рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рднाрдЧ рез - рдоाрд░्рдЪ реирежреирек рдмोрд░्рдб рдЙрдд्рддрд░рдкुрд╕्рддिрдХा
рдк्рд░. рез (рдЕ) рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рд▓िрдЦिрдпे :
(i) SI рдкрдж्рдзрддि рдоें рдКрд╖्рдоा рдХी рдЗрдХाрдИ рд╣ै ________।
(рдЕ) рдХैрд▓ोрд░ी (рдм) рдЬूрд▓ (рдХ) Kcal/kg °C (рдб) Cal/g °C
(ii) рд╕ूрд░्рдп рдХ्рд╖िрддिрдЬ рдХे рдеोрдб़ा рдиीрдЪे рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рд╣рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै ________।
(рдЕ) рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди (рдм) рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрди (рдХ) рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (рдб) рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдЕрд╡рд╢ोрд╖рдг
(iii) ________ рдХाрд░्рдмोрдХ्рд╕िрд▓िрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХा рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ рд╣ै।
(рдЕ) -COOH (рдм) -CO- (рдХ) -CHO- (рдб) -OH
(iv) рд╕рд░рд▓ рд╕ूрдХ्рд╖्рдорджрд░्рд╢ी рдоें ________ рд▓ेंрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(рдЕ) рдЕрд╡рддрд▓ (рдм) рд╕рдорддрд▓ोрд╡рддрд▓ (рдХ) рд╕рдорддрд▓ोрдд्рддрд▓ (рдб) рдЙрдд्рддрд▓
(v) ________ рдкрдж्рдзрддि рдоें рдкिрдШрд▓ी рд╣ुрдИ рдЯिрди рдХी рдкрд░्рдд рджूрд╕рд░ी рдзाрддु рдкрд░ рдЪрдв़ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
(рдЕ) рдзрдиाрдЧ्рд░ीрдХрд░рдг (рдм) рдЯिрди рдХी рдкрд░्рдд рдЪрдв़ाрдиा (рдХ) рдЬрд╕्рддे рдХा рд╡िрд▓ेрдкрди (рдб) рд╕ंрдоिрд╢्рд░ीрдХрд░рдг
рдк्рд░. рез (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП :
(i) рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯे рдЖрдХाрд░ рд╡ाрд▓े рдкрд░рдоाрдгु рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рд╣ीрд▓िрдпрдо (He)
(ii) рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ рдХा рдЕрдгुрд╕ूрдд्рд░ рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: \(CaCO_3\)
(iii) рдХैрд▓ोрд░ीрдоाрдкी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рдХैрд▓ोрд░ीрдоाрдкी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрд╕ी рдкрджाрд░्рде рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдКрд╖्рдоा рдзाрд░िрддा рдоोрдЬрдиे рдпा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдКрд╖्рдоा рд╡िрдиिрдордп рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ेрддु рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(iv) рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдпे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рдбॉрдЯ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╡ाрд▓े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рдХो рдкрд╣рдЪाрдиिрдпे :
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЗрдеेрди (\(C_2H_6\)) рдХी рд╣ै।
(v) рдЬोрдб़िрдпाँ рдоिрд▓ाрдУ : рдкाрдиी рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрдиांрдХ
рдЙрдд्рддрд░: (c) 1.33
рдк्рд░. реи (рдЕ) рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) :
(i) рдЪूрдиे рдХे рдкрдд्рдерд░ рдХो рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдЧैрд╕ рдХो рддाрдЬा рдЪूрдиे рдХे рдкाрдиी рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдЪूрдиे рдХा рдкाрдиी рджूрдзिрдпा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдЪूрдиे рдХे рдкрдд्рдерд░ (\(CaCO_3\)) рдХो рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(CO_2\)) рдЧैрд╕ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै। рдЬрдм рдпрд╣ рдЧैрд╕ рдЪूрдиे рдХे рдкाрдиी (\(Ca(OH)_2\)) рд╕े рдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддी рд╣ै, рддो рдЕрдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╕рдлेрдж рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ (\(CaCO_3\)) рдмрдирддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдкाрдиी рджूрдзिрдпा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
(ii) рд╡िрдж्рдпुрдд рдмрд▓्рдм рдоें рдХुंрдбрд▓ी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЯंрдЧрд╕्рдЯрди рдзाрддु рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдЯंрдЧрд╕्рдЯрди рдХा рдЧрд▓рдиांрдХ рдмрд╣ुрдд рдЙрдЪ्рдЪ (рд▓рдЧрднрдЧ рейрекрезреж°C) рд╣ोрддा рд╣ै। рдХुंрдбрд▓ी рд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрд░्рдо рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рджेрддी рд╣ै; рдЙрдЪ्рдЪ рдЧрд▓рдиांрдХ рдХे рдХाрд░рдг рдЯंрдЧрд╕्рдЯрди рдкिрдШрд▓рддा рдирд╣ीं рд╣ै।
(iii) рдЪाँрджी рдХी рд╡рд╕्рддुрдПँ рд╣рд╡ा рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкрд╢्рдЪाрдд् рд╡े рдХाрд▓ी рдкрдб़ рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЙрдд्рддрд░: рдЪाँрджी рд╣рд╡ा рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рд╕рд▓्рдлाрдЗрдб рдЧैрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЪाँрджी рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рд╕िрд▓्рд╡рд░ рд╕рд▓्рдлाрдЗрдб (\(Ag_2S\)) рдХी рдХाрд▓ी рдкрд░рдд рдЬрдоा рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рдк्рд░. реи (рдм) рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рддीрди) :
(i) рдбोрдмेрд░ाрдпрдирд░ рдХा рдд्рд░िрдХ рдиिрдпрдо рд▓िрдЦрдХрд░ рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд▓िрдЦिрдпे।
рдиिрдпрдо: рдЬрдм рд╕рдоाрди рдЧुрдгрдзрд░्рдо рд╡ाрд▓े рддीрди рддрдд्рд╡ों рдХो рдкрд░рдоाрдгु рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХे рдмрдв़рддे рдХ्рд░рдо рдоें рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдмीрдЪ рд╡ाрд▓े рддрдд्рд╡ рдХा рдкрд░рдоाрдгु рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рд╢ेрд╖ рджो рдХे рдФрд╕рдд рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд▓िрдеिрдпрдо (6.9), рд╕ोрдбिрдпрдо (23.0), рдкोрдЯेрд╢िрдпрдо (39.1)।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд▓िрдеिрдпрдо (6.9), рд╕ोрдбिрдпрдо (23.0), рдкोрдЯेрд╢िрдпрдо (39.1)।
(ii) рдиीрдЪे рджिрдпे рдЧрдпे рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ рдЙрд╕рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓िрдЦिрдпे :
рдЙрдд्рддрд░: рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░ (AC Generator) рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
(iii) рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рд╣ै ? рдХिрд╕ी рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдЙрдирдХी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд░ॉрдХेрдЯ рдХो рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle)।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle)।
(iv) рдоुрдХ्рдд рдкрддрди рдХ्рдпा рд╣ै ? рдпрд╣ рдХрдм рд╕ंрднрд╡ рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░: рдЬрдм рдХोрдИ рдкिंрдб рдХेрд╡рд▓ рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рдмрд▓ рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рдЧिрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рдоुрдХ्рдд рдкрддрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдиिрд░्рд╡ाрдд (Vacuum) рдоें рд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
(v) рдХिрд╕ी рдЙрдд्рддрд▓ рд▓ेंрд╕ рдХा рдиाрдн्рдпंрддрд░ 20 рд╕ेрдоी рд╣ै, рддो рдЙрд╕ рд▓ेंрд╕ рдХी рд╢рдХ्рддि рдЬ्рдЮाрдд рдХीрдЬिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: \(f = 20 \text{ cm} = 0.2 \text{ m}\)।
рд╢рдХ्рддि \(P = \frac{1}{f(\text{m})} = \frac{1}{0.2} = +5.0 \text{ D}\)।
рд╢рдХ्рддि \(P = \frac{1}{f(\text{m})} = \frac{1}{0.2} = +5.0 \text{ D}\)।
рдк्рд░. рей рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдкाँрдЪ) :
(i) рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд╡िрдзाрди рдХो рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕ंрд░ूрдкрдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдХे рддрдд्рд╡ों рдХो рдЪाрд░ рдЦंрдбों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рдоूрд╣ 1 рдФрд░ 2 рдХे рддрдд्рд╡ों рдХो рдПрд╕-рдЦंрдб рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕рдоूрд╣ 13 рд╕े 18 рдХे рддрдд्рд╡ों рдХो рдкी-рдЦंрдб рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЦंрдб рдХे рддрдд्рд╡ рдзाрддु, рдЕрдзाрддु рдФрд░ рдзाрддुрд╕рджृрд╢ рд╣ैं। рд╕рдоूрд╣ 3 рд╕े 12 рдХे рддрдд्рд╡ों рдХो рдбी-рдЦंрдб рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдпे рд╕рднी рддрдд्рд╡ рдзाрддु рд╣ैं। рдЕрдзोрднाрдЧ рдХी рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдХो рдПрдл-рдЦंрдб рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै।
(ii) (a) рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХी рджрд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдШрдЯрдХों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдпे। (b) рдХिрд╕ी рдПрдХ рдШрдЯрдХ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдпे।
(a) рдШрдЯрдХ: рдЕрднिрдХाрд░рдХों рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдХрдгों рдХा рдЖрдХाрд░, рд╕ांрдж्рд░рддा, рддाрдкрдоाрди, рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХ।
(b) рддाрдкрдоाрди: рддाрдкрдоाрди рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдЕрднिрдХाрд░рдХों рдХे рдХрдгों рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдмрдв़рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рдЯрдХ्рдХрд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХी рджрд░ рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै।
(b) рддाрдкрдоाрди: рддाрдкрдоाрди рдмрдв़рдиे рдкрд░ рдЕрднिрдХाрд░рдХों рдХे рдХрдгों рдХी рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рдмрдв़рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рдЯрдХ्рдХрд░ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХी рджрд░ рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै।
(iii) рдЖрд▓ेрдЦ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдкूрдЫे рдЧрдпे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдЖрд▓ेрдЦ рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै? рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдиी рдХे рддाрдкрди рдХा рдЖрд▓ेрдЦ (рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा)।
(b) рд░ेрдЦा AB рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै? рдЙрдд्рддрд░: 0°C рдкрд░ рдмрд░्рдл рдХा рдкिрдШрд▓рдиा (рд╡िрд▓ीрди рд╣ोрдиे рдХी рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा)।
(c) рд░ेрдЦा BC рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै? рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдиी рдХा рддाрдкрдоाрди 0°C рд╕े 100°C рддрдХ рдмрдв़рдиा।
(b) рд░ेрдЦा AB рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै? рдЙрдд्рддрд░: 0°C рдкрд░ рдмрд░्рдл рдХा рдкिрдШрд▓рдиा (рд╡िрд▓ीрди рд╣ोрдиे рдХी рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा)।
(c) рд░ेрдЦा BC рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै? рдЙрдд्рддрд░: рдкाрдиी рдХा рддाрдкрдоाрди 0°C рд╕े 100°C рддрдХ рдмрдв़рдиा।
(iv) рдиीрдЪे рджी рдЧрдпी рдЖрдХृрддिрдпों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рд╕ाрд░рдгी рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдпे :
| рдоुрдж्рджे | рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯिрджोрд╖ (Myopia) | рджूрд░ рджृрд╖्рдЯिрджोрд╖ (Hypermetropia) |
|---|---|---|
| рджोрд╖ рдХा рдиाрдо | рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯिрджोрд╖ | рджूрд░ рджृрд╖्рдЯिрджोрд╖ |
| рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдХी рд╕्рдеिрддि | рд░ेрдЯिрдиा рдХे рд╕ाрдордиे | рд░ेрдЯिрдиा рдХे рдкीрдЫे |
| рдЙрдкрдпोрдЧी рд▓ेंрд╕ | рдЕрд╡рддрд▓ рд▓ेंрд╕ (Concave) | рдЙрдд्рддрд▓ рд▓ेंрд╕ (Convex) |
(v) рдЖрдпрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдХे рдХोрдИ рддीрди рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧुрдгрдзрд░्рдо рд▓िрдЦिрдпे।
рез. рдЖрдпрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рдаोрд╕ рдФрд░ рдХрдаोрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
реи. рдЗрдирдХा рдЧрд▓рдиांрдХ рдФрд░ рдХ्рд╡рдердиांрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै।
рей. рдпे рдЬрд▓ीрдп рдж्рд░ाрд╡рдг рдоें рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
реи. рдЗрдирдХा рдЧрд▓рдиांрдХ рдФрд░ рдХ्рд╡рдердиांрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рд╣ोрддा рд╣ै।
рей. рдпे рдЬрд▓ीрдп рдж्рд░ाрд╡рдг рдоें рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рд╕ुрдЪाрд▓рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
(vi) рдЖрдХृрддि рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдкूрдЫे рдЧрдпे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдиिрдпрдо: \(F = G \frac{m_1 m_2}{d^2}\)।
(b) рджूрд░ी рддीрди рдЧुрдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рез/реп рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
(c) рдПрдХ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рджोрдЧुрдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджोрдЧुрдиा рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
(b) рджूрд░ी рддीрди рдЧुрдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рез/реп рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
(c) рдПрдХ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рджोрдЧुрдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджोрдЧुрдиा рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
(vii) рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рд╕рдордп рдХी рдЧрдгрдиा: $R=6400 \text{ km}, h=35780 \text{ km}, v=3.08 \text{ km/s}$
рдХुрд▓ рдд्рд░िрдЬ्рдпा \(r = 42180 \text{ km}\)।
рд╕рдордп \(T = \frac{2\pi r}{v} \approx 86000 \text{ рд╕ेрдХंрдб}\) (рд▓рдЧрднрдЧ реирек рдШंрдЯे)।
рд╕рдордп \(T = \frac{2\pi r}{v} \approx 86000 \text{ рд╕ेрдХंрдб}\) (рд▓рдЧрднрдЧ реирек рдШंрдЯे)।
(viii) рдкрд░िрдиाрд▓िрдХा рдХ्рдпा рд╣ै ? рдЖрдХृрддि рдмрдиाрдХрд░ рдиाрдоांрдХिрдд рдХीрдЬिрдпे।
рдЙрдд्рддрд░: рд╡िрдж्рдпुрддрд░ोрдзी рдЖрд╡рд░рдг рд╡ाрд▓े рддांрдмे рдХे рддाрд░ рдХो рд╕्рдк्рд░िंрдЧ рдХी рддрд░рд╣ рд▓рдкेрдЯрдиे рдкрд░ рдмрдиी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдкрд░िрдиाрд▓िрдХा рд╣ै।
рдк्рд░. рек рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХा рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(i) рдк्рд░िрдЬ्рдо рдЖрдХृрддि рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (Dispersion)।
(b) рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЪрд▓рди: рдмैंрдЧрдиी।
(c) рдХрдо рд╡िрдЪрд▓рди: рд▓ाрд▓।
(d) рдШрдЯрдиा: рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖।
(e) рд╡рд░्рдгрдХ्рд░рдо: рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╕ाрдд рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी рдХो рд╡рд░्рдгрдХ्рд░рдо рдХрд╣рддे рд╣ैं।
(b) рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЪрд▓рди: рдмैंрдЧрдиी।
(c) рдХрдо рд╡िрдЪрд▓рди: рд▓ाрд▓।
(d) рдШрдЯрдиा: рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖।
(e) рд╡рд░्рдгрдХ्рд░рдо: рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╕ाрдд рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी рдХो рд╡рд░्рдгрдХ्рд░рдо рдХрд╣рддे рд╣ैं।
(ii) рдРрд╕ीрдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдЖрдХृрддि рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдХे рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдпे :
(a) рдЕрднिрдХाрд░рдХ: рдРрд╕ीрдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓ рдФрд░ рд╕ोрдбिрдпрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ।
(b) рдЧैрд╕: рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(CO_2\))।
(c) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди: рдЪूрдиे рдХा рдкाрдиी рджूрдзिрдпा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
(d) рдЕрди्рдп рд╡िрдХрд▓्рдк: рд╕ोрдбिрдпрдо рдмाрдЗрдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ।
(e) рдЙрдкрдпोрдЧ: рд╕िрд░рдХा (Vinegar) рдмрдиाрдиे рдоें।
(b) рдЧैрд╕: рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб (\(CO_2\))।
(c) рдкрд░िрд╡рд░्рддрди: рдЪूрдиे рдХा рдкाрдиी рджूрдзिрдпा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
(d) рдЕрди्рдп рд╡िрдХрд▓्рдк: рд╕ोрдбिрдпрдо рдмाрдЗрдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ।
(e) рдЙрдкрдпोрдЧ: рд╕िрд░рдХा (Vinegar) рдмрдиाрдиे рдоें।