SSC Geography Paper II (2024) - Complete Solution (Hindi Medium)
Paper Code: N 676 | Marks: 40 | Time: 2 Hours
1. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдкेंрдЯाрдирд▓ рдХे рджрд▓рджрд▓ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें ................. рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
- (i) рдХोंрдбोрд░
- (ii) рдЧुрд▓ाрдмी рдбॉрд▓्рдлिрди
- (iii) рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдиाрдХोंрдбा
- (iv) рдордХाрдК
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдиाрдХोंрдбा
(2) рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдкрд░ ................. рдШрдЯрдХ рдкрд░िрдгाрдо рдХрд░рддा / рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддा рд╣ै।
- (i) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा
- (ii) рд▓िंрдЧ рдЕрдиुрдкाрдд
- (iii) рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा
- (iv) рдФрд╕рдд рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ा
рдЙрдд्рддрд░: (i) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХे рд▓िрдП ................. рдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- (i) рд╣рд╡ाрдИ рдоाрд░्рдЧों
- (ii) рдЬрд▓рдоाрд░्рдЧों
- (iii) рд╕реЬрдХ рдоाрд░्рдЧों
- (iv) рд░ेрд▓рдоाрд░्рдЧों
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рд╕реЬрдХ рдоाрд░्рдЧों
(4) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд╕рдордп рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ंрдХрд▓рди рд╣ेрддु ................. рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
- (i) рдХुрд░्рд╕ी
- (ii) рдлрд▓рдХ
- (iii) рдкाрдиी рдХी рдмोрддрд▓
- (iv) рдирдоूрдиा рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी
рдЙрдд्рддрд░: (iv) рдирдоूрдиा рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी
2. рднिрди्рди рдШрдЯрдХ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд░ाрдЬ्рдп -
рд╡िрдХрд▓्рдк: рд░िрдУ рдбि рдЬрдиेрд░ो, рдкрд░ाрдИрдмा, рдЕрдоाрдкा, рдЕрдХ्рд░
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрдХ्рд░
рдХाрд░рдг: рдЕрдХ्рд░ рдПрдХ рдЖंрддрд░िрдХ (рд╕्рдерд▓рд░ुрдж्рдз) рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рддрдЯीрдп рд░ाрдЬ्рдп рд╣ैं।
(2) рднाрд░рдд рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ -
рд╡िрдХрд▓्рдк: рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рдкрд╢्рдЪिрдоी рдШाрдЯ, рдоेрдШाрд▓рдп рдХा рдкрдаाрд░, рдЕрд░ूрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
рдЙрдд्рддрд░: рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
рдХाрд░рдг: рдпрд╣ рдПрдХ рд╢ुрд╖्рдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рднाрд░ी рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै।
(3) рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХी рдЙрдкрдирджी -
рд╡िрдХрд▓्рдк: рдкाрд░ू рдирджी, рдкुрд░ुрд╕ рдирджी, рдкрд░ाрдиा рдирджी, рдЬुрд░ूрдХा рдирджी
рдЙрдд्рддрд░: рдкрд░ाрдиा рдирджी
рдХाрд░рдг: рдкрд░ाрдиा рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рдУрд░ рдмрд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдирджी рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдЕрдоेрдЬ़рди рдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдирджिрдпाँ рд╣ैं।
(4) рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдгी -
рд╡िрдХрд▓्рдк: рдЬंрдЧрд▓ी рднैंрд╕ा, рд╣िрд░рдг, рдоृрдЧ, рдЪрдорд░ी (рдпाрдХ)
рдЙрдд्рддрд░: рдЪрдорд░ी (рдпाрдХ)
рдХाрд░рдг: рдпाрдХ рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рдмрд░्рдлीрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рди рдХि рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें।
3. рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдоाрдирд╕ूрди рдХी рд╡ाрдкрд╕ी (Retreating Monsoon)
рднाрд░рдд рдоें рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдФрд░ рдирд╡ंрдмрд░ рдХे рдорд╣ीрдиे рдоाрдирд╕ूрди рдХी рд╡ाрдкрд╕ी рдХा рд╕рдордп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рдоाрдирд╕ूрди рд╣рд╡ाрдПँ рднाрд░рддीрдп рдЙрдкрдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рд╕े рдкीрдЫे рд╣рдЯрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдЖрдХाрд╢ рд╕ाрдл рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рдоें рдеोрдб़ी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕े 'рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рд╣ीрдЯ' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╡ाрдкрд╕ी рдХे рджौрд░ाрди рдпे рд╣рд╡ाрдПँ рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी рд╕े рдирдоी рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдХрд░рддी рд╣ैं।
(2) рднाрд░рдд рдХे рдкрд░्рдгрдкाрддी рд╡рди (Deciduous Forests)
рднाрд░рдд рдоें 1000 рдоिрдоी рд╕े 2000 рдоिрдоी рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкрд░्рдгрдкाрддी рд╡рди рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд╢ुрд╖्рдХ рдоौрд╕рдо (рдЧрд░्рдоी) рдоें рдкाрдиी рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпे рд╡ृрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рддिрдпाँ рдЧिрд░ा рджेрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें рдкрддрдЭрдб़ рд╡рди рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ृрдХ्рд╖ рд╕ाрдЧौрди, рдмाँрд╕, рдмрд░рдЧрдж, рдкीрдкрд▓ рдЖрджि рд╣ैं। рдпे рд╡рди рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддे рд╣ैं।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рддीрди рд╢рддाрдм्рджिрдпों рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рддрдХ рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдеा। рдЗрд╕े 7 рд╕िрддंрдмрд░ 1822 рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж, 1930 рд╕े 1985 рддрдХ, рджेрд╢ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕ैрди्рдп рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдеा। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें 'рд╕ंрдШीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ीрдп рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп' (Federal Presidential Republic) рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै।
4. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХो рджрд░्рд╢ाрдЗрдП, рд╕ूрдЪी рдмрдиाрдЗрдП рддрдеा рдиाрдо рднी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)
рдиोрдЯ: рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рджिрдП рдЧрдП рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеाрдиों рдХो рдЕंрдХिрдд рдХрд░рдиा рдеा।
Note: Students were expected to mark these on the supplied map. Below are the locations.
| рдХ्рд░рдоांрдХ |
рд╕्рдеाрди |
рд╡िрд╡рд░рдг |
| (1) |
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдЪोрдЯी |
рдкिрдХो рдбी рдиेрдм्рд▓िрдиा (Pico da Neblina): рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╡ेрдиेрдЬुрдПрд▓ा рд╕ीрдоा рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। |
| (2) |
рд╕ाрдУ рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдирджी |
рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдоें рдмрд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдоुрдЦ рдирджी। |
| (3) |
рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк |
рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоेрдЬ़рди рдирджी рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдж्рд╡ीрдк। |
| (4) |
рдкंрдкाрд╕ |
рджрдХ्рд╖िрдг рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓) рдоें рд╕्рдеिрдд рдШाрд╕ рдХे рдоैрджाрди। |
| (5) |
рд╡िрд╖ुрд╡рдд् рд░ेрдЦा |
0° рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рд░ेрдЦा рдЬो рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ (рдЕрдоेрдЬ़рди рдоुрд╣ाрдиे) рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै। |
| (6) |
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी |
рдм्рд░ाрд╕ीрд▓िрдпा (Brasilia): рдордз्рдп рдЙрдЪ्рдЪ рднूрдоि рдоें рд╕्рдеिрдд। |
4. (рдЖ) рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рднाрд░рдд рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХीрдЬिрдП рддрдеा рдкूрдЫे рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)
(1) рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдПрд╡ं рдЙрдкрд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╢ीрд░्рд╖рдХ: рднाрд░рдд
рдЙрдкрд╢ीрд░्рд╖рдХ: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣ाрдоाрд░्рдЧ рдПрд╡ं рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣
(2) рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕реЬрдХ рдШрдирдд्рд╡ рдХिрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░ी рдоैрджाрдиी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рддрдеा рджрдХ्рд╖िрдгी рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕реЬрдХ рдШрдирдд्рд╡ рдЕрдзिрдХ рд╣ै।
(3) рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рдкрд░ рджो рдмंрджрд░рдЧाрд╣ों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдХांрдбрд▓ा, рдоुंрдмрдИ, рдоाрд░्рдоाрдЧाрдУ, рдоंрдЧрд▓ुрд░ु, рдХोрдЪ्рдЪि (рдХोрдИ рджो)।
(4) рдкोрд░рдмंрджрд░ рд╕े рд╕िрд▓्рдЪрд░ рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдкूрд░्рд╡-рдкрд╢्рдЪिрдо рдЧрд▓िрдпाрд░ा (East-West Corridor)।
(5) рдХोрд▓рдХाрддा рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рдж्рд╡ीрдк рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рди्рдпू рдоूрд░ рдж्рд╡ीрдк (New Moore Island)।
5. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)
(1) рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рднाрдЧों рдоें рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।
рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рднाрдЧों рдоें рддाрдкрдоाрди рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рднूрдоि рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдкрд░рдд рднी рдмрд╣ुрдд рдкрддрд▓ी рдпा рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдРрд╕ी рдХрдаोрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрдб़े рдкेрдб़ों рдпा рдШрдиी рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд░ोрдХрддी рд╣ैं। рдХेрд╡рд▓ рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдХुрдЫ рдХाрдИ (mosses) рдФрд░ рд▓ाрдЗрдХेрди (lichens) рд╣ी рдЙрдЧ рдкाрддे рд╣ैं।
(2) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЙрд╖्рдг рдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдХрдо рд╣ी рдЖрддे рд╣ैं।
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХा рддрдЯीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд░ेрдЦा (Equator) рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╡िрд╖ुрд╡рддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХोрд░िрдпोрд▓िрд╕ рдмрд▓ (Coriolis force) рдирдЧрдг्рдп рдпा рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЙрд╖्рдгрдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрддों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЪрдХ्рд░рд╡ाрддी рднंрд╡рд░ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддे। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЙрд╖्рдгрдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдЖрддे рд╣ैं।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХी рдШाрдЯी рдХी рдУрд░ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ рдЕрдзिрдХ рд╡िрд░рд▓ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдШाрдЯी рдШрдиे рд╡рд░्рд╖ाрд╡рдиों (Rainforests) рд╕े рдврдХी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд░्рдж्рд░ рд╣ै, рдЬो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрдХूрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдХा рдЕрднाрд╡ рдФрд░ рдШрдиे рд╡рдиों рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджुрд░्рдЧрдо рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рдпрд╣ाँ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ рд╡िрд░рд▓ рд╣ैं।
(4) рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдордд्рд╕्рдп рдкाрд▓рди рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।
рднाрд░рдд рдХे рдкाрд╕ рд▓рдЧрднрдЧ 7,500 рдХिрдоी рд▓ंрдмी рддрдЯрд░ेрдЦा рд╣ै। рдордЫрд▓ी рдкрдХрдб़рдиा рдмрдб़ी рдЖрдмाрджी рдХे рд▓िрдП рд╕рд╕्рддे рдк्рд░ोрдЯीрди (рднोрдЬрди) рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рд╣ै। рдпрд╣ рддрдЯीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧों рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдпрд╣ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।
6. (рдЕ) рджी рдЧрдИ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी-рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕्рддंрдн рдЖрд▓ेрдЦ рдмрдиाрдЗрдП рдПрд╡ं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП : (6 рдЕंрдХ)
рд╡िрд╖рдп: рднाрд░рдд - рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХा рдХрд▓ (1961 - 2011)
(1) рд╕рди् 1961 рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा?
18.0%
(2) рдХिрд╕ рджрд╢рдХ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдеा?
рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рд╡ृрдж्рдзि 1961 рд╕े 1971 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдеी (рдоाрдд्рд░ 0.2% рдХी рд╡ृрдж्рдзि)।
(3) рд╕рди् 1991 рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा?
25.7%
рдЕрдерд╡ा
(рдЖ) рдЖрд▓ेрдЦ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХीрдЬिрдП рддрдеा рджिрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП: (6 рдЕंрдХ)
рд╡िрд╖рдп: рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдм्рд░ाреЫीрд▓ - рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рдпोрдЧрджाрди рддрдеा рдЙрд╕рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा
(1) рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдХौрди-рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджिрдЦाрдП рдЧрдП рд╣ैं?
рдк्рд░ाрдердоिрдХ (Primary), рдж्рд╡िрддीрдпрдХ (Secondary), рдФрд░ рддृрддीрдпрдХ (Tertiary) рдХ्рд╖ेрдд्рд░।
(2) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдХрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рдХौрди-рд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै?
рддृрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (Tertiary Sector)।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ै?
10%
(4) рджिрдП рдЧрдП рджो рджेрд╢ों рдоें рд╕े рдХिрд╕ рджेрд╢ рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ै?
рдм्рд░ाреЫीрд▓ (рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рднाрд░рдд рд╕े рдХрдо рд╣ै)।
(5) рд╕рдХрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рддृрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рдХрдо рд╣ै?
рднाрд░рдд (рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХा рддृрддीрдпрдХ рдпोрдЧрджाрди рднाрд░рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै)।
(6) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी 19% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХिрд╕ рдЙрдд्рдкाрдж рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓рдЧी рд╣ै?
рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (Secondary Sector)।
7. рд╕рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)
(1) рдХाрд░рдЦाрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░-рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी рддैрдпाрд░ рдХीрдЬिрдП।
рдХाрд░рдЦाрдиे рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ेрддु рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी:
- рдХाрд░рдЦाрдиे рдХा рдиाрдо рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा рд╡рд░्рд╖ рдХ्рдпा рд╣ै?
- рдЗрд╕ рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ рд╡рд╕्рддु рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ोрддा рд╣ै?
- рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕े рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै?
- рдХрдЪ्рдЪा рдоाрд▓ рдХрд╣ाँ рд╕े рдоंрдЧрд╡ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
- рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдХिрддрдиे рд╢्рд░рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं?
- рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं?
- рдХाрд░рдЦाрдиे рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ (рдХрдЪрд░े) рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
- рддैрдпाрд░ рдоाрд▓ рдХो рдХрд╣ाँ рдмेрдЪा рдЬाрддा рд╣ै (рд╕्рдеाрдиीрдп рдмाрдЬ़ाрд░ рдпा рдиिрд░्рдпाрдд)?
- рдХ्рдпा рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рдХोрдИ рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдорд╢ीрдирд░ी рд╣ै?
- рдХाрд░рдЦाрдиा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдЙрдкाрдп рдХрд░рддा рд╣ै?
(2) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рддрдЯीрдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓िрдЦिрдП।
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХो рд▓рдЧрднрдЧ 7,400 рдХिрдоी рд▓ंрдмी рддрдЯрд░ेрдЦा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕े рджो рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै:
- рдЙрдд्рддрд░ी рддрдЯ: рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоाрдкा рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдоें рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓ рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХा рдоुрд╣ाрдиा рдФрд░ рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдоैंрдЧ्рд░ोрд╡ рд╡рди рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
- рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ: рдпрд╣ рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рдиोрд░्рдЯे рд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рд╕ीрдоाрдУं рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╣рд╡ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ुंрджрд░ рд░ेрддीрд▓े рд╕рдоुрдж्рд░ рддрдЯों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ 'рд╡िрд╢ाрд▓ рдХрдЧाрд░' (Great Escarpment) рддрдЯ рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд░िрдпो рдбि рдЬрдиेрд░ो рдФрд░ рд╕ैंрдЯोрд╕ рдЬैрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдЗрд╕ी рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं।
(3) рднाрд░рдд рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдХो рдХौрди-рд╕े рдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं?
рднाрд░рдд рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдЕрд╕рдоाрди рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдХрдИ рдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं:
- рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा: рдЙрдд्рддрд░ी рдоैрджाрди рд╕рдорддрд▓ рдФрд░ рдЙрдкрдЬाрдК рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдШрдиी рдЖрдмाрджी рд╡ाрд▓े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдкрд╣ाрдб़ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рдХे рджुрд░्рдЧрдо рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।
- рдЬрд▓рд╡ाрдпु: рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों (рдЬैрд╕े рддрдЯीрдп рдоैрджाрди) рдоें рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдФрд░ рд▓рдж्рджाрдЦ рдХे рдаंрдбे рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдоें рдХрдо рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै।
- рдкाрдиी рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा: рдмрд╕्рддिрдпाँ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдирджी рддрдЯों (рдЬैрд╕े рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा) рдХे рдкाрд╕ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдкीрдиे рдФрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХे рд▓िрдП рдоीрдаा рдкाрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।
- рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг: рдоुंрдмрдИ, рджिрд▓्рд▓ी, рдХोрд▓рдХाрддा рдФрд░ рдЪेрди्рдирдИ рдЬैрд╕े рд╢рд╣рд░ों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे рдХे рдХाрд░рдг рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै।