HSC Board Paper Solutions Check Your Mark

Hindi 2026 Board Solution
ЁЯУЕ 11 Feb 2026
Solved
English 2026 Board Solution
ЁЯУЕ 10 Feb 2026
Solved
HSC 2026 Important Questions
ЁЯУЕ Board 2026
IMP

Monday, January 26, 2026

Geography Paper II Solution 2024 (Hindi Medium) - SSC Board Exam | Complete Solved Paper

SSC Geography Paper II (2024) - Complete Solution (Hindi Medium)

Paper Code: N 676 | Marks: 40 | Time: 2 Hours

1. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдЙрдЪिрдд рдкрд░्рдпाрдп рдЪुрдирдХрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдкूрд░्рдг рдХीрдЬिрдП : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдкेंрдЯाрдирд▓ рдХे рджрд▓рджрд▓ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें ................. рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
  • (i) рдХोंрдбोрд░
  • (ii) рдЧुрд▓ाрдмी рдбॉрд▓्рдлिрди
  • (iii) рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдиाрдХोंрдбा
  • (iv) рдордХाрдК
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдиाрдХोंрдбा
(2) рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдкрд░ ................. рдШрдЯрдХ рдкрд░िрдгाрдо рдХрд░рддा / рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддा рд╣ै।
  • (i) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा
  • (ii) рд▓िंрдЧ рдЕрдиुрдкाрдд
  • (iii) рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा
  • (iv) рдФрд╕рдд рдЬीрд╡рди рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ा
рдЙрдд्рддрд░: (i) рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХे рд▓िрдП ................. рдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  • (i) рд╣рд╡ाрдИ рдоाрд░्рдЧों
  • (ii) рдЬрд▓рдоाрд░्рдЧों
  • (iii) рд╕реЬрдХ рдоाрд░्рдЧों
  • (iv) рд░ेрд▓рдоाрд░्рдЧों
рдЙрдд्рддрд░: (iii) рд╕реЬрдХ рдоाрд░्рдЧों
(4) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд╕рдордп рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ंрдХрд▓рди рд╣ेрддु ................. рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • (i) рдХुрд░्рд╕ी
  • (ii) рдлрд▓рдХ
  • (iii) рдкाрдиी рдХी рдмोрддрд▓
  • (iv) рдирдоूрдиा рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी
рдЙрдд्рддрд░: (iv) рдирдоूрдиा рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी

2. рднिрди्рди рдШрдЯрдХ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд░ाрдЬ्рдп -

рд╡िрдХрд▓्рдк: рд░िрдУ рдбि рдЬрдиेрд░ो, рдкрд░ाрдИрдмा, рдЕрдоाрдкा, рдЕрдХ्рд░

рдЙрдд्рддрд░: рдЕрдХ्рд░
рдХाрд░рдг: рдЕрдХ्рд░ рдПрдХ рдЖंрддрд░िрдХ (рд╕्рдерд▓рд░ुрдж्рдз) рд░ाрдЬ्рдп рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рддрдЯीрдп рд░ाрдЬ्рдп рд╣ैं।
(2) рднाрд░рдд рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ -

рд╡िрдХрд▓्рдк: рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рдкрд╢्рдЪिрдоी рдШाрдЯ, рдоेрдШाрд▓рдп рдХा рдкрдаाрд░, рдЕрд░ूрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢

рдЙрдд्рддрд░: рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
рдХाрд░рдг: рдпрд╣ рдПрдХ рд╢ुрд╖्рдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рднाрд░ी рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै।
(3) рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХी рдЙрдкрдирджी -

рд╡िрдХрд▓्рдк: рдкाрд░ू рдирджी, рдкुрд░ुрд╕ рдирджी, рдкрд░ाрдиा рдирджी, рдЬुрд░ूрдХा рдирджी

рдЙрдд्рддрд░: рдкрд░ाрдиा рдирджी
рдХाрд░рдг: рдкрд░ाрдиा рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рдУрд░ рдмрд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдирджी рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрди्рдп рдЕрдоेрдЬ़рди рдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдирджिрдпाँ рд╣ैं।
(4) рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдгी -

рд╡िрдХрд▓्рдк: рдЬंрдЧрд▓ी рднैंрд╕ा, рд╣िрд░рдг, рдоृрдЧ, рдЪрдорд░ी (рдпाрдХ)

рдЙрдд्рддрд░: рдЪрдорд░ी (рдпाрдХ)
рдХाрд░рдг: рдпाрдХ рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рдмрд░्рдлीрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рди рдХि рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें।

3. рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдЯिрдк्рдкрдгी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдоाрдирд╕ूрди рдХी рд╡ाрдкрд╕ी (Retreating Monsoon)
рднाрд░рдд рдоें рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдФрд░ рдирд╡ंрдмрд░ рдХे рдорд╣ीрдиे рдоाрдирд╕ूрди рдХी рд╡ाрдкрд╕ी рдХा рд╕рдордп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рдоाрдирд╕ूрди рд╣рд╡ाрдПँ рднाрд░рддीрдп рдЙрдкрдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рд╕े рдкीрдЫे рд╣рдЯрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ैं। рдЖрдХाрд╢ рд╕ाрдл рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рдоें рдеोрдб़ी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕े 'рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рд╣ीрдЯ' рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╡ाрдкрд╕ी рдХे рджौрд░ाрди рдпे рд╣рд╡ाрдПँ рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी рд╕े рдирдоी рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें рд╡рд░्рд╖ा рдХрд░рддी рд╣ैं।
(2) рднाрд░рдд рдХे рдкрд░्рдгрдкाрддी рд╡рди (Deciduous Forests)
рднाрд░рдд рдоें 1000 рдоिрдоी рд╕े 2000 рдоिрдоी рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкрд░्рдгрдкाрддी рд╡рди рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд╢ुрд╖्рдХ рдоौрд╕рдо (рдЧрд░्рдоी) рдоें рдкाрдиी рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдпे рд╡ृрдХ्рд╖ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рддिрдпाँ рдЧिрд░ा рджेрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें рдкрддрдЭрдб़ рд╡рди рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ृрдХ्рд╖ рд╕ाрдЧौрди, рдмाँрд╕, рдмрд░рдЧрдж, рдкीрдкрд▓ рдЖрджि рд╣ैं। рдпे рд╡рди рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддे рд╣ैं।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рддीрди рд╢рддाрдм्рджिрдпों рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рддрдХ рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдеा। рдЗрд╕े 7 рд╕िрддंрдмрд░ 1822 рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж, 1930 рд╕े 1985 рддрдХ, рджेрд╢ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕ैрди्рдп рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдеा। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें 'рд╕ंрдШीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ीрдп рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп' (Federal Presidential Republic) рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै।

4. (рдЕ) рджिрдП рдЧрдП рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХो рджрд░्рд╢ाрдЗрдП, рд╕ूрдЪी рдмрдиाрдЗрдП рддрдеा рдиाрдо рднी рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)

Map marking : Outline Map of Brazil.
рдиोрдЯ: рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рджिрдП рдЧрдП рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеाрдиों рдХो рдЕंрдХिрдд рдХрд░рдиा рдеा।
Note: Students were expected to mark these on the supplied map. Below are the locations.
Map marking : Outline Map of Brazil Answer.
рдХ्рд░рдоांрдХ рд╕्рдеाрди рд╡िрд╡рд░рдг
(1) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдЪोрдЯी рдкिрдХो рдбी рдиेрдм्рд▓िрдиा (Pico da Neblina): рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╡ेрдиेрдЬुрдПрд▓ा рд╕ीрдоा рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
(2) рд╕ाрдУ рдл्рд░ांрд╕िрд╕्рдХो рдирджी рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдоें рдмрд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдоुрдЦ рдирджी।
(3) рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоेрдЬ़рди рдирджी рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдж्рд╡ीрдк।
(4) рдкंрдкाрд╕ рджрдХ्рд╖िрдг рдм्рд░ाрдЬीрд▓ (рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓) рдоें рд╕्рдеिрдд рдШाрд╕ рдХे рдоैрджाрди।
(5) рд╡िрд╖ुрд╡рдд् рд░ेрдЦा 0° рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рд░ेрдЦा рдЬो рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рднाрдЧ (рдЕрдоेрдЬ़рди рдоुрд╣ाрдиे) рд╕े рдЧुрдЬрд░рддी рд╣ै।
(6) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдм्рд░ाрд╕ीрд▓िрдпा (Brasilia): рдордз्рдп рдЙрдЪ्рдЪ рднूрдоि рдоें рд╕्рдеिрдд।

4. (рдЖ) рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рднाрд░рдд рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХीрдЬिрдП рддрдеा рдкूрдЫे рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП (рдХोрдИ рдЪाрд░) : (4 рдЕंрдХ)

(1) рдоाрдирдЪिрдд्рд░ рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдПрд╡ं рдЙрдкрд╢ीрд░्рд╖рдХ рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╢ीрд░्рд╖рдХ: рднाрд░рдд
рдЙрдкрд╢ीрд░्рд╖рдХ: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣ाрдоाрд░्рдЧ рдПрд╡ं рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣
(2) рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕реЬрдХ рдШрдирдд्рд╡ рдХिрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣ै?
рдЙрдд्рддрд░ी рдоैрджाрдиी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рддрдеा рджрдХ्рд╖िрдгी рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕реЬрдХ рдШрдирдд्рд╡ рдЕрдзिрдХ рд╣ै।
(3) рдкрд╢्рдЪिрдоी рддрдЯ рдкрд░ рджो рдмंрджрд░рдЧाрд╣ों рдХे рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдХांрдбрд▓ा, рдоुंрдмрдИ, рдоाрд░्рдоाрдЧाрдУ, рдоंрдЧрд▓ुрд░ु, рдХोрдЪ्рдЪि (рдХोрдИ рджो)।
(4) рдкोрд░рдмंрджрд░ рд╕े рд╕िрд▓्рдЪрд░ рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рдкूрд░्рд╡-рдкрд╢्рдЪिрдо рдЧрд▓िрдпाрд░ा (East-West Corridor)।
(5) рдХोрд▓рдХाрддा рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рдж्рд╡ीрдк рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।
рди्рдпू рдоूрд░ рдж्рд╡ीрдк (New Moore Island)।

5. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХाрд░рдг рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (6 рдЕंрдХ)

(1) рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рднाрдЧों рдоें рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।
рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдКँрдЪे рднाрдЧों рдоें рддाрдкрдоाрди рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рднूрдоि рдмрд░्рдл рд╕े рдврдХी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдкрд░рдд рднी рдмрд╣ुрдд рдкрддрд▓ी рдпा рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдРрд╕ी рдХрдаोрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рдмрдб़े рдкेрдб़ों рдпा рдШрдиी рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд░ोрдХрддी рд╣ैं। рдХेрд╡рд▓ рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдХुрдЫ рдХाрдИ (mosses) рдФрд░ рд▓ाрдЗрдХेрди (lichens) рд╣ी рдЙрдЧ рдкाрддे рд╣ैं।
(2) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЙрд╖्рдг рдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдХрдо рд╣ी рдЖрддे рд╣ैं।
рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХा рддрдЯीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╖ुрд╡рдд рд░ेрдЦा (Equator) рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╡िрд╖ुрд╡рддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХोрд░िрдпोрд▓िрд╕ рдмрд▓ (Coriolis force) рдирдЧрдг्рдп рдпा рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЙрд╖्рдгрдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрддों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЪрдХ्рд░рд╡ाрддी рднंрд╡рд░ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддे। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЙрд╖्рдгрдХрдЯिрдмंрдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдЖрддे рд╣ैं।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдоें рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХी рдШाрдЯी рдХी рдУрд░ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ рдЕрдзिрдХ рд╡िрд░рд▓ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।
рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдШाрдЯी рдШрдиे рд╡рд░्рд╖ाрд╡рдиों (Rainforests) рд╕े рдврдХी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЧрд░्рдо рдФрд░ рдЖрд░्рдж्рд░ рд╣ै, рдЬो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрдХूрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдХा рдЕрднाрд╡ рдФрд░ рдШрдиे рд╡рдиों рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджुрд░्рдЧрдо рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рдпрд╣ाँ рдоाрдирд╡ рдмрд╕्рддिрдпाँ рд╡िрд░рд▓ рд╣ैं।
(4) рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдордд्рд╕्рдп рдкाрд▓рди рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।
рднाрд░рдд рдХे рдкाрд╕ рд▓рдЧрднрдЧ 7,500 рдХिрдоी рд▓ंрдмी рддрдЯрд░ेрдЦा рд╣ै। рдордЫрд▓ी рдкрдХрдб़рдиा рдмрдб़ी рдЖрдмाрджी рдХे рд▓िрдП рд╕рд╕्рддे рдк्рд░ोрдЯीрди (рднोрдЬрди) рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рд╣ै। рдпрд╣ рддрдЯीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧों рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдЕрд░्рдЬिрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдпрд╣ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै।

6. (рдЕ) рджी рдЧрдИ рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी-рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдзाрд░рдг рд╕्рддंрдн рдЖрд▓ेрдЦ рдмрдиाрдЗрдП рдПрд╡ं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП : (6 рдЕंрдХ)

рд╡िрд╖рдп: рднाрд░рдд - рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХा рдХрд▓ (1961 - 2011)
(1) рд╕рди् 1961 рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा?
18.0%
(2) рдХिрд╕ рджрд╢рдХ рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдеा?
рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХी рд╡ृрдж्рдзि 1961 рд╕े 1971 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдеी (рдоाрдд्рд░ 0.2% рдХी рд╡ृрдж्рдзि)।
(3) рд╕рди् 1991 рдоें рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा?
25.7%

рдЕрдерд╡ा

(рдЖ) рдЖрд▓ेрдЦ рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХीрдЬिрдП рддрдеा рджिрдП рдЧрдП рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджीрдЬिрдП: (6 рдЕंрдХ)

рд╡िрд╖рдп: рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдм्рд░ाреЫीрд▓ - рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рдпोрдЧрджाрди рддрдеा рдЙрд╕рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा
(1) рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдХौрди-рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджिрдЦाрдП рдЧрдП рд╣ैं?
рдк्рд░ाрдердоिрдХ (Primary), рдж्рд╡िрддीрдпрдХ (Secondary), рдФрд░ рддृрддीрдпрдХ (Tertiary) рдХ्рд╖ेрдд्рд░।
(2) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдХрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рдХौрди-рд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдпोрдЧрджाрди рджेрддा рд╣ै?
рддृрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (Tertiary Sector)।
(3) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рдХिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ै?
10%
(4) рджिрдП рдЧрдП рджो рджेрд╢ों рдоें рд╕े рдХिрд╕ рджेрд╢ рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ै?
рдм्рд░ाреЫीрд▓ (рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдоें рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рднाрд░рдд рд╕े рдХрдо рд╣ै)।
(5) рд╕рдХрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдд्рдкाрдж рдоें рддृрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпोрдЧрджाрди рдХिрд╕ рджेрд╢ рдХा рдХрдо рд╣ै?
рднाрд░рдд (рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХा рддृрддीрдпрдХ рдпोрдЧрджाрди рднाрд░рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै)।
(6) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХी 19% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХिрд╕ рдЙрдд्рдкाрдж рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓рдЧी рд╣ै?
рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ (Secondary Sector)।

7. рд╕рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП (рдХोрдИ рджो) : (8 рдЕंрдХ)

(1) рдХाрд░рдЦाрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░-рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी рддैрдпाрд░ рдХीрдЬिрдП।

рдХाрд░рдЦाрдиे рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ेрддु рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी:

  1. рдХाрд░рдЦाрдиे рдХा рдиाрдо рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा рд╡рд░्рд╖ рдХ्рдпा рд╣ै?
  2. рдЗрд╕ рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ рд╡рд╕्рддु рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ोрддा рд╣ै?
  3. рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕े рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै?
  4. рдХрдЪ्рдЪा рдоाрд▓ рдХрд╣ाँ рд╕े рдоंрдЧрд╡ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
  5. рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдХिрддрдиे рд╢्рд░рдоिрдХ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं?
  6. рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं?
  7. рдХाрд░рдЦाрдиे рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ (рдХрдЪрд░े) рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
  8. рддैрдпाрд░ рдоाрд▓ рдХो рдХрд╣ाँ рдмेрдЪा рдЬाрддा рд╣ै (рд╕्рдеाрдиीрдп рдмाрдЬ़ाрд░ рдпा рдиिрд░्рдпाрдд)?
  9. рдХ्рдпा рдХाрд░рдЦाрдиे рдоें рдХोрдИ рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдорд╢ीрдирд░ी рд╣ै?
  10. рдХाрд░рдЦाрдиा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдЙрдкाрдп рдХрд░рддा рд╣ै?
(2) рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХे рддрдЯीрдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓िрдЦिрдП।

рдм्рд░ाреЫीрд▓ рдХो рд▓рдЧрднрдЧ 7,400 рдХिрдоी рд▓ंрдмी рддрдЯрд░ेрдЦा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै। рдЗрд╕े рджो рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै:

  • рдЙрдд्рддрд░ी рддрдЯ: рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЕрдоाрдкा рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдоें рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рд╕ुрд▓ рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЕрдоेреЫрди рдирджी рдХा рдоुрд╣ाрдиा рдФрд░ рдорд░ाрдЬो рдж्рд╡ीрдк рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдоैंрдЧ्рд░ोрд╡ рд╡рди рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
  • рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ: рдпрд╣ рд░िрдпो рдЧ्рд░ांрдбे рдбो рдиोрд░्рдЯे рд╕े рджрдХ्рд╖िрдгी рд╕ीрдоाрдУं рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╣рд╡ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд░्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ुंрджрд░ рд░ेрддीрд▓े рд╕рдоुрдж्рд░ рддрдЯों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ 'рд╡िрд╢ाрд▓ рдХрдЧाрд░' (Great Escarpment) рддрдЯ рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд░िрдпो рдбि рдЬрдиेрд░ो рдФрд░ рд╕ैंрдЯोрд╕ рдЬैрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдЗрд╕ी рддрдЯ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ैं।
(3) рднाрд░рдд рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдХो рдХौрди-рд╕े рдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं?

рднाрд░рдд рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрддрд░рдг рдЕрд╕рдоाрди рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдХрдИ рдХाрд░рдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं:

  • рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиा: рдЙрдд्рддрд░ी рдоैрджाрди рд╕рдорддрд▓ рдФрд░ рдЙрдкрдЬाрдК рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдШрдиी рдЖрдмाрджी рд╡ाрд▓े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рд╣िрдоाрд▓рдп рдХे рдкрд╣ाрдб़ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рдХे рджुрд░्рдЧрдо рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡िрд░рд▓ рд╣ै।
  • рдЬрд▓рд╡ाрдпु: рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡рд░्рд╖ा рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों (рдЬैрд╕े рддрдЯीрдп рдоैрджाрди) рдоें рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдФрд░ рд▓рдж्рджाрдЦ рдХे рдаंрдбे рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдоें рдХрдо рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ै।
  • рдкाрдиी рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा: рдмрд╕्рддिрдпाँ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдирджी рддрдЯों (рдЬैрд╕े рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा) рдХे рдкाрд╕ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рдкीрдиे рдФрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХे рд▓िрдП рдоीрдаा рдкाрдиी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।
  • рдирдЧрд░ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг: рдоुंрдмрдИ, рджिрд▓्рд▓ी, рдХोрд▓рдХाрддा рдФрд░ рдЪेрди्рдирдИ рдЬैрд╕े рд╢рд╣рд░ों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ों рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे рдХे рдХाрд░рдг рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдШрдирдд्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै।
Question Paper Page No. 1 Question Paper Page No. 2 Question Paper Page No. 3 Question Paper Page No. 4 Question Paper Page No. 5 Question Paper Page No. 6 Question Paper Page No. 7 Question Paper Page No. 8 For all your study Materials Visit : omtexclasses.com