HSC Marathi Question Paper Solution February 2025 (Set J-259) | Maharashtra Board Yuvakbharati
HSC Marathi (02) Board Question Paper Solution 2025
Complete Solutions for Set J-259 | Maharashtra State Board
(१) कारणे लिहा -
(य) अनेक अपघात होतात, कारण -
(र) अस्वाभाविक वेग कमी करावा, कारण -
(२) विधाने पूर्ण करा -
(य) वाढता वेग म्हणजे ....................
(र) रात्रीच्या वेळी विलक्षण वेगाने धावणारी गाडी ....................
(३) स्वमत अभिव्यक्ती -
'उगाच भावविवश होऊन वेगवश होऊ नये', - हे विधान तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.
किंवा
वाहन चालवत असताना कोणती काळजी घ्यावी, ते तुमच्या शब्दांत लिहा.
(१) उत्तरे लिहा -
(य) लेखकाला दातदुखीचा संशय येण्यामागचे कारण लिहा.
(र) लेखकाच्या दृष्टीने परशा विचारत असलेला उर्मट सवाल लिहा.
(२) परशा पैलवानाची दोन वैशिष्ट्ये लिहा :
१. परशा जन्मापासून पैलवान होता आणि त्याने रानात अनेकदा लांडग्याशी एकटा झुंज दिली होती.
२. त्याला स्वतःच्या ताकदीची आणि मस्तीची फार घमेंड होती; तो स्वतःचा उल्लेख 'शिंव्ह' (सिंह) असा करायचा.
(३) स्वमत अभिव्यक्ती -
परशाचे व्यक्तिचित्र तुमच्या शब्दांत लिहा.
(१) एका वाक्यात उत्तरे लिहा :
(य) खऱ्या मित्राचा धर्म कसा नसावा ते लिहा.
(र) सूर्याला मित्र का म्हणतात ते विशद करा.
(१) एका शब्दांत उत्तरे लिहा -
(य) कवीच्या सवे गीतांपरी राहणारी ....................
(र) कवीचा लळा ज्याला लागला ते ....................
(२) खालील अर्थाच्या ओळी कवितेतून शोधून लिहा -
(य) सर्वांमध्ये मिसळूनही मी माझे वेगळेपण जपतो ....................
(र) माझा प्रकाशमान होण्याचा सोहळा माझ्यासाठी नाही ....................
(३) अभिव्यक्ती :
'सुख' आणि 'दुःख' याविषयीच्या तुमच्या भावना स्वतःच्या शब्दांत स्पष्ट करा.
सहज आरशात पाहिले नि डोळे भरून आले
आरशातील स्त्रीने मला विचारले, 'तूच ना ग ती!'
माझेच रूप ल्यालेली, तरीही मी नसलेली
किती बदललीस ग तू अंतर्बाह्य... !
काव्य सौंदर्य :
ह्या विंचवाला उतारा ।
तमोगुण मागें सारा ।
सत्त्वगुण लावा अंगारा ।
विंचू इंगळी उतरे झरझरां ।।
वरील ओळींतील भावसौंदर्य स्पष्ट करा.
जेव्हा माणसाला काम-क्रोधाचा विंचू चावतो, तेव्हा त्याच्यात तामसी वृत्ती (तमोगुण) वाढते. यावर उतारा म्हणजेच उपाय म्हणून संत एकनाथ म्हणतात की, तमोगुण मागे सारून 'सत्त्वगुणाचा अंगारा' लावायला हवा. सत्त्वगुण म्हणजे सात्विकता, संयम आणि चांगले विचार. जेव्हा माणूस सात्विक वृत्ती धारण करतो, तेव्हा काम-क्रोधाचा दाह (इंगळी) झरझर उतरतो. अध्यात्मिक रूपकातून मानवी विकारांवर विजय मिळवण्याचा हा मार्ग अतिशय सुंदररीत्या या ओळींतून व्यक्त झाला आहे.
(य) कथानकाचे प्रयोजन लिहा.
(र) नाट्यमयता निर्माण होणारा घटक लिहा.
(२) कथाकाराच्या 'पात्र' या शब्दरूप प्रतिमेची दोन वैशिष्ट्ये लिहा.
१. कथेतील पात्रे कथाकाराची 'स्व' निर्मिती असते आणि ती वास्तवातील माणसांप्रमाणे रेखाटली जातात.
२. पात्रांच्या माध्यमातून कथेचा आशय पुढे जातो आणि वाचकांची त्या पात्रांशी जवळीक साधली जाते.
(य) 'शोध' या कथेतील अनुचे स्वभावचित्र तुमच्या शब्दांत रेखाटा.
(व) 'गढी' या शीर्षकाची सार्थकता पटवून द्या.
(टीप: विद्यार्थ्यांनी खालीलपैकी कोणत्याही दोन विषयांवर माहिती लिहिणे अपेक्षित आहे.)
(१) मुलाखतीची पूर्वतयारी :
(२) माहितीपत्रकाच्या रचनेची दोन वैशिष्ट्ये :
१. आकर्षक मांडणी (Layout): माहितीपत्रक पाहताक्षणी वाचकाचे लक्ष वेधून घेणारे असावे. कागदाचा दर्जा, रंगसंगती, अक्षरांचा आकार आणि चित्रे यांची योग्य मांडणी असावी.
२. भाषाशैली: माहितीपत्रकाची भाषा सोपी, सुटसुटीत आणि ग्राहकाला समजेल अशी असावी. ती मनाला भिडणारी आणि उत्पादनाचे महत्त्व पटवून देणारी असावी.
(येथे दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तरे अपेक्षित आहेत.)
(२) माहितीपत्रकाचे स्वरूप लिहा (दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे):
माहितीपत्रक म्हणजे : माहितीपत्रक हे एक असे लिखित माध्यम आहे जे विशिष्ट संस्था, उत्पादन, सेवा किंवा योजनेची सविस्तर माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवते. हे 'जनमत आकर्षित करणारे लिखित माध्यम' आहे. आजच्या स्पर्धात्मक युगात जाहिरातीसोबतच ग्राहकांना विश्वासार्ह माहिती देण्यासाठी माहितीपत्रकाची गरज असते.
ग्राहकांना होणारे फायदे : माहितीपत्रकामुळे ग्राहकांना उत्पादनाची वैशिष्ट्ये, किंमत, वापरण्याची पद्धत, आणि संपर्क क्रमांक घरबसल्या मिळतो. यामुळे त्यांचा वेळ वाचतो आणि योग्य निर्णय घेणे सोपे होते.
माहितीपत्रकाचा हेतू : मुख्य हेतू म्हणजे उत्पादनाची किंवा सेवेची माहिती देणे, नवीन ग्राहक जोडणे, आणि संस्थेची विश्वासार्हता वाढवणे. हे एक प्रकारचे 'सायलेंट सेल्समन' (मूक विक्रेता) म्हणून काम करते.
वेगळेपण व वैशिष्ट्ये : माहितीपत्रक हे केवळ जाहिरात नसते, तर ते एक माहितीचा स्त्रोत असते. त्याची भाषा वेधक असावी, मांडणी व्यावसायिक असावी आणि त्यात सत्य माहिती असावी, हे त्याचे वेगळेपण आहे.
(१) (य) योग्य पर्याय निवडा :
वाक्य: हा आनंद सर्वत्र असतो. (या वाक्याचे प्रश्नार्थी वाक्य ओळखा)
- (१) हा आनंद कुठे नसतो?
- (२) हा आनंद कुठे असतो?
- (३) हा आनंद सर्वत्र असतो का?
- (४) हा आनंद सर्वत्र नसतो का?
(२) सूचनेप्रमाणे सोडवा :
किती गडगडाट झाला ढगांचा काल रात्री! (विधानार्थी करा.)
(२) (य) योग्य पर्याय निवडा :
'नीलकंठ' या सामासिक शब्दातील समास ओळखून लिहा.
- (१) कर्मधारय समास
- (२) द्विगू समास
- (३) बहुव्रीही समास
- (४) अव्ययीभाव समास
(र) 'दशदिशा' या सामासिक शब्दातील समासाचे नाव लिहा.
(३) (य) योग्य पर्याय निवडा :
'दलालांनी मार्गदर्शन संपवून चहा मागवला' या वाक्यातील प्रयोग ओळखून लिहा :
- (१) भावे प्रयोग
- (२) कर्तरी प्रयोग
- (३) कर्मणी प्रयोग
- (४) यांपैकी नाही
(र) कर्तरी प्रयोग असलेले वाक्य शोधून लिहा :
- (१) श्वेता गाणे म्हणते.
- (२) चालकाने वेगाला आवरावे.
- (३) समीरने बक्षीस मिळवले.
- (४) कष्टाची भाकर गोड लागते.
(४) (य) योग्य पर्याय निवडा :
फूल गळे, फळ गोड जाहलें,
बीज नुरे, डौलांत तरू डुले;
तेज जळे, बघ ज्योत पाजळे;
का मरणि अमरता ही न खरी?
वरील काव्यपंक्तीतील अलंकार ओळखून लिहा.
- (१) अनन्वय
- (२) अतिशयोक्ती
- (३) अपन्हुती
- (४) अर्थान्तरन्यास
(र) 'न हे वदन, चंद्रमा शरदिचा गमे केवळ' या वाक्यातील उपमान ओळखा :
(५) (य) 'जमीन अस्मानाचा फरक असणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ पर्यायांतून ओळखून लिहा :
- (१) खूपच फरक असणे.
- (२) खूप मोठा पराक्रम करणे.
- (३) खूप तुलना करणे.
- (४) खूप चर्चा करणे.
(र) 'जमीन अस्मानाचा फरक असणे' या वाक्प्रचाराचा वाक्यात उपयोग करा.
खालीलपैकी कोणत्याही एका विषयावर सुमारे २०० ते २५० शब्दांत निबंध लिहा :
- उत्साहाचा झरा : माझी आई
- माझा आवडता ऋतू
- मी रस्ता बोलतोय..... (आत्मवृत्त)
- आंतरजाल (इंटरनेट) : शाप की वरदान
- शाळा बंद पडल्या तर ......
आजचे युग हे विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचे युग आहे. या युगातील सर्वात मोठी क्रांती म्हणजे 'इंटरनेट' किंवा 'आंतरजाल'. आज इंटरनेटशिवाय जीवनाची कल्पना करणेही कठीण झाले आहे. सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत आपण कळत-नकळत इंटरनेटवर अवलंबून असतो. पण प्रश्न पडतो की, हे इंटरनेट मानवासाठी वरदान आहे की शाप?
इंटरनेट हे ज्ञानाचे भांडार आहे. एका क्लिकवर जगातील कोणतीही माहिती आपल्याला मिळते. शिक्षणासाठी तर हे एक वरदानच ठरले आहे. कोरोना काळात जेव्हा शाळा बंद होत्या, तेव्हा याच इंटरनेटमुळे शिक्षण चालू राहिले. बँकिंग, तिकीट बुकिंग, शॉपिंग, बिल भरणे यांसारखी कामे घरबसल्या होऊ लागली आहेत. सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आपण जगाच्या कोणत्याही कोपऱ्यातील व्यक्तीशी संवाद साधू शकतो. यामुळे जग जवळ आले आहे, हे निश्चित.
परंतु, नाण्याला जशा दोन बाजू असतात, तसे इंटरनेटचे काही दुष्परिणामही आहेत. आजची तरुण पिढी इंटरनेटच्या आहारी जात आहे. मैदानी खेळांपेक्षा मुले मोबाईलमध्ये जास्त रमतात. सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे सायबर गुन्हे, फसवणूक आणि मानसिक तणाव वाढला आहे. चुकीच्या माहितीचा प्रसार वेगाने होतो, ज्यामुळे समाजात तेढ निर्माण होऊ शकते.
शेवटी, इंटरनेट हे एक साधन आहे. ते कसे वापरायचे हे आपल्या हातात आहे. जर आपण त्याचा वापर ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि प्रगतीसाठी केला, तर ते नक्कीच वरदान आहे. पण जर त्याचा दुरुपयोग झाला, तर ते शाप ठरू शकते. अणुशक्तीचा वापर वीज निर्मितीसाठी करायचा की बॉम्ब बनवण्यासाठी, हे माणसाने ठरवायचे असते. तसेच इंटरनेटचा विवेकाने वापर केल्यास ते मानवी विकासाचा एक शक्तिशाली मार्ग ठरेल.
This solution is provided for educational purposes.
Visit omtexclasses.com and omtex.co.in for more study materials.