्रंथी.

(ii) धोक्यात आलेल्या प्रजातींचे वर्गीकरण आणि संवर्धन:

(a) १. संकटग्रस्त, २. दुर्मिळ, ३. संवेदनशील, ४. अनिश्चित.
(b) संवर्धन: १. वृक्षारोपण, २. प्रदूषण रोखणे, ३. कायद्यांचे पालन, ४. जनजागृती.
(c) रेड लिस्ट रंग: १. गुलाबी (संकटग्रस्त), २. हिरवा (सुरक्षित).